UKŁADOWE ZAPALENIA NACZYŃ Z ZAJĘCIEM NEREK CZY NAPRAWDĘ TAKIE RZADKIE?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UKŁADOWE ZAPALENIA NACZYŃ Z ZAJĘCIEM NEREK CZY NAPRAWDĘ TAKIE RZADKIE?"

Transkrypt

1 Zamojskie Studia i Materiały ZAMOŚĆ 2011 Rok wyd. XIII, zeszyt 1 (34) Fizjoterapia UKŁADOWE ZAPALENIA NACZYŃ Z ZAJĘCIEM NEREK CZY NAPRAWDĘ TAKIE RZADKIE? Joanna Wróbel Marek Maciejewski Krzysztof Marczewski Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu Oddział Nefrologii Endokrynologii Nadciśnienia Tętniczego i Chorób Wewnętrznych SP WSS im Papieża Jana Pawła II Streszczenie Układowe zapalenia naczyń należą do grupy chorób układowych tkanki łącznej i charakteryzują się różnorodnością objawów klinicznych, niekiedy ciężkim przebiegiem z zajęciem wielu narządów, a ich cechą wspólną jest proces zapalny obejmujący ścianę naczyń krwionośnych. W grupie tej wyróżnić można zapalenia naczyń z obecnością przeciwciał przeciwko cytoplazmie neutrofi lów, tzw. ANCA- dodatnie. W publikacji przedstawiono przypadki dwóch chorych diagnozowanych i leczonych w naszym Oddziale z powodu zapaleń naczyń przebiegających z zajęciem nerek. Wydaje się, że niewielka częstość występowania i niejednorodny przebieg kliniczny omawianych zespołów sprawiają, że bywają pomijane w diagnostyce różnicowej u pacjentów z objawami ze strony wielu narządów i układów. Stanowią zatem wyzwanie diagnostyczne, ponieważ trafne rozpoznanie ma niezwykle istotne znaczenie dla rozpoczęcia właściwego leczenia, a tym samym dla rokowania. Słowa kluczowe: układowe zapalenia naczyń, zespół Churg-Straussa, mikroskopowe zapalenie naczyń, ostra niewydolność nerek, przeciwciała P-ANCA 83

2 Zamojskie Studia i Materiały Wprowadzenie Unia Europejska w ostatnich latach zwraca szczególną uwagę na rozpoznawanie i leczenie tzw. rzadkich chorób. Są one definiowane jako występujące u mniej niż jednej osoby na 2 tysiące mieszkańców. Jednak wobec opisania ponad 5 tysięcy takich chorób łącznie dotyczy to 6-8% ludności, a w skali całej Unii Europejskiej od 27 do 36 milionów ludzi 1. Oznacza to prawdopodobnie ponad 2,5 mln takich osób w Polsce i około 20 tys. w rejonie działania naszego szpitala. Oczywiście nie wszyscy tacy chorzy wymagają hospitalizacji, ale jeżeli założymy, że są hospitalizowani nie rzadziej niż pozostali ludzie, to w naszym szpitalu oznaczałoby to przeciętnie 5 takich chorych dziennie. Czy jednak wszystkie udaje się nam zdiagnozować? Jak często ukrywają się pod maską innych częściej występujących obrazów chorobowych? Tego dokładnie nie wiemy, ale wiemy, że aby je skutecznie rozpoznać warto o nich myśleć nawet u chorego z charakterystycznymi objawami typowej choroby. Dlatego przedstawiamy opis leczenia dwóch chorych z układowymi zapaleniami naczyń z obecności przeciwciał przeciwko cytoplazmie granulocytów (ANCA), zwanymi ANCA-dodatnie zapalenia naczyń (ang. ANCA - associated vasculitis). Pacjent nr 1. Chora R.L. lat 73, w dniu 31 lipca 2008 zgłosiła się do szpitala z powodu nudności, wymiotów, stanów podgorączkowych utrzymujących się od ok. trzech tygodni oraz narastania wartości wskaźników azotowych. Początek dolegliwości chora wiązała z malowaniem farbą olejną werandy. Następnego dnia zauważyła pojawienie się obrzęków i bolesność kończyn dolnych. Dotychczas leczona była z powodu nadciśnienia tętniczego oraz choroby zwyrodnieniowej stawów kręgosłupa. W dniu przyjęcia w badaniach laboratoryjnych stwierdzono niedokrwistość (Hgb 8,2 g/dl), normocytarną (MCV 81,2 fl), podwyższone wartości transaminaz (AspAT 787 U/l, ALAT 349 U/l) oraz cechy niewydolności nerek (kreatynina (4,9 mg/dl), mocznik (113 mg/dl). W moczu stwierdzono białkomocz (1 g/l) i krwinkomocz. W obrazie ultrasonograficznym uwidoczniono nerki o wymiarach 110 mm i 120 mm, nieznacznie powiększoną, normoechogeniczną wątrobę z pojedynczą torbielą. Echokardiograficzne stwierdzono kardiomiopatię rozstrzeniową z ciężkim upośledzeniem funkcji skurczowej lewej komory (LVEF 28%). Pobrano krew na obecność przeciwciał ANCA i 1 sierpnia 2008 wykonano biopsję nerki. Wobec utrzymujących się stanów podgorączkowych, leukocytozy (15,7 tys./μl), podwyższonego stężenia białka c-reaktywnego (114 mg/l) oraz prokalcytoniny (2,2 ng/ml), mimo braku jednoznacznej manifestacji narządowej od pierwszej doby hospitalizacji rozpoczęto leczenie amoksycyliną z kwasem klawuanowym. Wobec pogorszenia stanu ogólnego chorej (narastania wskaźników azotowych, skąpomoczu) i rozpoczynającego się obrzęku płuc w piątej dobie hospitalizacji rozpoczęto leczenie hemodializami. Hemoglobina obniżyła się do 7,7 g/dl i chorej przetaczano koncentrat krwinek czerwonych (6 jednostek w czasie całego pobytu). Ze względu na podwyższone stężenie D-dimerów wdrożono leczenie heparyną w dawce 200 j/godzinę, które przerwano wobec wystąpienia małopłytkowości (93 tys./μl) i krwawienia z nosa. Dopiero w 20 dniu hospitalizacji uzyskano wynik badania histopatologicznego nerki wskazujący na martwicze zapalenie kłębuszków nerkowych z obecnością półksiężyców i zapalenia drobnych naczyń oraz wyniki badań serologicznych, w tym obecność przeciwciał p ANCA w mianie 32,2 IU/ml. Wdrożono leczenie metylprednisolonem 250mg/dobę przez 4 dni i cyclofosfamidem (dwa pulsy 600 mg w odstępie dwóch tygodni). Wcześniej już w 5 dobie podawano metylprednisolon 1 Zob. [dostęp ]. 84

3 Joanna Wróbel, Marek Maciejewski, Krzysztof Marczewski UKŁADOWE ZAPALENIA NACZYŃ... w dawce 40 mg/dobę bez uzyskania poprawy klinicznej. Leczenie było powikłane infekcją dróg moczowych w 26 dobie hospitalizacji, skutecznie leczonej antybiotykami (ciprofloksacyna, klindamycyna) i wobec obecności w posiewie moczu candida albicans, fluconazolem. Stan chorej stopniowo poprawiał się. Ustąpiła niedokrwistość, obserwowano normalizację transaminaz (AspAT 11 U/l, ALAT 7 U/l w w 28 dobie pobytu), obniżenie CRP (do 35 mg/l w dniu wypisu) i poprawę stanu ogólnego. Po 37 dniach zakończono hospitalizację. Ambulatoryjnie kontynuowano leczenie hemodializami oraz metyloprednizolonem 32 mg/ dobę, ze stopniową redukcją dawki. Chora otrzymała jeszcze 5 pulsów cyclofosfamidu po 600 mg co cztery tygodnie (łącznie 3 g). Następnie z uwagi na nawracające infekcje dróg moczowych zmodyfikowano leczenie, włączając azatioprynę w dawce 100 mg/dobę. Po miesiącu leczenia funkcja nerek poprawiła się i odstąpiono od hemodializoterapii. Obecnie (po 20 miesiącach pacjentka jest leczona azatiopryną w dawce 50 mg/dobę) stężenie kreatyniny wynosi 1,93 mg/dl. Stan ogólny jest dość dobry, jednak utrzymują się objawy polineuropatii. Stężenie p ANCA obniżyło się do 4,5 IU/ml. Pacjent nr 2. Pacjentka H.K., lat 53, od ok. trzech lat leczona z powodu astmy oskrzelowej, trafiła do szpitala r, z powodu utrzymującej się od 6 tygodni gorączki, połączonej z osłabieniem, bólami brzucha i utratą masy ciała. Przez kolejne 2 tygodnie była leczona w oddziale chorób zakaźnych, gdzie nie znaleziono punktu wyjścia infekcji. Po zastosowaniu, jako kolejnego, antybiotyku ceftriaxonu, gorączka ustąpiła, jednak rozwinęły się objawy niewydolności nerek i chorą skierowano do oddziału nefrologii naszego szpitala. W dniu przyjęcia w badaniu fizykalnym zwracały uwagę znaczne obrzęki kończyn, lewostronnie dodatni objaw Goldflamma i tkliwość w okolicy podżebrowej lewej. U chorej stwierdzono nadciśnienie tętnicze (do 180/90 mm Hg), niedokrwistość (Hgb 8,3 g/dl), normocytarną (MCV 79,3 fl), leukocytozę (20 tys./ml), nadpłytkowość (599 tys./ ml) podwyższone wartości mocznika (112 mg/dl) i kreatyniny (5,36 mg/dl), białka c-reaktywnego (119,9 mg/l) i prokalcytoniny (1,11 ng/ml), niewielkiego stopnia białkomocz, hipoalbuminemię, hiperalfa- i gammaglobulinemię oraz podwyższone stężenie markera Ca-125 (189 IU/ml). W badaniu ultrasonograficznym stwierdzono obie nerki o wymiarach 126 mm i 115 mm i wzmożonej echogeniczności kory, ponadto uwidoczniono powiększone węzły chłonne w okolicy ujścia żyły nerkowej lewej, powiększoną wątrobę (wystającą spod łuku żebrowego na ok.5cm), mięśniak macicy oraz obecność wolnego płynu w jamie otrzewnej. W obrazie radiologicznym klatki piersiowej widoczne były skąpe zmiany okołooskrzelowe. Wobec braku uchwytnej przyczyny podwyższonych wskaźników stanu zapalnego, utrzymujących się pomimo kontynuacji antybiotykoterapii (ceftriakson, ciprofloksacyna, następnie klindamycyna, amoksycylina z sulbaktamem, flukonazolem), wysunięto podejrzenie infekcyjnego zapalenia wsierdzia. Wykonano badanie echokardiograficzne przezklatkowe, a następnie przezprzełykowe, które wykazało obecność na zastawce aorty struktur mogących odpowiadać wegetacjom bakteryjnym oraz niewielką niedomykalność zastawki aortalnej i mitralnej. Mimo braku wzrostu bakterii w kolejnych posiewach krwi, a wobec wzrostu stężenia prokalcytoniny do 4.71 ng/ml, kontynuowano leczenie antybiotykami. Po trzech tygodniach stwierdzono regresję zmian w badaniach echokardiograficznych. W różnicowaniu uwzględniono również gruźlicę, jednak wynik próby tuberkulinowej był ujemny, a wynik testu przesiewowego w kierunku tej choroby (Quanti-FERON) niejednoznaczny. Ze względu na narastanie niewydolności nerek (mimo zachowanej diurezy) w 12 dobie hospitalizacji rozpoczęto hemodializoterapię. Przetaczono również 3 j koncentratu krwinek czerwonych i albuminy. Stan chorej uległ poprawie; jednak po 85

4 Zamojskie Studia i Materiały 24 dniach pobytu pojawiły się objawy zapalenia opłucnej z obecnością płynu w jamach opłucnej, obserwowano także przejściową eozynofilię krwi obwodowej (maksymalnie do 12%) oraz wzrost wartości aminotransferaz (AspAT 86 U/l, AlAT 100 U/l). Wobec braku poprawy czynności nerek i podejrzenia ostrego śródmiąższowego zapalenia nerek włączono metylprednisolon w dawce 40 mg/dobę dożylnie. Kilkakrotnie modyfikowano antybiotykoterapię; po zastosowaniu wankomycyny wskaźniki stanu zapalnego uległy istotnemu zmniejszeniu (CRP do 16,41 mg/l, prokalcytonina do 0,21 ng/ml). W 42 dniu hospitalizacji po 39 dniach od pobrania otrzymano wynik przeciwciał panca (19,4 IU/ml, N: 0-3 IU/ml). W wykonanej biopsji nerki stwierdzono martwicze zapalenie kłębuszków nerkowych na tle zapalenia drobnych naczyń, z towarzyszącym zapaleniem śródmiąższowym. Po zastosowaniu leczenia immunosupresyjnego: metylprednisolon (80 mg na dobę przez cztery kolejne dni) i cyclofosfamid (600 mg jednorazowo) obserwowano znaczną poprawę stanu ogólnego, cofanie się zmian osłuchowych, ustąpienie obrzęków. Po 46 dniach hospitalizacji chorą wypisano do leczenia ambulatoryjnego hemodializami oraz terapii metylprednizolonem 32 mg na dobę z redukcją dawki do 16 mg. Kontynuowano podawanie pulsów z cyklofosfamidem (dotychczas chora otrzymała 1800 mg) i metylprednizolonem (80 mg na dobę przez trzy dni). Obecnie chora wymaga dializoterapii. Poprawiły się parametry układu czerwonokrwinkowego (Hgb wynosi 11,7 g/dl), nie występuje białkomocz ani krwinkomocz, białko c-reaktywne utrzymuje się w granicach wartości prawidłowych. Niestety nadal konieczne jest leczenie hemodializami. Omówienie Układowe zapalenia naczyń są grupą chorób o nieznanej etiologii, których cechą wspólną jest proces zapalny dotyczący ściany naczyń krwionośnych, będący przyczyną objawów klinicznych. Zapalenie dotyczyć może naczyń każdego kalibru, niemal wszystkich narządów, w tym często płuc i nerek. Wśród nich wyróżnia się często grupę z podwyższonym poziomem przeciwciał ANCA, (ang. ANCA-positive vasculitis), która obejmuje mikroskopowe zapalenie naczyń. Mikroskopowe zapalenie naczyń, z zapadalnością roczną 3-11/mln w populacji ogólnej, zwykle po 40 roku życia, przebiega zazwyczaj z gorączką, utratą masy ciała, bólami stawów i mięśni oraz objawami narządowymi: płucnymi (duszność, krwisty wysięk do pęcherzyków płucnych), nerkowymi (często martwicze zapalenie kłębuszków nerkowych) i skórnymi (m.in. livedo reticularis). Choroba może przebiegać pod postacią ostrego zespołu płucno-nerkowego, a objawy ogólne mogą wyprzedzać narządowe nawet o kilka lat (!). W badaniach laboratoryjnych, oprócz obecności przeciwciał MPO-ANCA lub PR3-ANCA, typowy jest wzrost OB i CRP, niedokrwistość, wzrost wartości wskaźników funkcji nerek, białkomocz i krwinkomocz. W postaci z zajęciem nerek charakterystyczne jest ogniskowe segmentalne zapalenie kłębuszków z tworzeniem półksiężyców. Dla układowych zapaleń naczyń charakterystyczne są również zmiany w układzie nerwowym (np. mono- lub polineuropatia), pokarmowym (np. krwawienia jelitowe, uszkodzenie wątroby), sercowo-naczyniowym (m.in. kardiomiopatia, zapalenie osierdzia, wady zastawkowe), oddechowym (krwawienia pęcherzykowe, astma, zmiany w zatokach przynosowych) jak również zmiany skórne czy zapalenia stawów i mięśni [1, 3]. Zapalenie drobnych naczyń z tworzeniem pozanaczyniowych ziarniniaków stwierdza się w zespole Churga i Straussa, który w populacji ogólnej występuje z częstością 2-3/mln/rok, zwykle między 20 a 40 rokiem życia. W zespole tym wyróżnia się następujące składowe: 1) astma oskrzelowa, 86

5 Joanna Wróbel, Marek Maciejewski, Krzysztof Marczewski UKŁADOWE ZAPALENIA NACZYŃ... 2) eozynofilia (> 10% leukocytów) krwi obwodowej, 3) mono- lub polineuropatia, 4) zmiany w zatokach przynosowych, 5) zwiewne nacieki w płucach, 6) nacieki eozynofilowe w tkankach. Rozwój choroby może być poprzedzony objawami ogólnymi (gorączką, osłabieniem, chudnięciem). Ponadto do często występujących zmian należą alergiczny nieżyt nosa, wysięk opłucnowy, eozynofilowe zapalenie wsierdzia, zapalenie naczyń wieńcowych, nadciśnienie tętnicze, kłębuszkowe zapalenie nerek, zmiany skórne (plamica uniesiona, guzki podskórne), bóle mięśni i stawów, niedokrwistość, wzrost OB, zwiększone stężenie IgE, hipergammaglobulinemia, krwinkomocz, białkomocz oraz obecność w surowicy przeciwciał panca lub canca. Choroba przebiega w trzech fazach: 1) prodromalnej (pojawiają się objawy alergii i astma), 2) eozynofilii, 3) zapalenia naczyń. Opisywane są jednak również postaci skąpoobjawowe [1, 2]. Podstawowymi lekami stosowanymi w terapii omawianej grupy chorób są glikokortykosteroidy. W celu uzyskania trwałej remisji stosuje się również leki immunosupresyjne, takie jak cyklofosfamid, azatiopryna, cyklosporyna A. Problemy diagnostyczne jakie napotkano u pierwszej z przedstawionych pacjentek, dotyczyły okoliczności, w jakich nastąpił początek objawów choroby, jak również dalszego jej przebiegu. Ostra niewydolność wątroby poprzedzona kontaktem z farbą sugerowała efekt toksyczny związków chemicznych. Podwyższone wartości wykładników stanu zapalnego (zwłaszcza prokalcytoniny) oraz stany podgorączkowe mogły natomiast świadczyć o infekcji bakteryjnej. Rozpoznanie histopatologiczne w powiązaniu z obrazem klinicznym choroby odpowiada mikroskopowemu zapaleniu naczyń z zajęciem nerek. Opisywany jest udział zakażeń oraz niektórych leków w patogenezie układowych zapaleń naczyń [10, 11]; w tym przypadku jednak czynniki inicjujące chorobę pozostają niejasne. Problemy z rozpoznaniem w drugim z opisanych przypadków wynikały z samego przebiegu choroby (objawy kliniczne i laboratoryjne sugerujące zakażenie, dobra odpowiedź na antybiotykoterapię), jak również z konieczności odroczenia biopsji nerki ze względu na ciężki stan chorej. Opisano związek infekcji wywołanych bakteriami Gram-ujemnymi z wytwarzaniem autoprzeciwciał poprzedzających rozwój ANCA- dodatnich zapaleń naczyń [9, 10]. Warto dodać, że wzrost stężenia prokalcytoniny (do 4,7 ng/ml) mocno przemawiał za obecnością uogólnionego zakażenia bakteryjnego. Istnieją jednak doniesienia o wykrywaniu wysokiego stężenia tego biomarkera u chorych z aktywnym procesem autoimmunologicznym bez dowodów zakażenia [12]. Od chorej nie pobierano natomiast materiału tkankowego, który mógłby potwierdzić lub wykluczyć obecność charakterystycznych nacieków eozynofilowych. Eozynofilia krwi obwodowej miała charakter przejściowy, należy jednak pamiętać, że w przebiegu choroby może ona wyprzedzać fazę zapalenia naczyń. Całość obrazu klinicznego pozwala z dużym prawdopodobieństwem rozpoznać u opisywanej chorej zespół Churga i Straussa, za czym przemawia współistnienie rozpoznanej ok. trzy lata wcześniej astmy oskrzelowej, przejściowej eozynofilii krwi obwodowej, kłębuszkowego zapalenia nerek na tle zapalenia drobnych naczyń, wysiękowego zapalenia opłucnej, obecności przeciwciał panca oraz objawów ogólnych poprzedzających wystąpienie objawów narządowych. Zapalenia naczyń z obecnością podwyższonego stężenia przeciwciał ANCA, należą do chorób rzadkich, a zespół Churga Straussa do bardzo rzadkich. W dodatku jeżeli choroby te zostaną raz rozpoznane, pacjenci najczęściej leczeni są w wąsko specjalistycznych klinikach. Dlatego 87

6 Zamojskie Studia i Materiały nie myśli o nich najczęściej lekarz POZ i SOR, w pracy których na jednego chorego z gorączką w przebiegu zapalenia naczyń przypada wiele setek a może nawet tysięcy chorych z gorączką infekcyjną lub nowotworową. Dodatkowym utrudnieniem w sprawnej diagnostyce okazują się często długie okresy oczekiwania na wynik badań rozstrzygających dla rozpoznania, jak przeciwciała i ocena histopatologiczna biopsji. W wypadku pierwszej chorej było to częściowo spowodowane sezonem urlopowym. Trzeba podkreślić natychmiastowe przekazanie telefoniczne wyniku po urlopie. W obu wypadkach mylący okazał się także wywiad chorobowy. W jednym niepewny obraz echokardiografii. Niepewność opisów badań obrazowych jest chyba wpisana w diagnostykę chorób rzadkich, ponieważ radiolodzy czy kardiolodzy też rzadko je widzą. Mnogość objawów i możliwość ich współwystępowania w różnych konfiguracjach sprawiają, że grupa układowych zapaleń naczyń stanowi szczególnie trudne wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne. Piśmiennictwo 1. Churg J., Strauss L. Allergic granulomatosis, Allergic Angiitis and Periarteritis nodosa. Am. J. Pathol. 1951;27: Musiałowicz-Chełminska B., Buczyłko K. Alergiczne ziarniniakowe zapalenie naczyń (zespół Churga-Straussa). Alergia Astma Immunologia, 1998;3: Jakubicz D. Układowe zapalenia naczyń. Część I: Patogeneza i symptomatologia zapaleń naczyń. Problemy lekarskie. 2006;45: Ramakrishna G., Midthun D.E. Churg-Strauss syndrome. Annals of Allergy Asthma & Immunology. 2001;86: Mansi I.A., Opran A., Rosner F. ANCA associated small-vessel vasculitis. Am Fam Physician. 2002;65: Suzuki Y., Takeda Y., Sato D., Kanaguchi Y., Tanaka Y., Kobayashi S., Suzuki K., Hashimoto H., Ozaki S., Horikoshi S., Tomino Y. Clinicoepidemiological manifestations of RPGN and ANCAassociated vasculitides: an 11-year retrospective hospital-based study in Japan. Mod Rheumatol, 2010;20: John R.,Herzenberg A.M. Vasculitis affecting the Kidney. Semin. Diagn. Pathol. 2009;26: Pagnoux C., Guillevin L. Churg-Strauss syndrome: evidence for disease subtypes? Cur Opin Rheumatol. 2010;22: Willcocks L.C., Lyons P.A., Rees A.J., Smith K.G. The contribution of genetic variation and infection to the pathogenesis of ANCA-associated systemic vasculitis. Arthritis Res Ther. 2010;12: Chen M., Kallenberg C.G. New advances in the pathogenesis of ANCA-associated vasculitides. Clin Exp Rheumatol. 2009;27:S Csernok E., Lamprecht P., Gross W.L. Clinical and immunological features of drug-induced and infection-induced proteinase 3-antineutrophil cytopllasmic antibodies and myeloperoxidaseantineutrophil cytoplasmic antibodies and vasculitis. Curr Opin Rheumatol. 2010;22: Buhaescu I., Yood R.A., Izzedine H. Serum Procalcitonin in Systemic Autoimmune Diseases Where are we now? Semin Arthiritis Rheum. 2010;40(2): Vizjak A., Rott T., Koselj-Kajtna M., Rozman B., Kaplan-Pavlovcic S., Ferluga D. Histologic and immunohistologic study and clinical presentation of ANCA-associated glomerulonephritis with correlation to ANCA antigen specifity. Am Kidney Dis. 2003;41:

7 Joanna Wróbel, Marek Maciejewski, Krzysztof Marczewski UKŁADOWE ZAPALENIA NACZYŃ Młot-Michalska M., Grzegorzewska A.E. Zapalenie małych naczyń jako przyczyna pogorszenia czynności nerek u chorej w wieku podeszłym. Nefrol. Dial. Pol. 2007;11: SYSTEMIC VASCULITIS WITH RENAL INVOLVEMENT ARE THEY REALLY RARE? Abstract Systemic vasculitides belong to the group of systemic connective tissue diseases and are characterised by diversity of clinical symptoms, sometimes severe process, and the infl ammation of vessel wall is the common feature of them. In this group we can identify vasculitides with the presence of anti-neutrophil cytoplasmic antibodies, (ANCA- associated vasculitides). In this paper we present two cases of patients diagnosed and treated in our department for vasculitides affecting the kidney. It seems that marginal incidence and heterogenous clinical presentation of these syndromes is the reason why they can be omitted during the diagnostic process in patients with multiorgan and systemic symptoms. These diseases are diagnostic challenge, because the correct diagnosis is essential to starting appropriate treatment and to further prognosis. Key words: vasculitides, Churg-Strauss Syndrome, microscopic polyangiitis, acute renal failure, P-ANCA antibodies 89

8

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Krzysztof Letachowicz Katedra i Klinika Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Kierownik: Prof. dr hab. Marian Klinger Cewkowo-śródmiąższowe

Bardziej szczegółowo

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 764 Poz. 86 Załącznik B.75. LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.8) ŚWIADCZENIOBIORCY

Bardziej szczegółowo

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA 2015-04-23

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA 2015-04-23 Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Wewnątrznaczyniowe zakażenie obejmujące struktury serca (np. zastawki, wsierdzie komór i przedsionków), duże naczynia krwionośne

Bardziej szczegółowo

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Definicja Wewnątrznaczyniowe zakażenie obejmujące struktury serca (np. zastawki, wsierdzie komór i przedsionków), duże naczynia krwionośne

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45)

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 615 Poz. 27 Załącznik B.36. LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Protokół sekcji makroskopowej mózgu Nr

Protokół sekcji makroskopowej mózgu Nr Protokół sekcji makroskopowej mózgu Nr Przekroje przez półkule tu płaszczyźnie czołowej Pień Móżdżek Rdzeń Rozpoznanie makroskopowe Obducent Skrócony odpis historii choroby Chory ur 15.07.1955 r. w Warszawie

Bardziej szczegółowo

HIV/AIDS Jacek Juszczyk 0

HIV/AIDS Jacek Juszczyk 0 HIV/AIDS Jacek Juszczyk 0 HIV/AIDS/Polska Od 1985 r. 16 tys. zakażeń HIV (co 4-ta osoba - kobieta) Rzeczywista ciemna liczba: 25 30 tysięcy AIDS rozpoznano u ~ 2500 osób Zakażenie HIV (także już z AIDS)

Bardziej szczegółowo

Ropniak opłucnej czy gruźliczy wysięk opłucnowy? - Rola torakoskopii

Ropniak opłucnej czy gruźliczy wysięk opłucnowy? - Rola torakoskopii Michał Pasierbek, Andrzej Grabowski, Filip Achtelik, Wojciech Korlacki Ropniak opłucnej czy gruźliczy wysięk opłucnowy? - Rola torakoskopii Klinika Chirurgii Wad Rozwojowych Dzieci i Traumatologii w Zabrzu

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne Analiza fali tętna u dzieci z chorobami kłębuszków nerkowych doniesienie wstępne Piotr Skrzypczyk, Zofia Wawer, Małgorzata Mizerska-Wasiak, Maria Roszkowska-Blaim Katedra i Klinika Pediatrii i Nefrologii

Bardziej szczegółowo

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia.

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia. Zakres zagadnień do poszczególnych tematów zajęć I Choroby układowe tkanki łącznej 1. Toczeń rumieniowaty układowy 2. Reumatoidalne zapalenie stawów 3. Twardzina układowa 4. Zapalenie wielomięśniowe/zapalenie

Bardziej szczegółowo

www.pediatric-rheumathology.printo.it CHOROBA Z LYME

www.pediatric-rheumathology.printo.it CHOROBA Z LYME www.pediatric-rheumathology.printo.it CHOROBA Z LYME Co to jest? Choroba z Lyme jest jedną z chorób wywołanych przez bakterię Borrelia burgdorferi (Borelioza). Bakteria przekazywana jest poprzez ukąszenie

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2)

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) Załącznik B.71. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji: 1) Do programu kwalifikowani są dorośli świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CIĘŻKIEJ POSTACI ŁUSZCZYCY PLACKOWATEJ (ICD-10 L 40.0)

LECZENIE CIĘŻKIEJ POSTACI ŁUSZCZYCY PLACKOWATEJ (ICD-10 L 40.0) Załącznik B.47. LECZENIE CIĘŻKIEJ POSTACI ŁUSZCZYCY PLACKOWATEJ (ICD-10 L 40.0) Kwalifikacja do programu ŚWIADCZENIOBIORCY A. Kryteria kwalifikacji do leczenia ustekinumabem albo adalimumabem w ramach

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA 1

ULOTKA DLA PACJENTA 1 ULOTKA DLA PACJENTA 1 Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta PENTASA, 1 g, czopki Mesalazinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Nieswoiste zapalenie jelitzespół (AIH+PSC)

Nieswoiste zapalenie jelitzespół (AIH+PSC) Nieswoiste zapalenie jelitzespół nakładania (AIH+PSC) M. Uścinowicz Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Alergologii Dziecięcej Kierownik Kliniki: Prof. D. Lebensztejn Uniwersytecki Dziecięcy Szpital

Bardziej szczegółowo

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A26 zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym A31 choroby nerwów obwodowych A32 choroby mięśni A33 zaburzenia równowagi A34c guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni A34d guzy

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Niemowlę z gorączką i wysypką. Dr n. med. Ewa Duszczyk

Niemowlę z gorączką i wysypką. Dr n. med. Ewa Duszczyk Niemowlę z gorączką i wysypką Dr n. med. Ewa Duszczyk Co to jest wysypka? Osutka = exanthema ( gr. Rozkwitać ) Zmiana skórna stwierdzana wzrokiem i dotykiem, będąca reakcją skóry na działanie różnorodnych

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWY SYLABUS PRZEDMIOTU na rok akademicki 2012/2013

STANDARDOWY SYLABUS PRZEDMIOTU na rok akademicki 2012/2013 TANDARDOWY YLABU PRZEDMIOTU na rok akademicki 2012/2013 Nazwa przedmiotu: Reumatologia dziecięca Kierownik jednostki realizującej zajęcia z przedmiotu: Wydział: Kierunek studiów: Poziom studiów Opis przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Hipertransaminazemia- co z tym fantem zrobić? Agnieszka Bakuła

Hipertransaminazemia- co z tym fantem zrobić? Agnieszka Bakuła Hipertransaminazemia- co z tym fantem zrobić? Agnieszka Bakuła Przypadek 1 Dziewczynka 18/12 Dotychczas zdrowa Hospitalizacja z powodu wymiotów, biegunki i gorączki Bad przedm: cechy niewielkiego stopnia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE UMIARKOWANEJ I CIĘŻKIEJ POSTACI ŁUSZCZYCY PLACKOWATEJ (ICD-10 L 40.0)

LECZENIE UMIARKOWANEJ I CIĘŻKIEJ POSTACI ŁUSZCZYCY PLACKOWATEJ (ICD-10 L 40.0) Załącznik B.47. LECZENIE UMIARKOWANEJ I CIĘŻKIEJ POSTACI ŁUSZCZYCY PLACKOWATEJ (ICD-10 L 40.0) A. Kryteria kwalifikacjiś WIADCZENIOBIORCY 1. Pacjent jest kwalifikowany do programu przez Zespół Koordynacyjny

Bardziej szczegółowo

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Odział Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii Al. Dzieci Polskich 20, 04-730, Warszawa Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych

Bardziej szczegółowo

Oddział Pediatryczny - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Pediatryczny - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A59 bóle głowy A87b inne choroby układu nerwowego < 18 r.ż. C56 poważne choroby gardła, uszu i nosa C57 inne choroby gardła, uszu i nosa C56b poważne choroby gardła, uszu i nosa < 18

Bardziej szczegółowo

Powikłania zapaleń płuc

Powikłania zapaleń płuc Powikłania zapaleń płuc Katarzyna Krenke Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Miejscowe powikłania zapaleń płuc Powikłany wysięk parapneumoniczny/ropniak

Bardziej szczegółowo

Programy Terapeutyczne 2007 Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna u dzieci. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO-CROHNA U DZIECI

Programy Terapeutyczne 2007 Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna u dzieci. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO-CROHNA U DZIECI Programy Terapeutyczne 27 do zarządzenia Nr 12/27 Prezesa NFZ Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO-CROHNA U DZIECI ICD-1 K Choroba Leśniowskiego -Crohna [odcinkowe zapalenie jelita] Dziedzina

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10: M 05, M 06)

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10: M 05, M 06) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 614 Poz. 56 Załącznik B.45. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10: M 05, M 06) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY

Bardziej szczegółowo

Załącznik B.45. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10: M 05, M 06) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO

Załącznik B.45. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10: M 05, M 06) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO Załącznik B.45. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10: M 05, M 06) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO A. Kryteria kwalifikacji ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Pacjent jest kwalifikowany

Bardziej szczegółowo

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08)

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 570 Poz. 56 Załącznika B.33. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08)

Bardziej szczegółowo

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego ICD9 kod Nazwa 03.31 Nakłucie lędźwiowe 03.311 Nakłucie lędźwiowe w celu pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego 100.62 Założenie cewnika do żyły centralnej 23.0103 Porada lekarska 23.0105 Konsultacja specjalistyczna

Bardziej szczegółowo

Problemy przedstawione w prezentowanym przypadku: Odstawienie immunosupresji Przewlekłe odrzucanie Zwiększona immunosupresja Zakażenie

Problemy przedstawione w prezentowanym przypadku: Odstawienie immunosupresji Przewlekłe odrzucanie Zwiększona immunosupresja Zakażenie Problemy przedstawione w prezentowanym przypadku: Odstawienie immunosupresji Przewlekłe odrzucanie Zwiększona immunosupresja Zakażenie Pytania Co było przyczyną zgonu dziecka? 1. Odstawienie leków przez

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

Dziecko z obrzękami. Prof. dr hab. n med. Ryszard Grenda Klinika Nefrologii, Transplantacji Nerek i Nadciśnienia Tętniczego. Centrum Zdrowia Dziecka

Dziecko z obrzękami. Prof. dr hab. n med. Ryszard Grenda Klinika Nefrologii, Transplantacji Nerek i Nadciśnienia Tętniczego. Centrum Zdrowia Dziecka Dziecko z obrzękami Prof. dr hab. n med. Ryszard Grenda Klinika Nefrologii, Transplantacji Nerek i Nadciśnienia Tętniczego Centrum Zdrowia Dziecka Obrzęki w stanach zapalnych Obrzęki w stanach niezapalnych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

Zapalenia płuc u dzieci. Joanna Lange

Zapalenia płuc u dzieci. Joanna Lange Zapalenia płuc u dzieci Joanna Lange choroba przebiegająca z dusznością, gorączką oraz różnymi objawami osłuchowymi, potwierdzona (zgodnie z definicją kliniczno - radiologiczną) lub nie (zgodnie z definicją

Bardziej szczegółowo

Badania pracowniane w chorobach nerek u dzieci. Klinika Kardiologii i Nefrologii Dziecięcej I Katedra Pediatrii Akademia Medyczna w Poznaniu

Badania pracowniane w chorobach nerek u dzieci. Klinika Kardiologii i Nefrologii Dziecięcej I Katedra Pediatrii Akademia Medyczna w Poznaniu Badania pracowniane w chorobach nerek u dzieci Klinika Kardiologii i Nefrologii Dziecięcej I Katedra Pediatrii Akademia Medyczna w Poznaniu Badanie ogólne moczu Barwa Przejrzystość Odczyn Ciężar właściwy

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15678 Poz. 1593 1593 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 20/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Program skutecznego zwalczania infekcji poprzez szybkie

Bardziej szczegółowo

Gorączka niejasnego pochodzenia w grupie niemowląt i młodszych dzieci

Gorączka niejasnego pochodzenia w grupie niemowląt i młodszych dzieci wymaga gorączka niejasnego pochodzenia (również FWS fever without source) zarówno przedłużająca się, jak i ostra u dzieci najmłodszych (w wieku poniżej 3 lat). Odrębności symptomatologii wczesnego okresu

Bardziej szczegółowo

Patofizjologia i symptomatologia. Piotr Abramczyk

Patofizjologia i symptomatologia. Piotr Abramczyk Patofizjologia i symptomatologia niewydolności serca Piotr Abramczyk Definicja Objawy podmiotowe i przedmiotowe niewydolności serca Obiektywny dowód dysfunkcji serca i i Odpowiedź na właściwe leczenie

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA 1

ULOTKA DLA PACJENTA 1 ULOTKA DLA PACJENTA 1 Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta PENTASA, 500 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu Mesalazinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Małopłytkowość u kobiety z zakrzepicą w układzie żyły wrotnej

Małopłytkowość u kobiety z zakrzepicą w układzie żyły wrotnej Małopłytkowość u kobiety z zakrzepicą w układzie żyły wrotnej Ewa Stefańska-Windyga Klinika Zaburzeń Hemostazy i Chorób Wewnętrznych Instytutu Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie 39- letnia pacjentka

Bardziej szczegółowo

Trudności diagnostyczne w rozpoznaniu choroby Denta opis przypadku

Trudności diagnostyczne w rozpoznaniu choroby Denta opis przypadku Trudności diagnostyczne w rozpoznaniu choroby Denta opis przypadku I. Załuska-Leśniewska, P. Czarniak, P. Szcześniak, Z. Gockowska, A. Żurowska Klinika Chorób Nerek i Nadciśnienia Dzieci i Młodzieży Gdański

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna sepsy oferta firmy biomerieux Automatyczne analizatory do posiewów krwi Automatyczne analizatory do identyfikacji

Bardziej szczegółowo

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08)

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08) Załącznik B.33. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08) I. LEKI BIOLOGICZNE A. Kryteria kwalifikacji ŚWIADCZENIOBIORCY

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwdrobnoustrojowe - wytyczne postępowania w neutropenii

Leczenie przeciwdrobnoustrojowe - wytyczne postępowania w neutropenii Leczenie przeciwdrobnoustrojowe - wytyczne postępowania w neutropenii Zakażenia są częstym powikłaniem i główną przyczyną zgonów pacjentów z nowotworami zarówno krwi jak i narządów litych. Wynikają one

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 492 Poz. 66 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe

Bardziej szczegółowo

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Gruźlica jest przewlekłą chorobą zakaźną. W większości przypadków zakażenie zlokalizowane jest w płucach

Bardziej szczegółowo

Nitraty -nitrogliceryna

Nitraty -nitrogliceryna Nitraty -nitrogliceryna Poniżej wpis dotyczący nitrogliceryny. - jest trójazotanem glicerolu. Nitrogliceryna podawana w dożylnym wlewie: - zaczyna działać po 1-2 minutach od rozpoczęcia jej podawania,

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów Wersja 2016 2. RÓŻNE POSTACI MIZS 2.1 Czy istnieją różne postaci tej choroby? Istnieje kilka postaci MIZS. Różnią

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV HCV zidentyfikowany w 1989 roku należy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA koduje białka strukturalne i niestrukturalne (co najmniej 10) ma 6 podstawowych

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE 1. Dawkowanie. 1.1 Adalimumab należy podawać w dawce 40 mg, we wstrzyknięciu podskórnym co dwa tygodnie

SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE 1. Dawkowanie. 1.1 Adalimumab należy podawać w dawce 40 mg, we wstrzyknięciu podskórnym co dwa tygodnie Załącznik nr 1 13. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW (RZS) I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW (MIZS) O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08) I. LEKI BIOLOGICZNE A. Kryteria

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

Zespół Gilberta u chorego z rozpoznaniem przewlekłego wzw B, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i HFE-hemochromatozy

Zespół Gilberta u chorego z rozpoznaniem przewlekłego wzw B, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i HFE-hemochromatozy Zespół Gilberta u chorego z rozpoznaniem przewlekłego wzw B, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i HFE-hemochromatozy Katarzyna Sikorska Gdański Uniwersytet Medyczny ABC Hepatologii dziecięcej 16.10-17.10.2015,

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy)

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy) Centrum Pulmonologii i posiada w swojej strukturze 8 oddziałów szpitalnych w tym Oddział Chirurgii Klatki Piersiowej ( zamiennie - torakochirurgii) Oddział został utworzony w latach 50 tych ubiegłego stulecia

Bardziej szczegółowo

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO 1. Pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) Podstawowym sposobem uzyskania próbki do badania płynu mózgowo rdzeniowego jest punkcja lędźwiowa. Nakłucie lędźwiowe przeprowadza

Bardziej szczegółowo

Zespół Churga-Strauss: wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne opis przypadku

Zespół Churga-Strauss: wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne opis przypadku Chorzy trudni nietypowi/case report Zespół Churga-Strauss: wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne opis przypadku Churg-Strauss syndrome: diagnostic and therapeutic challenge a case report Dorota Pisarczyk-Wiza,

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1

1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1 v Wstęp xiii Przedmowa do wydania I polskiego xv Wykaz skrótów xvii 1. Podstawowe badanie kardiologiczne u dzieci 1 I. Wywiad chorobowy 1 A. Wywiad perinatalny i z okresu ciąży 1 B. Wywiad po urodzeniu

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45)

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45) Załącznik B.36. LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45) ŚWIADCZENIOBIORCY Kryteria kwalifikacji: 1.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE HIP FRACTURE ZŁAMANIE BLIŻSZEGO ODCINKA KOŚCI UDOWEJ- zbieranie danych w projekcie DUQuE

DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE HIP FRACTURE ZŁAMANIE BLIŻSZEGO ODCINKA KOŚCI UDOWEJ- zbieranie danych w projekcie DUQuE Tak Tak Nie Tak Inclusion Definicje Złamanie bliższego odcinka kości udowej DUQUE DATA COLLECTION FOR ACUTE ZŁAMANIE BLIŻSZEGO ODCINKA KOŚCI UDOWEJ- zbieranie danych w projekcie DUQuE Złamanie bliższego

Bardziej szczegółowo

Badanie płynów z jam ciała z wykorzystaniem analizatora Spotchem ez.

Badanie płynów z jam ciała z wykorzystaniem analizatora Spotchem ez. Badanie płynów z jam ciała z wykorzystaniem analizatora Spotchem ez. Dr nauk wet Janina Łukaszewska Przesięk Niskie stężenie białka całkowitego < 2,5 g/dl ; zawartość komórek jest

Bardziej szczegółowo

Notyfikacja nr EMA/CHMP/188871/2015 z dnia 27.03.2015 zmiana EMEA/H/C/002221/IB/0019/G Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika

Notyfikacja nr EMA/CHMP/188871/2015 z dnia 27.03.2015 zmiana EMEA/H/C/002221/IB/0019/G Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Dacogen 50 mg proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji Decytabina Niniejszy produkt leczniczy będzie dodatkowo monitorowany. Umożliwi

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii. Małgorzata Misiak

Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii. Małgorzata Misiak Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii Małgorzata Misiak Pacjentka TP l.61 Wzrost 154 cm Wyjściowa masa ciała 47 kg BMI 19.8 Hb 9.8 g/dl; Lym 1.66 G/l TP 56.2 g/l; Alb 28.5 g/l; Prealb 14.0

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski SYLABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Nefrologia Kod modułu LK.3.E.008 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski Specjalności:

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Norbert Grząśko w imieniu Polskiej Grupy Szpiczakowej Lublin, 12.04.2008

Dr n. med. Norbert Grząśko w imieniu Polskiej Grupy Szpiczakowej Lublin, 12.04.2008 Ocena skuteczności i bezpieczeństwa leczenia układem CTD (cyklofosfamid, talidomid, deksametazon) u chorych na szpiczaka plazmocytowego aktualizacja danych Dr n. med. Norbert Grząśko w imieniu Polskiej

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12.6 Specjalność: - 1. PRZEDMIOT NAZWA

Bardziej szczegółowo