TWOJE LABORATORIUM NO 01

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TWOJE LABORATORIUM NO 01"

Transkrypt

1 TWOJE LABORATORIUM NO 01 31/WIOSNA 2015 Badanie ogólne moczu Trudności diagnostyczne podczas wykonywania i interpretacji wyników badania ogólnego moczu Ocena bezobjawowej mikroskopowej hematurii u osób dorosłych

2 AKTUALNOŚCI Wiarygodna diagnostyka laboratoryjna DIAGNOSTYKA POD LUPĄ Badanie ogólne moczu DIAGNOSTYKA POD LUPĄ Trudności diagnostyczne podczas wykonywania i interpretacji wyników badania ogólnego moczu DIAGNOSTYKA POD LUPĄ Ocena bezobjawowej mikroskopowej hematurii u osób dorosłych PRZYPADKI KLINICZNE Akantocyty w moczu jako marker krwinkomoczu kłębuszkowego Przygotowanie i produkcja: Agape. Agencja doradcza i wydawnicza ul. Ciołka 8, Warszawa, tel./faks: Redakcja zastrzega sobie prawo do skracania i redagowania publikowanych tekstów Numer zamknięto: 18 maja 2015 r. Redakcja: Redaktor naczelna Aleksandra Pudełek PZ Cormay SA Redakcja i korekta Agape Współpraca: dr n. med. Joanna Kamińska, dr n. med. Olga M. Koper, prof. dr hab. med. Halina Kemona

3 NA WSTĘPIE Szanowni Państwo, Nie jest tajemnicą, że mocz jest najczęściej diagnozowanym materiałem biologicznym w Zakładach Diagnostyki Laboratoryjnej. Zainteresowania w kierunku badań moczu sięgają czasów starożytnych. Pomimo upływu wieków diagnostyka tego materiału biologicznego nadal nie jest pozbawiona trudności, zarówno na poziomie analitycznym, jak i interpretacyjnym. Stąd, w naszym nowym magazynie, znajdą Państwo artykuły, które powinny raz jeszcze usystematyzować wiedzę o tej dziedzinie analityki laboratoryjnej, a także wykazać ewentualne zagrożenia w prawidłowej diagnostyce moczu i interpretacji wyników. W imieniu całego Zespołu Cormay zachęcam do lektury. Czekamy na Państwa opinie i sugestie we wspólnym redagowaniu kolejnych wydań Naszego Twojego Laboratorium. Wydawca: PZ Cormay SA ul. Wiosenna 22, Łomianki tel.: , faks: Z poważaniem, Dr Sławomir Blachowski, Dyrektor Sprzedaży Krajowej

4 AKTUALNOŚCI Wiarygodna diagnostyka laboratoryjna URI TEX 300 Analizator do analizy moczu Optymalne rozwiązanie dla laboratorium wykonującego do stu oznaczeń dziennie. Cechy produktu: podajnik na 10 pasków testowych, duża wydajność 300 oznaczeń na godzinę, w trybie ciągłym do 800 oznaczeń na godzinę, pamięć do 2000 próbek, wbudowana drukarka termiczna, możliwość podłączenia czytnika kodów kreskowych i klawiatury zewnętrznej, dwukierunkowa transmisja danych, łatwa kalibracja gwarantuje stałą kontrolę nad wynikiem. SYSTEM PRÓŻNIOWY GREINER BIO-ONE Probówki, akcesoria oraz zestawy do zbiórki moczu firmy Greiner BIO-ONE. Zapraszamy do oferty na stronie: Hematologia BC-5800 Automatyczny analizator hematologiczny 4 BIULETYN INFORMACYJNY PZ CORMAY Parametry: 5-diff, 29-parametrowy, dwa histogramy plus dwa skattegramy, wydajność: do 90 oznaczeń na godzinę, zastosowane metody pomiarowe: cytometria przepływowa z laserem półprzewodnikowym, barwienie chemiczne, fotometria, optyczny pomiar bazofili w niezależnym kanale, flagowanie nieprawidłowych komórek, automatyczny podajnik próbek, czytnik barkodów (opcja), duży ekran dotykowy TFT, duża pamięć wyników: do próbek, zalecane lub zależne od decyzji użytkownika zasady dotyczące decyzji co do ponownego zbadania nieprawidłowej próbki, komunikacja jedno- lub dwukierunkowa.

5 AKTUALNOŚCI URI TEX Analizator do analizy moczu Cechy produktu: przenośny analizator półautomatyczny, cicha praca i małe gabaryty aparatu, wyniki po 60 sekundach, łatwy w obsłudze ekran dotykowy, pamięć: 2000 wyników, łatwy dostęp do ostatnich wyników po ID pacjenta, druk wyników: poprzez PC lub zewnętrzną drukarkę (opcja wyposażenia), oprogramowanie na PC. CORMAY URINE STRIPS 10 I 11 Testy paskowe do analizy moczu Parametry: glukoza, ph, leukocyty, białko, ciężar właściwy, azotyny, krew, ciała ketonowe, bilirubina, urobilinogen. Parametry: glukoza, ph, leukocyty, białko, ciężar właściwy, azotyny, krew, ciała ketonowe, bilirubina, urobilinogen, kwas askorbinowy. Biochemia BS-800/BS-800M Automatyczny analizator biochemiczny Parametry: 800 testów na godzinę bez ISE, 1200 testów na godzinę z modułem ISE, podajnik na 300 pozycji próbkowych, system ciągłego dostawiania próbek i odczynników, bezpośredni dostęp do zleceń CITO, detektor wykrywania skrzepu, pomiar ISE już z 22 μl badanej próbki, detektor wykrywania pęcherzyków powietrza, przyjazny dla użytkownika program do prowadzenia konserwacji analizatora. NR 1 (31) WIOSNA

6 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ Badanie ogólne moczu Mocz jest jednym z najczęściej rejestrowanych materiałów biologicznych w laboratoriach diagnostycznych. Dowiedzmy się, jakie są etapy badania, stosowane metody oraz wpływ interferencji na wynik suchych testów paskowych. dr n. med Joanna Kamińska, dr n. med Olga M. Koper, Zakład Laboratoryjnej Diagnostyki Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Kierownik Zakładu: prof. dr hab. med. Halina Kemona Mocz jest wydaliną organizmu, którą interesowano się już w czasach starożytnego Babilonu. Wówczas w badaniu lekarskim wielkie znaczenie odgrywała tzw. uroskopia, czyli oglądanie moczu oraz próby organoleptyczne, jak badanie smaku, ocena zapachu i wyglądu osadu moczu. Dane historyczne wskazują jednak na wykorzystanie tego materiału nie tylko w celach diagnostycznych, lecz także terapeutycznych, czyli tzw. urinoterapii promowanej przez empiryków, szczególnie przez Xenokratesa. Z kolei Aretezjusz z Kapadocji, żyjący w latach n.e., opisywał chorego z cukrzycą, który miał niedające się ugasić pragnienie, ale oddawał moczu więcej aniżeli pił a ciało i kości roztapiały się w moczu. Również obecnie mocz jest jednym z najczęściej rejestrowanych materiałów biologicznych w laboratoriach diagnostycznych. A badanie ogólne moczu, obok uznanych parametrów biochemicznych (kreatynina, mocznik, elektrolity), stanowi podstawowe narzędzie w diagnostyce chorób nerek i dróg moczowych. JAKIE SĄ ETAPY BADANIA? Możliwość uzyskania wyniku badania ogólnego moczu w krótkim czasie i nieinwazyjność procedury pobrania materiału (najczęściej pobierany w mikcji spontanicznej) sprawiają, iż badanie wykorzystywane jest również do monitorowania przebiegu chorób (np. cukrzycy, oceny białkomoczu, cukromoczu, ketonurii); w diagnostyce różnicowej żółtaczek: hemolitycznej, wątrobowej, pozawątrobowej (bilirubina, urobilinogen, kryształy bilirubiny, tyrozyny, leucyny), ale również w przypadku rzadkich chorób metabolicznych takich, jak cystynoza (heksagonalne, bezbarwne kryształy cystyny). Badanie ogólne moczu można podzielić na dwa etapy: I etap skryningowy dotyczy oceny parametrów fizykochemicznych: barwa, przejrzystość, ph, SG (ciężar właściwy), białko, glukoza, ciała ketonowe, bilirubina, urobilinogen, krew, leukocyty, tj. esteraza leukocytowa, kwas askorbinowy, II etap stanowi ocena elementów upostaciowanych moczu. Jeśli wynik parametrów fizykochemicznych nie uwidacznia odchyleń, to badanie ogólne moczu obejmuje tylko pierwszy etap. Założenie, że to wynik suchego testu paskowego decyduje, czy dana próbka uznana jest za prawidłową i nie wymaga dalszej oceny, godzi w wysokie standardy jakości badań laboratoryjnych. Należy wyraźnie podkreślić, iż metoda suchej chemii ogranicza się jedynie do reakcji chemicznych, które przebiegają na polach testu paskowego. Jest natomiast wiele czynników/substancji, które te reakcje mogą fałszywie promować bądź hamować, a tym samym uzyskany wynik może być niewiarygodny diagnostycznie. Na przestrzeni lat procedura oceny parametrów fizykochemicznych bardzo ewaluowała. 6 BIULETYN INFORMACYJNY PZ CORMAY

7 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ Manualne metody stosowane tylko dla wybranych parametrów zostały zastąpione wieloparametrowymi suchymi testami paskowymi. Początkowo testy odczytywane były wzrokowo, czyli subiektywnie. Obecnie rutynowo do ich odczytu wykorzystywane są półautomatyczne lub automatyczne analizatory zwane czytnikami pasków testowych. METODA FOTOMETRII ODBICIOWEJ Służy do oceny wieloparametrowych suchych testów paskowych z wykorzystaniem półautomatycznych/automatycznych analizatorów. Testy paskowe stosowane do oceny parametrów fizykochemicznych moczu zawierają zwykle od 9 do 11 pól reakcyjnych, które wysycone są odczynnikami chemicznymi. Kontakt pól testowych z próbką moczu prowadzi do zmiany ich zabarwienia, co wskazuje na obecność danego analitu w próbce, natomiast intensywność barwy odpowiada stężeniu tej substancji. Wynik przedstawiany jest półilościowo bądź jakościowo w przypadku niektórych parametrów (np. wynik bilirubiny w zależności od rodzaju stosowanych pasków przedstawiany może być jakościowo: (-), (+), (++), (+++) lub ilościowo: nie wykryto, 1 mg/dl, 3 mg/dl, 6 mg/dl). Warunkiem zachowania odpowiedniej reaktywności suchych testów paskowych do badania ogólnego moczu jest ich właściwe przechowywanie, tzn. ochrona przed światłem, wilgocią i ciepłem. Istotne jest, aby nie usuwać z opakowania substancji higroskopijnej, która pochłania wilgoć oraz zawsze po wykonaniu badania opakowanie szczelnie zamykać. W analizatorach automatycznych należy do szuflady/bębna na paski wkładać tylko taką liczbę testów, która będzie wykorzystana danego dnia. Pozostawienie testów w szufladzie/bębnie na dłuższy czas może wpływać niekorzystnie na ich jakość, a przez to na wiarygodność uzyskiwanych wyników. Przykładowo nadmierne zawilgocenie pola dla azotynów wiąże się z możliwością uzyskania fałszywie dodatniego wyniku (wpływ tlenku azotu obecnego w atmosferze). Wykonując badanie ogólne moczu na analizatorze półautomatycznym, próbkę należy najpierw dokładnie wymieszać. Następnie trzeba zanurzyć pasek w moczu, tak by wszystkie pola zostały pokryte, nadmiar moczu z paska usunąć i położyć go na stoliku. System fotodiod wykrywa pasek i automatycznie przesuwa go do odczytu. W analizatorach automatycznych paski są uwalniane z podajnika automatycznie i przesuwane do pozycji, w której ramię pipetujące nanosi wcześniej wymieszaną próbkę na każde pole testowe. Półautomatyczne/automatyczne analizatory wykorzystują metodę fotometrii odbiciowej. Paski wchodzą w reakcję w czasie około 60 sekund od naniesienia próbki i wówczas dochodzi do zmiany barwy i zostaje zmierzony współczynnik odbicia. Światło emitowane przez diody typu SEKUND Czas, w jakim paski wchodzą w reakcję od naniesienia próbki; dochodzi wówczas do zmiany 60barwy i zostaje zmierzony współczynnik odbicia. LED przy dwóch, trzech długościach fal oświetla powierzchnię wszystkich pól reakcyjnych, po czym zostaje odbite od pola odczynnikowego i wychwycone przez fotodetektor, umiejscowiony bezpośrednio pod polem reakcyjnym. Fotodetektor przesyła elektryczny sygnał analogowy do przetwornika analogowo-cyfrowego, który przetwarza odebrany sygnał na wartości cyfrowe. Zintegrowany z analizatorem program komputerowy zmienia wartości cyfrowe na półilościowe/ jakościowe wyniki wyrażone w jednostkach. Jednocześnie zostaje wykonany pomiar światła odbitego od pola kompensacji kolorów, które znajduje się również na pasku testowym. Pole kompensacyjne jest białym polem nienasączonym żadnym odczynnikiem, dlatego umożliwia kompensację na barwę własną moczu. Odczytany pasek testowy zostaje następnie przesunięty do pojemnika na odpady. Tabela nr 1 przedstawia zasady reakcji chemicznych, jakie zachodzą na suchych testach paskowych dla poszczególnych parametrów fizykochemicznych moczu. Zaletą wykorzystywania do oceny parametrów fizykochemicznych moczu suchej chemii w pracowniach analityki ogólnej jest: NR 1 (31) WIOSNA

8 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ TAB. 01 Parametr Zasady reakcji chemicznych na suchych testach paskowych dla poszczególnych parametrów fizykochemicznych moczu Reakcja chemiczna ph Test oparty za zasadzie podwójnego wskaźnika z błękitem bromotymolowym i czerwienią metylenową. Zmiana barwy pozwala ocenić ph najczęściej od 5,0 poprzez 7,0, aż do 9,0. SG Reakcja oparta na zmianach stałej dysocjacji pka oczyszczonych polielektrolitów w zależności od stężenia jonów. Im więcej jonów w moczu, tym więcej protonów jest uwalnianych z polelektrolitu, co w rezultacie wpływa na spadek ph, powodując zmianę zabarwienia wskaźnika (błękit bromotymolowy) odczyt SG najczęściej od 1,000 do 1,030. Białko Test oparty na zasadzie błędu białkowego wskaźnika ph, pole testowe pokryte buforem utrzymuje ph na poziomie 3,0 w obecności białka przyjmuje jony wodorowe, co doprowadza do zmiany zabarwienia. Glukoza Test oparty na podwójnej swoistej reakcji enzymatycznej glukoza oksydaza/peroksydaza; oksydaza glukozowa katalizuje powstawanie kwasu glukonowego i nadtlenku wodoru w reakcji utleniania glukozy, natomiast peroksydaza chrzanowa katalizuje reakcję nadtlenku wodoru z chromogennym jodkiem potasu, wskutek którego następuje utlenianie chromogenu. Ciała ketonowe Test oparty na reakcji kwasu acetooctowego w ph zasadowym z nitroprusydkiem sodu, którym jest impregnowane pole odczynnikowe (reakcja Legala), pole reakcyjne nasycone dodatkowo glicyną może wykrywać również aceton. Azotyny/nitraty Test oparty na reakcji Griessa, w kwaśnym środowisku obszaru testowego azotyny zawarte w moczu reagują z kwasem p-arsanilowym, dając związek diazoniowy, który tworzy kompleks z 1,2,3,4-tetrahydrobenzo(h)chinoliną i zmienia zabarwienie. Bilirubina Test oparty na reakcji sprzęgania bilirubiny z diazowaną dichloroaniliną w silnie kwaśnym ph. Urobilinogen Test oparty na zmodyfikowanej reakcji Ehrlicha, w silnie kwaśnym ph urobilinogen wchodzi w reakcję z p-dimetyloaminobenzaldehydem, powstaje chromofor, co powoduje zmianę barwy. Krew Test oparty jest na pseudoperoksydazowym działaniu hemoglobiny i mioglobiny, które swoiście katalizują reakcję oksydacji organicznego nadtlenku wodoru, powodując zmianę barwy. Leukocyty Test wykrywa obecność esterazy leukocytowej granulocytów, esteraza powoduje uwolnienie indoksylu, który reaguje z solą diazową, zmieniając barwę na fioletową. Kwas askorbinowy Test oparty na reakcji redukcji przez kwas askorbinowy barwnika, jakim jest impregnowane pole, co powoduje zmianę barwy. 8 BIULETYN INFORMACYJNY PZ CORMAY

9 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ uzyskiwanie wielu wyników w krótkim czasie, łatwość wykonania badania, duży wybór i szeroka dostępność testów na rynku. Należy jednak zwrócić również uwagę na ograniczenia metody: wpływ różnych czynników, które mogą powodować wyniki fałszywie dodatnie lub ujemne, uzyskanie wyników półilościowych lub jakościowych. Tabela nr 2 przedstawia zebrane czynniki/ substancje, które mogą powodować wyniki fałszywie ujemne lub dodatnie poszczególnych parametrów fizykochemicznych z wykorzystaniem testów paskowych różnych producentów, jakie są stosowane w polskich laboratoriach (opracowanie nie wskazuje nazwy pasków ani firm je dystrybuujących). Tabela wskazuje, jak wiele czynników/substancji może niekorzystnie wpływać na wiarygodność wyników parametrów fizykochemicznych. Należy zatem podkreślić, iż każdy diagnosta wykonujący badanie ogólne moczu powinien dokładnie zapoznać się z ograniczeniami stosowanych w laboratorium suchych testów paskowych, co pozwoli mu właściwie interpretować uzyskane wyniki. OCENA ELEMENTÓW UPOSTACIOWANYCH MOCZU Poważny problem laboratoriów analitycznych stanowi drugi etap badania ogólnego moczu, czyli ocena elementów upostaciowanych moczu, tj. erytrocytów, leukocytów, nabłonków, wałeczków, kryształów, patogenów i innych. Różnorodność mikroskopowych procedur manualnych oraz coraz większa dostępność automatycznych analizatorów do oceny elementów upostaciowanych moczu sprawiają, iż trudno jest mówić o standaryzacji tego etapu badania moczu. Analizatory Mocz jest jednym z najczęściej rejestrowanych materiałów biologicznych w laboratoriach diagnostycznych. Badanie ogólne moczu stanowi podstawowe narzędzie w diagnostyce chorób nerek i dróg moczowych LICZBA ZDEFINIOWANYCH FABRYCZNIE KATEGORII, np. erytrocyty, leukocyty, skupiska leukocytów, które są różnicowane w programie na podstawie analizy 12wielkości, kontrastu oraz struktury. automatyczne mogą przedstawiać wyniki jako zdjęcia cyfrowe osadu moczu umieszczonego w specjalnych komorach, jako zdjęcia składników moczu próbki niezagęszczonej lub jako wynik ilościowy z wykorzystaniem cytometrii przepływowej. Jednocześnie trzeba w tym miejscu nadmienić, iż laboratoria wykorzystujące analizatory automatyczne do oceny elementów upostaciowanych moczu uzyskują wyższą jakość i harmonizację wyników w porównaniu do laboratoriów stosujących niestandaryzowane procedury manualne. Dlatego wydaje się, że milowym krokiem w kierunku poprawy jakości wyniku drugiego etapu badania ogólnego moczu byłoby wprowadzenie standaryzowanej procedury przygotowania osadu moczu (Tab. 3). A także obligatoryjnej konieczności przedstawiania wyniku elementów upostaciowanych moczu w przeliczeniu na objętość moczu (μl czy ml), a nie jak obecnie ma to miejsce w większości laboratoriów w przeliczeniu na pole widzenia. Jednak wprowadzenie takiego wymogu wiązałoby się z koniecznością wprowadzenia całkowitej automatyzacji badania ogólnego moczu, gdyż procedura manualna ilościowej oceny elementów upostaciowanych moczu jest bardzo pracochłonna. NR 1 (31) WIOSNA

10 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ TAB. 02 Czynniki/substancje wpływające na odczyt parametrów fizykochemicznych suchych testów paskowych (wyniki fałszywie dodatnie/ujemne) Parametr Wynik fałszywie dodatni Wynik fałszywie ujemny SG umiarkowany białkomocz ( mg/dl), ketonuria, dekstran, mannitol i sacharoza mocz silnie alkaliczny, niska temperatura Białko ph 7,0, leki z chininą lub jej pochodne (chinidyna), tolbutamid, detergenty w pojemniku, preparaty krwiozastępcze, chlorheksydyna, środki dezynfekcyjne zawierające czwartorzędowe grupy amonowe test jest mniej czuły w przypadku mukoprotein i globulin, białka Bence a Jonesa; wynik negatywny nie wyklucza obecności tych białek, odczyt utrudniają błękit metylowy oraz czerwona barwa moczu w wyniku spożycia czerwonych buraków Glukoza silne substancje utleniające (podchloryn sodowy), peroksydazy bakteryjne kwas askorbinowy, duże stężenie ciał ketonowych > 40 mg/dl, soki owocowe, antybiotyki, żelazo Ciała ketonowe silnie zabarwiony mocz, metabolity L-dopa, kaptopryl, mesna, związki zawierające grupę sulfhydrylową nie wykrywa kwasu ß-hydroksymasłowego Azotyny/nitraty przechowywanie testów w wilgotnych warunkach krótki okres inkubacji moczu w pęcherzu (poliuria), brak azotanów w diecie, obecności bakterii patologicznych reduktazo (-), kwas askorbinowy, antybiotykoterapia, chemioterapia Bilirubina chloropromazyna, rafampen, siarczan indoksylu kwas askorbinowy, wystawienie moczu na światło, duże stężenie azotynów Urobilinogen podwyższona temperatura (optymalna C), alkalizacja moczu, sulfonamidy, kwas p-aminobenzoesowy formalina, ryboflawina, mocz wystawiony na działanie światła, duże stężenie azotynów Krew substancje utleniające, np. podchloryn, peroksydazy bakteryjne kaptopryl i inne związki zawierające grupy tiolowe, kwas askorbinowy, wysoki SG Leukocyty formaldehyd, imipenem, meropenem, kwas klawulonowy podwyższone stężenie glukozy (3 g/dl), białkomocz (< 500 mg/dl), cefaleksyna, cefalotyna, kwas szczawiowy, tetracykliny, gentamecyna, kwas borny Kwas askorbinowy siarczan (IV) żelaza, cyna, miedź brak doniesień 10 BIULETYN INFORMACYJNY PZ CORMAY

11 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ TAB. 03 Standaryzowana procedura manualna uzyskania osadu moczu do oceny elementów upostaciowanych 1. Próbkę moczu dokładnie wymieszać. 2. Do probówki odpipetować 10 ml moczu lub zastosować probówki kalibrowane i wlać dokładnie 10 ml moczu, tj. do kreski. 3. Próbkę zagęścić, czyli odwirować przez 5 minut przy przyspieszeniu 400xg (liczba obrotów na minutę zależy od promienia stosowanej wirówki). 4. Odpipetować 9,5 ml supenatantu. 5. 0,5 ml pozostającego w probówce osadu dokładnie wymieszać i wykonać preparat do mikroskopowej oceny elementów upostaciowanych moczu. MIKROSKOPOWA OCENA ELEMENTÓW UPOSTACIOWANYCH MOCZU Z WYKORZYSTANIEM METODY SZKIEŁKA PODSTAWOWEGO I NAKRYWKOWEGO Wykorzystując do mikroskopowej oceny moczu podstawową metodę wykonania preparatu, tj. szkiełko podstawowe i nakrywkowe, należy pamiętać, iż ta procedura powinna być również wystandaryzowana. TAB. 04 Objętość osadu (μl) Objętości osadu moczu wykorzystywane do wykonania preparatu w zależności od wielkości szkiełka nakrywkowego Wielkość szkiełka nakrywkowego (mm) 13 18x x x x24 NR 1 (31) WIOSNA

12 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ RYC. 01 RYC. 02 Siatka komory, gdy jest mała liczba elementów upostaciowanych w próbce Siatka komory, gdy jest duża liczba elementów upostaciowanych w próbce W zależności od wielkości stosowanego szkiełka nakrywkowego należy na szkiełko podstawowe przenieść odpowiednią objętość osadu. Tabela nr 4 przedstawia objętości osadu wykorzystywane do wykonania preparatu w zależności od wielkości użytego szkiełka nakrywkowego. Preparat należy ocenić w mikroskopie świetlnym pod powiększeniem 400x (przejrzeć co najmniej 10 pól widzenia). Wynik przedstawić jako liczbę elementów w polu widzenia bądź w przeliczeniu na objętość moczu, jednak to wymaga wykonania szeregu dodatkowych obliczeń. Przystępując do oceny elementów upostaciowanych moczu, należy najpierw oszacować ich liczbę i rozłożenie w próbce. Gdy jest mała liczba elementów w próbce (np. 1 komórka lub mniej na najmniejszy kwadrat), należy policzyć je w 10 najmniejszych kwadratach, po 2 wybrane losowo w każdym z 5 dużych kwadratów (Rycina 1). Gdy jest duża liczba elementów upostaciowanych w próbce (3 5 na najmniejszy kwadrat), należy policzyć je w 5 najmniejszych kwadratach, po 1 wybranym losowo w każdym z 5 dużych kwadratów (Rycina 2). Gdy jest bardzo duże zagęszczenie elementów morfotycznych w badanej próbce, do komory należy wprowadzić mocz niewirowany i policzyć elementy komórkowe w 10 najmniejszych kwadratach, po 2 wybrane losowo w każdym z 5 dużych kwadratów (Rycina 1). Następnie należy wykonać szereg obliczeń w celu oceny liczby komórek w danej objętości moczu (np. 1 μl) lub, jak jest to w przypadku niektórych komór, odczytać liczbę elementów z przeznaczonych do tego tabel znajdujących się w instrukcji dołączonej do komór, po uwzględnieniu zagęszczenia próbki. MIKROSKOPOWA OCENA SKŁADNIKÓW MORFOTYCZNYCH MOCZU Z WYKORZY- STANIEM KOMÓR/ KAMER TYPU: KOVA, PENTASQUER, FAST READ DO OCENY ILOŚCIOWEJ Komora posiada siatkę o wymiarach 3 mm na 3 mm podzieloną na 5 kwadratów o długości boków 1 mm, a każdy kwadrat podzielony jest na 9 małych kwadratów o długości boków 0,333 mm. Obszar ograniczony liniami podzielony jest na 45 małych kwadratów o długości boku równym 0,333 mm. Objętość próbki w komorze na całej siatce wynosi 0,5 μl, wewnątrz każdego z 5 kwadratów o boku 1 mm wynosi 0,1 μl, natomiast wewnątrz każdego z 45 małych kwadratów o boku 0,333 mm stanowi 0,0111 μl. METODY WYKORZYSTYWANE W ANALIZATORACH AUTOMATYCZNYCH Cyfrowa analiza zdjęć osadów moczu Analizator automatycznie najpierw miesza próbkę za pomocą pipety, a następnie aspiruje 0,2 ml do specjalnej jednorazowej kuwety. Po każdej pobranej próbce powierzchnia zewnętrzna, jak i wewnętrzna pipety jest myta przy pomocy wody destylowanej, aby wyeliminować możliwość zanieczyszczenia kolejnej próbki materiałem poprzedniego pacjenta. Kuweta z próbką przesuwana jest do wirówki, wirowana 10 sekund z prędkością 2000 obr./min w celu przesunięcia wszystkich elementów moczu na dno kuwety, gdzie ustawiana jest ostrość kamery. Następnie kuweta przesuwana jest pod mikroskop (400x powiększenie), a wbudowana nad mikroskopem kamera wykonuje zdjęcia osadu. Wykonane zdjęcia przesyłane są do programu komputerowego, który automatycznie klasyfikuje wykryte przez analizator elementy do podstawowych kategorii. Analizator umożliwia zdefiniowanie dodat- 12 BIULETYN INFORMACYJNY PZ CORMAY

13 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ kowych kategorii, jeśli istnieje taka potrzeba użytkowników. Uzyskany wynik może być przedstawiany w przeliczeniu na pole widzenia lub w przeliczeniu na objętość moczu. Zdjęcia należy zweryfikować i ewentualnie skorygować wynik. W przypadku uzyskania niewystarczającej ostrości wykonanych zdjęć (najczęściej próbki ze znaczną zawartością śluzu, bogatokomórkowe) analizator sygnalizuje konieczność przeprowadzenia mikroskopowej oceny próbki. Cyfrowa analiza zdjęć próbek niezagęszczonych Analizator automatycznie miesza i aspiruje próbkę, która jest następnie wprowadzona pomiędzy dwie warstwy odczynnika laminującego. Odczynnik ten pozycjonuje próbkę w obszarze najlepszej ostrości obiektywu mikroskopu. Błysk lampy stroboskopowej podświetla pole widzenia i wówczas wykonywane są za pomocą kamery cyfrowej zdjęcia elementów moczu. W celu lepszego uwidocznienia sfotografowanego elementu obraz jest niwelowany o zapis tła optycznego. Wykonane zdjęcia analizator zapisuje cyfrowo i wysyła do zintegrowanego programu komputerowego. W programie elementy morfotyczne moczu różnicowane są na podstawie analizy wielkości, kontrastu oraz struktury do 12 zdefiniowanych fabrycznie kategorii, np. erytrocyty, leukocyty, skupiska leukocytów itp. Program umożliwia zwiększenie liczby kategorii elementów moczu, które można zdefiniować samodzielnie. Zdjęcia wszystkich sfotografowanych elementów są sortowane i wyświetlane według ustalonych reguł klasyfikacji, co znacznie ułatwia weryfikację wyników. Analizator rzeczywistą liczbę elementów ustala przy pomocy roztworu kalibracyjnego o znanej liczbie składników. Zliczona w danej próbce liczba elementów jest dzielona przez objętość kalibratora. Pozwala to wyliczyć stały współczynnik przeliczeniowy liczby elementów w polu widzenia lub w przeliczeniu na objętość moczu. Cytometria przepływowa W automatycznym analizatorze wykorzystującym cytofluorometrię przepływową po fluorescencyjnym zabarwieniu substancji składników moczu i umieszczeniu ich w zawiesinie, pokrywa się je roztworem osłonowym i ustawia się w jednym rzędzie. Każdy element zostaje podświetlony promieniem lasera. Światło fluorescencyjne emitowane przez zabarwione składniki moczu odzwierciedla ilościowo ich powierzchnię, cechy jądra oraz właściwości wewnątrzcytoplazmatyczne. Różnorodność morfologiczna poszczególnych składników moczu sprawia, iż świecą i rozpraszają światło w różnym stopniu. Analiza tych sygnałów przy pomocy fotodiod elektrycznych umożliwia ich zaszeregowanie do jednej z pięciu kategorii: erytrocyty, leukocyty, komórki nabłonka, wałeczki, bakterie. Wynik przedstawiany jest w formie ilościowej oraz histogramów. Analizator sygnalizuje konieczność mikroskopowej reanalizy próbki w przypadku trudności z zakwalifikowaniem elementów moczu czy jej nadmiernego zagęszczenia. POTRZEBNE NOWE STANDARDY W ostatniej dekadzie pracownie analityki ogólnej na świecie, w Europie, również w Polsce, przechodzą gwałtowną modernizacje i dążą do całkowitego zautomatyzowania procedury badania ogólnego moczu. Podyktowane to jest głównie potrzebą uzyskania bardziej wiarygodnych i harmonicznych wyników. Powyższe opracowanie ukazuje różnorodność metod badania ogólnego moczu stosowanych w laboratoriach analityki ogólnej. Tym samym podkreśla silną potrzebę sformułowania nowych standardów jakości procedur badania ogólnego moczu, które uwzględniałyby obecne potrzeby i możliwości techniczne oraz dotychczasowe wytyczne europejskie. Ponadto powszechnie stosowane określenie mikroskopowa ocena osadu moczu wydaje się być już nieprecyzyjne, ponieważ nowoczesne automatyczne analizatory wykorzystują różne metody, które nie zawsze wymagają procedury zagęszczania próbki, aby uwidocznić jej składniki. Opracowane na podstawie: 1. Brunzel NA. Diagnostyka Laboratoryjna. Nerka i badania laboratoryjne moczu, pod redakcją: Kemona H., Mantur M., Elservier Urban & Partner, Wrocław Ćwiklińska A., Skibicka J., Fijałkowska A., Kortas-Stempak B., Strzelecki A., Zdrojewski Z., Wróblewska M. Rozpoznawalność elementów osadu moczu w polskich laboratoriach: analiza wyników programu zewnętrznej oceny jakości w latach Diagn. Lab. 2013, 49, s Tomasik P., Sztefko K., Zasady wykonywania badania ogólnego moczu za pomocą testów paskowych, Medycyna Praktyczna Pediatria, 2004/01: Materiały ulotkowe dołączone do suchych testów paskowych stosowanych w polskich laboratoriach oraz instrukcje obsługi analizatorów półautomatycznych/automatycznych badania moczu, instrukcja procedury ilościowego badania osadu moczu stosowana w programach kontroli zewnątrzlaboratoryjnej. NR 1 (31) WIOSNA

14 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ Trudności diagnostyczne podczas wykonywania i interpretacji wyników badania ogólnego moczu Niniejsze opracowanie stanowi omówienie wybranych aspektów badania ogólnego moczu, które mogą budzić trudności diagnostyczne zarówno na etapie wykonywania, jak i interpretacji wyniku. dr n. med Joanna Kamińska, dr n. med Olga M. Koper, Zakład Laboratoryjnej Diagnostyki Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Kierownik Zakładu: prof. dr hab. med. Halina Kemona Badanie ogólne moczu ma istotne znaczenie diagnostyczne we wstępnym rozpoznaniu i monitorowaniu chorób nerek i układu moczowego. Pozwala uwidocznić zaburzenia układu moczowego jeszcze przed pojawieniem się symptomów choroby. Badanie jest pracochłonne, ponadto wymaga doświadczenia i rzetelności. Ponieważ interpretacja wyniku badania ogólnego moczu jest trudna, ważne jest, aby zawsze było to badanie kompleksowe, tzn. obejmujące ocenę parametrów fizykochemicznych oraz elementów upostaciowanych moczu. Ocena stężenia kwasu askorbinowego w moczu jest bardzo istotna, ponieważ jego zwiększone stężenie może powodować wyniki fałszywie ujemne nie tylko dla krwi, ale także dla: leukocytów, bilirubiny, glukozy, azotynów oraz nadmierne zakwaszenie moczu OCENA ELEMENTÓW UPOSTACIOWANYCH MOCZU Zgodnie z europejskimi wytycznymi opublikowanymi w 2000 roku badanie ogólne moczu można podzielić na dwa etapy: pierwszy skryningowy, tj. ocena parametrów fizykochemicznych za pomocą suchych testów paskowych oraz drugi, który powinien być dopełnieniem testu paskowego, czyli ocena elementów upostaciowanych moczu. Ponadto etap drugi, czyli ocenę elementów upostaciowanych moczu można podzielić na dwa poziomy: poziom podstawowy, który umożliwia rozróżnianie tylko głównych składników moczu, takich jak: erytrocyty, leukocyty, nabłonki wielokątne oraz nabłonki inne niż wielokątne, wałeczki szkliste (hialinowe) oraz wałeczki inne niż szkliste, bakterie, drożdże, pierwotniaki, kryształy, poziom rozszerzony, którego celem jest zróżnicowanie składników moczu na podstawie oceny ich morfologii, np. erytrocyty izomorficzne, dys- 14 BIULETYN INFORMACYJNY PZ CORMAY

15 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ morficzne; wymaga to znacznej wiedzy merytorycznej, doświadczenia oraz niejednokrotnie wykonania dodatkowych barwień. Interpretując wynik badania ogólnego moczu w oparciu tylko o test skryningowy, należy pamiętać o pułapkach diagnostycznych, które mogą wiązać się z możliwością uzyskania wyników fałszywie ujemnych/dodatnich. Kompleksowa ocena wyniku jest możliwa jedynie, gdy test skryningowy uzupełniony jest oceną elementów upostaciowanych moczu. Niejednokrotnie konieczne jest powtórzenie badania, a czasem poszerzenie diagnostyki. Szczególnie ważne jest, aby wyniki suchego testu paskowego dla krwi, leukocytów, azotynów interpretować w odniesieniu do oceny erytrocytów, leukocytów oraz bakterii w moczu. Niniejsze opracowanie stanowi omówienie wybranych aspektów badanie ogólnego moczu, które mogą budzić trudności diagnostyczne zarówno na etapie wykonywania, jak i interpretacji wyniku. WYNIK TESTU PASKOWEGO DLA KRWI A ERYTROCYTY W MOCZU Pasek testowy: Pole testowe dla krwi nie jest swoiste tylko dla erytrocytów, lecz wykrywa również hemoglobinę i mioglobinę. Erytrocyty w moczu: Erytrocyty w moczu można podzielić na izomorficzne i dysmorficzne, przy czym ten podział funkcjonuje głównie w Europie i jest odmienny niż w USA czy Japonii (Tabela 1). TAB. 01 Europa Podział erytrocytów w moczu USA, Japonia Izomorficzne Normocyty Dysmorficzne Mikrocyty NR 1 (31) WIOSNA

16 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ TAB. 02 Świeże z prawidłowym wysyceniem hemoglobiną, dyskoidalny kształt, obserwowane z boku przypominają kształtem biszkopty, hantle, pochodzą z dolnych dróg moczowych (Rycina 1) Wyługowane z nieprawidłowym wysyceniem hemoglobiną, zarys komórki słaby, utrata hemoglobiny, tzw. cienie komórkowe ghost cells, najczęściej pochodzenie nerkowe, mogą być obecne w moczu hipotonicznym (Rycina 2) Echinocyty = morwowate występują w moczu hipertonicznym i/lub kwaśnym, wtedy kurczą się i kształtem przypominają owoc morwy, pełne wysycenie hemoglobiną, nie świadczą o patologii, zaliczamy je do erytrocytów świeżych (Rycina 3) Delle występują w moczu hipotonicznym i/lub silnie zasadowym, napęczniałe erytrocyty, tracą dwuwklęsłość, zaliczamy je do erytrocytów świeżych, natomiast jeśli przebywają w takich warunkach długo, mogą przejść w erytrocyty wyługowane TAB. 03 Rodzaje erytrocytów izomorficznych Erytrocyty izomorficzne Cechy erytrocytów dysmorficznych z wyróżnieniem akantocytów Erytrocyty ERYTROCYTY IZOMORFICZNE W zależności od morfologii, źródła pochodzenia, warunków panujących w moczu (mocz hipo-, hipertoniczny, zasadowy, kwaśny) erytrocyty izomorficzne mogą mieć różnorodną morfologię. Tabela 2 przedstawia rodzaje erytrocytów izomorficznych. ERYTROCYTY DYSMORFICZNE Erytrocyty dysmorficzne charakteryzują się odmienną morfologią w porównaniu do erytrocytów izomorficznych. Do erytrocytów dysmorficznych możemy zaliczyć również akantocyty. Tabela nr 3 przedstawia cechy erytrocytów dysmorficznych i akantocytów. ZNACZENIE DIAGNOSTYCZNE ERYTROCYTÓW DYSMORFICZNYCH Różnicowanie erytrocytów dysmorficznych i określenie ich odsetka z wyodrębnieniem akantocytów ma szczególne znaczenie w diagnostyce glomerulopatii. Podwyższony odsetek erytrocytów dysmorficznych w moczu, tj. 60 proc. można uznać za marker kłębuszkowego zapalenia nerek (KZN). W literaturze można znaleźć jednak wiele rozbieżnych danych Znaczenie diagnostyczne erytrocytów izomorficznych Dysmorficzne różna wielkość (anizocytoza) niepełne wysycenie hemoglobiną (hipochromia) utrata dyskoidalnego kształtu całkowita lub częściowa utrata cytoplazmy pofałdowana błona komórkowa obecność ziarnistości Akantocyty kształt pierścienia, z którego błony odchodzi jeden lub więcej pęcherzyków pęcherzyki mogą mieć różną wielkość, kształt i znajdować się wewnątrz lub na zewnątrz błony erytrocyta Przyczyny wzrostu liczby erytrocytów świeżych w moczu: palenie tytoniu, wysiłek fizyczny, zakażenie dolnych dróg moczowych, kamica moczowa, nowotwory dróg moczowych, pęcherza moczowego, skazy krwotoczne, zapalenie wyrostka robaczkowego, hemoroidy, krwawienie z dróg rodnych u kobiet (menstruacja), leki (przeciwkrzepliwe, cyklofosfamid). Przyczyny wzrostu liczby erytrocytów wyługowanych w moczu: kłębuszkowe zapalenie nerek, odmiedniczkowe zapalenie nerek, śródmiąższowe zapalenie nerek, kamica moczowa. 16 BIULETYN INFORMACYJNY PZ CORMAY

17 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ RYC. 01 Erytrocyty świeże w moczu RYC. 03 Echinocyty w moczu RYC. 02 Erytrocyty wyługowane w moczu co do odsetek erytrocytów dymorficznych i ich znaczenia diagnostycznego. Niektóre badania wskazują na glomerulopatię, jeśli jest on znaczne wyższy, tj proc., inne postulują dużo niższą granicę odcienia ( proc.). Warto jednak podkreślić, iż podczas oceny erytrocytów dysmorficznych istotne jest, aby wyodrębnić również odsetek akantocytów, których nawet niewielki odsetek, tj. 5 proc. może wskazywać również na kłębuszkowe źródło krwinkomoczu. Ocenę odsetka erytrocytów dysmorficznych/ akantocytów należy przeprowadzić w moczu krótko inkubowanym w pęcherzu moczowym, najlepiej w drugiej porannej próbce lub próbce losowej/ przypadkowej, w moczu dostarczonym do 30 minut do laboratorium. Długie zaleganie moczu wpływa niekorzystnie na morfologię komórek. Ponadto, w celu lepszej wizualizacji cech dysmorfii erytrocytów, najlepiej ocenić ich odsetek w mikroskopie kontrastowo- -fazowym. Warto podkreślić, iż w diagnostyce KZN istotnym etapem badania elementów upostaciowanych moczu, obok odsetka erytrocytów dysmorficznych/ akantocytów, jest również ocena wałeczków erytocytarnych, które są charakterystyczne dla glomeru- W diagnostyce KZN istotnym etapem badania elementów upostaciowanych moczu, obok odsetka erytrocytów dysmorficznych/akantocytów, jest również ocena wałeczków erytocytarnych NR 1 (31) WIOSNA

18 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ RYC. 04 Wałeczek erytrocytarny lopatii. Należy pamiętać, iż wałeczki erytrocytarne są kruche i często po etapie zagęszczania próbki moczu mogą być widoczne tylko ich fragmenty (Rycina 4). RYC. 05 A drożdże w osadzie moczu (wskazuje strzałka) TRUDNOŚCI DIAGNOSTYCZNE PODCZAS OCENY ERYTROCYTÓW W MOCZU Podczas oceny morfologii erytrocytów w osadzie moczu istnieje możliwość ich niewłaściwej oceny. Erytrocyty, jako bezjądrzaste, dyskoidalne komórki mogą zostać pomylone z drożdżami (Rycina 5A), które mają zbliżoną wielkość, owalny kształt, mogą pączkować. Również kryształy jednowodnego szczawianu wapnia (Rycina 5B) mogą imitować swoim kształtem, jak i wielkością erytrocyty. Kształt tych kryształów porównywany jest też do biszkoptów czy hantli. W takim przypadku należy wykonać test potwierdzenia, czyli taką próbkę należy przenieść na szkiełko podstawowe i dodać 3 proc. kwas octowy (powoduje on lizę erytrocytów, a nie działa na drożdże i kryształy jednowodnego szczawianu wapnia). RYC. 05 B kryształy jednowodnego szczawianu wapnia (wskazuje strzałka) TRUDNOŚCI W INTERPRETACJI WYNIKU TESTU PASKOWEGO DLA KRWI A LICZBY ERYTROCYTÓW W MOCZU W przypadku dodatniego testu skryningowego dla krwi i obecności w moczu erytrocytów izomorficznych z prawidłowym wypełnieniem hemoglobiną (świeże) oraz ze zmniejszonym wypełnieniem hemoglobiną (wyługowane) w liczbie przekraczającej przedział referencyjny można wnioskować, iż dodatni wynik dla krwi związany jest z obecnością erytrocytów oraz prawdopodobnie hemoglobiny, która została uwolniona z erytrocytów wyługowanych. Natomiast jeśli wynik testu skryningowego dla krwi jest dodatni, a w moczu nie występują erytrocyty, bądź występują w liczbie nieprzekraczającej przedział referencyjny, wówczas można wnioskować, że dodatni test wskazuje na obecność hemoglobiny i/lub mioglobiny. W takim przypadku, jeżeli lekarz z wywiadu nie potrafi ustalić, czy ma do czynienia z hemoglobinurią czy mioglubinurią, warto poszerzyć diagnostykę o dwa dodatkowe badania biochemiczne. 18 BIULETYN INFORMACYJNY PZ CORMAY

19 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ Jest to istotne pod względem diagnostycznym i terapeutycznym, bowiem oba białka są toksyczne dla nerek. W przypadku podejrzenia hemoglobinurii warto ocenić stężenie haptoglobiny (obniżone stężenie w przypadku hemolizy wewnątrznaczyniowej), natomiast w mioglobinurii aktywność kinazy kreatynowej (zwiększona aktywność w rabdiomiolizie, przetrenowaniu, zawale mięśnia sercowego). Jednak, gdy poszerzona diagnostyka nie ukazuje żadnych istotnych odchyleń, a u chorego obserwowana jest również bakteriuria, istnieje duże prawdopodobieństwo, że wynik testu jest fałszywie dodatni. Bakterie posiadające enzym peroksydazę (np. pałeczki gram-ujemne Escherichia coli) mogą katalizować reakcję redukcji nadtlenku, dając wynik fałszywie dodatni, ponieważ na polu testowym dla krwi wykorzystywane jest pseudoperoksydazowe działanie hemoglobiny i mioglobiny. Natomiast w odmiennej sytuacji, gdy test skryningowy dla krwi jest ujemny, a ocena elementów upostaciowanych moczu uwidacznia krwinkomocz, wówczas można przypuszczać, iż wynik testu skryningowego jest fałszywie ujemny. Przyczyną takiego zafałszowania najczęściej jest zwiększone stężenie kwasu askorbinowego lub środków utleniających w próbce moczu. Jednak należy podkreślić, że nie we wszystkich laboratoriach wykorzystuje się do badania moczu paski posiadające dodatkowe pole dla kwasu askorbinowego. Ocena stężenia kwasu askorbinowego w moczu jest bardzo istotna, ponieważ jego zwiększone stężenie może powodować wyniki fałszywie ujemne nie tylko dla krwi, ale także dla: leukocytów, bilirubiny, glukozy, azotynów oraz nadmierne zakwaszenie moczu. WYNIK TESTU PASKOWEGO DLA LEUKOCYTÓW, TJ. ESTERAZY LEUKOCYTOWEJ A LEUKOCYTY W MOCZU Pasek testowy: Pole testowe dla leukocytów wykrywa esterazę leukocytową, która obecna jest w ziarnistościach azurofilnych leukocytów, natomiast esterazy leukocytowej nie posiadają limfocyty. Leukocyty w moczu: Leukocyty w osadzie moczu są większe od erytrocytów, posiadają ziarnistości, jednak w rutynowym badaniu (tj. 400-krotne powiększenie, osad niebarwio- ny) nie jest możliwe ich różnicowanie. Jedynie wykonanie barwień, np. metodą Wrighta, Maya Grünwalda Giemsy, Hansela pozwala zróżnicować ich morfologie, co ma istotną wartość diagnostyczną (Tabela 4). Obecność zwiększonej liczby leukocytów w moczu (leukocyturia) zwykle wiąże się z obecnością stanu zapalnego; jeśli leukocyty tworzą skupiska, może to wskazywać, iż stan zapalny trwa dłużej. Leukocyturia może być jałowa KZN, śródmiąższowe zapalenie nerek, zakażenia niespecyficzne: chlamydia, mykoplazma, gruźlica oraz pyuria, czyli masywna leukocyturia z bakteriurią (ropomocz) w odmiedniczkowym zapaleniu nerek, zakażeniach bakteryjnych układu moczowego. TAB. 04 TRUDNOŚCI DIAGNOSTYCZNE PODCZAS OCENY LEUKOCYTÓW W MOCZU W moczu hipertonicznym o odczynie kwaśnym różnicowanie leukocytów względem erytrocytów może sprawiać trudność. Zarówno erytrocyty, jak i leukocyty w takich warunkach mogą być przykurczone, co utrudnia ich różnicowanie. Zaleca się wówczas wykonać test potwierdzenia, tj. zastosować 3 proc. kwas octowy, który uwidocznia jądra leukocytów, a lizuje erytrocyty (Rycina 6). Różnicowanie leukocytów w moczu i ich wartość diagnostyczna Leukocyty wartość diagnostyczna Neutrofile bakteryjny i niebakteryjny stan zapalny układu moczowego Limfocyty odrzucenie przeszczepu nerki, przewlekły stan zapalny, zapalenia wirusowe układu moczowego Eozynofile polekowe, toksyczne śródmiąższowe zapalenie nerek, odrzucenie przeszczepu nerki Monocyty/makrofagi komórki czynnie fagocytujące bakterie, wirusy, kompleksy antygen-przeciwciało, erytrocyty, tłuszcz, hemosyderynę; rolą tych komórek jest ochrona przed drobnoustrojami, usuwanie martwych i rozpadłych komórek Znaczenie diagnostyczne leukocyturii zakażenia układy moczowego, zapalenie pęcherza moczowego, cewki moczowej, choroby nerek: odmiedniczkowe, kłębuszkowe zapalenie nerek, ostra i przewlekła niewydolność nerek, kamica moczowa, gruźlica nerek, łagodny/złośliwy przerost gruczołu krokowego, reakcja odrzucenia przeszczepu, choroby niezwiązane z układem moczowym: stany gorączkowe, zapalenie jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego, niewydolność krążenia, toczeń układowy, wysiłek fizyczny, zanieczyszczenie moczu wydzieliną z pochwy. NR 1 (31) WIOSNA

20 DIAGNOSTYKA POD LUPĄ RYC. 06 Znaczenie diagnostyczne bakteriurii Zastosowanie 3 proc. kwasu Na rycinie obok można zauważyć, iż zasto- octowego w celu uwidocznienia jąder leukocytów w moczu sowany kwas octowy dokładnie uwidocznił jądra leukocytów (głównie granulocyty jądra podzielone, płatowate, natomiast strzałką zaznaczono komórki jednojądrzaste prawdopodobnie limfocyty), erytrocyty natomiast uległy lizie. Niedocenianym przez klinicystów, ale istotnym z punktu widzenia diagnostycznego badaniem jest ocena odsetka komórki Sternheimera Malbina określanych też komórkami połyskującymi = glitter cells. Są to napęczniałe leukocyty z wyraźnymi zaznaczonymi ziarnistościami, które wykazują ruchy Browna, co można zauważyć nawet w mikroskopie świetlnym. Jednak w celu potwierdzenia i dokładnego uwidocznienia tych komórek należy wykonać barwienie z wykorzystaniem odczynnika Sternheimera Malbina. W barwieniu tym powiększone jądro leukocytów nie chłonie barwnika i wybarwia się na jasnoróżowo, co pozwala odróżnić je od prawidłowych leukocytów z silnie wybarwionym jądrem. W odmiedniczkowym zapaleniu nerek mogą stanowić nawet 100 proc. wszystkich obecnych w moczu leukocytów, ale nawet odsetek 10 proc. może już wskazywać na odmiedniczkowe zapalenie nerek. Barwienie Sternheimera Malbina jest szczególnie przydatne do monitorowania choroby, zaleca się ocenę odsetka komórek Sternheimera Malbina przed i po zakończonej antybiotykoterapii (Rycina 7). zakażenie dolnych dróg moczowych: cewki moczowej, pęcherza, odmiedniczkowe zapalenie nerek. Bezobjawowa bakteriuria, bez towarzyszącej leukocyturii, nie ma znaczenia diagnostycznego w przypadku osób z prawidłową odpornością. Leczeniu podlegają osoby należące do grupy ryzyka: kobiety w ciąży, kobiety z nawracającymi objawami ZUM, chorzy po przeszczepie nerki, chorzy przed planowanym zabiegiem urologicznym, chorzy na cukrzycę. TRUDNOŚCI W INTERPRETACJI WYNIKU TESTU PASKOWEGO DLA LEUKOCYTÓW, TJ. ESTERAZY LEUKOCYTOWEJ A LICZBY LEUKOCYTÓW W MOCZU Jeśli wynik testu skryningowego dla leukocytów jest ujemny, a w badaniu mikroskopowym obecna jest leukocyturia, może to oznaczać, iż w moczu dominują limfocyty (limfocyturia), co ma istotną wartość diagnostyczną. Warto jednak pamiętać, że czułość testu paskowego dla leukocytów może być także obniżona w przypadku znacznego białkomoczu (> 500 mg/dl), glukozurii (> 3 g/dl), hiperstenurii, podczas antybiotykoterapii (cefalosporyny) oraz w obecności kwasu askorbinowego w moczu. Natomiast, gdy wynik testu dla leukocytów jest dodatni, a w moczu nie wykryto leukocytów w zakresie większym niż przedział referencyjny, tj. 0 5 w polu widzenia, można wnioskować, iż wynik suchego testu paskowego jest fałszywie dodatni, np. z powodu obecności w moczu leków (kwas klawulonowy, fenazopirydyna, nitrofuratoina) czy zmiany zabarwienia moczu przez barwniki egzogenne pochodzące z diety, np. czerwone buraki. Również w przypadku próbek moczu zbyt długo przechowywanych, silnie alkalicznych wynik suchego testu paskowego dla leukocytów może być dodatni, natomiast w badaniu mikroskopowym możemy nie obserwować leukocytów, które uległy rozpadowi, ale uwolniły esterazę leukocytową. WYNIK TESTU PASKOWEGO DLA AZOTYNÓW/ NITRATÓW A BAKTERIE W MOCZU Pasek testowy: Dodatni wynik testu dla azotynów powstaje w wyniku redukcji wydalanych z moczem w niewielkich ilościach azotanów, pochodzenia pokarmowego przez bakterie posiadające enzym reduktazę azotanową (tzw. bakterie reduktazo dodatnie). Bakterie w moczu: W stanie fizjologii mocz jest wydaliną jałową. Bakterie mogą być obecne w moczu jako skutek nieodpowiedniej procedury pobrania próbki brak środkowego strumienia, odpowiedniej toalety, kontaminacja próbki florą bakteryjną ze skóry. Natomiast zwiększona liczba bakterii w moczu prawidłowo pobranym może wskazywać na zakażenie układu moczowego (ZUM). Około 80 proc. zakażeń dolnych 20 BIULETYN INFORMACYJNY PZ CORMAY

badanie moczu Zwierzę Typ cewnika moczowego Rozmiar (jedn. francuskie) * gumy lub dla kocurów polietylenowy Elastyczny winylowy, z czerwonej

badanie moczu Zwierzę Typ cewnika moczowego Rozmiar (jedn. francuskie) * gumy lub dla kocurów polietylenowy Elastyczny winylowy, z czerwonej badanie moczu Rozmiary cewników... 139 Rutynowe postępowanie przy badaniu moczu... 140 Ogólne badanie moczu... 141 Badanie osadu moczu... 142 Tabela ph moczu dla kryształów moczu 142 Komórki i wałeczki...

Bardziej szczegółowo

Badania pracowniane w chorobach nerek u dzieci. Klinika Kardiologii i Nefrologii Dziecięcej I Katedra Pediatrii Akademia Medyczna w Poznaniu

Badania pracowniane w chorobach nerek u dzieci. Klinika Kardiologii i Nefrologii Dziecięcej I Katedra Pediatrii Akademia Medyczna w Poznaniu Badania pracowniane w chorobach nerek u dzieci Klinika Kardiologii i Nefrologii Dziecięcej I Katedra Pediatrii Akademia Medyczna w Poznaniu Badanie ogólne moczu Barwa Przejrzystość Odczyn Ciężar właściwy

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Business Development Manager Konferencja naukowo-szkoleniowa Ryn Badania laboratoryjne w chorobach nerek Wyzwaniem dla współczesnej medycyny jest badanie

Bardziej szczegółowo

Jeśli wyniki tego samego badania przeprowadzone dwoma różnymi metodami nie różnią się od siebie

Jeśli wyniki tego samego badania przeprowadzone dwoma różnymi metodami nie różnią się od siebie lek.wet. Agnieszka Dereczeniuk Badania laboratoryjne w hodowli Łódź 24.03.2012 Po co badać? Badania przesiewowe Badania profilaktyczne Badania obowiązkowe dla danej rasy Badania okresowe Badania diagnostyczne

Bardziej szczegółowo

06334601 001 400 cobas u 601. REF 06334601001, Cassette zaw. 400 pasków testowych

06334601 001 400 cobas u 601. REF 06334601001, Cassette zaw. 400 pasków testowych REF CONTENT SYSTEM 06334601 001 400 cobas u 601 Polski Uwaga Przed użyciem nie otwierać wewnętrznej torebki. Natychmiast włożyć kasetę do analizatora! Zastosowanie Kaseta zawiera paski testowe do oznaczeń

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ OPIEKI ZDROWOTNEJ w Świętochłowicach

ZESPÓŁ OPIEKI ZDROWOTNEJ w Świętochłowicach ZESPÓŁ OPIEKI ZDROWOTNEJ w Świętochłowicach ul. Chorzowska 38, 41-605 Świętochłowice Sąd Rejonowy w Katowicach Nr KRS 0000042462 NIP 627-16-69-770, REGON 000311450 Dyrektor tel.032/ 245-34-40 tel.032 /770-77-84

Bardziej szczegółowo

Przykłady analizy płynów z jam ciała na analizatorze XE-5000

Przykłady analizy płynów z jam ciała na analizatorze XE-5000 Przykłady analizy płynów z jam ciała na analizatorze XE-5000 Jeśli pacjent ma być leczony szybko i skutecznie, laboratorium musi w krótkim czasie dostarczać wiarygodnych wyników, o ile to możliwe przez

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MOCZU FIZJOLOGICZNEGO I PATOLOGICZNEGO I. WYKRYWANIE NAJWAŻNIEJSZYCH SKŁADNIKÓW NIEORGANICZNYCH I ORGANICZNYCH MOCZU PRAWIDŁOWEGO.

ANALIZA MOCZU FIZJOLOGICZNEGO I PATOLOGICZNEGO I. WYKRYWANIE NAJWAŻNIEJSZYCH SKŁADNIKÓW NIEORGANICZNYCH I ORGANICZNYCH MOCZU PRAWIDŁOWEGO. ANALIZA MOCZU FIZJOLOGICZNEGO I PATOLOGICZNEGO Wymagane zagadnienia teoretyczne 1. Równowaga kwasowo-zasadowa organizmu. 2. Funkcje nerek. 3. Mechanizm wytwarzania moczu. 4. Skład moczu fizjologicznego.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 Odczynniki biochemiczne do oznaczania substratów i enzymów na analizator Konelab 30 ise Prime.

Załącznik nr 3 Odczynniki biochemiczne do oznaczania substratów i enzymów na analizator Konelab 30 ise Prime. Załącznik nr 3 Odczynniki biochemiczne do oznaczania substratów i enzymów na analizator Konelab 30 ise Prime. Nr kat. Opis przedmiotu zamówienia Wielkość opak. (ilość fiolek x ilość ) Odczynniki do kolorymetrycznej

Bardziej szczegółowo

Lp. Nazwa asortymentu Ilość

Lp. Nazwa asortymentu Ilość Załącznik nr 5 Lp Nazwa asortymentu Ilość na 36 miesięcy 1 ALAT 36000 2 ASPAT 18000 3 Amylaza 2400 4 AP - Fosfataza zasadowa 5400 5 GGTP- gammaglutamylotranspeptydaza 3600 6 CK-kinaza kreatynowa 1200 7

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

WETERYNARIA. www.biomaxima.com

WETERYNARIA. www.biomaxima.com WETERYNARIA www.biomaxima.com CHEMIA KLINICZNA BM 100 W pełni automatyczny analizator biochemiczny swobodnego dostępu. Wydajność - do 150 testów na godzinę Kuwety reakcyjne - 81 jednorazowych kuwet reakcyjnych

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1.

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1. Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2005 r. (poz. ) Załącznik Nr 1 Podstawowe standardy jakości w czynnościach laboratoryjnej diagnostyki medycznej, ocenie ich jakości i wartości diagnostycznej

Bardziej szczegółowo

Analityka ogólna, ćwiczenia dla studentów III OAM 2010/2011 Wydział Farmaceutyczny UJCM, Zakład Diagnostyki Medycznej

Analityka ogólna, ćwiczenia dla studentów III OAM 2010/2011 Wydział Farmaceutyczny UJCM, Zakład Diagnostyki Medycznej Prowadzące ćwiczenia: dr Wirginia Krzyściak, mgr Joanna Tisończyk, lek. Paulina Dumnicka Ćwiczenia I I. Zasady BHP w laboratorium medycznym 1. Zagrożenia biologiczne Każdą próbkę lub tkankę pobraną od

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Pytania i odpowiedzi

Pytania i odpowiedzi Znak sprawy: DZP 380 6/2013 Pytania i odpowiedzi dotyczące postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na dostawę odczynników, krwi kontrolnej oraz niezbędnych akcesoriów do wykonania morfologii 5-DIFF

Bardziej szczegółowo

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek Krzysztof Letachowicz Katedra i Klinika Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Kierownik: Prof. dr hab. Marian Klinger Cewkowo-śródmiąższowe

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 7 do SIWZ

Załącznik nr 7 do SIWZ Załącznik nr 7 do SIWZ ZESTAWIENIE PARAMETRÓW WYMAGANYCH dla części 2 L.p. Nazwa odczynnika (wymagane parametry) wielkość opakowania Opis parametrów oferowanych 1. 2. 3. 4. AST/GOT (IFCC) Zestaw do oznaczania

Bardziej szczegółowo

Użyteczność diagnostyczna zautomatyzowanego analizatora osadu moczu iq200 Select

Użyteczność diagnostyczna zautomatyzowanego analizatora osadu moczu iq200 Select diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2009 Volume 45 Number 4 301-307 Praca oryginalna Original Article Użyteczność diagnostyczna zautomatyzowanego analizatora osadu moczu iq200 Select

Bardziej szczegółowo

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO Dr hab. n. med. Dariusz Moczulski Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. WAM ul. Żeromskiego 113, Łódź Objawy chorób

Bardziej szczegółowo

rev.1 2013-12-20 Hematuria

rev.1 2013-12-20 Hematuria Hematuria Poza infekcją dróg moczowych, hematuria jest jednym z najczęściej wykrywanych zaburzeń w analizie moczu. Jednak, erytrocyty w moczu mogą także występować fizjologicznie. Zgodnie z literaturą,

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR 1. Cena jedn. brutto. netto

ZAŁĄCZNIK NR 1. Cena jedn. brutto. netto PAKIET NR 1 Odczynniki hematologiczne do aparatu ABX MICROS 60 Lp. Nazwa/postać/stężenie Opakowanie Ilość do 1. Roztwór roboczy ( diluent) /8-866/ 1 opakowanie 7 = 20 l. 2. Roztwór roboczy ( diluent) /8-866/

Bardziej szczegółowo

Temat badania : Wykorzystanie komórek macierzystych w terapii Przewlekłej Niewydolności Nerek u psów i kotów...

Temat badania : Wykorzystanie komórek macierzystych w terapii Przewlekłej Niewydolności Nerek u psów i kotów... DANE LECZNICY (Nazwa i adres) IMIĘ ZWIERZĘCIA DANE LEKARZA PROWADZACEGO ( Imię, Nazwisko, telefon kontaktowy) GATUNEK RASA PŁEĆ WIEK...... BADANIE OGÓLNE ZWIERZĘCIA (* zaznaczyć odpowiednie ) Stan odżywienia

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Objawy chorób układu moczowo-płciowego. Seminarium dla studentów III roku interny Izabela Łoń

Objawy chorób układu moczowo-płciowego. Seminarium dla studentów III roku interny Izabela Łoń Objawy chorób układu moczowo-płciowego Seminarium dla studentów III roku interny Izabela Łoń Symptomatologia chorób układu moczowego Związana z układem moczowym pacjent sam moŝe powiązać objaw z układem

Bardziej szczegółowo

Cena jedn. netto zł. Wartość netto w zł kol.(6 x 7) Razem x x x x x x x x

Cena jedn. netto zł. Wartość netto w zł kol.(6 x 7) Razem x x x x x x x x Załącznik Nr 2/2 Formularz cenowy dla pasków testowych, materiałów kontrolnych,udziału w kontroli międzynarodowej pasków do moczu, materiałów eksploatacyjnych do czytnika pasków Lab U Reader plus. Nazwa

Bardziej szczegółowo

XIX. Pałeczki Gram-ujemne część I - ćwiczenia praktyczne

XIX. Pałeczki Gram-ujemne część I - ćwiczenia praktyczne XIX. Pałeczki Gram-ujemne część I - ćwiczenia praktyczne Ćwiczenie 1. Wykonanie preparatu mikroskopowego barwionego metodą Grama Opis preparatu: Ćwiczenie 2. Ocena wzrostu szczepów na podłożach stałych

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp.

ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp. ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp. Uwaga: Ze względu na laboratoryjny charakter zajęć oraz kontakt z materiałem biologicznym,

Bardziej szczegółowo

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 1. Paski testowe do

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 1. Paski testowe do Załącznik Nr 2/1 dla pasków testowych, materiałów kontrolnych,udziału w kontroli międzynarodowej pasków do moczu, materiałów eksploatacyjnych do czytnika pasków Lab U Reader Nazwa artykułu Ilość Nr kat.

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów

Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Załącznik nr 1 do SIWZ Nazwa i adres Wykonawcy Opis przedmiotu zamówienia wraz z wymaganiami technicznymi i zestawieniem parametrów Przedmiot zamówienia; automatyczny system do diagnostyki molekularnej:

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE STĘŻENIA GLUKOZY WE KRWI METODĄ ENZYMATYCZNĄ-OXY

OZNACZANIE STĘŻENIA GLUKOZY WE KRWI METODĄ ENZYMATYCZNĄ-OXY OZNACZANIE STĘŻENIA GLUKOZY WE KRWI METODĄ ENZYMATYCZNĄ-OXY ZASADA OZNACZENIA Glukoza pod wpływem oksydazy glukozowej utlenia się do kwasu glukonowego z wytworzeniem nadtlenku wodoru. Nadtlenek wodoru

Bardziej szczegółowo

DOSTAWA ODCZYNNIKÓW BIOCHEMICZNYCH WRAZ Z DZIERŻAWĄ ANALIZATORA BIOCHEMICZNEGO

DOSTAWA ODCZYNNIKÓW BIOCHEMICZNYCH WRAZ Z DZIERŻAWĄ ANALIZATORA BIOCHEMICZNEGO PAKIET NR 1 DOSTAWA ODCZYNNIKÓW BIOCHEMICZNYCH WRAZ Z DZIERŻAWĄ ANALIZATORA BIOCHEMICZNEGO Parametry graniczne Lp. Wymagane parametry graniczne dla oferowanego analizatora i odczynników 1. Wydajność aparatu

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski SYLABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Nefrologia Kod modułu LK.3.E.008 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski Specjalności:

Bardziej szczegółowo

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO 1. Pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) Podstawowym sposobem uzyskania próbki do badania płynu mózgowo rdzeniowego jest punkcja lędźwiowa. Nakłucie lędźwiowe przeprowadza

Bardziej szczegółowo

www.jacekbujko.com @JacekBujko

www.jacekbujko.com @JacekBujko www.jacekbujko.com @JacekBujko Lek. Jacek Bujko Diagnostyka laboratoryjna Diagnostyka laboratoryjna chorób nerek Jak pobrać mocz? Badanie 3 dni przed i 3 dni po miesiączce zanieczyszcza próbkę erytrocytami

Bardziej szczegółowo

Co to jest termografia?

Co to jest termografia? Co to jest termografia? Słowo Termografia Pochodzi od dwóch słów "termo" czyli ciepło i "grafia" rysować, opisywać więc termografia to opisywanie przy pomocy temperatury zmian zachodzących w naszym organiźmie

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować się do badania laboratoryjnego? Badanie krwi

Jak przygotować się do badania laboratoryjnego? Badanie krwi Badanie krwi Zalecana pora pobierania krwi do badań laboratoryjnych to 7 00 9 00 rano. Pacjent powinien być na czczo, czyli dwanaście godzin przed planowanym pobraniem krwi nie należy jeść, pić, z wyjątkiem

Bardziej szczegółowo

Księga pracowni diagnostycznej Zakład Opieki Zdrowotnej LAB-DAN ul.trauguta 7, 00-950 Warszawa NIP: 608-17-35-235 tel. 022 5463746

Księga pracowni diagnostycznej Zakład Opieki Zdrowotnej LAB-DAN ul.trauguta 7, 00-950 Warszawa NIP: 608-17-35-235 tel. 022 5463746 Księga pracowni diagnostycznej Zakład Opieki Zdrowotnej LAB-DAN ul.trauguta 7, 00-950 Warszawa NIP: 608-17-35-235 tel. 022 5463746 Miesiąc: luty/2004 Skierowanie: 10 Lek. Piekarski Krzysztof 27 Stycznia

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

WYCIECZKA DO LABORATORIUM

WYCIECZKA DO LABORATORIUM WYCIECZKA DO LABORATORIUM W ramach projektu e-szkoła udaliśmy się do laboratorium w Krotoszynie na ul. Bolewskiego Mieliśmy okazję przeprowadzić wywiad z kierowniczką laboratorium Panią Hanną Czubak Oprowadzała

Bardziej szczegółowo

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Ćwiczenie 8 Semestr 2 STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Obowiązujące zagadnienia: Stężenie jonów wodorowych: ph, poh, iloczyn jonowy wody, obliczenia rachunkowe, wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Laboratorium. M i e j s k i e g o s z p i t a l a Z e s p o l o n e g o. zaprasza

Laboratorium. M i e j s k i e g o s z p i t a l a Z e s p o l o n e g o. zaprasza Laboratorium M i e j s k i e g o s z p i t a l a Z e s p o l o n e g o zaprasza Polecane badania: AspAT AlAT GGTP 5.00 zł 5.00 zł 5.00 zł Bilirubina 5.00 zł HBSAg 12.00 zł AntyHCV 35.00 zł Albuminy 5.00

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna sepsy oferta firmy biomerieux Automatyczne analizatory do posiewów krwi Automatyczne analizatory do identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Cena jednostkowa brutto 1 2 3 4 5 6 50 op. Planowana ilość. op 100 szt.

Cena jednostkowa brutto 1 2 3 4 5 6 50 op. Planowana ilość. op 100 szt. Załącznik nr do SIWZ Pakiet nr. 1 50 op. 1 Paski testowe test diagnostyczny do badania moczu 10 parametrowy (USR 10, MULTISTIX 10SG itp.) Papier termoczuły do analizatora CLINITEX 50 ( 57 x 50 x 1 mm)

Bardziej szczegółowo

Wartość netto w zł kol.(6 x 7) Cena jedn. netto w zł

Wartość netto w zł kol.(6 x 7) Cena jedn. netto w zł Załącznik Nr 2 Formularz cenowy dla odczynników Zakup i dostawy odczynników, kalibratorów, materiałów kontrolnych, materiałów eksploatacyjnych i zużywalnych części zamiennych do analizatora biochemicznego

Bardziej szczegółowo

ELIMINACJA ODRY/RÓŻYCZKI

ELIMINACJA ODRY/RÓŻYCZKI PAŃSTWOWY ZAKŁAD HIGIENY INSTYTUT NAUKOWO-BADAWCZY ELIMINACJA ODRY/RÓŻYCZKI PROGRAM WHO REALIZACJA W POLSCE - ZASADY - INSTRUKCJE ZAKŁAD WIRUSOLOGII UL. CHOCIMSKA 24 00-791 WARSZAWA PROGRAM ELIMINACJI

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Olecku

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Olecku Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Olecku Zaopatrzenie ludności w wodę W 2010 roku Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Olecku objęła nadzorem 17 urządzeń służących do zaopatrzenia

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Czas trwania lekcji: 2x 45 minut Cele lekcji: 1. Ogólny zapoznanie

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Cena jedn. netto. A B C D E F G H 1. Paski do moczu 10-cio parametrowe z użyciem aparatu LABUREADER. Szt. 400 oznaczeń

Cena jedn. netto. A B C D E F G H 1. Paski do moczu 10-cio parametrowe z użyciem aparatu LABUREADER. Szt. 400 oznaczeń Sprawa nr 12/D/2010 PAKIET 1 Paski do badań moczu z użyciem aparatu LABUREADER podatku Wartość netto za ilość określoną w 1. Paski do moczu 10-cio parametrowe z użyciem aparatu LABUREADER Szt. 8 000 2.

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych ĆWICZENIE 2 Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych Część doświadczalna 1. Metody jonowymienne Do usuwania chromu (VI) można stosować między innymi wymieniacze jonowe. W wyniku przepuszczania

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 20/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Program skutecznego zwalczania infekcji poprzez szybkie

Bardziej szczegółowo

1... data... pieczęć firmowa wykonawcy

1... data... pieczęć firmowa wykonawcy 1... data... pieczęć firmowa wykonawcy Formularz oferty Nazwa i adres oferenta......tel... W nawiązaniu do ogłoszenia o postępowaniu o zamówienie publiczne w trybie przetargu nieograniczonego na dzierŝawa

Bardziej szczegółowo

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa)

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) Spis treści 1. Wprowadzenie 13 Wstęp do wydania II 16 I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) 2. Podstawowa charakterystyka struktury i czynności nerek 21 3. Czynniki wpływające na rozwój uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Choroby wewnętrzne choroby układu moczowego

Choroby wewnętrzne choroby układu moczowego Sylabus Wydział: Wojskowo Lekarski Kierunek studiów: Lekarski Rok Studiów: 4 Semestr: zimowy (07) Przedmiot: Choroby wewnętrzne choroby układu moczowego Forma zajęć: wykłady sala wykładowa, ul. Żeromskiego

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR)

AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR) AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR) Zestaw do wykrywania sekwencji DNA specyficznych dla bakterii z rodzaju Salmonella techniką Real Time PCR Nr kat.: BAC01-50 Wielkość zestawu: 50 oznaczeń Objętość

Bardziej szczegółowo

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU PRZEŁAMANIA WPROWADZENIE Ostatnim etapem uzdatniania wody w procesie technologicznym dla potrzeb ludności i przemysłu jest dezynfekcja. Proces ten jest niezbędny

Bardziej szczegółowo

ZASADY BADAŃ BAKTERIOLOGICZNYCH

ZASADY BADAŃ BAKTERIOLOGICZNYCH ZASADY BADAŃ BAKTERIOLOGICZNYCH Joanna Kądzielska Katedra Mikrobiologii Lekarskiej Warszawski Uniwersytet Medyczny METODY HODOWLI BAKTERII METODY MIKROSKOPOWE MORFOLOGIA BAKTERII TOK BADANIA DIAGNOSTYCZNEGO

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 006

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 006 PCA Zakres akredytacji Nr AM 006 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 006 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 2 maja 2016

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Medyczny w Łodzi Wydział Nauk o Zdrowiu Sylabus 2011/2012

Uniwersytet Medyczny w Łodzi Wydział Nauk o Zdrowiu Sylabus 2011/2012 Uniwersytet Medyczny w Łodzi Wydział Nauk o Zdrowiu Sylabus 2011/2012 1. Nazwa jednostki realizującej przedmiot (adres, telefon, e-mail): Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Katedra Diagnostyki Laboratoryjnej

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2)

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) Załącznik B.71. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji: 1) Do programu kwalifikowani są dorośli świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

VI. SCENARIUSZE ZAJĘĆ W CENTRUM NAUKI KOPERNIK W WARSZAWIE

VI. SCENARIUSZE ZAJĘĆ W CENTRUM NAUKI KOPERNIK W WARSZAWIE 68 S t r o n a 1.Temat zajęć: VI. SCENARIUSZE ZAJĘĆ W CENTRUM NAUKI KOPERNIK W WARSZAWIE Projekt: Woda w środowisku przyrodniczym w aspekcie lokalnym i globalnym Temat: Tajemnice kropli wody 2. Czas pracy:

Bardziej szczegółowo

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza lek. Jacek Bujko 17 października 2014 Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza W diagnostyce laboratoryjnej uszkodzenia podwzgórza można stwierdzić cechy niedoczynności

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 3

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 3 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. FIZJOLOGIA ZWIERZĄT ANIMAL PHYSIOLOGY Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator Dr Waldemar Szaroma Zespół dydaktyczny Dr hab. Grzegorz Formicki, Prof. UP Dr Agnieszka Greń Dr

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 17 wrzesień 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 17 wrzesień 2016 TESTY CIĄŻOWE I DIAGNOSTYCZNE > Model : 9042596 Producent : HYDREX PRZED.TECH.HANDL. Owulacja (jajeczkowanie) jest to proces, w którym dochodzi do uwolnienia z jajnika kobiety dojrzałej komórki jajowej

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Sprzęt pomiarowy. Instrukcja obsługi

Sprzęt pomiarowy. Instrukcja obsługi Sprzęt pomiarowy Instrukcja obsługi Akcesoria do pomiarów Mikrometr stolikowy (1) do kalibracji Siatki o różnych odstępach (2) w mm i calach Siatki z oczkami (3) Siatki z osiami współrzędnych Długości

Bardziej szczegółowo

Błędy przedanalityczne

Błędy przedanalityczne Błędy przedanalityczne Każdy z etapów badania począwszy od momentu zlecenia testu przez lekarza, poprzez pobranie krwi, analizę próbki, aż po interpretację wyniku na poziomie decyzyjnym, wiąże się z możliwością

Bardziej szczegółowo

ALGALTOXKIT F Procedura testu

ALGALTOXKIT F Procedura testu ALGALTOXKIT F Procedura testu 1 PRZYGOTOWANIE STANDARDOWEJ POŻYWKI A B C D - KOLBKA MIAROWA (1 litr) - FIOLKI Z ROZTWORAMI POŻYWEK A (2 fiolki), B, C, D - DESTYLOWANA (lub dejonizowana) WODA 2 A PRZENIEŚĆ

Bardziej szczegółowo

Zakażenia układu moczowego

Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego SPIS TREŚCI CO TO JEST UKŁAD MOCZOWY? nerka moczowód pęcherz moczowy cewka moczowa zobacz więcej NA CZYM POLEGA ZAKAŻENIE UKŁADU MOCZOWEGO? pałeczka

Bardziej szczegółowo

Hiperkaliemia. Dzienne zapotrzebowanie. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska. 1 meq/kg/dobę. 1 meq K + - 2,5cm banana

Hiperkaliemia. Dzienne zapotrzebowanie. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska. 1 meq/kg/dobę. 1 meq K + - 2,5cm banana Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska Dzienne zapotrzebowanie 1 meq/kg/dobę 1 meq K + - 2,5cm banana Dzienne zapotrzebowanie osoby 70 kg = 30 cm banana 1 Prawidłowe wartości potasu w

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ASORTYMENTOWO CENOWY PAKIET I. Cena jednostkowa Wartość netto Stawka Wartość brutto

FORMULARZ ASORTYMENTOWO CENOWY PAKIET I. Cena jednostkowa Wartość netto Stawka Wartość brutto Załącznik nr 3 do SIWZ FORMULARZ ASORTYMENTOWO CENOWY PAKIET I Przedmiot zamówienia: Mycie i dezynfekcja urządzeń do hemodializy (CPV:24.43.16.00-0) jednostkowa Wartość Stawka Wartość brutto handlowa Producent

Bardziej szczegółowo

1 Ocena rozmazów krwi

1 Ocena rozmazów krwi 1 Ocena rozmazów krwi Odpowiednie przygotowanie i wybarwienie rozmazów krwi ma kluczowe znaczenie dla trafnej interpretacji obrazu mikroskopowego. PRZYGOTOWANIE ROZMAZÓW KRWI Krew pobiera się do probówek

Bardziej szczegółowo

BIOLOGIA KOMÓRKI KOMÓRKI EUKARIOTYCZNE W MIKROSKOPIE ŚWIETLNYM JASNEGO POLA I KONTRASTOWO- FAZOWYM; BARWIENIA CYTOCHEMICZNE KOMÓREK

BIOLOGIA KOMÓRKI KOMÓRKI EUKARIOTYCZNE W MIKROSKOPIE ŚWIETLNYM JASNEGO POLA I KONTRASTOWO- FAZOWYM; BARWIENIA CYTOCHEMICZNE KOMÓREK BIOLOGIA KOMÓRKI KOMÓRKI EUKARIOTYCZNE W MIKROSKOPIE ŚWIETLNYM JASNEGO POLA I KONTRASTOWO- FAZOWYM; BARWIENIA CYTOCHEMICZNE KOMÓREK KOMÓRKI EUKARIOTYCZNE W MIKROSKOPIE ŚWIETLNYM JASNEGO POLA I KONTRASTOWO-FAZOWYM;

Bardziej szczegółowo

Zalecenia rekomendowane przez Ministra Zdrowia. KPC - ang: Klebsiella pneumoniae carbapenemase

Zalecenia rekomendowane przez Ministra Zdrowia. KPC - ang: Klebsiella pneumoniae carbapenemase Zalecenia dotyczące postępowania w przypadku identyfikacji w zakładach opieki zdrowotnej szczepów bakteryjnych Enterobacteriaceae wytwarzających karbapenemazy typu KPC * * KPC - ang: Klebsiella pneumoniae

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów ĆWICZENIE 3 I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów Alkacymetria jest metodą opartą na reakcji zobojętniania jonów hydroniowych jonami wodorotlenowymi lub odwrotnie. H 3 O+ _ + OH 2 O Metody

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

Zapisz równanie zachodzącej reakcji. Wskaż pierwiastki, związki chemiczne, substraty i produkty reakcji.

Zapisz równanie zachodzącej reakcji. Wskaż pierwiastki, związki chemiczne, substraty i produkty reakcji. test nr 2 Termin zaliczenia zadań: IIIa - 29 października 2015 III b - 28 października 2015 zad.1 Reakcja rozkładu tlenku rtęci(ii) 1. Narysuj schemat doświadczenia, sporządź spis użytych odczynników,

Bardziej szczegółowo

Badanie płynów z jam ciała z wykorzystaniem analizatora Spotchem ez.

Badanie płynów z jam ciała z wykorzystaniem analizatora Spotchem ez. Badanie płynów z jam ciała z wykorzystaniem analizatora Spotchem ez. Dr nauk wet Janina Łukaszewska Przesięk Niskie stężenie białka całkowitego < 2,5 g/dl ; zawartość komórek jest

Bardziej szczegółowo

OPIS TECHNICZNY Aparaty do oznaczania morfologii ZADANIE 1

OPIS TECHNICZNY Aparaty do oznaczania morfologii ZADANIE 1 ZAŁĄCZNIK NR 2 OPIS TECHNICZNY Aparaty do oznaczania morfologii ZADANIE 1 Znak sprawy: Z/48/PN/12 A. Aparaty do oznaczania morfologii 2 szt. Analizator podstawowy: 1. Analizator automatyczny, rok produkcji

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedry Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie chlorków metodą spektrofotometryczną z tiocyjanianem rtęci(ii)

Bardziej szczegółowo