Badania laboratoryjne. w diagnostyce chorób nowotworowych.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Badania laboratoryjne. w diagnostyce chorób nowotworowych. www.diag.pl"

Transkrypt

1 Badania laboratoryjne w diagnostyce chorób nowotworowych

2 Wstęp Choroby nowotworowe są obecnie jedną z najczęstszych przyczyn zgonów. Rak prostaty, piersi, płuc, jelita grubego i pęcherza są w czołówce nowotworów powodujących śmiertelność wśród chorych. Wczesne wykrycie daje większą szansę na wyleczenie. Niestety rozrost większości nowotworów przebiega prawie bezobjawowo. Objawy są nieswoiste do momentu kiedy guz osiąga duże rozmiary i staje się niemożliwe jego chirurgiczne usunięcie, lub w sytuacji kiedy komórki nowotworowe rozprzestrzeniły się już do innych tkanek i organów. Markery nowotworowe to substancje występujące w tkance nowotworu lub przez nią wytwarzane. Markerami mogą być również substancje produkowane przez inne tkanki i narządy chorego, w odpowiedzi na pojawienie się i rozrost nowotworu. Związki te można oznaczać przy pomocy różnych metod: chemicznych immunologicznych za pomocą biologii molekularnej w komórkach, tkankach lub płynach z jam ciała Markery nowotworowe pomagają w identyfikacji obecności nowotworu. Jedynie kilka markerów jest specyficznych dla pojedynczych nowotworów (konkretnych typów, są to tzw. tumor-specific markers). W większości przypadków są one nieswoiste, czyli jeden marker może być skojarzony z występowaniem różnych nowotworów (tumor-associated markers). Rodzaje markerów: enzymy hormony antygeny płodowo-zarodkowe antygeny nowotworowe o budowie glikoprotein lub mucyn markery genetyczne (wykrywanie zarówno czynników onkogennych jak i mutacje genów supresorowych) Znaczenie kliniczne markerów nowotworowych to: skrining populacji diagnostyka różnicująca u pacjentów z niespecyficznymi objawami wskaźnik wzrostu guza nowotworowego wskaźnik rokowniczy postępowania choroby szacowanie efektywności leczenia monitorowanie odpowiedzi na terapię wyznaczanie kierunku w immunoterapii -1-

3 Badania laboratoryjne w diagnostyce chorób nowotworowych Psa, fpsa Prostate Specyfic Antygen/free Prostate Specyfic Antygen Antygen gruczołu krokowego/frakcja wolna Antygenu gruczołu krokowego PSA jest bez wątpienia najważniejszym markerem raka prostaty, a jego odkrycie spowodowało znaczny postęp w diagnostyce, leczeniu i monitorowaniu tej choroby. Wzrost stężenia PSA w surowicy wywołany jest przez: raka stercza, łagodny przerost prostaty, zapalenie gruczołu krokowego, podrażnienie mechaniczne prostaty (zabieg chirurgiczny, biopsja, masaż gruczołu). Przyjmuje się, że każdy mężczyzna po ukończeniu 50. roku życia powinien raz w roku mieć oznaczony poziom PSA w surowicy krwi, oraz wykonane badanie per rectum. Są to badania podstawowe w grupie badań przesiewowych w kierunku raka prostaty. Mężczyźni należący do grup podwyższonego ryzyka powinni poddawać się regularnym badaniom już od 40. r.ż. W przypadku, kiedy PSA całkowite jest podwyższone (zakresy referencyjne dla tego parametru dostosowane są do przedziałów wiekowych pacjentów, gdyż poziom PSA wzrasta z wiekiem) wskazane jest także oznaczenie fpsa (frakcja wolna czyli nie związana z białkami). Wyniki tych oznaczeń umożliwiają lepsze zróżnicowanie między rakiem prostaty, a innymi chorobami tego gruczołu, oraz podjęcie decyzji czy potrzebna jest biopsja. Bardzo duże znaczenie ma PSA w monitorowaniu przebiegu leczenia (radykalna prostatektomia, radioterapia, terapia hormonalna) nowotworu prostaty. PaP Prostatic Acid Phosphatase Kwaśna fosfataza sterczowa Oznaczenie kwaśnej fosfatazy, zwłaszcza jej izoenzymu sterczowego w surowicy krwi, jest jednym z badań immunochemicznych o dużym znaczeniu w diagnostyce raka stercza. Uważa się, że wzrost aktywności enzymu w surowicy krwi jest charakterystyczny dla rozwoju procesu nowotworowego. Oznaczenie to jest przydatne zarówno w ocenie stopnia zaawansowania klinicznego nowotworu, jak i w kontroli efektywności leczenia. cea Carcioembryonic Antygen Antygen karcinoembrionalny Antygen rakowo-płodowy jest jednym z najczęściej oznaczanych markerów w przypadkach chorób nowotworowych. Jego podniesiony poziom obserwuje się w: 70 % nowotworów jelita grubego 55 % nowotworów trzustki 50 % nowotworów żołądka 45% nowotworów płuc 40 % nowotworów szyjki macicy 40% nowotworów piersi 25% nowotworów jajników Badane stężenie CEA w przypadku raka płuca ma dużą wartość w ocenie skuteczności leczenia. Marker jest wykorzystywany również w diagnostyce raka trzustki. Typuje się go na potencjalny, niezależny czynnik rokowniczy w raku jelita grubego i odbytnicy. Nie powinien być jednak traktowany jako badanie przesiewowe w wykrywaniu raka jelita grubego. Jeżeli resekcja ognisk przerzutowych byłaby klinicznie wskazana, zaleca się pomiar pooperacyjny CEA co 2-3 m-ce u pacjentów w stadium II i III choroby. Normalizacja surowiczego poziomu CEA powinna nastąpić w ciągu 4 miesięcy po radykalnym zabiegu operacyjnym. W przeciwnym wypadku, może to oznaczać, że zabieg chirurgiczny nie był wystarczająco radykalny i istnieje wysokie prawdopodobieństwo nawrotu choroby w ciągu jednego roku. Stąd też bardzo istotne jest wykorzystanie markera CEA do kontrolowania stanu chorych w trakcie prowadzonego leczenia. -2-

4 afp Alfa Fetoproteina AFP jest najczęściej oznaczanym markerem w ocenie wątroby. Wzrost całkowitego poziomu AFP w surowicy pacjenta może świadczyć o obecności guza wątroby. Wśród pacjentów zakażonych HBV swoistość AFP w wykrywaniu pierwotnego raka wątroby oceniono na 50%, podczas gdy wśród osób nie zakażonych wynosiła ona 78%. Stężenie alfa-fetoproteiny w surowicy wzrasta również w innych chorobach, m.in. w wirusowym zapaleniu wątroby, a także u pacjentów z guzami jajnika i jąder wywodzącymi się z komórek zarodkowych, guzami przerzutowymi do wątroby (5-10%) oraz nowotworami złośliwymi przewodu pokarmowego w tym w raku trzustki (24%), raku żołądka (15%) i raku jelita grubego (3%) i rzadziej w raku pęcherzyka żółciowego. Niestety ze względu na niską swoistość markera AFP, oznaczenia nie pozwalają na jednoznaczne odróżnienie wczesnych zmian nowotworowych od przewlekłych stanów zapalnych wątroby. Wyższe stężenia alfa-fetoproteiny stwierdza się także u palaczy tytoniu oraz u kobiet w ciąży. ca 125 Carcinoma antigen 125 Antygen nowotworowy 125 Marker raka jajnika wytwarzany jest przez nieśluzowe raki jajnika. We wczesnych stopniach zaawansowania raka jajnika (I i II stopień) stężenia CA -125 bywają prawidłowe lub niewiele podwyższone, w późnych stopniach zaawansowania (III i IV stopień) stężenia markera są podwyższone w ok 80% przypadków. Oznaczenia CA-125 stosuje się więc głownie w trakcie chemioterapii w celu monitorowania leczenia u chorych, u których poziom ten był podwyższony przed leczeniem operacyjnym i chemicznym. Spadek poziomu tego markera w trakcie kolejnych cykli chemioterapii sugeruje jej skuteczność, brak zmian lub wzrost stężenia w surowicy oznacza zazwyczaj obecność pozostałości guza pierwotnego lub pojawienie się przerzutów. Oznaczanie CA-125 w badaniach przesiewowych wykrywających raka jajnika ma znaczenie jedynie jako uzupełnienie podstawowych badań ginekologicznych, wykazano bowiem, że podwyższone stężenia tego markera obserwuje się także u kobiet będących w fazie pęcherzykowej cyklu menstruacyjnego, pierwszym trymestrze ciąży, mających zmiany o charakterze łagodnym (endometrioza, zapalenie jajowodu, mięśniaki macicy). Wzrasta on również w nowotworach np. opłucnej, osierdzia, otrzewnej, nowotworach endometrium, nabłonka kanału szyjki macicy, trzustki, piersi, wątroby. β2-m Beta 2-mikroglobulina Oznaczanie β2-m w surowicy i moczu znalazło istotne zastosowanie w diagnostyce nefrologicznej. Znacząco podwyższone wstępne poziomy tego markera stwierdzono w przypadku przewlekłej białaczki limfoblastycznej B-komórkowej, białaczki T-komórkowej dorosłych, oraz szpiczaka mnogiego. Zwłaszcza w tej ostatniej jednostce chorobowej oznaczanie β2-m, szczególnie w połączeniu z równoczesną oceną wartości CRP i LDH, ma niepodważalne znaczenie kliniczne. Wysokie poziomy β2-m, znacząco różne od stwierdzanych u osób zdrowych, wykazano u pacjentów z rozpoznaniem chłoniaka ziarniczego i nieziarniczego oraz schorzeń mieloproliferacyjnych. U pacjentów z rozpoznaniem szpiczaka mnogiego, wstępny poziom LDH, CRP oraz β2-m wyznaczają nie tylko grupę ryzyka i warunkują prawdopodobieństwo przeżycia, ale także implikują wybór postępowania terapeutycznego. ca 15-3 Carcinoma antigen 15-3 Antygen nowotworowy 15-3 Wzrost stężenia CA 15-3 stwierdza się u chorych z łagodnymi zmianami w wątrobie, nowotworem trzustki, płuc, jajników, wątroby, a potwierdzenie raka piersi w I lub II stadium zaawansowania przy użyciu tego markera dotyczy jedynie ok. 20% pacjentów. Wykazano natomiast wysoką korelację poziomu CA 15-3 z wielkością wykrytego guza oraz odpowiedzią na leczenie. Oznaczanie tego markera jest bardziej użyteczne w przypadkach wznowy niż w zmianach o charakterze pierwotnym. -3-

5 Badania laboratoryjne w diagnostyce chorób nowotworowych Zastosowanie markerów nowotworowych w diagnostyce laboratoryjnej Mózg S-100 przeciwciała onkoneuronalne Płuca NSE Cyfra 21-1 Piersi CA 15-3 CA 72-4 BRCA 1 Skóra - czerniak S-100 Wątroba CEA AFP Żołądek CEA CA 19-9 Drogi żółciowe CA 19-9 Jelito grube CEA CA 72-4 Kał krew utajona Trzustka CA 19-9 Jajniki TPS CA 125 CA 15-3 CA 72-4 Prostata PAP PSA fpsa Szyjka macicy TPS cytologia cytologia LBC Nazwa markera Narząd Nazwa markera Narząd NSE PAP PSA, fpsa CEA AFP TPS CA 125 CA 15-3 Kał - krew utajona płuca prostata prostata jelito grube, żołądek, wątroba wątroba jajniki, szyjka macicy jajniki piersi, jajniki jelito grube CA 19-9 CA 72-4 Beta 2 mikroglobulina Cyfra 21-1 S-100 BRCA 1 cytologia / LBC przeciwciała onkoneuronalne trzustka, drogi żółciowe, żołądek jajniki, piersi, jelito grube guzy w kościach, czasem innych tkankach miękkich płuca rak skóry-czerniak, glejak wielopostaciowy piersi szyjka macicy mózg -4-

6 ca 19-9 Carcinoma antigen 19-9 Antygen nowotworowy 19-9 CA 19-9 wykazuje wysoką czułość w ocenie obecności raka trzustki. Wykorzystywany jest w monitorowaniu leczenia (głównie) raka trzustki, ponadto raka dróg żółciowych i raka żołądka. Czułość diagnostyczna tego markera wynosi 70%, a we wczesnych stadiach zaawansowania 67%. Podwyższone stężenie CA 19-9 występuje również w stanach zapalnych przewodu pokarmowego, wątroby, trzustki. Jest ono wtedy znacznie niższe niż stężenie tego antygenu u chorych na nowotwór złośliwy, co daje możliwość wykorzystania CA 19-9 do różnicowania choroby o etiologii nienowotworowej z chorobą nowotworową. Mimo tych ograniczeń, surowicze stężenie antygenu CA 19-9 przekraczające wartości 1000 U/ml powoduje, że marker staje się wysoce swoisty dla raka trzustki. TPS jest miernikiem proliferacji komórek nowotworowych. Podwyższone stężenie stwierdza się w surowicy chorych na raka jajnika i zależy ono od wielkości masy guza i odpowiedzi na leczenie chemiczne. Zaobserwowano, iż jednoczesne oznaczanie TPS i SCC-Ag pozwala na lepszą ocenę biologicznej agresywności nowotworu i wskazuje na stopień zaawansowania raka szyjki macicy. cyfra 21-1 Marker wykrywany w surowicy krwi chorych na niedrobnokomórkowego raka płuc oraz w innych nowotworach, zwłaszcza płaskonabłonkowych. Jego ekspresję można stwierdzić zarówno w prawidłowym nabłonku dróg oddechowych, jak i w raku płuca. Związek między czasem przeżycia, a przedoperacyjnym stężeniem CYFRY 21-1 potwierdzono w wielu badaniach. Sugeruje się także, że CYFRA 21-1 może mieć znaczenie predykcyjne, co do odpowiedzi na leczenie. Wielu badaczy podkreśla, że zwiększone stężenie CYFRY 21-1 należy traktować przede wszystkim jako marker uszkodzenia i naprawy nabłonka. ca 72-4 Carcinoma antigen 72-4 Antygen nowotworowy 72-4 CA 72-4 jest wiarygodnym markerem ściśle odzwierciedlającym stadium rozwojowe raka płaskonabłonkowego przełyku. Wykazano, że systematyczne oznaczanie jego poziomu w surowicy pacjentów, którym usunięto guz chirurgicznie, może pozwolić na wczesne wykrycie ewentualnego nawrotu choroby. tps Tissue polypeptyde specific antigen Tkankowy swoisty antygen polipeptydowy -5-

7 Badania laboratoryjne w diagnostyce chorób nowotworowych s-100 W różnicowaniu komórek czerniaka wykorzystuje się technikę immunohistochemiczną z zastosowaniem przeciwciał skierowanych przeciwko białku S-100. Podwyższony poziom białka S-100 we krwi obwodowej wykazuje korelacje ze stopniem zaawansowania choroby, liczbą zajętych narządów i obecnością przerzutów. Pomiar białka S100 wykorzystuje się do monitorowania przebiegu leczenia przy zastosowaniu chemio- czy immunoterapii. Podwyższone stężenie białka S-100 koreluje ze skróceniem czasu przeżycia, a wzrastający poziom białka S-100 jest czułym i swoistym wskaźnikiem progresji choroby. Marker S-100 jest również charakterystyczny dla glejaka wielopostaciowego. nse Neuron-Specific Enolase Swoista enolaza neuronowa Markerem nowotworowym, który może być pomocny w diagnostyce, monitorowaniu oraz ocenie efektywności leczenia chorych na drobnokomórkowego raka płuc jest swoista enolaza neuronowa. Marker ten charakteryzuje się wysoką czułością diagnostyczną, lecz niską swoistością diagnostyczną, gdyż wysokie jego stężenia obserwuje się w niektórych chorobach o etiologii nienowotworowej, a także u pewnego odsetka chorych z innymi typami histologicznymi nowotworów, m.in. z niektórymi nowotworami mózgu, a także z nienowotworowymi schorzeniami płuc, zapaleniem opon mózgowych, zawałem mózgu, krwotokiem podpajęczynówkowym czy urazami głowy. brca 1 Breast cancer susceptibility gene 1 Wiele czynników odgrywa istotną rolę w zapoczątkowaniu rozwoju nowotworu gruczołu piersiowego, a wśród nich ważne miejsce zajmują czynniki genetyczne. Najsilniej związane z powstawaniem raka piersi są geny supresorowe BRCA1 i BRCA2. Najważniejszym efektem badań molekularnych rodzin z genetyczną predyspozycją do raka piersi jest wyłonienie osób wysokiego ryzyka, u których dzięki systematycznym badaniom profilaktycznym będzie można wykrywać wczesne postacie raka. Obecnie uważa się, że mutacje genu BRCA1 występują w 75% rodzin, w których występują zarówno raki sutka, jak i raki jajnika, oraz w 50% rodzin, w których występuje wyłącznie rak piersi. Uważa się, że każda kobieta pochodząca z rodziny o podwyższonym ryzyku wystąpienia raka sutka powinna być o tym poinformowana i zaznajomiona z koniecznością wykonania odpowiednich badań. Kobiety te powinny rozpocząć samobadanie piersi już w wieku kilkunastu lat, a od 20. roku życia badanie piersi powinien wykonywać co pół roku lekarz. W wieku 25 lat muszą rozpocząć badania ultrasonograficzne piersi, powtarzane co 6 m-cy, a następnie także USG narządu rodnego. Począwszy od 35. roku życia powinny raz do roku wykonywać kontrolną mammografię. Jeżeli dojdzie do wykrycia raka w stadium I lub II, zabieg operacyjny w przypadku nosicielek uszkodzonych genów BRCA nie może być oszczędzający zaleca się obustronną amputację piersi. Wysoka częstość mutacji w genie BRCA1 u kobiet obciążonych dziedzicznie rakiem piersi dostarcza motywu do zastosowania tych czynników jako markera wykrywania grupy wysokiego ryzyka wystąpienia tego nowotworu. -6-

8 htgr Diagnostyka ryzyka nowotworowego zależnego od estrogenów. Badanie obejmuje wykrywanie mutacji w genach kodujących białka naprawcze (BRCA1 i CHEK 2). Wystąpienie uszkodzeń w tych genach zwiększa ryzyko rozwoju niektórych nowotworów: raka trzustki, jelita grubego, piersi, jajników, prostaty, czerniaka. Szczególny wpływ na niekorzystny efekt mutacji w genach ma zażywanie hormonów (np. antykoncepcja hormonalna) przez kobiety poniżej 35. roku życia. alp Alcaline phosphatase Fosfataza alkaliczna Podwyższony poziom ALP obserwuje się w przebiegu pierwotnego i wtórnego raka wątroby. Wysoki wzrost stężenia jest spotykany także w raku prostaty z przerzutami do kości. acth Adrenocorticotropic hormone Hormon adrenokortykotropowy kalcytonina Wpływ na wzrost stężenia ACTH mogą mieć: rak trzustki, piersi, żołądka, jelita grubego, a także drobnokomórkowy rak płuc. Kalcytonina jako marker nowotworowy jest najbardziej użyteczna w diagnostyce raka rdzeniastego tarczycy, jego postaci dziedzicznej o autosomalnym dominującym sposobie dziedziczenia. Zaobserwowano też korelację pomiędzy poziomami stężeń kalcytoniny, a wskaźnikami rozwoju choroby takimi jak objętość guza, oraz jego rozrost lokalny i przerzuty. hcg Human chorionic gonadotopin Gonadotropina kosmówkowa Podwyższone wartości hcg stwierdza się prawidłowo w ciąży, ale także w ciążowej chorobie trofoblastycznej, w niektórych guzach zarodkowych jajnika, jak: raku kosmówki, raku zarodkowym oraz mieszanych guzach zarodkowych. Oznaczenia AFP i hcg znajdują zastosowanie w rozpoznawaniu guzów zarodkowych jajnika oraz monitorowaniu leczenia chemicznego po pierwotnym leczeniu operacyjnym. Oznaczenie hcg stosuje się również w diagnostyce nowotworów zarodkowych u mężczyzn. Podwyższone stężenie hcg stwierdza się w 30-60% przypadków nienasieniaków oraz około 10% przypadków nasieniaków. Nowotwory germinalne są jedyną przyczyną podwyższonego poziomu tego markera u dorosłych mężczyzn. -7-

9 Badania laboratoryjne w diagnostyce chorób nowotworowych badanie białek krwi i moczu Elektroforeza to rozdział białka w surowicy krwi na frakcje. Immunofiksacja charakteryzuje rodzaj białka monoklonalnego (tzw łańcuchy ciężkie G,A,D,E, oraz łańcuchy lekkie, kappa i lambda). Badania te wspomagają diagnostykę gammapatii monoklonalnych takich jak: szpiczak plazmocytowy, białaczka plazmocytowa, makroglobulinemia Waldenströma. kał - krew utajona Rak jelita grubego jest jednym z najczęściej występujących nowotworów złośliwych w Polsce. W strukturze zachorowań znajduje się na 2. miejscu pod względem częstości występowania (mężczyźni 10,4%; kobiety 10,3%) Obecnie nie ma idealnego badania przesiewowego w wypadku nowotworu jelita grubego, a każdy skryning ma swoje wady i zalety. Badanie na krew utajoną w kale spełnia wymogi testu przesiewowego: jest proste do wykonania, tanie, nieinwazyjne i mało obciążające, bez powikłań. W randomizowanym badaniu klinicznym opublikowanym w 1999 r. przez Mandela i wsp. wykazano zmniejszenie śmiertelności o 33% (17 49%) u osób, którym test na krew utajoną w kale przeprowadzano co roku, w porównaniu z grupą badaną raz na 2 lata. Obniżenie ryzyka zgonu wyniosło 21 proc. (3 38 %). W badaniu uczestniczyły osoby między 50. a 80. rokiem życia, a obserwacja trwała 18 lat. W Polsce nie ma złotego standardu w skriningu raka jelita grubego. Zalecenia obejmują wykonywanie raz w roku badania na krew utajoną w kale u osób między 50. a 65. rokiem życia. Do badań przesiewowych wykorzystuje się także kolonoskopię. W przypadku dwóch wyników dodatnich zaleca się wykonać rektosigmoidoskopię. Należy jednak pamiętać, iż przyczyną krwawienia są zmiany nowotworowe ale też np. wrzody, nadżerki, zmiany naczyniowe. hpv Human papilloma virus HPV czynnik onkogenny Do głównych czynników rozwoju raka szyjki macicy zaliczamy zakażenia HPV typem 16/18 i innymi typami onkogennymi. Zakażenie wirusem HPV błon śluzowych może przebiegać w postaci utajonej. Wykrycie infekcji bezobjawowej jest możliwe jedynie po wykonaniu testu na obecność DNA HPV. Szczególne wskazania do wykonania testu HPV: nawracające i przewlekłe stany zapalne dróg rodnych (zapalenia cewki moczowej, zapalenia żołędzia lub napletka u mężczyzn) planowana ciąża - wirus HPV jest stwierdzany w ok. 20% tkanek po poronieniach ciąża masywne zakażenie dróg rodnych wirusem HPV może zostać przeniesione na dziecko i wywołać u dziecka nawrotową brodawczakowatość krtani kontrola leczenia nadżerek lub brodawek (wirus może przetrwać w formie utajonej) kilkuletnie stosowanie antykoncepcji hormonalnej stosowanie wkładki domacicznej (spiralki) z towarzyszącymi stanami zapalnymi W ostatnich dekadach dane epidemiologiczne i ustalenia molekularne wskazały również na rolę wirusów brodawczaka ludzkiego w rozwoju pewnych grup nowotworów głowy i szyi. Wszechobecność HPV pociąga za sobą łatwość zakażenia drogą seksualną lub za pośrednictwem śliny (dot. głównie nowotworów głowy i szyi). Na podstawie metaanalizy chorych z lat zaobserwowano, że HPV może być niezależnym, izolowanym czynnikiem ryzyka rozwoju raka jamy ustnej. -8-

10 cytologia ginekologiczna /cytologia cienkowarstwowa lbc Badanie cytologiczne służy do wykrywania nowotworów i stanów przednowotworowych. Ocenie podlegają komórki pobrane ze złuszczeniowej warstwy nabłonka. Prawidłowo wykonane oraz opisane badanie może być wskazówką do wykonania dalszej diagnostyki (badanie kolposkopowe i histopatologiczne). Zarówno konwencjonalna jak i płynna cytologia są zalecane jako obowiązujące w skriningu cytologicznym. Liquid Based Cytology (LBC) Zaletą techniki LBC jest udoskonalenie metody pobierania i wykonywania preparatów do badania cytologicznego. Znaczna poprawa jakości preparatu, została osiągnięta przez możliwość wykorzystania 100% komórek pobranych do jego wykonania, utrzymanie ich morfologii oraz oddzielenie zaciemniających obraz materiałów i zanieczyszczeń (krew, śluz). Automatyzacja procesu wykonania preparatu minimalizuje ryzyko błędu ludzkiego. Badania kliniczne potwierdziły, że cytologia cienkowarstwowa jest bardziej czuła i znacznie dokładniejsza niż cytologia konwencjonalna. LBC pozwala na uzyskanie większej ilości komórek do analizy oraz komórek lepszej jakości. Wg badań, wzrost wykrywalności śródnabłonkowych zmian dysplastycznych dużego stopnia (HSIL) wynosi 64% w stosunku do cytologii konwencjonalnej (dane z 15 badań przeprowadzonych w latach ). Dodatkową zaletą jest możliwość wykonania z tej samej próbki badań met. PCR w kierunku HPV i Chlamydia trachomatis. scc-ag Antygen raka płaskonabłonkowego (ang. squamous cell carcinoma antygen, SCC, SCCA) jest jednym z licznych markerów (antygenów) towarzyszących nowotworom (tumor associated antygen, TAA). Są to substancje produkowane zarówno przez komórki zdrowe, jak i nowotworowe, w zależności od wielkości stężenia mogą wskazywać na możliwość istnienia procesu nowotworowego. Wiemy, że SCC jest wolnym antygenem krążącym we krwi, który do obiegu jest biernie uwalniany przez komórki nabłonka płaskiego. Znaczenie i rolę antygenu raka płaskonabłonkowego najlepiej poznano w raku szyjki macicy. W licznych badaniach wykazano, że antygen raka płaskonabłonkowego można wykorzystać w monitorowaniu raków płaskonabłonkowych -9-

11 Badania laboratoryjne w diagnostyce chorób nowotworowych o innym umiejscowieniu niż szyjka macicy. Dowiedziono przydatności tego markera w rakach płaskonabłonkowych głowy i szyi, przełyku, płuc oraz pochwy. Równocześnie zmusiło to badaczy do stwierdzenia, że antygen raka płaskonabłonkowego jest kolejnym antygenem towarzyszącym nowotworowi (TAA) i nie można go uznać za antygen swoisty tylko dla raka szyjki macicy. Dodatkowym dowodem na to, że antygen SCC może być uznany tylko za kolejny TAA jest jego zwiększona aktywność również w niezłośliwych nowotworach głowy i szyi oraz w licznych chorobach nienowotworowych. Przykładem takich chorób jest łuszczyca, zapalenia nieswoiste niezakaźne tkanki płucnej, czy choroby nerek. Wspólnym elementem łączącym te choroby z rakiem płaskonabłonkowym jest udział w procesie patologicznym tkanki nabłonkowej. Wraz ze wzrostem stopnia zaawansowania klinicznego rośnie stężenie w surowicy wolnego krążącego antygenu SCC. Istnieją dwie sytuacje, gdy stężenie antygenu SCC jest tylko w części zależne od stopnia zaawansowania. Jest to sytuacja naciekania raka szyjki macicy na naczynia krwionośne i obecność przerzutów raka szyjki macicy w węzłach chłonnych. Dowiedziono, że rokowanie chorych na raka szyjki macicy ma związek z początkowym poziomem antygenu SCC, które to stężenie koreluje ze stopniem zaawansowania klinicznego choroby. Badania potwierdziły, że antygen raka płaskonabłonkowego może być dobrym markerem w monitorowaniu efektów leczenia chorych na raka szyjki macicy. Krótki czas półtrwania antygenu SCC pozwala analizować liczne oznaczenia poziomu SCC wykonane w krótkich odstępach czasu, co ma znaczenie w ocenie radykalności zabiegu operacyjnego (jego efektywności). Wzrost stężenia antygenu SCC po leczeniu radykalnym może wyprzedzić kliniczne i radiologiczne objawy wznowy raka szyjki macicy o 2 5 miesięcy. Przeciwciała onkoneuronalne Neurologiczne zespoły paranowotworowe definiuje się jako zaburzenia układu nerwowego niespowodowane przerzutami lub miejscowym bezpośrednim działaniem guza, pojawiające się u chorych na nowotwór. Podstawą diagnostyki laboratoryjnej neurologicznych zespołów paranowotworowych jest oznaczanie obecności przeciwciał onkoneuronalnych. Zalecanym standardem postępowania w tym zakresie jest zastosowanie metody immunofluorescencji pośredniej jako metody przesiewowej oraz techniki Western blot jako metody potwierdzającej, w przypadkach stwierdzenia reakcji dodatniej. Dokładnie określone przeciwciała onkoneuronalne scharakteryzowano pod względem ich związku z neurologicznymi zespołami paranowotworowymi oraz podstawową chorobą nowotworową: Przeciwciała anty-hu (ANNA-1, anti-neuronal nuclear antibody ) Najczęściej towarzyszą drobnokomórkowemu rakowi płuca, nerwiakowi zarodkowemu, rzadziej - niedrobnokomórkowemu rakowi płuca, rakowi gruczołu krokowego lub nasieniakowi. Przeciwciała anty-yo (PCA-1, anti-purkinje cell antibody 1) Ich obecność stwierdza się u chorych z paranowotworowym zwyrodnieniem móżdżku oraz w przebiegu raka jajnika i raka sutka. Przeciwciała anty-cv2 (anty-crmp5, collapsin response-mediated protein 5) Zwykle towarzyszą drobnokomórkowemu rakowi płuca, grasiczakowi i mięsakowi macicy. Przeciwciała anty-ri (ANNA-2, anti-neuronal nuclear antibody 2) Towarzyszą rakowi piersi i drobnokomórkowemu rakowi płuca. Przeciwciała anty-ma/anty-ta Występują u chorych z zapaleniem mózgu i pnia mózgu w przebiegu raka jąder. Przeciwciała anty-amfifizyna Przeciwciała te towarzyszą drobnokomórkowemu rakowi płuca i rakowi jajnika. -10-

12 Wybrane laboratoria GRUPY DIAGNOSTYKA DIAGNOSTYKA Kraków/Centrala ul. Olszańska Kraków tel DIAGNOSTYKA Białystok ul. Antoniukowska Białystok tel DIAGNOSTYKA Bielsko-Biała ul. Komorowicka Bielsko-Biała tel DIAGNOSTYKA Częstochowa ul. Mickiewicza Częstochowa tel DIAGNOSTYKA Gdynia ul. T. Wendy 7/ Gdynia tel DIAGNOSTYKA MCL Gorzów Wielkopolski ul. Piłsudskiego Gorzów Wielkopolski tel DIAGNOSTYKA Jelenia Góra ul. Bankowa 5/ Jelenia Góra tel DIAGNOSTYKA Katowice ul. Karłowicza Katowice tel DIAGNOSTYKA Kielce ul. Jagiellońska Kielce tel DIAGNOSTYKA Lublin ul. Topolowa Lublin tel DIAGNOSTYKA Łódź ul. Tuszyńska Łódź tel DIAGNOSTYKA Opole ul. Wodociągowa Opole tel DIAGNOSTYKA Poznań al. Solidarności Poznań tel DIAGNOSTYKA Rzeszów ul. Jabłońskiego 2/ Rzeszów tel DIAGNOSTYKA Sosnowiec ul. Wawel Sosnowiec tel DIAGNOSTYKA Tarnobrzeg ul. Szpitalna Tarnobrzeg tel DIAGNOSTYKA Wałbrzych ul. Grodzka Wałbrzych tel DIAGNOSTYKA Warszawa al. Prymasa Tysiąclecia 79 A Warszawa tel DIAGNOSTYKA Wrocław ul. Opolska 131A Wrocław tel DIAGNOSTYKA Zamość ul. Peowiaków Zamość tel MEDICA Zielona Góra ul. Kupiecka Zielona Góra tel więcej informacji na

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

Biochemiczne markery nowotworowe

Biochemiczne markery nowotworowe Biochemiczne markery nowotworowe mgr Agnieszka Jeleń Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Analityka Medyczna IV rok Nowotwory przewodu pokarmowego zapadalności na nowotwory przewodu pokarmowego

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 1005 51. Nowotwory układu pokarmowego... 1007 51.1. Nowotwory przełyku Andrzej W. Szawłowski... 1007 51.1.1. Wstęp... 1007 51.1.2. Patologia... 1008 51.1.3. Rozpoznanie...

Bardziej szczegółowo

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Zachorowania i zgony na nowotwory złośliwe narzadu płciowego u kobiet w Polsce w latach 1987, 1996, 3 i szacunkowe na 1 r. 1987 1996 3 1 Zachorowania

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego

Rak gruczołu krokowego Rak gruczołu krokowego Rak stercza (PCa - prostatic cancer) należy do najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. W Polsce pod względem zapadalności ustępuje jedynie rakowi płuca i wyprzedza

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH PRZYKŁADOWA PULA PYTAŃ DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH Markery nowotworowe nie są powszechnie stosowane w badaniu przesiewowym ludności ze względów finansowych mimo potwierdzonego wpływu

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe stanowią w krajach rozwiniętych, również w Polsce drugą po chorobach układu krążenia przyczynę zgonów.

Nowotwory złośliwe stanowią w krajach rozwiniętych, również w Polsce drugą po chorobach układu krążenia przyczynę zgonów. Opracowanie: Dr n. med. Beata Samson mgr Mariola Krasucka ALAB laboratoria Sp. z o.o., Warszawa 2015 Nowotwory złośliwe stanowią w krajach rozwiniętych, również w Polsce drugą po chorobach układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Cena Oczekiwana 03.0000.301.

Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Cena Oczekiwana 03.0000.301. Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Kod Zakresu Nazwa Zakresu Cena Oczekiwana 03.0000.301.02 PROGRAM LECZENIA PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń 1. Scyntygrafia i radioizotopowe badanie czynnościowe tarczycy 1) gamma kamera planarna lub scyntygraf;

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego Program realizowany pod patronatem Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

diagnostyka raka piersi

diagnostyka raka piersi diagnostyka raka piersi Jedyne w Polsce badanie genetyczne połączone z badaniem obrazowym piersi 1 Czy jesteś pewna, że nie grozi Ci zachorowanie na raka piersi? Aktualny stan wiedzy medycznej umożliwia

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa 1 PROBLEMY DIAGNOSTYCZNE Wady rozwojowe Wole Guzki tarczycy Nowotwory tarczycy Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Lp. Kod Nazwa świadczenia Ryczałt roczny (punkty) Uwagi 1 2 3 4 5 1 5.08.08.0000001 Diagnostyka w programie leczenia przewlekłego WZW typu B lamiwudyną

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Urszula Wojciechowska, Joanna Didkowska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii - Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze

Bardziej szczegółowo

PL-Jaworzno: Usługi zdrowotne świadczone dla firm 2009/S 88-126790 OGŁOSZENIE O UDZIELENIU ZAMÓWIENIA ZAMÓWIENIA SEKTOROWE

PL-Jaworzno: Usługi zdrowotne świadczone dla firm 2009/S 88-126790 OGŁOSZENIE O UDZIELENIU ZAMÓWIENIA ZAMÓWIENIA SEKTOROWE 1/7 PL-Jaworzno: Usługi zdrowotne świadczone dla firm 2009/S 88-126790 OGŁOSZENIE O UDZIELENIU ZAMÓWIENIA ZAMÓWIENIA SEKTOROWE SEKCJA I: PODMIOT ZAMAWIAJĄCY I.1) NAZWA, ADRESY I PUNKTY KONTAKTOWE: Południowy

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV HCV zidentyfikowany w 1989 roku należy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA koduje białka strukturalne i niestrukturalne (co najmniej 10) ma 6 podstawowych

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Lp. Kod Nazwa świadczenia Ryczałt roczny (punkty) Uwagi 1 2 3 4 5 1 5.08.08.0000001 Diagnostyka w programie leczenia przewlekłego WZW typu B lamiwudyną

Bardziej szczegółowo

RAZEM ZADBAJMY O ZDROWIE

RAZEM ZADBAJMY O ZDROWIE RAZEM ZADBAJMY O ZDROWIE Barbara Dziuk Prezes Fundacji na Rzecz Zapobiegania i Zwalczania Nowotworów v-ce Prezes Polskiego Komitetu Zwalczania Raka Oddz. Śląski w Gliwicach. Radna Sejmiku Województwa Śląskiego

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty

Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty Podstawowe wiadomości o nowotworach nerki, pęcherza moczowego i prostaty Człowiek najlepsza inwestycja Projekt pn. Opracowanie i wdrożenie programu profilaktycznego w zakresie wczesnego wykrywania nowotworów

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Propedeutyka diagnostyki klinicznej Konspekty wykładów i ćwiczeń (cz.5)

Propedeutyka diagnostyki klinicznej Konspekty wykładów i ćwiczeń (cz.5) Propedeutyka diagnostyki klinicznej Konspekty wykładów i ćwiczeń (cz.5) Paulina Dumnicka 6. MARKERY NOWOTWOROWE Nowotwory - złośliwe / niezłośliwe - nabłonkowe / nienabłonkowe (złośliwe nabłonkowe nazywamy

Bardziej szczegółowo

. Nosicielstwem mutacji genów, których normalna funkcja jest związana z kontrolą wierności replikacji DNA (głównie MLH1, MSH2 i MSH6

. Nosicielstwem mutacji genów, których normalna funkcja jest związana z kontrolą wierności replikacji DNA (głównie MLH1, MSH2 i MSH6 Załącznik 2a Zadania programu Program opieki nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe. Moduł 2: Wczesne wykrywanie i prewencja nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego Efektywna kontrola ścisła obserwacja po leczeniu

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu Rak piersi dr drn. n.med. med.agnieszka AgnieszkaIgnatowicz Ignatowicz-Pacyna - Pacyna Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Wirus HPV w ciąży. 1. Co to jest HPV?

Wirus HPV w ciąży. 1. Co to jest HPV? Wirus HPV w ciąży Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że rak szyjki macicy jest drugą, najczęstszą chorobą nowotworową u kobiet na świecie a piąta wśród kobiet i mężczyzn łącznie? W samej Polsce, jak donosi

Bardziej szczegółowo

Sztum, dnia 10 lutego 2015r.

Sztum, dnia 10 lutego 2015r. Konferencja inaugurująca projekt pn. Uprzedź nowotwór i ciesz się życiem - efektywna profilaktyka chorób nowotworowych oraz promocja zdrowego stylu życia w powiecie sztumskim finansowany w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Biochemiczne markery nowotworów głowy, szyi oraz ośrodkowego układu nerwowego

Biochemiczne markery nowotworów głowy, szyi oraz ośrodkowego układu nerwowego Biochemiczne markery nowotworów głowy, szyi oraz ośrodkowego układu nerwowego Dr Marta Żebrowska Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki, Zakład Biochemii Farmaceutycznej i Diagnostyki Molekularnej

Bardziej szczegółowo

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 68/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Autor

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 88/2013 z dnia 15 kwietnia 2013 r. o projekcie programu Rak jajnika cichy zabójca. Program badań dla wczesnego

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 05.09.2014 07.09.2014 Data Godziny Tematy zajęć Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 05.09.14

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka raka szyjki macicy

Profilaktyka raka szyjki macicy Profilaktyka raka szyjki macicy Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek Katowice, 04.07.2015 Co to jest szyjka macicy? Macica zbudowana jest z trzonu i szyjki. Szyjka macicy składa się z części brzusznej i z

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 153/2011 z dnia o projekcie programu zdrowotnego Profilaktyka chorób nowotworowych w ramach Programu Zdrowotnego

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja Rak piersi Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce 2004 r. ponad12 000 nowych zachorowań na raka piersi

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim,

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, ze szczególnym uwzględnieniem raka płuca Prof. Jan Skokowski - prezes Stowarzyszenia Walki z Rakiem Płuca Źródło: Pomorski Rejestr Nowotworów, Gdańsk 2014 Lista

Bardziej szczegółowo

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ AZOOSPERMIA badanie wykrywa delecje w regionie długiego ramienia chromosomu Y w fragmencie zwanym AZF, będące często przyczyną azoospermii lub oligospermii o podłożu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie badań PET/CT w onkologii

Zastosowanie badań PET/CT w onkologii Zastosowanie badań PET/CT w onkologii NOWOTWORY PŁUC W Polsce nowotwory płuca i klatki piersiowej są najczęstszą przyczyną zgonu wśród zgonów na nowotwory. Ich liczba przekracza łączną liczbę zgonów z

Bardziej szczegółowo

ROZPOZNAWANIE I LECZENIE WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Katedra Onkologii AM w Poznaniu

ROZPOZNAWANIE I LECZENIE WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH wprowadzenie do tematu. Sylwia Grodecka-Gazdecka Katedra Onkologii AM w Poznaniu ROZPOZNAWANIE I LECZENIE WYBRANYCH NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH wprowadzenie do tematu Sylwia Grodecka-Gazdecka Katedra Onkologii AM w Poznaniu 2004 Nowotwór jest chorobą o podłożu genetycznym czyli procesem

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2009

NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2009 WOJEWÓDZKA PORADNIA ONKOLOGICZNA W GORZOWIE WLKP. NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2009 GORZÓW WLKP. 2011 ISSN 1896-8090 Wydawca: Lubuski Rejestr Nowotworów Złośliwych w Gorzowie Wlkp. Lubuski

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki raka prostaty.

Program profilaktyki raka prostaty. Program profilaktyki raka prostaty. I. Opis Programu: 1. Przesłanki dla realizacji Programu: Badania przesiewowe w celu wczesnego wykrycia raka stercza są równie waŝną metodą kontroli choroby, jak profilaktyka

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2008

NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2008 WOJEWÓDZKA PORADNIA ONKOLOGICZNA W GORZOWIE WLKP. NOWOTWORY ZŁOŚLIWE W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM ROK 2008 GORZÓW WLKP. 2010 ISSN 1896-8090 Wydawca: Lubuski Rejestr Nowotworów Złośliwych w Gorzowie Wlkp. Lubuski

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Systemy teleonkologiczne

Systemy teleonkologiczne Podnoszenie poziomu zdrowia społeczeństwa jest jednym z podstawowych obowiązków zarówno służby zdrowia, jak i władz państwowych. Realizacja tego zagadnienia wymaga takich zarządzeń i działań systemowych,

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 88/2015 z dnia 20 kwietnia 2015 r. o projekcie programu»rak jajnika

Bardziej szczegółowo

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska

Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy. lek. Agnieszka Wrzesińska Wczesna diagnostyka chorób nowotworowych Rak szyjki macicy lek. Agnieszka Wrzesińska Sytuacja epidemiologiczna na świecie i w Polsce Epidemiologia raka szyjki macicy Rak szyjki macicy jest DRUGIM po raku

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE PET/CT W OKOLOGII

WYKORZYSTANIE PET/CT W OKOLOGII WYKORZYSTANIE PET/CT W OKOLOGII Jarosław B. Ćwikła CMKP Warszawa I CSK MSWiA Podstawy PET-CT w onkologii Główne wykorzystanie kliniczne - onkologia; Ocena pojedynczych zmian ogniskowych w płucach (cień

Bardziej szczegółowo

Jerzy Błaszczyk. Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu w latach 1984-2013 30 lat obserwacji epidemii

Jerzy Błaszczyk. Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu w latach 1984-2013 30 lat obserwacji epidemii Jerzy Błaszczyk Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu w latach 1984-213 lat obserwacji epidemii Dane w opracowaniu pochodzą z Dolnośląskiego Rejestru Nowotworów. Oparte są na Karcie Zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Nowotwory i ich diagnostyka. Wykład 8

Nowotwory i ich diagnostyka. Wykład 8 Nowotwory i ich diagnostyka. Wykład 8 Dr Agnieszka Jaźwa agnieszka.jazwa@uj.edu.pl Główne przyczyny zgonów w EU Causes of death - standardised death rate, EU- 27, 2010 (1) (per 100 000 inhabitants) http://epp.eurostat.ec.europa.eu

Bardziej szczegółowo

ONKOLOGIA KLINICZNA 1. Dane jednostki: Kierownik Katedry Onkologii Kierownik Kliniki Onkologii Osoby odpowiedzialne za dydaktykę:

ONKOLOGIA KLINICZNA 1. Dane jednostki: Kierownik Katedry Onkologii Kierownik Kliniki Onkologii Osoby odpowiedzialne za dydaktykę: ONKOLOGIA KLINICZNA 1. Dane jednostki: Katedra i Klinika Onkologii Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego ul. Łąkowa 1/2; 61-878 Poznań tel. 854 90 38; fax 854 90 72; www.oncology.am.poznan.pl/studenci

Bardziej szczegółowo

leczenie miejscowe leczenie systemowe leczenie skojarzone Leczenie chirurgiczne wznowy miejscowej leczenie radykalne

leczenie miejscowe leczenie systemowe leczenie skojarzone Leczenie chirurgiczne wznowy miejscowej leczenie radykalne Leczenie W terapii raka jelita grubego stosuje się trzy podstawowe metody leczenia onkologicznego: chirurgię, radioterapię oraz chemioterapię. Dwie pierwsze określa się jako leczenie miejscowe, ostania

Bardziej szczegółowo

V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ. Gdańsk, 16-17.05.2014. Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej

V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ. Gdańsk, 16-17.05.2014. Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej V KONFERENCJA NOWE TRENDY W GINEKOLOGII ONKOLOGICZNEJ Gdańsk, 16-17.05.2014 Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej 16.05.2014 8:00-8:15 Otwarcie Konferencji Prof. J. Markowska,

Bardziej szczegółowo

Pozytronowa tomografia emisyjna PET zastosowanie kliniczne. CSK MSWiA i CMKP Warszawa

Pozytronowa tomografia emisyjna PET zastosowanie kliniczne. CSK MSWiA i CMKP Warszawa Pozytronowa tomografia emisyjna PET zastosowanie kliniczne Jarosław aw B. Ćwikła CSK MSWiA i CMKP Warszawa Podstawy PET w onkologii Główne wykorzystanie kliniczne - onkologia; Ocena pojedynczych zmian

Bardziej szczegółowo

HPV......co to jest?

HPV......co to jest? HPV......co to jest? HPV- wirus brodawczaka ludzkiego Wirus z rodziny papillomawirusów. Szacuje się, że istnieje od 100 do 200 typów tego wirusa, które wywołują różne choroby. CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy

Załącznik nr 3 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka szyjki macicy Program profilaktyki raka szyjki macicy 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest drugim,

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis w rejestrze

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie glejaków mózgu Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie glejaków mózgu Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE GLEJAKÓW MÓZGU ICD-10 C71 nowotwór złośliwy mózgu Dziedzina medycyny: Onkologia kliniczna,

Bardziej szczegółowo

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Mam tyle marzeń co zrobić, aby je ochronić? Wszystko, co mogę. Marzenia są po to,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 86/2014 z dnia 5 maja 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka piersi gmina

Bardziej szczegółowo

Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-2009

Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-2009 Zachorowania na nowotwory złośliwe we Wrocławiu trendy zmian w latach 1984-29 W 29 roku woj. dolnośląskie liczyło 2 874 88, w tym Wrocław 622 986 mieszkańców, mieszkańcy Wrocławia stanowili więc 21,7%

Bardziej szczegółowo

ROLA LEKARZY PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ W RAMACH SZYBKIEJ TERAPII ONKOLOGICZNEJ

ROLA LEKARZY PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ W RAMACH SZYBKIEJ TERAPII ONKOLOGICZNEJ ROLA LEKARZY PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ W RAMACH SZYBKIEJ TERAPII ONKOLOGICZNEJ Poprawa dostępności do szybkiej diagnostyki onkologicznej i szybkiego leczenia nowotworów złośliwych - jak najszybsze

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego - materiały informacyjne dla pacjentów. Pytania i odpowiedzi które warto znać.

Rak gruczołu krokowego - materiały informacyjne dla pacjentów. Pytania i odpowiedzi które warto znać. W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Rak gruczołu krokowego - materiały informacyjne dla pacjentów. Pytania i odpowiedzi które warto znać. Program realizowany

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów Nowotwory złośliwe stanowią narastający problem zdrowotny i ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Cennik usług dla kobiet

Cennik usług dla kobiet Cennik usług dla kobiet Kliniki Zdrowia Kobiety Cena Profesorska Konsultacja kardiologiczna 150 200 Konsultacja urologiczna 150 200 Konsultacja chirurgiczna 150 200 Konsultacja ortopedyczna 150 200 Konsultacja

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2003 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2003 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2003 roku Urszula Wojciechowska Joanna Didkowska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Centrum Onkologii - Instytut, Warszawa Niniejsze opracowanie zawiera dane dotyczące

Bardziej szczegółowo

Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE.

Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE. Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE. Warszawa 2005 1 STRESZCZENIE Celem programu jest przeprowadzenie szybkiego, podstawowego

Bardziej szczegółowo

Uratuj swoje zdrowie i życie!

Uratuj swoje zdrowie i życie! PRZECZYTAJ, PRZEKONAJ SIĘ! Zrób badanie cytologiczne. Uratuj swoje zdrowie i życie! MATERIAŁY INFORMACYJNE NA TEMAT PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY www.wok.wroclaw.pl W wielu krajach dzięki zorganizowanym,

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wykrycia raka jelita grubego Ocena

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008.

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. załącznik nr 7 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. 1. Nazwa programu:

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 123/2013 z dnia 13 maja 2013 r. o projekcie programu Program wczesnego wykrywania i zapobiegania rakowi gruczołu

Bardziej szczegółowo

Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007

Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007 Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007 Klasyfikacja guzów tarczycy wg WHO Guzy nabłonkowe 1. Łagodne 2. Złośliwe Gruczolak pęcherzykowy Inne gruczolaki 2.1. Rak pęcherzykowy

Bardziej szczegółowo