UNIWERSYTET ROLNICZY IM. HUGONA KOŁŁĄTAJA W KRAKOWIE. Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt. Kierunek: Zootechnika. Justyna Wnuk

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UNIWERSYTET ROLNICZY IM. HUGONA KOŁŁĄTAJA W KRAKOWIE. Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt. Kierunek: Zootechnika. Justyna Wnuk"

Transkrypt

1 UNIWERSYTET ROLNICZY IM. HUGONA KOŁŁĄTAJA W KRAKOWIE Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt Kierunek: Zootechnika Specjalność: Prewencja weterynaryjna i ochrona zdrowia zwierząt Justyna Wnuk ŻYWIENIE PSÓW SPORTOWYCH W OKRESIE TRENINGU Praca inżynierska wykonana w Katedrze Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa pod kierunkiem dr inż. Olgi Lasek KRAKÓW 2013

2 Spis treści 1. WSTĘP 3 2. CEL PRACY SZKOLENIE SPORTOWE Szkolenie sportowe, a użytkowe Charakterystyka wybranych dyscyplin sportowych Posłuszeństwo Szkolenie obronne Tropienie Agility Frisbee Flyball Psie zaprzęgi Metodyka pracy z psem w czasie szkolenia IPO Tropienie Posłuszeństwo Obrona Obciążenia podczas treningu ŻYWIENIE W POSZCZEGÓLNYCH OKRESACH ŻYCIA PSA SPORTOWEGO Szczeniak Pies w fazie treningu Intensywny trening przed zawodami Okres startów RODZAJE POŻYWIENIA Karma komercyjna Sucha karma Skład wybranych karm dedykowanych psom sportowym Karma konserwowa Karma domowa BARF METODA KARMIENIA Karmienie psa sportowego Karmienie, a praca SUPLEMENTY Ochrona stawów Składy przykładowych preparatów, profilaktycznie wykorzystywanych u psów sportowych Wspomaganie układu immunologicznego SMAKOŁYKI Komercyjne smakołyki dla psów Smakołyki pół wilgotne Smakołyki suche typu herbatniki Smakołyki naturalne, suszone Domowe smakołyki dla psów Parówki i kabanosy Żółty ser PODSUMOWANIE LITERATURA 34 STRESZCZENIE W JĘZYKU POLSKIM I ANGIELSKIM...36

3 1. WSTĘP Już od zarania dziejów pies towarzyszy człowiekowi, a jego rola nie ogranicza się tylko do bycia jego przyjacielem i nieodłącznym kompanem. Przypuszczalnie został udomowiony około tysięcy lat temu (pod koniec mezolitu), na terenie Europy bądź Stanów Zjednoczonych. Jedna z teorii zakłada, że przodkiem współczesnego psa był wilk, a inna, że kojoty i szakale. Materiał genetyczny psa jest bardzo zbliżony do wilka, a wszystkie wymienione wcześniej gatunki mają zdolność krzyżowania się ze sobą i wydawania płodnego potomstwa. Aczkolwiek zajmują różne nisze genetyczne [Case, 2010]. Niezależnie od tego, jaka historia powstania psiego gatunku jest prawdziwa to człowieka wraz z nim połączyło pożywienie. Prehistoryczny pies był towarzyszem myśliwego, obrońcą osady, a w zamian za to otrzymywał jedzenie. Taka symbioza była bardzo korzystna dla obu stron. Pierwotnie każdy pies miał swoje zadanie, był zwierzęciem użytkowym i nie był utrzymywany tylko ze względu na wygląd zewnętrzny. Hodowla miała na celu otrzymanie kilku typów psów o określonych cechach charakteru lub budowy mających wykorzystanie w pracy (do polowania, do zaganiania i pasienia, do stróżowania, do obrony oraz do walk), a dopiero w późniejszej fazie udomowienia zaczęto dobierać pary hodowlane ze względu na ich exterier. Wówczas zwierzęta były karmione resztkami, które pozostawały z posiłków człowieka. Wraz z ewolucją miejsce psa w życiu ludzi uległo diametralnej zmianie, a wraz z nim sposób utrzymania i karmienia [Borkowski, 1990]. Dopiero około 500 lat temu rozpoczęto świadomą hodowlę selektywną, pod kątem otrzymania psów o pożądanych cechach charakteru i wyglądu zewnętrznego. Polegało to na kojarzeniu ze sobą zwierząt wykazujących określoną cechę i późniejszym dobieraniu par hodowlanych w taki sposób, żeby ją nasilić. Przykładowo hodując psy do walk, wybierano te, które wykazują dużą agresję w stosunku do przedstawicieli tego samego gatunku, a przy tym jej brak względem człowieka. Dodatkowo pożądana była niewielka masa ciała zapewniająca szybkość, krótki i w konsekwencji nie wymagający specjalnej pielęgnacji włos, wysoka odporność na ból, mocne szczęki i niski próg pobudliwości. Tak powstały pierwsze psy bojowe [Jędrasiak, 2000]. Hodowla selektywna doprowadziła do uzyskania różnych ras pracujących, występujących na całym świecie. W IXX wieku inteligencja zaczęła porównywać posiadane przez siebie psy pod kątem zdolności oraz exterieru. Zaczęto opracowywać standardy ras i prowadzić dokumentację hodowlaną. Tym samym rozpoczęła się hodowla psa rasowego. 3

4 Współcześnie przyjmuje się, że na całym świecie jest około 450 ras psów. W Polsce największą organizacją zrzeszający właścicieli, wystawców, hodowców i pasjonatów psów jest Związek Kynologiczny, który jest członkiem FCI (Międzynarodowa Federacja Kynologiczna). FCI wyróżnia 10 grup ras psów, podzielonych w zależności od ich przeznaczenia (np I grupa FCI to Owczarki i inne psy pasterskie z wyłączeniem szwajcarskich psów do bydła ). Wiele ras klasyfikuje się jako rasy użytkowe, poddawane próbom pracy. Najczęściej, żeby pies rasy pracującej mógł uzyskać uprawnienia hodowlane kwalifikujące go do dalszej hodowli oprócz uzyskania minimalnych ocen na wystawach psów rasowych, przejściu przeglądu miotu i wykonania wskazanych badań zdrowotnych musi otrzymać certyfikat użytkowości, na podstawie uzyskanego wcześniej wyszkolenia. Ma to na celu potwierdzenie cech użytkowych posiadanych przez psa, odpowiednich popędów, dzięki którym jest możliwe wyszkolenie go w danym kierunku [Borkowski, 1990]. IPO (International Prüfungs Ordnung) pierwotnie powstało w 1990 roku jako kwalifikacja hodowlana dla psów rasy owczarek niemiecki i za jego ojczyznę uznaje się Niemcy. Taka kwalifikacja miała na celu sprawdzenie posiadanych przez psa popędów i w konsekwencji predyspozycji do pracy. Na początku przystępować do egzaminu IPO mogły wyłącznie owczarki niemieckie. W późniejszym okresie czasu IPO stało się jednym z najbardziej popularnych sportów obrończych, wg regulaminu którego rozgrywają się egzaminy i zawody na całym świecie. Ze względu na specyfikę tego sportu do dwóch najbardziej popularnych ras wykorzystywanych w IPO niewątpliwie należy owczarek belgijski malinois oraz owczarek niemiecki [Nowicka, 2003]. Do innych typowych dla tego sportu ras należy airedale terrier, rottweiler, doberman, sznaucer olbrzym, beauceron, pozostałe odmiany owczarków belgijskich, a także bokser. Do egzaminów IPO można przystępować także z psami innych ras lub też ich mieszańcami. Jednakże wg polskich przepisów Związku Kynologicznego w zawodach rangi Mistrzostw Polski można startować wyłącznie z psem rodowodowym. Przygotowanie psa do zawodów IPO trwa kilka lat, a pracę zaczyna się już z małym szczenięciem. Pies jest poddawany różnorodnym obciążeniom psycho-fizycznym i w związku z tym wymaga specjalnego sposobu karmienia, który będzie odpowiedni dla zwierzęcia wydatkującego dużą ilość energii w czasie treningu [Kalinowska, 2008]. 4

5 2. CEL PRACY Celem pracy było przedstawienie specyfiki żywienia psa w czasie treningu przygotowującego do zawodów sportowych IPO. 3. SZKOLENIE SPORTOWE 3.1. Szkolenie sportowe, a użytkowe Użytkowe szkolenie psów ma na celu wykorzystanie ich do pracy dla człowieka. Psy są użytkowane w różnych służbach (Policja, Straż Miejska, Straż Graniczna, GOPR, WOPR itp.) i szkolone do zadań specjalnych (np. ratownictwo, tropienie szukanie zaginionych ludzi bądź wykrywanie określonych substancji, jako psy patrolowe), a także przygotowywane do roli asystenta osoby niepełnosprawnej, przewodnika niewidomego oraz w dogoterapi. Realizujący powierzone zadanie pies powinien być skuteczny w swoich działaniach. Sposób wykonania powierzonego zadania ma drugorzędne znaczenie, chodzi o to by szybko osiągnąć cel. W szkoleniu sportowym priorytety są inne. Pierwszorzędne znaczenie ma jakość wykonywanego zadania, sposób i styl pracy zwierzęcia. Policyjny pies tropiący ma w jak najkrótszym czasie odnaleźć zaginioną osobę lub zbiega. W czasie poszukiwań może pracować dolnym oraz górnym wiatrem, tropić naprzemiennie, rewirować po ścieżce śladu. Pies tropiący sportowo może pracować wyłącznie dolnym wiatrem, a styl jego pracy podlega surowej ocenie. Po ścieżce śladu powinien iść jak po sznurku, nie odrywając ani zbytecznie nie unosząc z niej nosa. Załamania powinny być wypracowane dokładnie, a przedmioty szybko i precyzyjnie oznaczone. Każdy błąd psa lub przewodnika oznacza stratę przyznawanych punktów. Podobna różnica dotyczy posłuszeństwa. Od psa wyszkolonego w kierunku posłuszeństwa egzekwowanego na co dzień lub psa patrolowego oczekuje się tego, że nie będzie ciągnął właściciela/przewodnika na smyczy, nie będzie wskakiwał na ludzi w czasie powitań, chodził przy nodze, czy siadał i warował na komendę lub pozostawał w określonym miejscu. U psa trenującego sportowe posłuszeństwo nie ma znaczenia jego zachowanie poza placem treningowym (boisko sportowe). Największe znaczenie ma styl wykonywanej pracy i to, żeby pies wszystkie ćwiczenia wypracowywał dokładnie, szybko, dynamicznie i radośnie. Tu dużym błędem jest krzywy siad przy nodze lub też zbyt wolne tempo biegu w czasie przywołania. Sportowe szkolenie psów jest nie tylko zabawą i formą czasu spędzanego wspólnie z psem, ale przede wszystkim sportową rywalizacją [Kuźniewicz, 2005]. 5

6 3.2. Charakterystyka wybranych dyscyplin sportowych Tabela 1. Przykładowe rodzaje dyscyplin i stopni wykształcenia. Rodzaj sportu Stopnie wyszkolenia Posłuszeństwo PT1-PT3, OB 0-3 Obrona IPOV-IPO3, KNPV, Ring, Mondioring, Campagne Tropienie PTT1-PTT2, FPR1-3, FH1-2, IPO FH Inne Agility, Frisbee, Flyball, psie zaprzęgi Posłuszeństwo Jest wiele dyscyplin psiego sportu. Do najbardziej popularnej z pewnością należy posłuszeństwo sportowe. W Polsce rozgrywają się zawody Obedience (klasy 0 3 ), wg regulaminów PT 2-3. Obedience jest posłuszeństwem podzielonym na kilka klas, różniących się poziomem trudności zawartych w regulaminie ćwiczeń. Klasa 0 jest najłatwiejsza, a klasa 3 najtrudniejsza, nazywana mistrzowską. Dużym plusem Obedience jest możliwość startowania w nim z psem każdej rasy, a sędzia oceniający pracę psów jest zobligowany do oceny psa przez pryzmat rasy, którą reprezentuje. Tym samym nie ocenia szybkości border collie w porównaniu do mastifa angielskiego, ale szybkość pracy border collie jest odnoszona do wykonania ćwiczenia w odniesieniu do możliwości psów tej rasy. Warunkiem startu w klasie wyższej jest zaliczenie klasy niższej i uzyskanie minimalnej oceny (lub ocen) uprawniających do startów w klasie wyższej. Oprócz ocen przyznawanych za wykonane ćwiczenie ocenia się także wrażenie ogólne. Skorygowanie psa podczas startu lub w trakcie trwania imprezy sportowej lub też użycie obroży elektrycznej albo kolczatki skutkuje dyskwalifikacją ze stosowną adnotacją w książeczce wyszkolenia psa. Tabela 2. Przykładowe egzaminy z zakresu posłuszeństwa. PT1 Pies Towarzyszący stopnia 1 PT2 Pies Towarzyszący stopnia 2 PT3 Pies Towarzyszący stopnia 3 OB.0 Obedience klasa 0 OB.1 Obedience klasa 1 OB.2 Obedience klasa 2 OB.3 Obedience klasa 3 (mistrzowska) BH Begleithundprüfung 6

7 Drugim rodzajem posłuszeństwa sportowego są zawody rozgrywane wg regulaminów Psa Towarzyszącego stopnia 2 i Psa Towarzyszącego stopnia 3 (PT2, PT3). Warunkiem startu w PT2 jest zaliczenie egzaminu PT1. Przewodnik psa startującego w PT jest zobligowany do znajomości regulaminu i kolejności wykonywanych ćwiczeń, które nie ulegają zmianie. W Obedience oprócz sędziego w ringu znajduje się komisarz, który instruuje przewodnika co w danym momencie ma wykonać, a zrobienie ćwiczenia bez komendy komisarza jest równoznaczne z utratą punktów. Ponadto każde ćwiczenie musi rozpocząć i skończyć się pozycją zasadniczą, czyli siadem przy lewej nodze przewodnika. Do niektórych ćwiczeń z regulaminów Psa Towarzyszącego należy chodzenie przy nodze po tzw. schemacie zetki, regulaminowe aportowanie koziołka (przewodnik zaczyna ćwiczenie od pozycji zasadniczej, wyrzuca drewniany koziołek, a psu wolno pobiec po niego dopiero po wyraźnej komendzie przewodnika, przynosi go siadając przed przewodnikiem, na komendę aport jest odebrany i wtedy pada komenda do przyjęcia przez psa pozycji przy lewej nodze), skok przez przeszkodę w obie strony, zmiany pozycji na komendę przewodnika, przywołanie z blokadą itp. Nauczenie psa wykonania danego ćwiczenia jest równoznaczne z nauczeniem go kilku jego części składowych. Dodatkowym utrudnieniem w czasie startu jest zakaz nagradzania psa za wykonane ćwiczenia przy pomocy jedzenia lub zabawki, a także posiadanie ich przy sobie. Wolno tylko krótko pogłaskać psa. Powszechnie zdawanym egzaminem jest BH, które jest niemieckim egzaminem z posłuszeństwa. Składa się z dwóch części, czyli posłuszeństwa oraz części socjalnej. Dopuszczenie do części socjalnej, ulegającej modyfikacji przy okazji każdego egzaminu (sędzia wybiera próby socjalne, które zostaną przeprowadzone) jest możliwe dopiero po uzyskaniu min. 70%pkt z posłuszeństwa. Do egzaminu są dopuszczone psy, które ukończyły 15miesiąc życia. BH jest egzaminem, którego zaliczenie jest wymagane przed przystąpieniem do egzaminu IPO. Fot. Wnuk J. 7

8 Tabela 3. Wykaz ćwiczenia w regulaminie PT1 1 Chodzenie przy nodze na smyczy 2 Chodzenie przy nodze bez smyczy 3 Przywołanie do nogi 4 Przynoszenie własnego przedmiotu 5 Zmiany pozycji siad / waruj 6 Bieganie na komendę i przywołanie do nogi 7 Badanie uzębienia psa 8 Pozostawanie w pozycji siad 9 Pozostawanie w pozycji waruj 10 Wrażenie ogólne Szkolenie obronne W Polsce jedynym czynnie uprawianym sportem obronnym jest IPO, dzielące się na 4 stopnie różniące się poziomem trudności IPO V, IPO1, IPO2, IPO3. Trzy pierwsze egzaminy można zdawać na egzaminach oddziałowych organizowanych przez Związek Kynologiczny, a IPO 3 tylko i wyłącznie na zawodach. Zaliczenie przez psa IPO V umożliwia wystawianie go w klasie użytkowej na wystawach. IPO składa się z trzech konkurencji, czyli tropienia (A), posłuszeństwa (B) oraz obrony (C). W zakres tropienia wchodzi wypracowanie ścieżki śladu i zaznaczenie przedmiotów deptacza. W IPO V oraz IPO 1 przewodnik sam depta ślad dla swojego psa, który leży przez określony w regulaminie czas. W IPO 2 oraz IPO 3 pies wypracowuje ślad obcy deptacza. Przedmioty położone na śladzie są ściśle określone regulaminem i należą do deptacza. W Polsce nie wydaje się licencji dla deptaczy, ale na świecie jest to powszechne. Posłuszeństwo obejmuje ćwiczenia takie jak chodzenie przy nodze ze zmianami kierunków, tempa i zatrzymaniami, komendy w marszu (stój, siad, waruj), przywołanie, aporty (z ziemi, przez metrową przeszkodę i przez palisadę), wysyłanie naprzód z warowaniem oraz zostawanie. Ćwiczenia różnią się w zależności od regulaminu, a psy startują parami. W czasie egzaminu jeden wykonuje ćwiczenia dynamiczne, a drugi w tym czasie robi zostawanie. Po wykonaniu programu przez pierwszego psa następuje zmiana. Ostatnią konkurencją w IPO jest obrona. Pies w czasie egzaminu gryzie pozoranta (musi posiadać licencję) i wolno mu chwytać wyłącznie za rękaw ochronny. Ugryzienie pozoranta w inną część ciała lub nie puszczenie po trzech krotnej komendzie przewodnika jest równoznaczne z dyskwalifikacją. Do ćwiczeń prezentowanych podczas egzaminów IPO należy rewirowanie i oszczekanie pozoranta (w IPO3 na placu jest rozłożone 6 kryjówek, 8

9 które pies musi obiec na komendę przewodnika, a dopiero w ostatniej znajduje się pozorant). Psu, który znajdzie pozoranta w ostatniej kryjówce nie wolno go ugryźć. Na polecenie sędziego do oszczekującego psa podchodzi przewodnik i odwołuje go do nogi, a następnie każde wyjść pozorantowi z kryjówki. Najbardziej efektownym ćwiczeniem w IPO jest czołówka, w czasie której przewodnik wypuszcza psa na biegnącego pozoranta z dużej odległości. W czasie trwania wszystkich ćwiczeń z obrony pies pozostaje pod kontrolą przewodnika [Winkler, 2008]. Do innych sportów obrończych, nie rozpowszechnionych w Polsce zalicza się ring i mondioring, KNPV i Campagne. Ring to bardzo efektowny i widowiskowy sport, mający swoje korzenie w XIX wiecznej Francji i Belgii, który po dziś dzień jest tam traktowane jak sport narodowy. W ringu psy poddawane są ogromnym obciążeniom psychicznym i fizycznym pracuje się głównie z owczarkami belgijskimi malinois, specjalnie selekcjonowanymi do tego sportu. W czasie pracy wymaga się od psa bezwzględnego posłuszeństwa. Psu wolno gryźć całego pozoranta (zabezpieczonego specjalnym kostiumem ochronnym). Uczy się chwytania za pachwiny, klatkę piersiową, ręce, nogi. Zawody odbywają się w nieprzewidywalnej scenerii, pośród innych ludzi (np inscenizowane wesołe miasteczko). Podobnie jak w mondioringu zawody mają 4 stopnie trudności i w każdym z nich ocenia się posłuszeństwo, obronę oraz skoki. KNPV po przetłumaczeniu na język polski oznacza Holenderskie Królewskie Stowarzyszenie Psów Policyjnych. Jest to organizacja zrzeszająca przewodników psów policyjnych oraz osoby cywilne, która powstała w 1907r. w Holandii. Na co dzień psy startujące w KNPV są zwierzętami pracującymi służbowo. Polityka KNPV ma prowadzić do selekcji najlepszych, najtwardszych zwierząt. Jest to dość kontrowersyjna organizacja, ponieważ praktykuje bardzo ostrą selekcję. Jeśli pies nie sprawdza się w KNPV to przewodnik go sprzedaje i szuka innego. Fot. Wnuk J. 9

10 Tabela 4. Przykłady egzaminów z zakresu obrony Stopień wyszkolenia IPO IPO V IPO 1 IPO 2 IPO 3 Egzamin Egzamin / zawody Egzamin / zawody W Polsce tylko zawody Każdy stopień składa się z 3 konkurencji ślad A, posłuszeństwo B, obrona C Pies musi zaliczyć egzamin BH, żeby przystąpić do egzamin IPO V lub IPO1. Oprócz egzaminu IPO V zaliczenie niższego stopnia (min. 70pkt z każdej konkurencji A, B, C) uprawnia do zdawania stopnia wyższego. Stopień wyszkolenia KNPV PH1 (Politiehond 1) Pies Policyjny stopnia 1 PH2 (Politiehond 2) Pies Policyjny stopnia 2 ObjBW (Objectbewakinghond) - Pies Pilnujący RH (Reddingshond) Pies poszukujący i ratowniczy SpH (Speurhond) Pies tropiący Tropienie Tropienie sportowe jest dyscypliną będącą jedną z konkurencji w IPO lub PTT1-2 (Pies Towarzysząco Tropiący stopnia 1 lub Pies Towarzysząco Tropiący stopnia 2) lub integralną dyscypliną (FH1, FH2, IPO FH). We wszystkich dyscyplinach tropienia sportowego pies ma pracować wyłącznie dolnym wiatrem, dokładnie wypracowując ścieżkę śladu, a przedmioty zaznaczać we wskazany przez przewodnika sposób (np. kłaść się przy przedmiocie, w taki sposób, aby znajdował się on między łapami warującego psa) lub aportować. IPO FH jest najtrudniejszym i zarazem najbardziej prestiżowym regulaminem. Pies ma zrobić 2 ślady, jeden pierwszego, a drugi drugiego dnia zawodów. Każdy z nich ma mieć 1800 kroków, 8 prostych, 7 załamań, 7 przedmiotów, wiek co najmniej 180 minut, ślady zwodnicze, czas wypracowania 45 minut. Najlepiej w IPO FH sprawdzają się owczarki niemieckie, których nos ma nawet 250mln komórek węchowych. Wiele psów jest przygotowanych do startów w tej konkurencji dopiero w wieku ok. 7-8 lat [Winkler, 2009]. 10

11 Tabela 5. Przykładowe egzaminy z zakresu tropienia Rodzaj egzaminu PTT1 PTT2 FH1 FH2 IPO FH Pies Towarzysząco- Tropiący stopnia 1 Pies Towarzysząco- Tropiący stopnia 2 Ferthen Hunde stopnia 1 Ferthen Hunde stopnia 2 International Prüfungs Ordnung Ferthen Hunde długość śladu (w krokach) x 1800 Fot. Wnuk J Agility Ogromną popularnością cieszy się dyscyplina sportowa, która powstała na wzór zawodów jeździeckich w pokonywaniu przeszkód. Początkowo agility stanowiło ciekawy przerywnik w czasie trwania zawodów, a dopiero w roku 1978 w Wielkiej Brytanii, w czasie prestiżowej wystawy Crufts zorganizowano pierwszy oficjalny pokaz w czasie tak dużej imprezy. Wkrótce po tym agility zostało uznane za niezależną konkurencję sportową. W zależności od wielkości psa i jego stopnia zaawansowania dobiera się odpowiednią klasę do startów. Poszczególny start nazywa się przebiegiem. Polega on na pokonaniu różnorodnych przeszkód takich jak tunel, hopki, palisada, czy tyczki, w jak najkrótszym czasie. Jednakże trudnością w agility jest nie tylko prędkość psa sterowanego mową ciała i głosem przewodnika, ale także wymagana precyzja i dokładność. Dodatkowe utrudnienie stanowią przeszkody strefowe, których fragmenty są pomalowane innym kolorem. W tych miejscach, na komendę przewodnika pies musi się na chwile zatrzymać bądź przyjąć określoną pozycje. W przeciwnym razie utraci punkty. Za każdym razem kolejność pokonywanych przeszkód jest ustalana przez sędziego przed przebiegiem i dla wszystkich zawodników danej konkurencji jest identyczna. W czasie trwania odprawy muszą oni zaznajomić się z ich 11

12 kolejnością, a także opracowaniem najbardziej optymalnego sposobu przeprowadzania psa przez nie. Agility w Polsce cieszy się ogromnym zainteresowaniem, wśród osób dorosłych oraz młodzieży. Startują oni z psami różnych ras, ale największą popularnością cieszą się border collie, owczarki australijskie, owczarki szetlandzkie, owczarki belgijskie oraz Jack russel teriery i nova scotia duck tulling retriver [Sjosten, 2005] Frisbee Frisbee to sport wywodzący się od nazwy talerza, którego używa się do rzucania psu. Jest niezwykle efektowny, szczególnie wtedy gdy przewodnik pracuje z lekkim, skocznym i dynamicznym psem wykonującym akrobacje w czasie łapania frisbee w powietrzu. Rodzimym krajem frisbee jest USA, a w Polsce stał się powszechny ok roku. Dzieli się na 4 różnorodne konkurencje, do których należy time-trial (dwa rzuty na odległość ok. 20m, zadaniem psa jest złapania dysku w jak najkrótszym czasie), minidistance (dysk jest rzucany w strefach boiska, im pies złapie dalej dysk tym lepiej), longdistance (jak nazwa wskazuje rzucanie dysku na długim dystansie) oraz Freestyle (konkurencja najbardziej efektowna) Flyball Flyball jest sportem drużynowym, który można zdefiniować jako sztafetę dla psów. Zadaniem psa jest pokonanie 4 płotków i zabranie piłki z maszyny, która wyrzuca ją dopiero gdy pies aktywuje jej działanie naciskiem łap. Po jego powrocie startuje kolejny pies z drużyny, a na równoległych torach w tym samym czasie konkurują inne drużyny. Jest to dodatkowe utrudnienie dla startujących psów, gdyż powoduje rozproszenie. Sport wymaga stworzenia drużyny oraz zakupu maszyny do wyrzucania piłek i skonstruowania toru z płotkami. Nie nadaje się dla psów agresywnych w stosunku do innych zwierząt [Klecha, 2009] Psie zaprzęgi Psie zaprzęgi dzielą się na trzy dystanse, czyli sprinty (do 20km), midy (40-100km), longi (min. 100km). Treningi oraz zawody, w zależności od konkurencji odbywają się zarówno na śniegu jak i w warunkach bezśnieżnych. Jest to sport niesamowicie wymagający kondycyjnie od psów, maszera, a także związany z dużymi nakładami finansowymi, związanymi z treningami, wyjazdami na zawody oraz zakupem odpowiedniego sprzętu. Wymaga też posiadania specjalnie wyselekcjonowanych do biegania psów. Najczęściej do 12

13 pracy używa się psów północy, takich jak Alaskan malamut, psów grenlandzkich czy Syberian husky lub wyżłów i samojedów, a także przemyślanych mieszanek tych ras [Ostaszewski, 2001] Metodyka pracy z psem w czasie szkolenia IPO Etapem poprzedzającym przygotowania do startów w IPO na poziomie światowym jest zakup predysponowanego do pracy w tym sporcie szczenięcia, ze starannie wybranej i wyselekcjonowanej w tym celu hodowli. Wiek, w którym zaczyna się pracę ze szczeniakiem to około 7 tygodni. W zależności od obranej metody pracy rozpoczyna się pierwsze ćwiczenia z zakresu posłuszeństwa, tropienia oraz pracy obrończej. Na tym etapie, od samego szkolenia jeszcze ważniejszy jest proces socjalizacji. Dorosły pies sportowy będzie startował w zawodach organizowanych w różnych warunkach środowiskowych, w czasie których będzie poddawany działaniu nie do końca przewidzianych dodatkowych bodźców rozpraszających. Ze względu na to od początku powinien być zaznajamiany przez przewodnika z tłocznymi miejscami, ruchem ulicznym, halami targowymi, różnymi nawierzchniami (niektóre zawody są organizowane w hali). W zależności od decyzji i filozofii szkolenia obranej przez przewodnika powinien mieć zapewniony kontakt z innymi ludźmi, a także zrównoważonymi psychicznie psami Tropienie W czasie nauki tropienia szczenięcia głównym dla niego motywatorem do pracy jest jedzenie, stanowiące dla niego nagrodę. Uczy się on pracować na zapachu deptanego podłoża, zmieszanego z wonią zapachową przewodnika oraz jedzenia. Dzięki temu, w późniejszym etapie szkolenia oraz w efekcie finalnym pies będzie węszył tylko tam, gdzie deptacz położył ślad, ignorując pozostałe zapachy. Tym samym pies będzie pracował wyłącznie dolnym wiatrem, dokładnie wypracowując ścieżkę śladu oraz załamania, co umożliwi mu precyzyjne zaznaczenie pozostawionych przedmiotów. Pierwszym etapem jest deptanie kwadratów, kółek lub trójkątów, na których rozłożone jest jedzenie. Używa się w tym celu drobno pokrojonej parówki ma średnio intensywny zapach, a przy tym pies nie traci czasu na jej żucie i gryzienie lub rozmoczonej suchej karmy, bądź innych nagród. Muszą być dobrane w taki sposób, żeby pies mógł zjeść ich naprawdę dużo. Wraz z zaawansowaniem psa używa się coraz mniej jedzenia, aż nagroda znajduje się w nieprzewidywalnych przez psa stopach lub też jest nagradzany dodatkowo/tylko za poprawne zaznaczenie przedmiotów. Równocześnie 13

14 wprowadza się zmiany terenów, w których układa się ślady. Na zawodach tropienie odbywa się na trawie, ściernisku, zaoranym polu, oziminie i innych terenach Posłuszeństwo Posłuszeństwo na treningach w dużej mierze nie tylko nagradza się jedzeniem, ale także naprowadza psa na wykonanie ćwiczenia przy pomocy smakołyków. Wielu topowych zawodników uczy psa pozycji w czasie chodzenia przy lewej nodze trzymając jedzenie w lewej ręce, które szczeniak w czasie ruchu usiłuje wyjeść. Jest nagradzany w sposób nieprzewidywalny, tak aby w czasie trwania całej trasy utrzymywał taki sam stopień pobudzenia i zainteresowania otrzymaniem nagrody. Także przy pomocy naprowadzania jedzeniem uczy się szczenię wykonywania pozycji w pożądany przez przewodnika sposób. Przykładowo pozycja waruj jest naprowadzana w taki sposób, żeby pies kładł się do tyłu, siad do przodu, a stój tak samo jak waruj do tyłu (np. poprzez wyrzucenie zadu). Ponadto nagrody mają na celu nauczenie psa precyzji w czasie wykonywanego ćwiczenia. Już od początku zwraca się uwagę na dokładność uniemożliwiając psu poprzez właściwe poprowadzenie ręki przyjęcie równoległej do nogi pozycji siad bądź przed przewodnikiem w czasie przywołania. W nieco bardziej zaawansowanym etapie szkolenia przewodnik uczy psa nawiązywania ze sobą kontaktu wzrokowego, czyli patrzenia na twarz. Początkowo pies ma tylko na chwilę popatrzyć się na przewodnika i jest za to nagradzany, a potem nagroda jest podawana po wydłużeniu czasu kontaktu. Docelowo pies będzie chodził sportowo przy nodze, przez cały czas utrzymując kontakt wzrokowy z przewodnikiem i patrząc się do góry. Dodatkowym zadaniem przewodnika jest rozwijanie popędu łowieckiego u szczeniaka poprzez zabawę piłkami lub rozgryzaczami. Przy szybkich psach jak malinois przewodnik musi uważać na rzucanie przedmiotów do aportowania, żeby pies gwałtownie hamując przed ich podjęciem lub wykonując nagłe zwroty nie uległ kontuzji. W późniejszym etapie szkolenia pies już coraz bardziej sporadycznie jest jedzeniem naprowadzany, które było stopniowo wycofywane. Nagrodę otrzymuje z kieszeni, dopiero po podaniu hasła przez przewodnika służącemu zaznaczeniu pożądanego zachowania. Na tym etapie szkolenia przemiennie można używać jedzenia oraz zabawki. Nagradzanie łupem służy przyśpieszeniu wykonywanych czynności. Wraz ze wzrostem fizycznym psa powoli zaznajamia się go z przeszkodami w IPO, czyli metrówką (drewniana przeszkoda o wysokości 1m) oraz palisadą równocześnie ucząc wykonywania regulaminowego aportu [Bradshaw, 2008]. 14

15 Obrona Obrona sportowa jest jedyną konkurencją w IPO, w której nigdy nie nagradza się psa przy pomocy jedzenia. W czasie pracy w IPO na wysokim poziomie pies pracuje w popędzie agresji, a nie łupu. Szczeniak przygotowywany do zawodów na poziomie światowym najpierw jest wydrażniany przez pozoranta, tak aby nabrał agresji w stosunku do niego i za każdym razem odniósł zwycięstwo w konfrontacji z nim (pozorant ucieka lub daje się ugryźć, a pies zostaje zniesiony na rękach przez przewodnika z placu). Dopiero w późniejszym etapie szkolenia, kiedy pies wymieni mleczne zęby na stałe wprowadza się pracę z przedmiotami, czyli klinem lub rękawem, różniącymi się twardością i materiałem, z którego zostały wykonane. Wyselekcjonowane do tego sportu psy posiadają pełny, genetyczny chwyt i nie ma konieczności uczenia go przez pozoranta. Kiedy pies nauczy się już poprawnie gryźć i współpracować na obronie z przewodnikiem to wprowadza się elementy techniczne, naukę oszczekania, a dopiero w późniejszej fazie elementy posłuszeństwa w obronie. Dla bardzo pobudliwych, o ogromnej pewności siebie, dominujących i twardych psów to często najtrudniejszy element. Warunkiem rozpoczęcia pracy nad posłuszeństwem w obronie jest wypracowanie jego elementów poza szkoleniem obrończym Obciążenia podczas treningu Pies sportowy, wykorzystywany do IPO jest poddawany bardzo krótkim, ale niezwykle intensywnym obciążeniem już od wieku szczenięcego. Jedyną bezpieczną i nie inwazyjną konkurencją w IPO jest tropienie, które może wykonywać także stary i schorowany pies. Często tropienie stanowi alternatywę dla psów, które już przeszły na sportową emeryturę i nie są już w stanie trenować wszystkich trzech konkurencji. W posłuszeństwie pies musi wykonać kilka dynamicznych ćwiczeń, do których przede wszystkich zalicza się trzy rodzaje aportów połączonych ze skokami przez wysokie przeszkody (aport z ziemi, przez metrową przeszkodę oraz przez palisadę o wysokości 1,8m) oraz wysyłanie naprzód wymagające gwałtownego hamowania na komendę przewodnika. Pies jest zmuszony do wielokrotnych, szybkich i dynamicznych zwrotów, co szczególnie w wypadku owczarków belgijskich oznacza rozpędzanie się i gwałtowne zatrzymywanie, a tempo przejściowe jak kłus jest wręcz niepożądane, obniża efektowność ćwiczeń i ilość zdobytych punktów przez psa. W czasie obrony pies, który wysoko skacze łapiąc podawany przez pozoranta rękaw lub rozpędzony konfrontuje się z biegnącym pozorantem w czasie ćwiczenia nazywanego czołówką jest niezwykle często narażony na kontuzję. Szczególnie w wypadku bardzo dobrych i szybkich psów przewodnik powinien pracować wyłącznie z wybitnej klasy pozorantami, którzy 15

16 potrafią umiejętnie poprowadzić psa i będąc dobrymi technicznie pozorantami minimalizować ryzyko kontuzji w czasie treningu. Jednakże po wielu latach regularnych, obciążających treningów (najczęściej pies sportowy trenuje ok. 6 dni w tygodniu) nawet najlepiej prowadzony i otoczony profesjonalną, weterynaryjną opieką pies ma starte kły od gryzienia piłek oraz rękawa, a także zmiany zwyrodnieniowe w stawach i kręgosłupie. Stąd też żywienie psa przygotowywanego do zawodów IPO ma niebagatelne znaczenie, nie tylko dla jakości i efektywności jego pracy, ale także dla zdrowia [Zalewska ]. 4. ŻYWIENIE W POSZCZEGÓLNYCH OKRESACH ŻYCIA PSA SPORTOWEGO 4.1. Szczeniak Pies do sportu od samego początku powinien być starannie żywiony, specjalnie wyselekcjonowanymi pokarmami wysokiej jakości. Ilość podawanego pokarmu jest uzależniona od wybranego rodzaju pożywienia (karmy komercyjnej, domowej lub BARF`a), a częstotliwość podawanych posiłków jest związana z wiekiem szczeniaka. Do około 12 tygodnia życia szczenię powinno być karmione nawet pięciokrotnie w ciągu dnia. Nie przekłada się to na ilość podawanego pokarmu, gdyż jej wcześniej przyjętą ilość dzieli się na porcje. Jeśli szczenię w czasie treningu sportowego jest nagradzane jedzeniem należy uwzględnić to przy obliczaniu dziennej dawki pokarmowej. Jedna lub nawet kilka porcji pokarmu może być spożytkowane w formie nagród podawanych za wykonane ćwiczenia z zakresu posłuszeństwa bądź zjedzone w czasie pracy węchowej. Szczeniak powinien zaczynać trening, kiedy jest głodny. Uzasadnieniem jest jego bezpieczeństwo, ponieważ pełny przewód pokarmowy przyczynia się do wystąpienia skrętu żołądka oraz motywacja im bardziej psu zależy na zdobyciu nagrody tym bardziej będzie się starał, żeby ją otrzymać. Wraz ze wzrostem pies zmniejsza się ilość podawanych posiłków, ponownie dzieląc dzienną ilość podawanego pokarmu na porcje. Docelowo pies sportowy zazwyczaj jest karmiony dwukrotnie w ciągu dnia, ale jeśli trenuje rano to na czczo. Jeśli dużą ilość pokarmu zjada w postaci nagród to jeden z posiłków można wyeliminować. W czasie treningu nie zawsze nagradza się zwierzę karmą bytową i to też należy uwzględnić w dziennej dawce pokarmowej. Szczeniak musi mieć stały dostęp do świeżej wody, szczególnie jeśli jest karmiony samym suchym pokarmem o niskiej wilgotności. Intensywnie szkolone szczenię rasy predysponowanej do dysplazji stawów biodrowych oraz łokciowych od początku należy suplementować poprzez podawanie dodatkowych preparatów zawierających glukozaminę oraz chondronitynę, które mają niezwykle istotne znaczenie w fazie wzrostu psów dużych i 16

17 olbrzymich ras. Przeciętne zapotrzebowanie energetyczne szczenięcia na 100g pokarmu to 450 kcal. We wczesnym okresie wzrostu, czyli pomiędzy 8 tygodniem, a 4 miesiącem życia szczenięcia zapotrzebowanie energetyczne jest dwukrotnie większe od zapotrzebowania energetycznego dorosłego psa, o tej samej masie ciała. Od około 7 miesiąca życia zwierzęcia okres wzrostu jest mniej intensywny i zapotrzebowanie bytowe szczeniaka odpowiada 1,6 x zapotrzebowaniu energetycznemu dorosłego psa, o tej samej masie ciała. W zależności od docelowej wagi zwierzęcia, u starszego szczenięcia zapotrzebowanie energetyczne nieco spada i wynosi około 1,2 x zapotrzebowania energetycznego dorosłego psa. Podawany pokarm powinien być wysokosprawny i łatwo przyswajalny, co ma zapobiegać występowaniu częstych biegunek związanych z nieprawidłowym żywieniem. Układ pokarmowy szczeniaka jest bardzo wrażliwy i szczególnie w wypadku psów ras dużych ulega intensywnemu wzrostowi. Szczeniak, który docelowo ma być psem sportowym, przynajmniej do 12 miesiąca życia powinien pozostać chudy. Układ ruchu rosnącego szczeniaka jest i tak obciążany treningiem i nie należy dopuszczać do otyłości zwierzęcia. W typowych karmach dla szczeniąt znajduje się około 26-30% białka i kcal/kg, zatem faktyczna zawartość białka w pokarmie jest niewiele większa od jego zawartości dedykowanych psom dorosłych, a już w szczególności psom pracującym. Jeśli szczeniak jest żywiony komercyjną karmą wysokiej jakości to nie należy uzupełniać jego codziennej diety dodatkami mineralnowitaminowymi, ponieważ ich nadmiar może mieć negatywny wpływ na jego zdrowie. Wg AAFCO [2000] pokarmy dla psów rosnących powinny zawierać minimum 1,0% wapnia i 0,8% fosforu w suchej masie. Należy systematycznie kontrolować przyrosty masy ciała szczenięcia i karmić je w taki sposób, aby unikać gwałtownego, maksymalnego tempa wzrostu, które nie wpływa pozytywnie na rozwój kośćca i szkieletu zwierzęcia Pies w fazie treningu Dorosły pies sportowy, który osiągnął już docelową wielkość i jest w pełni ukształtowanym fizycznie zwierzęciem powinien być karmiony w zbliżony sposób do średniej lub dużej wielkości psa o średnio lub aktywnym trybie życia. Ze względu na specyfikę sportu IPO, w którym pies jest poddawany krótkiemu, ale bardzo intensywnemu wysiłkowi to nie ma konieczności podawania psu bardzo wysokoenergetycznego pokarmu, jak np. psom zaprzęgowym. Istnieje wysokie prawdopodobieństwo kontuzji w treningu, więc bardzo szybki i intensywnie obciążany pies musi być utrzymywany w najniższej możliwej wadze. Ma to na celu zmniejszenie obciążenia układu kostnego przez nadmierne kilogramy, a także zapewnia maksymalną szybkość zwierzęcia w czasie wykonywanych ćwiczeń. 17

18 Dodatkowo owczarki belgijskie oraz użytkowe owczarki niemieckie charakteryzują się szybkim metabolizmem i wrażliwym układem pokarmowym. U owczarków niemieckich odnotowuje się bardzo dużo przypadków skrętu żołądka oraz wszelkiego rodzaju alergii pokarmowych, a także występowanie zespołu IDB, oznaczającą nadwrażliwość jelita grubego, a w konsekwencji osłabioną tolerancję pokarmową. Z tego względu rodzaj i sposób podawanego pokarmu powinien być starannie przemyślany przez właściciela. Bytowe zapotrzebowanie energetyczne u psa, który nie jest w intensywnej fazie treningów jest uzależnione od jego sposobu utrzymania (mieszkanie, buda w kojcu na powietrzu, luzem w ogrodzie), a także od warunków klimatycznych i pory roku oraz rodzaju okrywy włosowej. Zimą zapotrzebowanie energetyczne jest znacznie większe ze względu na warunki atmosferyczne (szczególnie psów mieszkających na zewnątrz o krótkim włosie), ale ilość treningów spada (jeśli spadnie śnieg pies nie ćwiczy tropienia ani większości dynamicznych ćwiczeń w posłuszeństwie i obronie, ze względu na ryzyko poślizgu). Bytowe zapotrzebowanie energetyczne u dorosłego psa można obliczyć posiłkując się wzorem 132 kcal/kg masy ciała 0,73/dzień. Przykładowe zapotrzebowanie na energię dla psa dużej rasy jak bokser lub labrador w wieku miesięcy wynosi kcal/sztukę/dzień. Przy obliczaniu dawki pokarmowej pokrywającej dziennie zapotrzebowanie energetyczne psa należy uwzględnić pożywienie, którego używa się w czasie nagradzania psa podczas treningu oraz stosowane dodatki jak np. wysokoenergetyczne przekąski lub energię z tłuszczu (np. powszechnie dodawany olej z ryby) Intensywny trening przed zawodami Uważa się, że najważniejsze starty w życiu psa przypadają na ok. 3-7 rok jego życia. Jest on wtedy zwierzęciem dorosłym, o w pełni zakończonym rozwoju. W szkoleniu IPO treningi psa są bardzo krótkie, względem pracy np. psów zaprzęgowych. Jednorazowy trening z zakresu posłuszeństwa trwa maksymalnie 30 minut, a szkolenie obrończe jest jeszcze krótsze najczęściej pies pracuje niespełna 15 minut. Ze względu na to, że pies w czasie intensywnego treningu przed zawodami musi ćwiczyć 3 konkurencje, to musi być utrzymany w należytej kondycji fizycznej. Wielu zawodników oprócz treningów przygotowujących do startu wprowadza także ciężki trening kondycyjny, który polega na bieganiu przez psa wraz z przewodnikiem lub bieganiu przy rolkach albo rowerze. Innym rodzajem treningu kondycyjnego, który jest aktualnie coraz bardziej popularny stanowi bieganie psa na bieżni suchej lub wodnej oraz pływanie. Niezależnie od formy to pływanie jest najlepszą formą treningu kondycyjnego, ponieważ nie obciąża dodatkowo układu kostnego psa. Ponadto 18

19 większość zawodów IPO jest organizowana w miesiącach letnich i wielokrotnie pies jest zmuszony wykonać cały program zawodów w wysokiej temperaturze pracując na nasłonecznionym placu. Najczęściej organizator rozkłada start psa na dwa dni, w taki sposób że pierwszego dnia pies prezentuje tropienie, a drugiego posłuszeństwo i obronę (lub inna konfiguracja konkurencji). Umożliwia to psu odpoczynek pomiędzy konkurencjami. Należy brać też pod uwagę, że dzień przed zawodami pies uczestniczy w oficjalnym treningu, który wprawdzie trwa tylko kilka lub kilkanaście minut, ale też jest dodatkowym obciążeniem dla niego. Zapotrzebowanie energetyczne psa pracującego jest większe o około 1,5 2,5 wartości zapotrzebowania bytowego. Dodatkowo, jeśli pies pracuje w zimie to jego zapotrzebowanie energetyczne zwiększa się jeszcze o minimum 50%. Karmy dla psów intensywnie trenujących są bogate w tłuszcze, białko i węglowodany stanowiące źródło energii. Tego typu produkty muszą być wysoko strawne i łatwo przyswajalne, a przy tym nie mogą mieć zbyt dużej objętości. Podawanie psu sportowemu karmy dedykowanej dla psów o normalnym zapotrzebowaniu energetycznym, ale w zwiększonej ilości stanowi znaczne obciążenie dla układu pokarmowego zwierzęcia. Skrobia jest składnikiem, który ma za zadanie utrzymanie rezerwy glikogenu w mięśniach, a także w wątrobie. Ze względu na to, że pies zwykle trenuje na czczo warto podawać mu przed treningiem wysokoenergetyczne przekąski, które dają mu energię, a zatem siłę do pracy, ale nie obciążają układu pokarmowego. W zależności od przyjętej metodyki treningu pies w tak intensywnym treningu może zjadać dużą ilość pokarmu w formie nagród podawanych przez przewodnika, co należy uwzględnić w obliczaniu dawki pokarmowej psa. Nie należy dopuszczać do tego, by zwierzę dostawało jedzenie w ilości zbyt dużej, niż ta, która ma na celu pokrycie jego dziennego zapotrzebowania energetycznego. Może doprowadzić to do otyłości, która jest przyczyną wielu chorób i dodatkowych obciążeń układu kostnego. Przy tym mankamentem ciężkiej pracy psa jest powstający stres, ze względu na intensywne treningi, a także częste zmiany otoczenia związane z licznymi wyjazdami na treningi, weekendy szkoleniowe, obozy treningowe i seminaria. W fazie bardzo intensywnego treningu zapotrzebowanie energetyczne psa może w skrajnych przypadkach zwiększyć się nawet dziesięciokrotnie, jak w wypadku psów zaprzęgowych. Przeciętne zapotrzebowanie psa rasy Syberia husky o wadze ok. 25kg to kcal, a w czasie bardzo intensywnych treningów w zimie, przy minusowej temperaturze może zwiększyć się niespełna dziesięciokrotnie. Wg wytycznych Canine and Feline Clinical Nutrition (Canine Athlete) zapotrzebowanie energetyczne pochodzące z białka utrzymuje się na względnie stałym poziomie (20 25% energii, czyli 22-34% białka w suchej masie) [AAFCO, 2000]. 19

20 4.4. Okres startów Zawody IPO najczęściej trwają 2 dni, a w dniu poprzedzającym starty odbywa się oficjalny trening, do udziału w którym zawodnik jest zobligowany. W tym czasie zapotrzebowanie energetyczne psa jest identyczne jak w okresie intensywnego treningi przed zawodami. Jednakże dodatkowym obciążającym czynnikiem jest stres i zmienne warunki środowiskowe. Powinna zmienić się forma podawanego pokarmu. Przed startem pies może dostać tylko wysokoenergetyczną przekąskę (np. baton energetyczny), a dopiero po nim spożyć posiłek. Ilość energii dostarczonej psu może ewentualnie może być nieco mniejsza, jeśli przewodnik minimalizuje psu ilość pokarmu, którą dostanie. Zwierzę będzie chętniej i efektowniej pracowało na śladzie, jeśli będzie głodne chcąc znaleźć pożywienie. Ogromne znaczenie ma nawodnienie organizmu i dostarczenie psu takiej ilości wody, która jest mu potrzebna do nawodnienia organizmu. Psy sportowe są uczone picia na komendę, żeby mogły napoić się przed lub po pracy, aby nie doszło do odwodnienia organizmu, szczególnie w czasie startu w wysokiej temperaturze i pracy w nasłonecznionym otoczeniu. 5. RODZAJE POŻYWIENIA 5.1. Karma komercyjna Karma komercyjna stanowi najbardziej powszechny sposób żywienia psa sportowego. Do jej podstawowych zalet należy niezmienny i w pełni zbilansowany skład oraz łatwość podania. Ponadto nie jest dla psa tak smakowita jak karma domowa. Dzięki temu pies żywiony tego typu pożywieniem jest łatwiejszy w motywacji, ponieważ nagradzany w czasie treningu smakowitym jedzeniem jest nim znacznie bardziej zainteresowany. Dodatkowym plusem podawania karmy komercyjnej jest możliwość użycia jej w dużej ilości jako nagrody, szczególnie w początkowym etapie pracy węchowej. Wtedy przewodnik nie musi uwzględniać dodatkowych nagród w dawce pokarmowej zwierzęcia, ponieważ jej część zostaje zjedzona po prostu w innej formie. W zależności od wieku zwierzęcia, jego zapotrzebowania energetycznego, fazy treningu w której się znajduje i aktualnych potrzeb żywieniowych z łatwością można dobrać mu taką karmę, która odpowiada jego aktualnym potrzebom. Na rynku jest dostępnych wiele różnych rodzajów karm komercyjnych, różniących się od siebie nie tylko składem i rodzajem wykorzystywanego białka (mięso bądź ryba), ale także wielkością i gramaturą krokieta lub mięsnych kawałków. 20

WSKAZÓWKI ŻYWIENIOWE

WSKAZÓWKI ŻYWIENIOWE Z natury wszystkie psy są mięsożerne biologicznie przystosowane do zróżnicowanej diety bogatej w mięso, z dodatkiem owoców, warzyw oraz ziół. Karma ORIJEN PUPPY zawiera mięso kurczaka i indyka pochodzących

Bardziej szczegółowo

WSKAZÓWKI ŻYWIENIOWE

WSKAZÓWKI ŻYWIENIOWE Szczenięta małych ras szybko dorastają i dlatego wymagają diety bogatej w białko i tłuszcze pochodzące ze składników mięsnych wysokiej jakości. Karma ACANA PUPPY SMALL BREED przepełniona jest mięsem kurczaka,

Bardziej szczegółowo

5-18 miesięcy. 2-5 miesięcy. ponad 7 lat. 18 miesięcy - 7 lat. Fitmin Maxi Puppy. Fitmin Maxi Junior. Fitmin Maxi Maitenance. Fitmin Maxi Performance

5-18 miesięcy. 2-5 miesięcy. ponad 7 lat. 18 miesięcy - 7 lat. Fitmin Maxi Puppy. Fitmin Maxi Junior. Fitmin Maxi Maitenance. Fitmin Maxi Performance FITMIN MAXI Seria karm Fitmin przeznaczona jest dla psów ras olbrzymich, których waga przekracza 35. Karmy wyróżniają się między innymi większymi granulkami dla oraz zawartością siarczanu glukozaminy i

Bardziej szczegółowo

Koty wybredne, lubiące zmiany diety.

Koty wybredne, lubiące zmiany diety. Koty wybredne, lubiące zmiany diety. Koty wybredne Niektóre koty są szczególnie wybredne i trudno jest zaspokoić ich potrzeby. W rezultacie, koty takie jedzą nieregularnie, a ich dieta jest nieprawidłowo

Bardziej szczegółowo

POLSKA FEDERACJA KYNOLOGICZNA. REGULAMIN EGZAMINÓW OGÓLNEGO POSŁUSZEŃSTWA OP-1, 2, 3 stopnia

POLSKA FEDERACJA KYNOLOGICZNA. REGULAMIN EGZAMINÓW OGÓLNEGO POSŁUSZEŃSTWA OP-1, 2, 3 stopnia 1 REGULAMIN EGZAMINÓW OGÓLNEGO POSŁUSZEŃSTWA OP-1, 2, 3 stopnia 1. Postanowienia ogólne Egzaminy psów ogólnego posłuszeństwa (OP-1, 2, 3) mają na celu ocenę wyszkolenia psa w zakresie posłuszeństwa. W

Bardziej szczegółowo

Suche karmy dla psów

Suche karmy dla psów Changed Suche karmy dla psów P- 10 P- 11 P- 12 DOG CHOW ADULT 15KG MIX. SUCHY POKARM DLA PSA o zwykłej aktywności ruchowej i lubiących urozmaicone jedzenie. Pełnowartościowa karma z mixem mięsnym w tym

Bardziej szczegółowo

PORADNIK ILUSTROWANY EGZAMINU PSA TOWARZYSZĄCEGO I stopnia PT-1

PORADNIK ILUSTROWANY EGZAMINU PSA TOWARZYSZĄCEGO I stopnia PT-1 PORADNIK ILUSTROWANY EGZAMINU PSA TOWARZYSZĄCEGO I stopnia PT-1 Do egzaminu zgłasza się dwóch przewodników z psami. Podchodzą do sędziego, zatrzymują się w postawie zasadniczej, psy siadają przy nodze.

Bardziej szczegółowo

NATURALNIE ODPOWIEDNIA KONCEPCJA

NATURALNIE ODPOWIEDNIA KONCEPCJA NATURALNIE ODPOWIEDNIA mniej węglowodanów KONCEPCJA Naturalna i właściwie zbilansowana dieta zawiera duże ilości świeżego mięsa oraz ryby, dzięki czemu jadłyby ją również zwierzęta żyjące dziko. bez pszenicy,

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

FITMIN MINI. 2-10 miesięcy 10 miesięcy - 11 lat ponad 11 lat. Fitmin Mini Puppy. Fitmin Mini Maitenance. Fitmin Mini Performance.

FITMIN MINI. 2-10 miesięcy 10 miesięcy - 11 lat ponad 11 lat. Fitmin Mini Puppy. Fitmin Mini Maitenance. Fitmin Mini Performance. FITMIN MINI Seria karm Fitmin przeznaczona jest dla psów ras miniaturowych i małych, których waga nie przekracza 13 kg. Karmy wyróżniają się między innymi mniejszymi granulkami dla łatwiejszego gryzienia

Bardziej szczegółowo

SUCHA KARMA FROM Swedish farmers WITH LOVE

SUCHA KARMA FROM Swedish farmers WITH LOVE SUCHA KARMA FROM Swedish farmers WITH LOVE ANIMAL CARING & EARTH FRIENDLY DOG FOOD Z dumą przygotowujemy karmę dla psów z odpowiedzialnie pozyskiwanych składników od szwedzkich rolników. To karma, która

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

nowa receptura Life is great! www.fitmin.pl

nowa receptura Life is great! www.fitmin.pl Life is great! nowa receptura www.fitmin.pl - karma premium ze świeżym mięsem Fitmin For Life Asortyment 7 rodzajów karm, przygotowany ze starannie dobranych składników, zaspokaja specyficzne potrzeby

Bardziej szczegółowo

Współczynnik trudności = 2 Ocena maksymalna 20

Współczynnik trudności = 2 Ocena maksymalna 20 REGULAMIN OBEDIENCE - KLASA 2 Punktacja Ćwiczenie Współczynnik Ocena maksymalna 1. Pozostawianie psa w grupie w pozycji SIAD (1 min.) 2 20 2. Pozostawanie psa w grupie w pozycji WARUJ (2 min) 2 20 3. Chodzenie

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Twój kot jest wybredny

Dlaczego Twój kot jest wybredny Dlaczego Twój kot jest wybredny NOWOŚĆ! Zdrowe Żywienie kotów wybrednych Koty wybredne Niektóre koty są szczególnie wybredne i trudno jest zaspokoić ich potrzeby. W rezultacie, koty takie jedzą nieregularnie,

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowane składniki granulatów Fitmin są podstawą optymalnej wartości odżywczej. Białko (37%), tłuszcz (22%), energia: 16,2 MJ/1 kg

Zróżnicowane składniki granulatów Fitmin są podstawą optymalnej wartości odżywczej. Białko (37%), tłuszcz (22%), energia: 16,2 MJ/1 kg KARMA SUCHA Sucha programu żywieniowego Fitmin dla kotów ma wiele zalet. Wśród nich najważniejsze są niewątpliwie: walory smakowe wzmocnione przez nałożenie na powierzchnie każdej granuli smaku wątroby

Bardziej szczegółowo

Karmy Bezzbożowe NOWOŚĆ. Naturalne, kompletne i zbilansowane. PIES PIES PIES PIES SZCZENIĘ

Karmy Bezzbożowe NOWOŚĆ. Naturalne, kompletne i zbilansowane. PIES PIES PIES PIES SZCZENIĘ SZCZENIĘ Karmy Bezzbożowe Naturalne, kompletne i zbilansowane. Minimum 26% świeżo przygotowanego mięsa. Bez dodatku sztucznych barwników i konserwantów. GFI: Łosoś z pstrągiem, batatami i szparagami Karma

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW

DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW MATISSE Linia Matisse oferuje pełną gamę karm o wysokiej jakości dostosowanych do wszystkich ras kotów. Główne cechy linii Matisse to: Doskonały

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Pies Towarzyszący 3 stopnia

Pies Towarzyszący 3 stopnia Regulamin Egzaminów i Zawodów Psów Towarzyszących 1,2,3 stopnia 2010 (po korekcie 20.10) Informacje wstępne: Niniejszy regulamin przyjęty został w dniu 5.06.2009 r. przez Zarząd Główny do stosowania w

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Naturalna Ochrona Kotów przez całe życie

Naturalna Ochrona Kotów przez całe życie Naturalna Ochrona Kotów przez całe życie WZMOCNIENIE NATURALNEJ OCHRONY KOTA N AT U R A L F E L I N E P R O T E C T I O N SKÓRA I SIERŚĆ Witamina A, kwas linolenowy i cynk zapewniają skórze elastyczność

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Orientacyjne normy żywienia owczarka niemieckiego. Pokarmy. Wiek. 6 tyg. 3 mies. 6 mies.

Orientacyjne normy żywienia owczarka niemieckiego. Pokarmy. Wiek. 6 tyg. 3 mies. 6 mies. Prawidłowe żywienie ma ogromne znaczenie dla rozwoju psa i utrzy mania go we właściwej kondycji i zdrowiu. Potrzeby pokarmowe owczarka niemieckiego są bardzo różne w poszczególnych okresach jego życia.

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Katalog 2015. 1% przekazujemy wybranej organizacji działającej na rzecz zwierząt. www.planetpet.pl

Katalog 2015. 1% przekazujemy wybranej organizacji działającej na rzecz zwierząt. www.planetpet.pl Katalog 2015 1% przekazujemy wybranej organizacji działającej na rzecz zwierząt www.planetpet.pl Zacznij dzielić się dobrem! 1% zysku ze sprzedaży każdego produktu Planet Pet przekazujemy na pomoc zwierzętom

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Łukasz Sujecki IIIA Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Piramida zdrowego Odżywiania Pyyyszne mięsko

Bardziej szczegółowo

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania.

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. W czasie zajęć ocenie podlegają wyłącznie zaangażowanie i aktywność ucznia na zajęciach. Planowane są w semestrze: - 3 oceny z zadań

Bardziej szczegółowo

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 5. Aportowanie

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 5. Aportowanie Jak wytresować swojego psa? Częs ć 5 Aportowanie Aportowanie zabawa z psem Wbrew temu, co się powszechnie uważa, aportowanie nie jest dla psa naturalne i trzeba go tego po prostu nauczyć. Większość psów

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

CYNK 200 MIEDŹ 25 SELEN 0.32 AMINOKWASY. Iu/kg ARGININA 1.5 METIONINA 0.65 CYSTEINA 0.24 LIZYNA 1.55 TRYPTOFAN 0.27 TYROZYNA 0.7 KWASY NIENASYCONE

CYNK 200 MIEDŹ 25 SELEN 0.32 AMINOKWASY. Iu/kg ARGININA 1.5 METIONINA 0.65 CYSTEINA 0.24 LIZYNA 1.55 TRYPTOFAN 0.27 TYROZYNA 0.7 KWASY NIENASYCONE REGAL ACTIVE Specjalna formuła o zwiększonej dawce energii dla psów polujących, odbywających szkolenia, suk ciężarnych i karmiących oraz innych psów pracujących. Opiera się na kilku różnych źródłach białka

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Opracowali uczestnicy/uczestniczki koła dziennikarskiego Numer poświęcony programowi Owoce i warzywa w szkole 1 Program

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE. MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 2011 r. w sprawie zwierząt wykorzystywanych w akcjach ratowniczych

ROZPORZĄDZENIE. MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 2011 r. w sprawie zwierząt wykorzystywanych w akcjach ratowniczych Projekt z dnia 22 sierpnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 2011 r. w sprawie zwierząt wykorzystywanych w akcjach ratowniczych Na podstawie art. 20a ust. 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko KATEGORIE ŻYWIENIOWE WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA WIERSZE NA ZDROWIE

Bardziej szczegółowo

Zdrowie Sklep Utworzono : 07 lipiec 2016

Zdrowie Sklep Utworzono : 07 lipiec 2016 Podwodne skarby > Model : CV0165 Producent : CaliVita International kontakt : - info@zdrowiesklep.pl Strona 1 Podwodne skarby > kontakt : - info@zdrowiesklep.pl Strona 2 Podwodne skarby > 1g spiruliny

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

WYPRODUKOWANO W NIEMCZECH HIGH PREMIUM CONCEPT NOWOŚĆ NOWY DESIGN I RECEPTURY. Doświadczenie i zaufanie! www.bosch-tiernahrung.de

WYPRODUKOWANO W NIEMCZECH HIGH PREMIUM CONCEPT NOWOŚĆ NOWY DESIGN I RECEPTURY. Doświadczenie i zaufanie! www.bosch-tiernahrung.de WYPRODUKOWANO W NIEMCZECH NOWOŚĆ NOWY DESIGN I RECEPTURY Doświadczenie i zaufanie! www.bosch-tiernahrung.de Spis treści Najwyższa 3 Doświadczenie i zaufanie! 4 Dlaczego właśnie bosch Tiernahrung. 6-7 Znakomite

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM . WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM TESTY TESTY ROZWIĄZAŁO 140 UCZNIÓW 1.Co dostarcza organizmowi najwięcej energii? A)WĘGLOWODANY, TŁUSZCZE I BIAŁKA B)MAGNEZ,POTAS

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA A: Praca węchowa

KONKURENCJA A: Praca węchowa REGULAMIN EGZAMINU PSA TOWARZYSZĄCO - TROPIĄCEGO II STOPNIA PTT - II KONKURENCJA A: Praca węchowa 1. Ślad obcy 60 minut, długość 900 kroków, 4 załamania, 4 przedmioty, 2 kąty ostre ślad zwodniczy 15 min

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Seminarium -obrona I.

Seminarium -obrona I. Podstawy szkolenia obrony Seminarium -obrona I. Szacunek, wiedza i komunikacja.fascynuję się psami i ich zdolnościami już od wczesnego dzieciństwa. Od tego samego czasu jestem niestety również świadkiem

Bardziej szczegółowo

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Analiza rejestru powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych Środki spożywcze specjalnego

Bardziej szczegółowo

P o p r o s t u i d e a l n y p o s i ł e k

P o p r o s t u i d e a l n y p o s i ł e k www.vittles.pl Christopherus W zdrow ym psie zdrow y duch Karma dla P o p r o s t u i d e a l n y p o s i ł e k pr zez całe ż ycie Wszystko, czego potrzebuje Twój pies Karmy Christopherus wpływają na świetne

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Skład surowcowy: mączka drobiowa, drożdże, chrząstka rekina, mączka z muszli

Skład surowcowy: mączka drobiowa, drożdże, chrząstka rekina, mączka z muszli DODATKI ŻYWIENIOWE Głównym zdaniem dodatków żywieniowych Fitmin jest dostarczanie niezbędnych składników w przypadkach gdy nawet kompletna i zbilansowana karma nie jest w stanie zaspokoić specyficznych

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRACY PSÓW MYŚLIWSKICH MAŁYCH RAS. 2 Konkursy przeprowadza się w dwóch klasach: A- płochacze i B- płochacze wszechstronne

KONKURS PRACY PSÓW MYŚLIWSKICH MAŁYCH RAS. 2 Konkursy przeprowadza się w dwóch klasach: A- płochacze i B- płochacze wszechstronne KONKURS PRACY PSÓW MYŚLIWSKICH MAŁYCH RAS 1 Konkursy przeprowadza się dla psów pracujących jako płochacze, zgodnie z podziałem FCI będą to psy z sekcji płochaczy grupy VIII oraz terierów myśliwskich z

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

Wyprodukowano w Niemczech HIGH PREMIUM CONCEPT NOWOŚĆ. Miłość i wiedza dla Twojego psa. www.bosch-tiernahrung.pl

Wyprodukowano w Niemczech HIGH PREMIUM CONCEPT NOWOŚĆ. Miłość i wiedza dla Twojego psa. www.bosch-tiernahrung.pl Wyprodukowano w Niemczech NOWOŚĆ NOWY DESIGN I RECEPTURY Miłość i wiedza dla Twojego psa www.bosch-tiernahrung.pl Spis treści WYPRODUKOWANO 3 Miłość i wiedza dla Twojego psa. 4 Dlaczego właśnie bosch Tiernahrung?

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

Żyjmy zdrowo kolorowo

Żyjmy zdrowo kolorowo Żyjmy zdrowo kolorowo Publiczna Szkoła Podstawowa u Ujeździe już od lat promuje zdrowy tryb życia pod hasłem Żyjmy zdrowo kolorowo. Podejmowane w ramach tego przedsięwzięcia działania mają na celu wypracowanie

Bardziej szczegółowo

Pięć minut dla Twojego zdrowia! Copyright profit Sp. z o.o.

Pięć minut dla Twojego zdrowia! Copyright profit Sp. z o.o. Pięć minut dla Twojego zdrowia! Piramida zdrowia i witalności Trzy filary zdrowia to Aktywność fizyczna Racjonalne odżywianie Zarządzanie stresem (relaks) Szlachetne zdrowie Nikt się nie dowie Jako smakujesz,

Bardziej szczegółowo

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo?

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Według definicji zdrowe odżywianie to sposób jedzenia, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu jego zapewnienia

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo

Regulamin ten zostaje zatwierdzony przez Zarząd Główny w dniu 02 01 2012r.

Regulamin ten zostaje zatwierdzony przez Zarząd Główny w dniu 02 01 2012r. Niniejszy regulamin ma na celu zapewnienie hodowli owczarka niemieckiego długowłosego pełnowartościowego pod względem cech psychicznych oraz fizycznych, a także ustalenie obowiązków i uprawnień członków

Bardziej szczegółowo

Zbadaliśmy relacje pomiędzy właścicielem a psem

Zbadaliśmy relacje pomiędzy właścicielem a psem Zmiany na marce Zbadaliśmy relacje pomiędzy właścicielem a psem We wspólnych relacjach są momenty wyjątkowe ale i trudne Chcę podarować mojemu psu to, co najlepsze Potrzebuję wiedzy, by postępować we właściwy

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS

PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS TIENS POLSKA PRZEDSTAWIA NOWĄ SERIĘ PRODUKTÓW PLUS 5000 lat chińskiej tradycji i wiedzy połączone z najnowszą technologią z Europy PRODUTY PLUS FIRMY

Bardziej szczegółowo

ABC żywienia dzieci, czyli dlaczego jedzenie jest najważniejsze?

ABC żywienia dzieci, czyli dlaczego jedzenie jest najważniejsze? ABC żywienia dzieci, czyli dlaczego jedzenie jest najważniejsze? Odżywianie jest rozumiane jako przyjmowanie pokarmu w celu zaspokojenia podstawowej potrzeby fizjologicznej każdego żywego organizmu, niezależnie

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

TRADYCYJNA RECEPTURA DR FREDA EVANGERA

TRADYCYJNA RECEPTURA DR FREDA EVANGERA Soczyste kawałki mięsa w postaci pysznego pasztetu, to gwarancja smacznego posiłku opartego na najwyższej jakości produktach. PRZYSMAK SZCZENIAKA, 369g. Delikatne mięso kurczaka, smakowita wołowina i sardynki

Bardziej szczegółowo

www.biobosch.pl Natural Organic Concept

www.biobosch.pl Natural Organic Concept ProgrammübersichtBIO(pl)_12-07.indd 1 www.biobosch.pl Natural Organic Concept 1 20.03.2008 14:16:40 Wstęp Wraz z nową gamą karm dla psów Natural Organic Concept bosch Tiernahrung oferuje zupełnie nowe

Bardziej szczegółowo

MAŁY PRZEWODNIK DLA KONSUMENTA WIEPRZOWINA

MAŁY PRZEWODNIK DLA KONSUMENTA WIEPRZOWINA MAŁY PRZEWODNIK DLA KONSUMENTA WIEPRZOWINA Wieprzowina jest najchętniej spożywanym rodzajem mięsa w Polsce. Drugie miejsce zajmuje mięso drobiowe, a jeszcze rzadziej na polskim talerzu pojawia się wołowina.

Bardziej szczegółowo

KATALOG PRODUKTÓW 2012 SPIS TREŚCI

KATALOG PRODUKTÓW 2012 SPIS TREŚCI KATALOG PRODUKTÓW 2012 KATALOG PRODUKTÓW 2012 SPIS TREŚCI Produkty marki FITMIN PSY Kompletne karmy Fitmin Solution 3 Karmy dla nowo narodzonych i odstawianych szczeniąt 5 Kompletne suche karmy 6 Dodatki

Bardziej szczegółowo

Dietetyk Anna Jelonek : Dzień dobry :) już jesteśmy, zapraszamy do zadawania pytań.

Dietetyk Anna Jelonek : Dzień dobry :) już jesteśmy, zapraszamy do zadawania pytań. Czat z Anną Jelonek Dietetyk Anna Jelonek : Dzień dobry :) już jesteśmy, zapraszamy do zadawania pytań. Jaka jest różnica pomiędzy makaronami i ryżami białymi a brązowymi? Czy ma to wielkie znaczenie w

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

Czworonożni funkcjonariusze

Czworonożni funkcjonariusze Źródło: http://mswia.gov.pl/pl/aktualnosci/13452,czworonozni-funkcjonariusze.html Wygenerowano: Piątek, 5 lutego 2016, 06:03 Strona znajduje się w archiwum. Środa, 01 lipca 2015 Czworonożni funkcjonariusze

Bardziej szczegółowo

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia Aktywność fizyczna - jest to dowolna forma ruchu ciała

Bardziej szczegółowo

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 8. Sztuczki

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 8. Sztuczki Jak wytresować swojego psa? Częs ć 8 Sztuczki Sztućzki: proszenie, podawanie łapy Uczenie sztuczek nie jest konieczne, jeśli chodzi o rzeczy, które psy powinny umieć. Warto jednak wiedzieć, że sam proces

Bardziej szczegółowo

Miejsce mięsa w diecie

Miejsce mięsa w diecie Miejsce mięsa w diecie Walory zdrowotne mięsa od dawna są przedmiotem kontrowersyjnych poglądów wśród ludzi. Jedni widzą w mięsie znakomite źródło niezbędnych składników odżywczych, inni natomiast przypisują

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak Podstawy żywienia w sporcie Aneta Sojak Właściwe żywienie i nawodnienie = Osiągnięcie sukcesu Energia do pracy mięśni Adaptacja do wysiłku Skuteczna regeneracja (zmniejszenie procesów katabolicznych) Zły

Bardziej szczegółowo

Happy Dog PROFI-LINE Basic 23/9,5. Składniki mineralne: Inne: www.sport-dog.pl

Happy Dog PROFI-LINE Basic 23/9,5. Składniki mineralne: Inne: www.sport-dog.pl Happy Dog PROFI-LINE Basic 23/9,5 Idealnie zbilansowana karma bytowa dla psów o umiarkowanej aktywności fizycznej, oraz dla psów sportowych i pracujących w okresie braku obciąŝeń fizycznych. Ograniczony

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN EGZAMINÓW PSÓW TOWARZYSZĄCO-TROPIĄCYCH I i II stopnia

REGULAMIN EGZAMINÓW PSÓW TOWARZYSZĄCO-TROPIĄCYCH I i II stopnia 1 REGULAMIN EGZAMINÓW PSÓW TOWARZYSZĄCO-TROPIĄCYCH I i II stopnia REGULAMIN EGZAMINU PSA TOWARZYSZĄCO-TROPIĄCEGO I STOPNIA - PTT-I Ćwiczenia: Konkurencja A: PRACA WĘCHOWA 1. Ślad własny przewodnika, 450

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 6 im.bł.ks. Jerzego Popiełuszki w Nowym Sączu

Szkoła Podstawowa nr 6 im.bł.ks. Jerzego Popiełuszki w Nowym Sączu Szkoła Podstawowa nr 6 im.bł.ks. Jerzego Popiełuszki w Nowym Sączu Symbole Szkoły Podstawowej nr 6 SKLEPIK WZOROWY SMACZNY I ZDROWY Zdrowe odżywianie to podstawa!!! Jeść musimy, bowiem to podstawowy składnik

Bardziej szczegółowo