Elektronika dla początkujących, czyli wyprawy na oślą łączkę

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Elektronika dla początkujących, czyli wyprawy na oślą łączkę"

Transkrypt

1 1 A1 Elektronika dla początkujących, czyli wyprawy na oślą łączkę Gdy pierwszy raz w życiu stajesz na nartach, nie odbywa się to na szczycie Kasprowego. Szukasz jakiegoś łagodne go, mało stromego stoku, jednym sło wem oślej łączki. Tam opanowujesz podstawowe zasady jazdy, skrętów, ha mowania. Cieszysz się, że wybrałeś ła godny, łatwy stok, a obserwatorów pra wie nie ma. Przecież na początku nie za wsze wszystko idzie dobrze często się przewracasz, a skręcona noga długo boli. W końcu jednak nabywasz upragnio ne umiejętności i przychodzi czas, gdy potrafisz zjechać z Kasprowego. Podobnie jest w elektronice. Jeśli je szcze nic nie umiesz, to mogą Cię nieźle zestresować nawet najmniej skompliko wane artykuły w najbardziej przystęp nym czasopiśmie elektronicznym Elektronice dla Wszystkich. Jeżeli jednak chcesz rozpocząć pięk ną przygodę z elektroniką, to ten cykl artykułów jest dla Ciebie zapraszam Cię na elektroniczną oślą łączkę. Bę dziemy wspólnie odbywać kolejne wy prawy w fascynujący świat elektroniki, w trakcie których będziesz budował układy, począwszy od najprostszych do coraz bardziej skomplikowanych. Jeśli będziesz podążał za mną, na pewno się nie zgubisz. I już na początku chciałbym wyja śnić ważną sprawę. Wielu osobom elektronika wydaje się dziedziną bar dzo trudną. Każdy rzut oka na wnętrz ności współczesnych urządzeń elek tronicznych potęguje takie wrażenie. Opinię taką przypieczętowują trudności i porażki tak charakterystyczne dla prób wykonania własnych (a nawet skopio wania cudzych) układów elektronicz nych. Rzeczywiście, współczesna elektroni ka to niezmiernie szeroka dziedzina. Żaden człowiek nie jest dziś w stanie po znać wszystkiego. Ty też nie masz na to szans, ale na szczęście nie o to chodzi! Prawdopodobnie i Ty będziesz w przy szłości doskonałym fachowcem elektroni kiem. Nie będziesz jednak wiedział wszy stkiego. I oto doszliśmy do sedna sprawy w elektronice, zwłaszcza na początku, ko nieczna jest selekcja informacji, by za jąć się tym, co najważniejsze dla prakty ka. Rzecz w tym, by rozumieć przynaj mniej w sposób uproszczony to, co rze czywiście jest niezbędne i przydatne. Na tym etapie wiedza teoretyczna nie poma ga, a ze względu na ogrom informacji wręcz przeszkadza. Dlatego w niniej szym cyklu wszelkie interpretacje fi zyczne są mocno uproszczone (o ile w ogóle są), a główna uwaga skierowane jest na zagadnienia praktyczne. Uwydat nia to charakterystyczna struktura kur su, pozwalająca bawić się i uczyć jedno cześnie. Kurs został tak pomyślany, by najpierw bawić, a dopiero potem uczyć. Dlatego każdy odcinek zawiera cztery bloki, wyróżnione kolorami. Niewątpliwie najbardziej atrakcyjne okażą się ćwiczenia praktyczne. Jest to podstawa całego kursu jego część najważniejsza. Główna część umie szczona jest na białym tle, a podane tam informacje całkowicie wystarczą do zbudowania i uruchomienia opisanych pożytecznych układów. Zdziwisz się, jak wiele przydatnych w praktyce ukła dów można zbudować dosłownie z kil ku elementów. Jeśli chcesz się nie tylko pobawić w uruchamianie układów, ale również cze goś nauczyć, zajrzyj do wyróżnionego niebieskim kolorem ELEMENTarza, prezentującego elementy użyte w ćwi czeniach oraz inne elementarne informa cje. To drugi blok naszego kursu. Zachęcam Cię jednak, byś poświęcił więcej czasu i pomału, starannie przea nalizował zamieszczone na żółtym tle TECHNIKALIA czyli najważniejsze wyjaśnienia techniczne. Okaże się, iż ca ła elektronika opiera się na kilku pro stych zasadach. Większość z nich jest tak oczywista, że aż dziw bierze. Trzeba tylko zrozumieć co to jest prąd, napięcie oraz proste zasady z nimi związane. Trzeba też zrozumieć działanie tranzy stora i kilku innych prostych elementów. I to są fundamenty. Potem jedno będzie wynikać z drugiego. Ostatni, czwarty blok Biblioteczka praktyka wyróżniony jest kolorem różowym i jest przeznaczony dla osób, które nie tylko chcą zrozumieć podsta wy, ale też chcą projektować własne układy. W tej części prezentowane będą najważniejsze informacje dla młodego konstruktora oraz swego rodzaju klocki sprawdzone gotowe rozwiązania, które można z powodzeniem wykorzystać we własnych konstrukcjach. Dociekliwi zainteresują się wszystki mi czterema blokami. Natomiast niecier pliwi i najmłodsi nie muszą czytać wszy stkiego poprzestając na wykonaniu atrakcyjnych układów z części białej niewątpliwie zaznają radości tworzenia oraz zaimponują kolegom i rodzicom. Zawsze mogą też zajrzeć do pozostałych części, by wzbogacić swą wiedzę. Cykl obejmuje dwa główne nurty elektroniki i składa się z dwóch części. Każda część będzie się składać z kilku lub kilkunastu wypraw w przepiękny świat elektroniki. Prezen towana dalej wyprawa pierwsza rozpo czyna przygodę z tak zwaną techniką analogową. W przyszłości udamy się także na wyprawy w świat techniki cy frowej. Kolejne wyprawy będą numero wane ta oznaczona jest A1 (A jak technika analogowa), natomiast pierw sza wyprawa cyfrowa oznaczona bę dzie C1. Ponieważ stopień trudności ko lejnych wypraw będzie wzrastał, dlate go aby proces nauki przebiegał bezbole śnie, warto zaczynać od wyprawy pierwszej, najłatwiejszej. Piotr Górecki autor cyklu P.S. Ponieważ kurs ma charakter wy bitnie praktyczny i polega na wykony waniu różnych atrakcyjnych układów, niezbędne są podzespoły elektroniczne. Można je zdobyć we własnym zakresie, np. od zaprzyjaźnionego elektronika. Kto miałby kłopoty ze zdobyciem po trzebnych elementów, akcesoriów i na rzędzi, może skorzystać z oferty wydaw nictwa AVT i nabyć zestawy elementów kompletowane do poszczególnych lekcji oferta na stronie

2 A1 2 Wyprawa pierwsza A1 Tajemnicza latarka, Siłomierz, Wykrywacz kłamstw, Systemy alarmowe złączka baterii tzw. kijanka przycisk (microswitch) przewód izolowany srebrzanka kontaktron (rurka) bateria 9V zwykła dioda świecąca migająca rezystory różne diody świecące (LED) dowolny kolor tranzystory NPN (np. BC548) bateria litowa (np. CR2032) brzęczyk piezo z generatorem 12V zasilacz wtyczkowy V Proponowane ćwiczenia polegają na ze stawieniu i zbadaniu prostych układów elektronicznych. Układy trzeba zesta wić dokładnie według planu schema tu ideowego. Schemat ideowy pokazuje jak elementy mają być połączone. Za miast rysować podobizny elementów, na schematach ideowych (elektrycz nych) wykorzystuje się ich symbole. We wszystkich prezentowanych ukła 40 dach nie jest ważne, jakimi sposobami zostaną połączone poszczególne koń cówki ważne jest tylko, by rzeczywi sty układ połączeń był dokładnie taki, jak podaje schemat. Bardziej zaawanso wani elektronicy lutują układy na płyt kach drukowanych. Lutowanie nie jest trudne, więc możesz wykonywać kolej ne ćwiczenia lutując elementy na tzw. płytkach uniwersalnych (w AVT można Prąd elektryczny przepływający przez ciało człowieka nie jest obojętny dla zdrowia. Czym większe napięcie, tym większy prąd i większy wpływ na orga nizm. Napięcia nie przekraczające 24V uznaje się za bezwzględnie bezpiecz ne. Napięcia rzędu 60V i więcej uznawane są za niebezpieczne. Napięcie w domowym gniazdku sieci energetycznej wynosi V jest to więc na pięcie groźne dla życia! Przeprowadzanie prób z układami dołączonymi wprost do sieci grozi śmiercią! Aby zapobiec nieszczęściu, należy zasilać budowane układy z baterii albo z użyciem fa brycznego, atestowanego zasilacza, który co prawda jest dołączany do sieci, ale zasto sowane rozwiązania zapewniają galwaniczną izolację od sieci i pełne bezpieczeństwo. kupić zestawy takich płytek AVT 716, AVT 717, AVT 718). Można też na razie nie używać lutowni cy. Fotografie w artykule pokazują róż ne sposoby montażu: w tzw. pająku, na specjalnej płytce stykowej oraz z wyko rzystaniem specjalnie przygotowanych modułów. Wspaniałą pomocą w montażu okaże się niewielka pinceta, najlepiej solidna pinceta lekarska (tanie blaszane pincety kosmetyczne nie są odpowiednie war to poszukać czegoś solidniejszego). Na wet jeśli na początku wydaje Ci się, że pinceta bardziej przeszkadza niż poma ga, przyzwyczajaj się do niej. Z czasem przekonasz się, że jest ona naprawdę po żyteczna, wręcz niezbędna czym wcześniej się przyzwyczaisz, tym lepiej. W każdym wypadku unikaj zginania wyprowadzeń tuż przy obudowie. Jeśli wyginasz końcówkę elementu, chwyć ją

3 3 A1 pincetą tuż przy obudowie i wygnij tylko wystającą część ilustruje to rysunek A (na stronie 3). Rys. A Bardzo Cię proszę, byś już teraz sta rał się wykonywać swą pracę starannie, równo, elegancko. Na pewno takie dobre nawyki przydadzą Ci się w przyszłości. Do zasilania układów możesz wyko rzystać baterię 9V, zasilacz o napięciu V, ewentualnie niewielki akumula tor o napięciu V. Zawsze zwracaj uwagę, by nie podłą czyć źródła zasilania odwrotnie może się to skończyć uszkodzeniem użytych elementów. Nigdy też nie zwieraj ze so bą wyprowadzeń baterii czy zasilacza, Wykonaj miniaturową latarkę według fo tografii 1 wykorzystując zwykłą, zieloną diodę LED oraz baterię litową (najlepiej CR2032, CR2450, CR2430, ale może być też CR2016, CR2025). Jeśli uda Ci się zamknąć baterię i diodę w jakiejś ma łej obudowie, otrzymasz miniaturową la tarkę, świecącą tajemniczym, zielonka wym światłem. W dzień nie jest zbyt efektowna, ale po zapadnięciu zmroku... Zauważ, że dioda świeci tylko przy od powiedniej biegunowości baterii gdy połączysz dodatni biegun baterii z dłuż szą końcówką diody. Przy odwrotnym dołączeniu baterii dioda na pewno nie zaświeci podobnie jest w przypadku bardziej skomplikowanych układów Od początku trzeba wiedzieć, że wbrew obiego wym opiniom, w elektronice nie ma nic z magii wszystkim rządzą ścisłe prawa i zależności. W procesorach komputerów, w kineskopach mo nitorów i telewizorów, w głośnikach, w mikrofo nach, w diodzie świecącej i laserze półprzewodni kowym, telefonach wszędzie kluczową rolę od grywają elektrony. 1. Podstawową wielkością w elektronice jest PRĄD. Jak wiadomo, prąd to uporządkowany ruch elektronów. Prąd płynie w przewodach podobnie jak woda w rurach wodociągowych czym więcej elektronów (wody) przepływa w jednostce czasu, tym większy prąd. Wartość prądu elektrycznego podajemy w amperach. Prąd o wartości jednego bo zupełnie niepotrzebnie wyładujesz baterię, a zasilacz ulegnie przegrzaniu i uszkodzeniu! Osobiście radzę Ci, żebyś postarał się o niewielki (stabilizowany) zasilacz wtyczkowy np. 12V 200mA (9...12V mA) taki jednorazowy zakup okaże się w sumie tańszy niż jednorazo we baterie, które trzeba często zmieniać. Zdecydowanie nie polecam akumula tora samochodowego. Z akumulatora można pobrać ogromny prąd, co w przy padku błędu w montażu lub odwrotnego połączenia może skończyć się uszkodze niem elementów, a nawet pożarem. Pa miętaj też, że akumulator samochodowy zawiera silny kwas, który w razie wylania poparzy Ci skórę, uszkodzi oczy i zni szczy wyposażenie mieszkania. Jeśli po mimo moich ostrzeżeń koniecznie chciał byś wykorzystać (stary) akumulator sa mochodowy, koniecznie musisz dodać ża rówkę 12V 10W (12V 5W...21W), która ograniczy prąd ilustruje to rysunek B. Rys. B Ćwiczenie 1 Tajemnicza latarka przy odwrotnym dołączeniu źródła zasi lania układy nie będą działać, a nawet mogą ulec uszkodzeniu! Pamiętaj o tym, by uniknąć przykrych niespo dzianek. Oczywiście w tajemniczej latarce mo żesz wykorzystać diodę żółtą lub czer woną. Zamiast baterii litowej możesz Fot. 1 ampera (w skrócie 1A) to jak na układy elektro niczne duży prąd współczesne układy elektro niczne pobierają prąd setki i tysiące razy mniej szy. Dlatego w praktyce spotkasz jednostki znacz nie mniejsze, np. miliampery (ma), mikroampery (µa oznaczane też ua), a nawet nanoampery i pi koampery (na, pa). W energetyce i przemyśle prądy mają natężenie tysięcy amperów, czyli kilo amperów (ka). 2. Aby popłynął prąd, potrzebne jest jakieś źródło energii elektrycznej. Źródłem takim jest na przykład bateria albo zasilacz. Bateria i zasilacz mają dwa bieguny: dodatni i ujemny (częściej mówimy plus i minus). Wiele lat temu przyjęto, że prąd płynie od plusa do mi Rezystor Najpopularniejszy i najprostszy element elektro niczny, zwany także oporni kiem. Najważ niejszym para metrem jest re zystancja, nazy wana także opornością. Re zystancja (opor ność) to zdol ność do prze ciwstawiania się przepływo wi prądu. Moż na obrazowo powiedzieć, że czym większa rezystancja, tym prąd płynie bardziej opornie. Jednostką rezystancji jest om, oznaczany dużą grecką litera omega Ω. Najczęściej używane rezystory mają rezy stancję w bardzo szerokim zakresie, od 1Ω do Ω, ale można spotkać rezystory o wartościach 0,01Ω Ω. Na schematach rezystory oznaczamy literą R z kolejnym numerem (R1, R2, R3...) i po dajemy ich wartość (rezystancję). Rezystory i wszystkie inne elementy występujące w układzie powinny być ponumerowane. W zasadzie nie jest to konieczne, ale przeko nasz się, że jest to bardzo pomocne przy opi sywaniu działania układu oraz gdy dany ele ment można łatwo odnaleźć na schemacie ideowym, schemacie montażowym, w wyka zie elementów i na płytce. Przemysł produkuje rezystory o znormalizo wanych wartościach (nominałach) i określonej tolerancji. Dawniej powszechnie wykorzysty wano rezystory o tolerancji ±20% i 10%. Obe cnie najpopularniejsze są rezystory o toleran cji ±5%, czyli o nominałach z tak zwanego szeregu E24. Oznacza to, że kupując rezystor o nominale, powiedzmy, 2,4kΩ i tolerancji ±5%, trzeba się spodziewać, że w rzeczywi stości jego rezystancja może wynosić 2,4kΩ±5%, czyli 2,28...2,52kΩ. Takie odchył ki nie mają znaczenia na razie możesz zupeł nie zapomnieć o czymś takim jak tolerancja. W sklepie nie kupisz więc rezystora o dowol nej wartości popularne rezystory będą mieć nominały będące wielokrotnością następują cych liczb: nusa. Potem odkryto elektrony, będące nośnika mi prądu. Okazało się, że elektrony w rzeczywi stości wędrują od minusa do plusa, jednak to nie jest istotne nadal przyjmujemy, iż prąd pły nie od plusa do minusa, i zaznaczamy jak na rysunku poniżej. Podstawowym parame trem baterii, akumulatora i zasilacza jest NAPIĘCIE. Jeśli prąd elektryczny porównaliśmy do prze pływu wody, to napięcie możemy sobie wyobrazić jako ciśnienie wody w instalacji. 41 ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz TECHNIKALIA

4 ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz To właśnie są wartości tak zwanego szeregu E24. Rezystory zazwyczaj znakowane są nie cy frami, tylko kolorowymi paskami. Te koloro we paski określają rezystancję w omach oraz tolerancję. Rysunek C pomoże rozszyfrować wartość dowolnego rezystora. Dwa pierwsze paski to cyfry znaczące, trzeci pasek to licz ba zer wartość wychodzi w omach. Czwar ty pasek podaje tolerancję w przypadku najpopularniejszych rezystorów 5 procento wych pasek jest w kolorze złotym. Ten cały kod kolorów to naprawdę nic trud nego. Szybko się nauczysz: 0 czarny, 1 brązowy, 2 czerwony, 3 pomarańczowy, 4 żółty, 5 zielony, 6 niebieski, 7 fioleto wy, 8 szary, 9 biały. Rys. C Choć do rozszyfrowania wartości trzeba usta lić, który pasek jest pierwszy, a który ostatni, obie końcówki rezystora są równorzędne; żadna nie jest w żaden sposób wyróżniona. Rezystor jest elementem niebiegunowym. Uwaga! W proponowanych ćwiczeniach wykorzystywane są jedynie rezystory z sze regu E3, czyli o nominałach będących wielokrotnościami 10, 22 oraz 47. Pierw sze dwa paski będą zawsze mieć kolory: brązowy czarny (1, 0) czerwony czerwony (2, 2) żółty fioletowy (4, 7) Trzeci pasek (mnożnik, liczba zer) pokaże wartość: złoty ( 1) wartości 1Ω, 2,2Ω, 4,7Ω czarny (0) wartości 10Ω, 22Ω, 47Ω wykorzystać dwie małe guzikowe (ze garkowe) 1,5 woltowe, np. LR44 (w żadnym wypadku nie używaj dwóch paluszków R6). Sprawdź też, czy ja Ćwiczenie 2 Prawo Ohma + Zestaw układ we dług rysunku 1 używając zwykłej diody LED. Po mocą będzie rów nież fotografia 2. Sprawdź, jak Rys. 1 świeci dioda, gdy napię cie zasilania wynosi 3V (bateria litowa), a jak świeci, gdy napięcie wy nosi 9V (bateria 6F22) lub 12V (zasilacz) czym większe napięcie, tym większy prąd i dio Ω da świeci jaśniej. Przy napięciu zasilania V (np. bateria 9V lub zasilacz) sprawdź, jak jasność diody zależy od wartości rezystora Rx. Sprawdź, jak świeci dio da, gdy Rx ma wartość: 220Ω (czerwony, czerwo ny, brązowy), 1kΩ (brą zowy, czarny, czerwony), 10kΩ (brązowy, czarny, pomarańczowy), 100kΩ (brązowy, czarny, żółty), 1MΩ (brą zowy, czarny, zielony), 10MΩ (brązowy, czarny, niebieski). Przy jakiej wartości rezy stora nie dostrzegasz już świecenia diody? Przekonałeś się, że czym większa rezy stancja, tym mniejszy prąd i dioda świe ci słabiej. Możesz być z siebie dumny, bo oto po znałeś podstawowe zależności rządzące elektroniką eksperymentalnie przeko nałeś się, jaki jest sens słynnego prawa Ohma (czytaj oma). Gdy rezystor Rx będzie mieć 1kΩ, dwa dobre, alkaliczne paluszki R6 (po A1 4 kakolwiek dioda zaświeci przy zasilaniu z jednej baterii 1,5 woltowej. Uwaga! Nie dołączaj diody świecącej wprost do zasilacza! łączone w szereg, dające w sumie 3V) wystarczą na około trzy miesiące ciągłej pracy. Jasność wprawdzie nie jest rewe lacyjna, ale w ciemności wystarczy mo że zechcesz wstawić gdzieś taką intrygu jącą wieczną lampkę, budzącą zacieka wienie przechodniów i sąsiadów? Fot. 2 Uwaga! W trakcie przygotowywania i sprawdzania ćwiczeń okazało się, że możesz napotkać na nieoczekiwaną niespodziankę. Mianowicie zasilacz 9 woltowy ma złączkę wyjściową identy czną jak bateria 9V. Niestety, biegunowość napięcia na tej złączce jest odwrotna niż w baterii! Jeśli wykorzystasz taki zasilacz i dołączysz do niego "kijankę", pamiętaj, że czerwony przewód będzie końcówką ujemną odwrotnie niż zazwyczaj. To dość istotna wada, o której musisz pamiętać, by dołączając do "kijanki" zasi lacz 9V, a potem baterię czegoś nie zepsuć. W przypadku zasilacza 12V takiego problemu nie ma (brak złączki "baterio podobnej") prawdopodobnie obetniesz wtyczkę i wykorzystasz odizolowane końce przewodów zasilacza. Zaznacz przewód "plusowy" zawiązując na nim supełek. W tym ćwiczeniu masz możliwość sprawdzić biegunowość przewodów zasilacza. TECHNIKALIA Napięcie mierzymy w woltach. Przykładowo, po jedyncza bateria, popularny paluszek daje na pięcie o niewielkiej wartości około półtora wolta (1,5V). Popularny bloczek ma napięcie 9V dotknij dwa bieguny do języka kłuje. Akumula tor samochodowy ma napięcie 12V (nie dotykaj językiem). Co ciekawe, napięcie nie jest związa ne z wielkością baterii maleńka bateryjka do pi lotów (fotografia obok) też daje napięcie 12V. Jak się łatwo domyślić, wielkość baterii związana jest z ilością zawartej w niej energii. Mała żarów ka dołączona do akumulatora samochodowego będzie świecić co najmniej kilka dni, a dołączona do baterii od pilota zaświeci tylko na chwilę albo nawet nie zaświeci wcale. Współczesne układy elektroniczne są zasilane na pięciami w zakresie V, czasem 24V. W ukła dach tych często interesują nas bardzo małe napię cia czy różnice napięć, wyrażane w miliwoltach (mv), a nawet w mikrowoltach (µv oznaczane też uv). W technice wysokich napięć popularną jedno stką są kilowolty (kv). Uwaga! Prąd i napięcie to nie jest to samo! W instalacji wodociągowej może panować duże ciśnienie (napięcie), ale jeśli wszystkie krany są pozakręcane, to woda (prąd) nie płynie. Dokła dnie tak jest z napięciem i prądem. Jeśli bateria (zasilacz) nie jest do niczego podłą czona, to na jej Rys. J biegunach wystę puje napięcie, ale prąd nie płynie. Żeby popłynął prąd, do baterii trzeba dołączyć jakieś obciążenie, 42

5 5 A1 Ćwiczenie 3 Rezystancja wewnętrzna baterii Ceny elementów elektronicznych są na tyle niskie, że śmiało możesz zepsuć nie które w ramach eksperymentów. Sam jednak zdecyduj, czy chcesz ryzykować zniszczenie elementów. Uwaga! Pod czas takich prób elementy mogą się sil nie nagrzewać, co grozi poparzeniem! Jeśli się zdecydujesz, podłącz na chwilę diodę LED bezpośrednio do zwykłej ba terii 9V typu 6F22. Uwaga! Musi to być tania, zwykła bateria, a nie droga ba teria alkaliczna (nie powinna mieć na pisu alkaline). Na podstawie wcze śniejszych prób mogłeś się spodziewać, że przy napięciu 9V i bez rezy stora ograni czającego prąd diody będzie bar dzo duży. Jasność świecenia diody wskazu je jednak, że w obwodzie jest jednak rezystancja ograniczająca prąd. Tak, to wewnętrzna rezystancja baterii. Każde źródło zasilania (bateria, akumu lator, zasilacz) zachowuje się, jakby w środku oprócz czystego źródła na pięcia była jakaś rezystancja zobacz rysunek 2. Taką samą sytuację miałeś w ćwiczeniu 1 prąd diody był ograni czony przez (znaczną) rezystancję we wnętrzną baterii litowej. Często zapo minamy o rezystancji wewnętrznej, a ma ona duże znaczenie w praktyce i zwykle jest wadą nie zaletą. Czym mniejsza rezy stancja wewnę Rys. 2 trzna, tym większy prąd można pobrać z tego źródła. Generalnie, czym większa jest bateria, na przykład rezystor i diodę świecącą, jak na ry sunku J. Na rysunku tym zaznaczono napięcie (9 woltów) i prąd (12 miliamperów) napięcie oznacza się literą U (w krajach anglojęzycznych literą V od Voltage). Z kolei prąd zawsze oznacza się literą I. W swojej przyszłej praktyce napotkasz kilka przypadków: napięcia nie ma, prąd nie płynie oczywiste, napięcie jest, prąd nie płynie np. bateria bez obciążenia, napięcie jest, prąd płynie sytuacja w układach elektronicznych, napięcia nie ma, prąd płynie niemożliwe, z wyjątkiem tzw. nadprzewodników. tym mniejsza rezystancja wewnętrzna. Baterie alkaliczne mają mniejszą rezy stancję wewnętrzną dlatego w tym ćwiczeniu miałeś wykorzystać baterię zwykłą, nie alkaliczną. Akumulatory mają rezystancję wewnętrzną znacznie mniejszą niż jakiekolwiek baterie jed norazowe można więc z nich pobrać duży prąd. Możesz mi wierzyć na słowo gdy przeprowadzałem testy przygotowują ce to ćwiczenie, dwie diody czerwone podłączone do dobrej 9 Czy wiesz że... nazwa elektronika pochodzi od elektronu. Starożytni Grecy elektronem nazywali bursztyn (który u nich w tamtych czasach był rzadkością, sprowa dzaną z dalekiej północy, między innymi z terenów dzisiej szej Polski). Zauważyli oni, że bursztyn pocierany tkani ną przyciąga potem kurz i drobne, lekkie przedmioty. woltowej baterii al kalicznej (Dura cell) wydały krótki błysk i momental nie się spali ły. Zielona dioda dołą czona do tej baterii alkalicznej świeciła kolorem... pomarańczowym, a żółta czerwonym. Wyprowadzenia silnie się nagrzewały i o mało nie poparzyłem sobie palców. Diody dołączone do zasi lacza natychmiast ulegały uszkodzeniu, a nawet pojawił się dym. Zastanów się więc, czy chcesz wykonać takie ekspe rymenty. Chodzi przede wszystkim o to, żebyś zrozumiał, że miniaturowe elementy mają ograniczoną wytrzyma łość i przy zbyt dużych prądach po pro stu się zepsują. Właśnie dlatego musi my stosować rezystory ograniczające prąd. Aby celowo zepsuć diody czy inne ele menty, musisz dysponować źródłem energii, które może dostarczyć prądu o wartości co najmniej kilkuset miliam perów. Może to być zasilacz, akumulator albo zestaw baterii. Jeśli zamierzasz wy korzystać akumulator, koniecznie dołącz diodę przez żarówkę 12V 2...5W według rysunku ze strony 41. Znacznie później elektronem nazwano cząstkę elementarną, jeden z podstawowych składników atomu. We wszystkich układach, jakie napotkasz w swej praktyce, prąd jest ściśle związany z napięciem jeśli płynie prąd, to występuje też napięcie. Jed nak obecność napięcia nie gwarantuje przepływu prądu. Dlaczego? Kluczem jest tu oporność, ściślej rezystancja. Niektóre materiały, takie jak guma, papier, drewno, tworzywa sztuczne, szkło, nie chcą przewodzić prądu elektrycznego. Stawiają mu opór. Są to tak zwane izolatory (dielektryki). Na początek (choć nie jest to prawdą) możesz przyjąć, że izolatory stawiają opór nieskończenie wielki i żaden prąd przez nie nie płynie. Metale, na przykład miedź, srebro, złoto, alumi nium, chętnie przewodzą prąd elektryczny. Sta brązowy (1) wartości 100Ω, 220Ω, 470Ω czerwony wartości 1kΩ, 2,2kΩ, 4,7kΩ pomarańczowy wartości 10kΩ, 22kΩ, 47kΩ żółty wartości 100kΩ, 220kΩ, 470kΩ zielony wartości 1MΩ, 2,2MΩ, 4,7MΩ niebieski wartości 10MΩ, ewentualnie 22MΩ 1kΩ 2,2kΩ 2,4kΩ Oprócz takich najpopularniejszych rezysto rów, produkowane są też inne. Oznaczane są w różny sposób. Fotografia poniżej pokazu je niektóre takie rezystory. Wartość rezysto rów (i nie tylko rezystorów) jest bardzo czę sto podawana w niecodzienny sposób wię cej szczegółów możesz znaleźć w rubryce TECHNIKALIA Ḋioda LED (dioda elektroluminescen cyjna, LED Light Emitting Diode) Element elektroniczny (pół przewodnikowy), który świeci przy przepływie prą du. W zależności od zastoso wanego materiału struktury, diody świecą światłem o ko lorach czerwonym, zielo nym, żółtym bądź niebie skim. Diody niebieskie są znacznie droższe od innych. Nie ma diod fioletowych, są natomiast diody świecące różne rezystory + niewidzialnym światłem podczerwonym (oznaczane IRED od InfraRED podczer wień). Każdy pilot telewizyjny zawiera diodę podczerwoną. wiają mu bardzo mały opór. Inne metale, jak że lazo, nikiel, ołów, cyna, chrom, wolfram, osm, stawiają przepływowi prądu nieco większy opór. Niektóre inne materiały, na przykład grafit (odmiana węgla), specjalne tworzywa sztuczne oraz liczne płyny (np. roztwór soli w wodzie) też przewodzą prąd, stawiając mu jednak pewien znaczący opór. Istnieją też tak zwane nadprzewodniki, które o dziwo, wcale nie stawiają oporu to jednak zu pełnie inna historia. Nadprzewodniki można spo tkać tylko w dużych laboratoriach. Spodziewasz się na pewno, że są jeszcze inne ma teriały, które ze względu na oporność wobec prą du mieszczą się gdzieś między przewodnikami 75 ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz TECHNIKALIA

6 ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz TECHNIKALIA a nieprzewodnikami (izolatorami). Może myślisz, że są to półprzewodniki. Jest w tym coś z prawdy (tzw. półprzewodniki sa moistne), ale nie jest to najszczęśliwsze wyobra żenie słowo półprzewodniki słusznie kojarzy się z tranzystorami, układami scalonymi i całą zadzi wiającą elektroniką, a nie z jakimiś substancjami kiepsko przewodzącymi prąd. Elementy półprze wodnikowe to zupełnie nowa jakość i fantastycz ne możliwości: wzmacniają, przetwarzają, liczą i tworzą wszystkie cuda i cudeńka współczesnej elektroniki. Na razie nie musisz się w to wgłębiać nie traktuj jednak półprzewodników jedynie ja ko czegoś pośredniego między przewodnikami a izolatorami. 76 Uwaga! Dioda przewodzi prąd tylko w jed nym kierunku i tylko wtedy świeci. W prze ciwieństwie do rezystora, każda dioda jest elementem biegunowym nie jest obojętne, gdzie zostaną dołączone końcówki. Typowej diody LED nie wolno dołączać wprost do źródła napięcia! Wymagany jest rezystor ograniczający prąd (wyjątkiem są znacznie rzadziej spotykane diody migające i diody z wbudowanym rezystorem). Diody świecące mogą mieć różne obudowy, ale nie ma kłopotu z identyfikacją końcówek. Końcówka dodatnia (anoda) jest zawsze dłuższa. W razie wątpliwości można jednak zawsze sprawdzić diodę w układzie z rysun ku D. Przy odwrotnym włączeniu zwykła dioda nie zaświeci, ale też nie ulegnie uszko dzeniu. Istnieją też diody dwu, a nawet trzykolorowe. Na schematach diody oznaczamy albo literą D, albo LED i kolejnym numerem. Rys. D Migająca dioda LED Element ten oprócz diody LED ma wbudo wany miniaturowy układ sterujący, dzięki te mu może (i powinien) być zasilany bezpośre dnio, z pominięciem rezystora ograniczające go. Migające LED y można poznać po ciem nej plamce wewnątrz obudowy. Diody miga jące nie mają specjalnego symbolu. Na sche matach wykorzystuje się symbol zwykłej diody LED. + I Nie proponuję Ci jednak prób polegają cych na zwieraniu biegunów źródła zasi lania baterii albo zasilacza. Takie próby naprawdę nie mają sensu bateria po prostu się wyczerpie, a zasilacz może się zepsuć. Zestaw układ we dług wcześniej szego rysunku 3, ale zamiast zwy kłej diody wyko rzystaj diodę mi gającą (z wbudo wanym impulsa Rys. 3 torem). Poznasz ją po ciemnej plamce we wnątrz obudowy. Pomocą będzie również fotografia 3. Najpierw zewrzyj punkty A, B (Rx=0). Nie bój się! Dioda ładnie miga. Sprawdź, przy jakich wartościach Rx dioda poprawnie pracuje. Kolejno jako Rx dołączaj rezystory o co raz większej oporności: 10Ω (brązowy, czarny, czarny), 100Ω (brązowy, czarny, brązowy), 1kΩ (brązowy, czarny, czerwo ny), 10kΩ (brązowy, czarny, pomarańczo wy), 100kΩ (brązowy, czarny, żółty),... Co się dzieje? Przy jakiej rezystancji dioda przestaje pełnić swoje funkcje? Już zauwa żyłeś, dioda migająca w normalnym ukła Zmontuj układ według rysunku 4 wy korzystując dwie jednakowe zwykłe dio dy LED, dwa rezystory i tranzystor NPN (BC548). Pomocą będzie fotografia 4. Niech rezystor R1, ograniczający prąd diody D2, ma wartość 1kΩ (brązowy, czarny, czerwony). Sprawdź jasność obu diod, stosując Rx o wartościach 1kΩ, 10kΩ, 100kΩ, 1MΩ, 10MΩ. A co się dzieje, gdy nie ma rezystora Rx (rezy stancja nieskończenie wielka)? Przy ja kiej wartości Rx nie dostrzegasz już świecenia diody D1? A przy jakiej war tości Rx przestaje świecić dioda D2? Na razie zapamiętaj, że różne substancje stawia ją prądowi elektrycznemu różny opór. Ten opór nazywa się rezystancją. Jednostką rezystancji jest om, oznaczany dużą grecką literą omega Ω. Jeden om (1Ω) to mała rezy stancja. W elektronice częściej mamy do czynienia z kilooma mi (kω). Duże rezystancje wy rażamy w megaomach (MΩ), a bardzo małe w miliomach (mω). Na przykład kawałek miedzianego drutu ma rezy stancję kilku...kilkunastu mili omów. Czasem mówi się też o gigaomach (GΩ) i teraomach Rys. K A1 6 W żadnym wypadku nie podłączaj diody LED, ani in nego elementu do sieci ener getycznej! Ćwiczenie 4 Migająca dioda LED Ćwiczenie 5 dzie pracy nie ma rezystora ograniczające go. Dioda migająca zachowuje się zupeł nie inaczej niż zwykła dioda LED właśnie ze względu na obecność układu sterujące go scalonego impulsatora. Sprawdź jeszcze, czy dioda migająca bę dzie pracować przy napięciu zasilania 4,5V (tzw. bateria płaska lub trzy palu szki), 3V (bateria litowa lub dwa palu szki), ewentualnie 1,5V (paluszek)? Fot. 3 ciemna plamka Tranzystor jako wzmacniacz prądu Rys. 4 (TΩ) takie rezystancje mają materiały uważane za izolatory. A teraz sprawa najważniejsza. Rysunek K ilustru je zależność prądu od napięcia pokazuje kilka

7 7 A1 Przekonałeś się naocznie, że tranzystor wzmacnia prąd (prąd bazy) płynący przez Rx i diodę D1. Przy dużych wartościach Rx przez diodę D2 płynie prąd (prąd ko lektora) co najmniej 100 krotnie większy niż przez Rx i D1. Na rysunku 4 czerwo nymi strzałkami zaznaczyłem prąd bazy (I B ), prąd kolektora (I C ) i prąd emitera (I E ). Zwróć uwagę na kierunek przepływu prą dów w tranzystorze NPN prąd emitera jest zawsze sumą prądów kolektora i bazy. Zapoznałeś się oto z najpopularniejszym tranzystorem typu NPN. Układ o iden tycznych właściwościach możesz zesta wić według rysunku 5, stosując tranzy stor typu PNP (BC558), który różni się od wcześniej użytego tranzystora NPN tylko kierunkiem przepływu prądów. Fot. 4 Ćwiczenie 6 Zestaw układ według rysunku 6. Pomocą będą fotografie 5a i 5b. Pokazano tu dwa modele. Jeden wykonany jest jako tzw. pająk. Drugi zmontowany jest na specjal nej płytce stykowej. Taka uniwersalna płytka stykowa jest znakomitą pomocą Rys. 6 Rys. L Jeśli chcesz, możesz sprawdzić, czy układ będzie pracował, gdy inaczej za mienisz miejscami punkty dołączenia kolektora i emitera albo gdy w układzie z rysunku 4 zamiast tranzystora NPN za stosujesz PNP (BC558). Uwaga 1. Nie zwieraj punktów A, B (Rx=0), bo przez diodę D1 i obwód ba za emiter tranzystora popłynie duży prąd, ograniczony tylko rezystancją wewnętrz na baterii (zasilacza) prąd ten może uszkodzić i diodę, i tranzystor. Uwaga 2. Zarówno w tym, jak i następ nych ćwiczeniach sprawdzaj jasność świe cenia diody, gdy zmontujesz układ i gdy nie będziesz dotykał najczulszych obwo dów. Najprawdopodobniej nawet bez re zystora Rx dotykanie obwodu bazy tranzy stora palcem spowoduje świecenie diody D2. Nie dziw się, ciało człowieka działa w tym wypadku jak antena. Układ Darlingtona Fot. 5a Rys. 5 przy montażu różnych próbnych ukła dów. Jeśli postarasz się o taką płytkę, szybko docenisz jej zalety. A teraz wracamy do układu. Tak jak po przednio dołączaj jako Rx rezystory o war tościach od 1kΩ do 10MΩ. Przy jakiej przypadków, gdy napięcie zmienia się, a rezystancja jest jednakowa. Rysunek L pokazuje zależność prądu od rezystan cji, gdy napięcie jest stałe natężenie prądu zależy od oporu (rezystancji) R. Zależności te sprawdzałeś w ćwiczeniu 2. Jeśli zrozumiałeś, o co tu chodzi, to przyswoiłeś sobie najważniejsze prawo elektroniki i elektrotechniki prawo Ohma (czytaj: oma). Nie ucz się na pa mięć formułki chodzi o to, żebyś o każ Tranzystor (bipolarny) NPN PNP Tranzystor, ściślej tranzystor bipolarny (ina czej zwykły tranzystor) to podstawowy element wzmacniający, posiadający trzy koń cówki. Można w uproszczeniu powiedzieć, że końcówką wejściową jest baza, wyjściową kolektor. Istnieją tranzystory bipolarne typu n p n (NPN) oraz p n p (PNP). Różnica po lega na kierunku przepływu prądów ilustru je to rysunek E. Rys. E Działanie tranzystora jest bardzo proste wzmacnia on prąd. Jeśli prąd bazy jest równy zeru, to i prąd kolektora jest równy zeru. Je śli w obwodzie baza emiter zacznie płynąć prąd, to w obwodzie kolektor emiter popły nie prąd znacznie większy mówimy, że tranzystor się otwiera. Istotnym parametrem tranzystora jest wzmocnienie, czyli stosunek prądu kolektora do prądu bazy. Ten współ czynnik wzmocnienia prądowego, oznaczany często grecką literą beta β, dla najpopular niejszych współczesnych tranzystorów wy nosi Już to pokazuje, że trzeba odpowiednio dołą czyć wyprowadzenia. Przy błędnym włącze niu łatwo można tranzystor uszkodzić. Uwaga 1. Prąd bazy i prąd kolektora nie mo gą być zbyt duże, by nie spowodowały uszkodzenia tranzystora. Uwaga 2. Obwód kolektor emiter nie jest od powiednikiem baterii, to znaczy nie wytwa dej porze dnia i nocy rozumiał: czym większe na pięcie, tym większy prąd, a czym większy opór (re zystancja) tym prąd jest mniejszy. Proste, prawda? W praktyce będziesz bardzo, bardzo często wyko rzystywał wzór wyrażający prawo Ohma: I = U / R gdzie U napięcie, I prąd, R rezystancja. Znając dowolne dwie wielkości, bez trudu obliczysz trze cią. Koniecznie naucz się więc trzech podstawo wych wzorów, z których będziesz bardzo często korzystać: 77 ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELE TECHNIKALIA

8 ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz ELEMENTarz rza prądu. Prąd pochodzi z zewnętrznego źródła (baterii, zasilacza), a obwód kolektor emiter jest jakby sterowanym rezystorem (re zystorem o zmiennej wartości) zobacz ry sunek F. Lepiej jednak nie wyobrażać sobie go jako zmiennej rezystancji, tylko pamiętać, że prąd kolektora jest β razy większy od prą du sterującego (prądu bazy). Uwaga 3. Istotne jest, że w typowych tranzy storach podczas przepływu prądu bazy napięcie na złączu baza emiter wynosi 0,55...0,7V i bar dzo mało zmienia się nawet przy dużych zmia nach prądu. Można przyjąć, że napięcie baza emiter wynosi podczas normalnej pracy 0,6V. Wynika z tego bardzo ważny wniosek prak tyczny: do otwarcia tranzystora (typowe go tranzystora krzemowego) potrzebne jest napięcie baza emiter około 0,6V. Je śli napięcie na złączu baza emiter jest mniejsze niż 0,5V, to tranzystor na pewno nie przewodzi (jeśli przewo dzi jest uszkodzony). Jeśli napięcie to jest większe niż 0,8V, tran zystor na pew no jest nieod wracalnie uszkodzony. Ilustruje to rysunek G. Dotyczy to zarów no tranzystorów NPN, jak i PNP. Na schematach tranzystory oznaczamy zwy kle literką T i kolejnym numerem. Na zagra nicznych schematach zamiast T stosuje się często literę Q. W niektórych zastosowaniach wykorzystuje się połączenie dwóch tranzystorów w tak zwanym układzie Darlingtona. Wzmocnie nie jest tu bardzo duże i jest iloczynem Rys. G Rys. F wartości Rx nie dostrzegasz świecenia dio dy D2? Tym razem dioda D3 będzie jasno świecić nawet przy bardzo dużych warto ściach rezystancji Rx. Czy może coś się zepsuło? Sprawdź, czy diody będą świecić przy braku Rx? Jeśli przy braku Rx D2 nie świeci, oznacza to, że układ działa, tylko jest niesamowicie czuły! Wzmocnienie prądowe jest bardzo duże. Uwaga! Nie zwieraj Rx, bo możesz ze psuć D1 i tranzystory. Radzę Ci także sprawdzić działanie układów z rysunku 7. Z Rx o wartości 10MΩ przekonaj się, jak duże wzmocnienie prądowe zapewniają dwa tranzystory. W każdym przypadku prąd płynący w obwodzie kolektor emiter T1 staje się prądem bazy T2. Wypad kowe wzmocnienie prądowe jest ilo czynem wzmocnienia obu tranzysto rów. Jeśli każdy z nich ma wzmocnie nie na przykład 100, to wypadkowe wzmocnienie wyniesie Przea nalizuj kierunek przepływu prądów wzmocnienia obu tranzystorów. Ilustruje to rysunek H. Oprócz zalet, takie połączenie Fot. 5b A1 8 Rys. 7 w tych układach przyda Ci się to w przyszłości. Piotr Górecki Ciag dalszy w nastepnym numerze EdW. ma pewne wady, dlatego nie wyparło poje dynczych tranzystorów. Rys. H c.d.n. TECHNIKALIA TECHNIKALIA I = U / R R= U/ I U= I* R Jak wspominałem, w elektro nice bardzo często mamy do czynienia z prądami, napięcia mi, rezystancjami o warto ściach wielokrotnie większych lub mniejszych niż amper, wolt czy om. Dlatego po wszechnie używamy jednostek tysiące, miliony i miliardy ra zy mniejszych lub większych, na przykład miliwoltów, mi kroamperów, megaomów czy nanofaradów. W tabeli 1 (obok) znajdziesz bliższe in formacje na ten temat. c.d.n. 78 mnożnik nazwa symbol przykład = eksa E 14EB= eksabajtów = peta P 2PFLOP= FLOP 2 petaflopy = tera T 1TΩ= Ω 1 bilion omów = 10 9 giga G 6GHz= Hz 6 miliardów herców = 10 6 mega M 77MW= W 77 milionów watów = 10 3 kilo k 100kV= tysięcy woltów 100 = 10 2 hekto h nie używane w elektronice 10 = 10 1 deka da nie używane w elektronice 1 = V piętnaście woltów 0,1 = 10 1 decy d nie używane w elektronice 0,01 = 10 2 centy c nie używane w elektronice 0,001 = 10 3 mili m 3ms=0,001s 3 tysięczne części sekundy 0, = 10 6 mikro µ 11µA=0, A 11 milionowych części ampera 0, = 10 9 nano n 50nH 0, H 50 miliardowych części henra 0, = piko p 5pl=0, l = 5 bilionowych części litra 0, = femto f 3fF=0, F 300 biliardowych farada 0, = atto a

Elektronika dla początkujących, czyli wyprawy na oślą łączkę

Elektronika dla początkujących, czyli wyprawy na oślą łączkę 1 A1 Elektronika dla początkujących, czyli wyprawy na oślą łączkę Gdy pierwszy raz w życiu stajesz na nartach, nie odbywa się to na szczycie Kasprowego. Szukasz jakiegoś łagodne go, mało stromego stoku,

Bardziej szczegółowo

Tranzystory i ich zastosowania

Tranzystory i ich zastosowania Tranzystory i ich zastosowania Nie wszystkie elementy obwodu elektrycznego zachowują się jak poznane na lekcjach rezystory (oporniki omowe). Większość używanych elementów ma zmienny opór. Jak się tak bliżej

Bardziej szczegółowo

Systemy i architektura komputerów

Systemy i architektura komputerów Bogdan Olech Mirosław Łazoryszczak Dorota Majorkowska-Mech Systemy i architektura komputerów Laboratorium nr 4 Temat: Badanie tranzystorów Spis treści Cel ćwiczenia... 3 Wymagania... 3 Przebieg ćwiczenia...

Bardziej szczegółowo

Tranzystory bipolarne elementarne układy pracy i polaryzacji

Tranzystory bipolarne elementarne układy pracy i polaryzacji Tranzystory bipolarne elementarne układy pracy i polaryzacji Ryszard J. Barczyński, 2010 2014 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Analogowych Układów Elektronicznych Laboratorium 6

Laboratorium Analogowych Układów Elektronicznych Laboratorium 6 Laboratorium Analogowych Układów Elektronicznych Laboratorium 6 1/5 Stabilizator liniowy Zadaniem jest budowa i przebadanie działania bardzo prostego stabilizatora liniowego. 1. W ćwiczeniu wykorzystywany

Bardziej szczegółowo

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym?

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym? Domowe urządzenia elektryczne są często łączone równolegle, dzięki temu każde tworzy osobny obwód z tym samym źródłem napięcia. Na podstawie poszczególnych rezystancji, można przewidzieć całkowite natężenie

Bardziej szczegółowo

10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny

10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny rozdział 10 o prądzie elektrycznym 62 10.2. Źródła prądu. Obwód elektryczny W doświadczeniu 10.1 obserwowaliśmy krótkotrwałe przepływy ładunków elektrycznych w przewodzie łączącym dwa elektroskopy. Żeby

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5. Zastosowanie tranzystorów bipolarnych cd. Wzmacniacze MOSFET

Ćwiczenie 5. Zastosowanie tranzystorów bipolarnych cd. Wzmacniacze MOSFET Ćwiczenie 5 Zastosowanie tranzystorów bipolarnych cd. Wzmacniacze MOSFET Układ Super Alfa czyli tranzystory w układzie Darlingtona Zbuduj układ jak na rysunku i zaobserwuj dla jakiego położenia potencjometru

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA. W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy.

PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA. W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy. PODSTAWOWE ELEMENTY ELEKTRONICZNE DIODA PROSTOWNICZA W diodach dla prądu elektrycznego istnieje kierunek przewodzenia i kierunek zaporowy. Jeśli plus (+) zasilania jest podłączony do anody a minus (-)

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa

Dioda półprzewodnikowa mikrofalowe (np. Gunna) Dioda półprzewodnikowa Dioda półprzewodnikowa jest elementem elektronicznym wykonanym z materiałów półprzewodnikowych. Dioda jest zbudowana z dwóch różnie domieszkowanych warstw

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie akumulatora Li-Poly

Zabezpieczenie akumulatora Li-Poly Zabezpieczenie akumulatora Li-Poly rev. 2, 02.02.2011 Adam Pyka Wrocław 2011 1 Wstęp Akumulatory litowo-polimerowe (Li-Po) ze względu na korzystny stosunek pojemności do masy, mały współczynnik samorozładowania

Bardziej szczegółowo

Instrukcje do doświadczeń. Elektronika

Instrukcje do doświadczeń. Elektronika Instrukcje do doświadczeń Elektronika 1 Spis doświadczeń 1 Dioda podstawowy obwód elektryczny...7 2 Dioda badanie charakterystyki...8 3 Dioda jako prostownik...9 4 LED podstawowy obwód elektryczny...10

Bardziej szczegółowo

Tranzystor. C:\Program Files (x86)\cma\coach6\full.en\cma Coach Projects\PTSN Coach 6 \Elektronika\Tranzystor_cz2b.cmr

Tranzystor. C:\Program Files (x86)\cma\coach6\full.en\cma Coach Projects\PTSN Coach 6 \Elektronika\Tranzystor_cz2b.cmr Tranzystor Program: Coach 6 Projekt: komputer H : C:\Program Files (x86)\cma\coach6\full.en\cma Coach Projects\PTSN Coach 6 \Elektronika\Tranzystor_cz1.cmr C:\Program Files (x86)\cma\coach6\full.en\cma

Bardziej szczegółowo

Radio czyli jak zbudować prosty odbiornik radiowy Opracowanie: Andrzej Grodzki

Radio czyli jak zbudować prosty odbiornik radiowy Opracowanie: Andrzej Grodzki 1 Radio czyli jak zbudować prosty odbiornik radiowy Opracowanie: Andrzej Grodzki Wstęp (historia radia) Za wynalazcę radia uważa się powszechnie Guglielmo Marconiego. Syna włoskiego kupca z Lombardii,

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN KOMPETENCJI DRUGOKLASISTY. Kolorowe zadanie 2012

SPRAWDZIAN KOMPETENCJI DRUGOKLASISTY. Kolorowe zadanie 2012 Imię i nazwisko ucznia... Wypełnia nauczyciel Klasa.... SPRAWDZIAN KOMPETENCJI DRUGOKLASISTY Numer ucznia w dzienniku Instrukcja dla ucznia Kolorowe zadanie 2012 TEST Z JĘZYKA POLSKIEGO Czas pracy: 45

Bardziej szczegółowo

Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy o wzmacniaczu mocy. Takim obciążeniem mogą być na przykład...

Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy o wzmacniaczu mocy. Takim obciążeniem mogą być na przykład... Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE

WYDZIAŁ.. LABORATORIUM FIZYCZNE W S E i Z W WASZAWE WYDZAŁ.. LABOATOUM FZYCZNE Ćwiczenie Nr 10 Temat: POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ. PAWO OHMA Warszawa 2009 Prawo Ohma POMA OPOU METODĄ TECHNCZNĄ Uporządkowany ruch elektronów nazywa się

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Budowa diody Dioda zbudowana jest z dwóch warstw półprzewodników: półprzewodnika typu n (nośnikami prądu elektrycznego są elektrony) i półprzewodnika

Bardziej szczegółowo

E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów

E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów Cele: Wyznaczenie charakterystyk dla diod i tranzystorów. Dla diod określa się zależność I d =f(u d ) prądu od napięcia i napięcie progowe U p. Dla tranzystorów

Bardziej szczegółowo

Finał IV edycji konkursu ELEKTRON zadania ver.0

Finał IV edycji konkursu ELEKTRON zadania ver.0 ul. Janiszewskiego 11/17, 50-372 Wrocław www.wemif.pwr.wroc.pl www.wemif.pwr.wroc.pl/elektron.dhtml Finał IV edycji konkursu ELEKTRON zadania ver.0 1. Połącz w pary: A. Transformator B. Prądnica C. Generator

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne sieci komputerowe

Nowoczesne sieci komputerowe WYŻSZA SZKOŁA BIZNESU W DĄBROWIE GÓRNICZEJ WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA INFORMATYKI I NAUK SPOŁECZNYCH Instrukcja do laboratorium z przedmiotu: Nowoczesne sieci komputerowe Instrukcja nr 1 Dąbrowa Górnicza, 2010

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY KURS ELEKTRONIKI

PRAKTYCZNY KURS ELEKTRONIKI Zestaw EdW09 zawiera następujące elementy (specyfikacja rodzajowa): 1. Diody prostownicze 4 szt. 2. Układy scalone 4 szt. 3. Tranzystory 8 szt. 4. Fotorezystor 1 szt. 5. Przekaźnik 1 szt. 6. Kondensatory

Bardziej szczegółowo

Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora.

Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora. I. Cel ćwiczenia ĆWICZENIE 6 Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora. Badanie właściwości wzmacniaczy tranzystorowych pracujących w układzie wspólnego kolektora. II.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi i montażu Modułu rezystora hamującego

Instrukcja obsługi i montażu Modułu rezystora hamującego Instrukcja obsługi i montażu Modułu rezystora hamującego 1. Bezpieczeństwo użytkowania, Gwarancja 1.1. Zasady bezpiecznego użytkowania 1.2. Gwarancja 2. Parametry pracy 2.1. Parametry elektryczne 3. Montaż

Bardziej szczegółowo

Porady dotyczące instalacji i użyteczności taśm LED

Porady dotyczące instalacji i użyteczności taśm LED Porady dotyczące instalacji i użyteczności taśm LED Sposoby zasilania diod LED Drivery prądowe, czyli stabilizatory prądu Zalety: pełna stabilizacja prądu aktywne działanie maksymalne bezpieczeństwo duża

Bardziej szczegółowo

Tranzystorowe wzmacniacze OE OB OC. na tranzystorach bipolarnych

Tranzystorowe wzmacniacze OE OB OC. na tranzystorach bipolarnych Tranzystorowe wzmacniacze OE OB OC na tranzystorach bipolarnych Wzmacniacz jest to urządzenie elektroniczne, którego zadaniem jest : proporcjonalne zwiększenie amplitudy wszystkich składowych widma sygnału

Bardziej szczegółowo

Tranzystor bipolarny

Tranzystor bipolarny Tranzystor bipolarny 1. zas trwania: 6h 2. ele ćwiczenia adanie własności podstawowych układów wykorzystujących tranzystor bipolarny. 3. Wymagana znajomość pojęć zasada działania tranzystora bipolarnego,

Bardziej szczegółowo

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe

Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Elementy elektroniczne i przyrządy pomiarowe Cel ćwiczenia. Nabycie umiejętności posługiwania się miernikami uniwersalnymi, oscyloskopem, generatorem, zasilaczem, itp. Nabycie umiejętności rozpoznawania

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIOD PÓŁPRZEWODNIKOWYCH

BADANIE DIOD PÓŁPRZEWODNIKOWYCH BAANE O PÓŁPZEWONKOWYCH nstytut izyki Akademia Pomorska w Słupsku Cel i ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest: - zapoznanie się z przebiegiem charakterystyk prądowo-napięciowych diod różnych typów, - zapoznanie

Bardziej szczegółowo

UNO R3 Starter Kit do nauki programowania mikroprocesorów AVR

UNO R3 Starter Kit do nauki programowania mikroprocesorów AVR UNO R3 Starter Kit do nauki programowania mikroprocesorów AVR zestaw UNO R3 Starter Kit zawiera: UNO R3 (Compatible Arduino) x1szt. płytka stykowa 830 pól x1szt. zestaw 75 sztuk kabli do płytek stykowych

Bardziej szczegółowo

SERIA D STABILIZATOR PRĄDU DEDYKOWANY DO UKŁADÓW LED

SERIA D STABILIZATOR PRĄDU DEDYKOWANY DO UKŁADÓW LED SERIA D STABILIZATOR PRĄDU DEDYKOWANY DO UKŁADÓW LED Właściwości: Do 91% wydajności układu scalonego z elektroniką impulsową Szeroki zakres napięcia wejściowego: 9-40V AC/DC Działanie na prądzie stałym

Bardziej szczegółowo

STABILIZATORY NAPIĘCIA STAŁEGO O DZIAŁANIU CIĄGŁYM

STABILIZATORY NAPIĘCIA STAŁEGO O DZIAŁANIU CIĄGŁYM STABILIZATORY NAPIĘCIA STAŁEGO O DZIAŁANIU CIĄGŁYM Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z problemami związanymi z projektowaniem, realizacją i pomiarami wartości parametrów stabilizatorów parametrycznych

Bardziej szczegółowo

Instrukcja montażu i obsługi reklamy LED Krzyż Apteczny LED

Instrukcja montażu i obsługi reklamy LED Krzyż Apteczny LED Instrukcja montażu i obsługi reklamy LED Krzyż Apteczny LED 1) Wprowadzenie Dziękujemy za to, że wybrali Państwo krzyż apteczny reklamę LED z naszej oferty. Mamy nadzieję że nasz produkt spełni w 100%

Bardziej szczegółowo

AC/DC. Jedno połówkowy, jednofazowy prostownik

AC/DC. Jedno połówkowy, jednofazowy prostownik AC/DC Przekształtniki AC/DC można podzielić na kilka typów, mianowicie: prostowniki niesterowane; prostowniki sterowane. Zależnie od stopnia skomplikowania układu i miejsca przyłączenia do sieci elektroenergetycznej

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji modułów wejść M910E M920E, modułu wejść/wyjść M921E oraz modułu wyjść M901E.

Instrukcja instalacji modułów wejść M910E M920E, modułu wejść/wyjść M921E oraz modułu wyjść M901E. 1 Instrukcja instalacji modułów wejść M910E M920E, modułu wejść/wyjść M921E oraz modułu wyjść M901E. Informacje ogólne: Seria 900 jest rodziną mikroprocesorowych urządzeń służących do monitorowania stanów

Bardziej szczegółowo

Fizyka (Biotechnologia)

Fizyka (Biotechnologia) Fizyka (Biotechnologia) Wykład I Marek Kasprowicz dr Marek Jan Kasprowicz pokój 309 marek.kasprowicz@ur.krakow.pl www.ar.krakow.pl/~mkasprowicz Marek Jan Kasprowicz Fizyka 013 r. Literatura D. Halliday,

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Inżynierii akustycznej. Wzmacniacze akustyczne

Laboratorium Inżynierii akustycznej. Wzmacniacze akustyczne Laboratorium Inżynierii akustycznej Wzmacniacze akustyczne 1. Cel laboratorium: Zapoznanie się z podstawowymi klasami pracy tranzystora, typowymi układami przedwzmacniaczy oraz końcówkami mocy. 2. Wstęp

Bardziej szczegółowo

RSC-04 konwerter RS485 SEM 04.2006 Str. 1/7 RSC-04 INSTRUKCJA OBSŁUGI. Ostrzeżenie o niebezpieczeństwie porażenia elektrycznego.

RSC-04 konwerter RS485 SEM 04.2006 Str. 1/7 RSC-04 INSTRUKCJA OBSŁUGI. Ostrzeżenie o niebezpieczeństwie porażenia elektrycznego. RSC-04 konwerter RS485 SM 04.2006 Str. 1/7 RSC-04 INSTRUKCJA OBSŁUGI Stosowane oznaczenia: SYMBOL OPIS Ostrzeżenie o niebezpieczeństwie porażenia elektrycznego. Ostrzeżenie o konieczności ścisłego stosowania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1 Program Electronics Workbench

Ćwiczenie 1 Program Electronics Workbench Systemy teleinformatyczne Ćwiczenie Program Electronics Workbench Symulacja układów logicznych Program Electronics Workbench służy do symulacji działania prostych i bardziej złożonych układów elektrycznych

Bardziej szczegółowo

Test 4. 1. (4 p.) 2. (1 p.) Wskaż obwód, który umożliwi wyznaczenie mocy żarówki. A. B. C. D. 3. (1 p.) str. 1

Test 4. 1. (4 p.) 2. (1 p.) Wskaż obwód, który umożliwi wyznaczenie mocy żarówki. A. B. C. D. 3. (1 p.) str. 1 Test 4 1. (4 p.) Na lekcji fizyki uczniowie (w grupach) wyznaczali opór elektryczny opornika. Połączyli szeregowo zasilacz, amperomierz i opornik. Następnie do opornika dołączyli równolegle woltomierz.

Bardziej szczegółowo

SYMBOLE GRAFICZNE. Tyrystory. Struktura Charakterystyka Opis

SYMBOLE GRAFICZNE. Tyrystory. Struktura Charakterystyka Opis SYMBOLE GRAFICZNE y Nazwa triasowy blokujący wstecznie SCR asymetryczny ASCR Symbol graficzny Struktura Charakterystyka Opis triasowy blokujący wstecznie SCR ma strukturę czterowarstwową pnpn lub npnp.

Bardziej szczegółowo

Tranzystory dla początkujących

Tranzystory dla początkujących W tym odcinku zapoznasz się ze wzmacniaczem tranzystorowym w układzie wspólnego emitera. Podej dziemy do tematu inaczej niż szkolne podręczniki i okaże się, że występujące tu zależności wcale nie są trudne.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Realitynet.pl - przystępnie o komputerach

Spis treści. Realitynet.pl - przystępnie o komputerach Spis treści 1. Wstęp. Wskaźnik jednodiodowy.... 2 2. Wskaźnik na 10 diodach LED.... 6 3. Wskaźnik wielodiodowy na dwukolorowych diodach LED.... 14 - Koniec spisu treści - Realitynet.pl - przystępnie o

Bardziej szczegółowo

Programator ZL2PRG jest uniwersalnym programatorem ISP dla mikrokontrolerów, o budowie zbliżonej do STK200/300 (produkowany przez firmę Kanda).

Programator ZL2PRG jest uniwersalnym programatorem ISP dla mikrokontrolerów, o budowie zbliżonej do STK200/300 (produkowany przez firmę Kanda). ZL2PRG Programator ISP dla mikrokontrolerów AVR firmy Atmel Programator ZL2PRG jest uniwersalnym programatorem ISP dla mikrokontrolerów, o budowie zbliżonej do STK200/300 (produkowany przez firmę Kanda).

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi miernika uniwersalnego MU-02D

Instrukcja obsługi miernika uniwersalnego MU-02D Instrukcja obsługi miernika uniwersalnego MU-02D 1. Informacje ogólne Miernik MU-02D umożliwia pomiary napięć stałych (do 1000V) i przemiennych (do 750V), natężenia prądu stałego (do 10A), oporności (do

Bardziej szczegółowo

Diody, tranzystory, tyrystory. Materiały pomocnicze do zajęć.

Diody, tranzystory, tyrystory. Materiały pomocnicze do zajęć. Diody, tranzystory, tyrystory Materiały pomocnicze do zajęć. Złącze PN stanowi podstawę diod półprzewodnikowych. Rozpatrzmy właściwości złącza poddanego napięciu. Na poniŝszym rysunku pokazano złącze PN,

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

Lampki sygnalizacyjne LED

Lampki sygnalizacyjne LED Lampki sygnalizacyjne LED www.twelvee.com.pl Wprowadzenie Lampki sygnalizacyjne z diodami LED stosowane są do sygnalizacji stanów obwodów elektrycznych, urządzeń i procesów technologicznych. Zastępują

Bardziej szczegółowo

LUPS-11ME LISTWOWY UNIWERSALNY PRZETWORNIK SYGNAŁOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 2003 r.

LUPS-11ME LISTWOWY UNIWERSALNY PRZETWORNIK SYGNAŁOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 2003 r. LISTWOWY UNIWERSALNY PRZETWORNIK SYGNAŁOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA Wrocław, kwiecień 2003 r. 50-305 WROCŁAW TEL./FAX (+71) 373-52-27 ul. S. Jaracza 57-57a TEL. 0-602-62-32-71 str.2 SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

Gdy zostaję sam w domu

Gdy zostaję sam w domu Zeszyt metodyczny dla nauczycieli Energa przedstawia: W krainie prądu elektrycznego 1 Temat 3 Gdy zostaję sam w domu Cele zajęć Zapoznanie z zasadami bezpiecznego korzystania z prądu i urządzeń elektrycznych

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Pawłowski Centrum Fizyki Teoretycznej PAN Warszawa. Magnetyczna latarka

Krzysztof Pawłowski Centrum Fizyki Teoretycznej PAN Warszawa. Magnetyczna latarka Logo designed by Armella Leung, www.armella.fr.to Krzysztof Pawłowski Centrum Fizyki Teoretycznej PAN Warszawa Magnetyczna latarka Prawa Faradaya? Oj.. Relacja pomiędzy zmianą wartości strumienia magnetycznego

Bardziej szczegółowo

STEROWNIK MIKROPROCESOROWY PWM EC-10. Dla oświetlenia LED RGB. wersja oprogramowania: 1.7

STEROWNIK MIKROPROCESOROWY PWM EC-10. Dla oświetlenia LED RGB. wersja oprogramowania: 1.7 STEROWNIK MIKROPROCESOROWY PWM EC-10 Dla oświetlenia LED RGB wersja oprogramowania: 1.7 INSTRUKCJA OBSŁUGI INSTRUKCJA OBSŁUGI Sterownik EC-10 to zmontowana i uruchomiona płytka PCB, zawierająca poza elektroniką

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY METROLOGII ĆWICZENIE 7 TEMPERATURA Międzywydziałowa Szkoła Inżynierii Biomedycznej 2009/2010 SEMESTR 3

PODSTAWY METROLOGII ĆWICZENIE 7 TEMPERATURA Międzywydziałowa Szkoła Inżynierii Biomedycznej 2009/2010 SEMESTR 3 PODSTAWY METROLOGII ĆWICZENIE 7 TEMPERATURA Międzywydziałowa Szkoła Inżynierii Biomedycznej 2009/2010 SEMESTR 3 Rozwiązania zadań nie były w żaden sposób konsultowane z żadnym wiarygodnym źródłem informacji!!!

Bardziej szczegółowo

znajdowały się różne instrukcje) to tak naprawdę definicja funkcji main.

znajdowały się różne instrukcje) to tak naprawdę definicja funkcji main. Część XVI C++ Funkcje Jeśli nasz program rozrósł się już do kilkudziesięciu linijek, warto pomyśleć o jego podziale na mniejsze części. Poznajmy więc funkcje. Szybko się przekonamy, że funkcja to bardzo

Bardziej szczegółowo

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r.

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r. LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA Wrocław, kwiecień 1999 r. 50-305 WROCŁAW TEL./FAX (+71) 373-52-27 ul. S. Jaracza 57-57a TEL. 602-62-32-71 str.2 SPIS TREŚCI 1.OPIS

Bardziej szczegółowo

OŚWIETLENIE, ŹRÓDŁA ŚWIATŁA

OŚWIETLENIE, ŹRÓDŁA ŚWIATŁA Kompaktowe lampy fluorescencyjne... 140 Żarówki halogenowe... 142 Lampy LED... 143 Sznury diodowe... 147 Diody oświetleniowe (LED)... 151 Latarki, lampy warsztatowe... 152 Lampy rowerowe... 155 Reflektory

Bardziej szczegółowo

14. PRZEWODNIK INSTALACJI/ PODŁĄCZENIA PRZEWODÓW

14. PRZEWODNIK INSTALACJI/ PODŁĄCZENIA PRZEWODÓW 14. PRZEWODNIK INSTALACJI/ PODŁĄCZENIA PRZEWODÓW SPIS TREŚCI 1. Zanim rozpoczniesz... 188 2. Zawartość opakowania... 188 3. Ogólne środki ostrożności... 188 4. Środki ostrożności dotyczące instalacji...

Bardziej szczegółowo

Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa

Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa Laboratorum 4 Dioda półprzewodnikowa Marcin Polkowski (251328) 19 kwietnia 2007 r. Spis treści 1 Cel ćwiczenia 2 2 Opis ćwiczenia 2 3 Wykonane pomiary 3 3.1 Dioda krzemowa...............................................

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Elektroniki

Laboratorium Elektroniki Wydział Mechaniczno-Energetyczny Laboratorium Elektroniki Badanie wzmacniaczy tranzystorowych i operacyjnych 1. Wstęp teoretyczny Wzmacniacze są bardzo często i szeroko stosowanym układem elektronicznym.

Bardziej szczegółowo

Spis symboli elementów elektronicznych

Spis symboli elementów elektronicznych Spis symboli elementów elektronicznych Symbol Oznaczenie Opis M V cc V dd Ścieżki i punkty łączenia ścieżek - należy zwracać uwagę na czarne kropeczki w miejscu krzyżowania się ścieżek, bowiem oznaczają

Bardziej szczegółowo

ZWORY ELEKTROMAGNETYCZNE - INSTRUKCJA OBSŁUGI

ZWORY ELEKTROMAGNETYCZNE - INSTRUKCJA OBSŁUGI ZWORY ELEKTROMAGNETYCZNE INSTRUKCJA OBSŁUGI Spis treści: 1. Zamki elektromagnetyczne podwieszane 1.1. Parametry techniczne 1.2. Wymiary zamków pojedynczych do drzwi jednoskrzydłowych 1.3. Wymiary zamków

Bardziej szczegółowo

Ręczne przyrządy pomiarowe

Ręczne przyrządy pomiarowe Kieszonkowy multimetr jest uniwersalnym przyrządem pomiarowym wyposażonym w wyświetlacz, przełącznik obrotowy i 4-pozycyjny przełącznik ręczny. Nadaje się on do pomiaru oraz sprawdzania napięcia, rezystancji,

Bardziej szczegółowo

"Sterownik MASTER-SLAVE" wersja 2.0

Sterownik MASTER-SLAVE wersja 2.0 "Sterownik MASTER-SLAVE" wersja 2.0 Instrukcja obsługi RoHS Producent: EL KOSMITO Rafał Majewski Ul. Kościuszki 21 68-320 Jasień NIP 928-192-12-96 REGON 080936699 Kontakt: www.elkosmito.pl info@elkosmito.pl

Bardziej szczegółowo

Elementy optoelektroniczne. Przygotował: Witold Skowroński

Elementy optoelektroniczne. Przygotował: Witold Skowroński Elementy optoelektroniczne Przygotował: Witold Skowroński Plan prezentacji Wstęp Diody świecące LED, Wyświetlacze LED Fotodiody Fotorezystory Fototranzystory Transoptory Dioda LED Dioda LED z elektrycznego

Bardziej szczegółowo

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa

Dioda półprzewodnikowa COACH 10 Dioda półprzewodnikowa Program: Coach 6 Projekt: na MN060c CMA Coach Projects\PTSN Coach 6\ Elektronika\dioda_2.cma Przykład wyników: dioda2_2.cmr Cel ćwiczenia - Pokazanie działania diody - Wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

JAZZ OPLC JZ10-11-UA24/JZ10-J-UA24

JAZZ OPLC JZ10-11-UA24/JZ10-J-UA24 Instrukcja użytkownika JAZZ OPLC JZ10-11-UA24/JZ10-J-UA24 Poradnik montażu Micro OPLC 9 wejść cyfrowych, 2 wejścia analogowe/cyfrowe, 2 wejścia analogowe, 2 wejścia PT100/Termoparowe 5 wyjść przekaźnikowych,

Bardziej szczegółowo

SYMBOLE STOSOWANE W RYSUNKU TECHNICZNYM ELEKTRYCZNYM NA PRZYKŁADZIE DOMOWEJ INSTALACJI ELEKTRYCZNEJ

SYMBOLE STOSOWANE W RYSUNKU TECHNICZNYM ELEKTRYCZNYM NA PRZYKŁADZIE DOMOWEJ INSTALACJI ELEKTRYCZNEJ Bożena Piekarska Ośrodek Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego ŁCDNiKP SYMBOLE STOSOWANE W RYSUNKU TECHNICZNYM ELEKTRYCZNYM NA PRZYKŁADZIE DOMOWEJ INSTALACJI ELEKTRYCZNEJ III etap edukacji (klasa I) Cele

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Parametry statyczne tranzystorów polowych JFET i MOSFET

Ćwiczenie 4. Parametry statyczne tranzystorów polowych JFET i MOSFET Ćwiczenie 4 Parametry statyczne tranzystorów polowych JFET i MOSFET Cel ćwiczenia Podstawowym celem ćwiczenia jest poznanie charakterystyk statycznych tranzystorów polowych złączowych oraz z izolowaną

Bardziej szczegółowo

PILIGRIM SMD wg SP5JPB

PILIGRIM SMD wg SP5JPB PILIGRIM SMD wg SP5JPB WYKAZ CZĘŚCI PŁYTKI PODSTAWOWEJ. Piligrim SMD Rezystory SMD 0805 1% Układy scalone SMD Kondensatory SMD 0805 50V 10 ohm - 2 szt 180p -2 szt NE5532-6 szt 100 ohm -4 szt 430p -2 szt

Bardziej szczegółowo

CSMIO IP. Wyjścia różnicowe Dodatek. copyright 2012 CS-Lab s.c.

CSMIO IP. Wyjścia różnicowe Dodatek. copyright 2012 CS-Lab s.c. CSMIO IP Wyjścia różnicowe Dodatek copyright 2012 CS-Lab s.c. Spis treści 1 Informacje ogólne Dlaczego wyjścia różnicowe?... 3 1.1 Użyte oznaczenia... 3 2 Przykłady podłączeń... 4 2.1 Sterowniki silników

Bardziej szczegółowo

Tranzystory dla początkujących

Tranzystory dla początkujących część 4 Tranzystory dla początkujących Przed miesiącem gruntownie omówiliśmy obwód wejściowy tranzystora, czyli złącze baza emiter. Dziś oczywiście zajmiemy się obwodem kolektor emiter i wreszcie dowiesz

Bardziej szczegółowo

STABILIZATOR NAPIĘCIA

STABILIZATOR NAPIĘCIA STABILIZATOR NAPIĘCIA Indywidualna Pracownia Elektroniczna Michał Dąbrowski asystent: Krzysztof Piasecki 16 XI 2010 1 Streszczenie Celem doświadczenia jest zapoznanie się z zasadą działania i wykonanie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego str. 1

Spis treści. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego str. 1 El ektroni ka Anal ogow a Aut orpr ogr amuz aj ęć: mgri nż.mar ci njuki ewi cz Pr oj ektwspół f i nansowanyześr odkówuni ieur opej ski ejwr amacheur opej ski egofunduszuspoł ecznego Spis treści Zajęcia

Bardziej szczegółowo

Prąd elektryczny. 1.1.Pojęcie prądu elektrycznego

Prąd elektryczny. 1.1.Pojęcie prądu elektrycznego Prąd elektryczny 1.1.Pojęcie prądu elektrycznego Prądem elektrycznym nazywamy uporządkowany ruch ładunków elektrycznych. Czynnikiem wywołującym ten ruch jest różnica potencjałów, czyli istnienie napięcia.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI PILOTA MAK PLUS

INSTRUKCJA OBSŁUGI PILOTA MAK PLUS INSTRUKCJA OBSŁUGI PILOTA MAK PLUS 1. INFORMACJE OGÓLNE Pilot uniwersalny MAK Plus może obsługiwać równocześnie 2 urządzenia: TV (odbiornik telewizyjny) oraz SAT (tuner satelitarny). Przed użyciem pilota

Bardziej szczegółowo

Zegar Cieni Instrukcja montażu

Zegar Cieni Instrukcja montażu Zegar Cieni Instrukcja montażu Co powinno być w pudełku: 1 taśma 10-żyłowa kolorowa ze złączem IDC (3szt.), goldpin kątowy 2x5 do taśmy (3szt.), rurka termokurczliwa 2 płytka drukowana matrycy LED (3szt.)

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii P O L I T E C H N I K A G D A Ń S K A Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii Temat: Wyznaczanie charakterystyk prądowo-napięciowych modułu ogniw fotowoltaicznych i sprawności konwersji

Bardziej szczegółowo

Master Power+ przenośny bank energii/mobilna ładowarka do urządzeń przenośnych.

Master Power+ przenośny bank energii/mobilna ładowarka do urządzeń przenośnych. Master Power+ przenośny bank energii/mobilna ładowarka do urządzeń przenośnych. Od długiego czasu jeżdżę na rowerze i coraz częściej organizujemy trasy jedno i dwudniowe. Prawie za każdym razem smartfone

Bardziej szczegółowo

Pomiary podstawowych wielkości elektrycznych: prawa Ohma i Kirchhoffa. Katedra Architektury Komputerów i Telekomunikacji

Pomiary podstawowych wielkości elektrycznych: prawa Ohma i Kirchhoffa. Katedra Architektury Komputerów i Telekomunikacji Bogdan Olech Mirosław Łazoryszczak Dorota Majorkowska-Mech Elektronika Laboratorium nr 1 Temat: Pomiary podstawowych wielkości elektrycznych: prawa Ohma i Kirchhoffa Katedra Architektury Komputerów i Telekomunikacji

Bardziej szczegółowo

BEZPRZEWODOWY VIDEODOMOFON XT-07 2.4GHz Cyfrowa transmisja

BEZPRZEWODOWY VIDEODOMOFON XT-07 2.4GHz Cyfrowa transmisja BEZPRZEWODOWY VIDEODOMOFON XT-07 2.4GHz Cyfrowa transmisja Dziękujemy za zakup videodomofonu firmy REER ELECTRONICS Prosimy o zapoznanie się z instrukcją przed podłączeniem videodomofonu Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Modem radiowy MR10-GATEWAY-S

Modem radiowy MR10-GATEWAY-S Modem radiowy MR10-GATEWAY-S - instrukcja obsługi - (dokumentacja techniczno-ruchowa) Spis treści 1. Wstęp 2. Budowa modemu 3. Parametry techniczne 4. Parametry konfigurowalne 5. Antena 6. Dioda sygnalizacyjna

Bardziej szczegółowo

Maria Rozenbajgier, Ryszard Rozenbajgier. Małgorzata Godlewska, Danuta Szot-Gawlik. Świat fizyki

Maria Rozenbajgier, Ryszard Rozenbajgier. Małgorzata Godlewska, Danuta Szot-Gawlik. Świat fizyki Maria Rozenbajgier, Ryszard Rozenbajgier Małgorzata Godlewska, Danuta Szot-Gawlik Świat fizyki Zeszyt przedmiotowo-ćwiczeniowy dla uczniów gimnazjum Część 3A Właścicielem tego zeszytu jest: Klasa Gimnazjum

Bardziej szczegółowo

Ø 8 MM, ZŁĄCZE ŻEŃSKIE Z ZATRZASKIEM, ZALEWANY PRZEWÓD M8 ZŁĄCZE ŻEŃSKIE, ZALEWANY PRZEWÓD. Kątowe, 5 m przewodu 4-żyłowego

Ø 8 MM, ZŁĄCZE ŻEŃSKIE Z ZATRZASKIEM, ZALEWANY PRZEWÓD M8 ZŁĄCZE ŻEŃSKIE, ZALEWANY PRZEWÓD. Kątowe, 5 m przewodu 4-żyłowego Przewody i złącza Szybkie przyłączenie czujnika Wskazanie LED Wysoki stopień ochrony IP65 - IP68 Ø 8 MM, ZŁĄCZE ŻEŃSKIE Z ZATRZASKIEM, ZALEWANY PRZEWÓD Złącze Liczba przewodów: 3 x 0,25mm 2 Prąd nomin./napięcie:

Bardziej szczegółowo

Moduł CON014. Wersja na szynę 35mm. Przeznaczenie. Użyteczne właściwości modułu

Moduł CON014. Wersja na szynę 35mm. Przeznaczenie. Użyteczne właściwości modułu Moduł CON014 Wersja na szynę 35mm RS232 RS485 Pełna separacja galwaniczna 3.5kV. Zabezpiecza komputer przed napięciem 220V podłączonym od strony interfejsu RS485 Kontrolki LED stanu wejść i wyjść na

Bardziej szczegółowo

Krótki kurs montażu płyteczki do SM48 H0.

Krótki kurs montażu płyteczki do SM48 H0. Krótki kurs montażu płyteczki do SM48 H0. Tak właściwie, to montaż detali na płyteczce nie powinien nikomu przysporzyć większych kłopotów, wystarczy wykorzystać posiadane midichloriany, poświęcić góra

Bardziej szczegółowo

Dane techniczne P 316

Dane techniczne P 316 Dane techniczne P 316 Parametry w zakresie stabilizacji napięcia Napięcie wyjściowe Niedokładność kalibracji napięcia 0,5% lub 50mV Stabilizacja napięcia wyjściowego przy zm.map sieci + 10%, -10% Stabilizacja

Bardziej szczegółowo

ADAMS DIGITALA AUDITIVA METOD

ADAMS DIGITALA AUDITIVA METOD AAMS IGITALA AUITIVA METO 00 AAM PUBLISHING AA 0 PL Kopiowanie jest nielegalne Chwyty fletowe. Jak czytać tabulatury Oto bardzo prosty sposób poznania podstawowych chwytów na flecie. Zapoznaj się dokładnie

Bardziej szczegółowo

Tranzystory bipolarne. Podstawowe układy pracy tranzystorów.

Tranzystory bipolarne. Podstawowe układy pracy tranzystorów. ĆWICZENIE 4 Tranzystory bipolarne. Podstawowe układy pracy tranzystorów. I. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z układami zasilania tranzystorów. Wybór punktu pracy tranzystora. Statyczna prosta pracy. II. Układ

Bardziej szczegółowo

DTR.ZSP-41.SP-11.SP-02 APLISENS PRODUKCJA PRZEMYSŁOWEJ APARATURY POMIAROWEJ I ELEMENTÓW AUTOMATYKI INSTRUKCJA OBSŁUGI

DTR.ZSP-41.SP-11.SP-02 APLISENS PRODUKCJA PRZEMYSŁOWEJ APARATURY POMIAROWEJ I ELEMENTÓW AUTOMATYKI INSTRUKCJA OBSŁUGI DTR.ZSP-41.SP-11.SP-02 APLISENS PRODUKCJA PRZEMYSŁOWEJ APARATURY POMIAROWEJ I ELEMENTÓW AUTOMATYKI INSTRUKCJA OBSŁUGI ZASILACZ SEPARATOR PRZETWORNIK SYGNAŁÓW ZSP-41 ZASILACZ SEPARATOR PRZETWORNIK SYGNAŁÓW

Bardziej szczegółowo

Tester samochodowych sond lambda

Tester samochodowych sond lambda Tester samochodowych P R O sond J E lambda K T Y Tester samochodowych sond lambda Elektroniczny analizator składu mieszanki AVT 520 Przyrz¹d opisany w artykule s³uøy do oceny sprawnoúci sondy lambda oraz

Bardziej szczegółowo

Ć w i c z e n i e 1 POMIARY W OBWODACH PRĄDU STAŁEGO

Ć w i c z e n i e 1 POMIARY W OBWODACH PRĄDU STAŁEGO Ć w i c z e n i e POMIAY W OBWODACH PĄDU STAŁEGO. Wiadomości ogólne.. Obwód elektryczny Obwód elektryczny jest to układ odpowiednio połączonych elementów przewodzących prąd i źródeł energii elektrycznej.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja nadajnika: NR5-MAXIM-MULTI wersja oprogramowania 7vxx i 8v4x ( nadajnik w obudowie z zasilaczem )

Instrukcja nadajnika: NR5-MAXIM-MULTI wersja oprogramowania 7vxx i 8v4x ( nadajnik w obudowie z zasilaczem ) Instrukcja nadajnika: NR5-MAXIM-MULTI wersja oprogramowania 7vxx i 8v4x ( nadajnik w obudowie z zasilaczem ) 1. Możliwości sytemu LEGION. Nadajnik typu NR5-MAXIM sytemu SR5 Legion został wyposażony w procesor

Bardziej szczegółowo

Kompresor LA 10 Nr produktu 000562184

Kompresor LA 10 Nr produktu 000562184 INSTRUKCJA OBSŁUGI Kompresor LA 10 Nr produktu 000562184 Strona 1 z 8 3.0 Opis produktu 3.1 Zawartość 1 Kompresor LA 10 z wężem wysokiego ciśnienia (ze złączką do wentyli samochodowych) i jednym złączem

Bardziej szczegółowo

Sejf Conrad 20EA z zamkiem elektronicznym, pojemność: 8,2 l

Sejf Conrad 20EA z zamkiem elektronicznym, pojemność: 8,2 l INSTRUKCJA OBSŁUGI Sejf Conrad 20EA z zamkiem elektronicznym, pojemność: 8,2 l Nr produktu 755009 Strona 1 z 5 Przeznaczenie Sejf jest używany do przechowywania wartościowych przedmiotów. Posiada on trwałą

Bardziej szczegółowo