WP YW BAKTERII Z RODZAJU ARTHROSPIRA NA FUNKCJONOWANIE UK ADU IMMUNOLOGICZNEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WP YW BAKTERII Z RODZAJU ARTHROSPIRA NA FUNKCJONOWANIE UK ADU IMMUNOLOGICZNEGO"

Transkrypt

1 POST. MIKROBIOL., 2010, 49, 1, WP YW BAKTERII Z RODZAJU ARTHROSPIRA NA FUNKCJONOWANIE UK ADU IMMUNOLOGICZNEGO Aleksandra Duda-Chodak* 1, ukasz Wajda 1, Ma³gorzata Kobus 1, Maria Kubica 1, Tomasz Tarko 1 1 Katedra Technologii Fermentacji i Mikrobiologii Technicznej, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie ul. Balicka 122, Kraków Wp³ynê³o w lipcu Wstêp. 2. Charakterystyka bakterii z rodzaju Arthrospira. 3. Oddzia³ywanie spiruliny na uk³ad odpornoœciowy Badania in vitro Badania in vivo. 4. W³aœciwoœci przeciwzapalne i antyalergiczne. 5 Aktywnoœæ antywirusowa. 6. Dzia³anie ochronne przed czynnikami genotoksycznymi i mutagennymi. 7. Wp³yw spiruliny na rozwój nowotworów. 8. Podsumowanie Effect of bacteria belonging to Arthrospira genus on the immune system functions Abstract: In the paper the pro-health and therapeutic properties of biomass and pharmaceuticals prepared from cyanobacteria belonging to the genus Arthrospira (Spirulina) are presented. Spirulina is a valuable source of protein (55 70% d.w.), vitamins, microelements, polyunsaturated fatty acids, polyphenols, carotenoids and polysaccharides. It has been demonstrated that spirulina (Arthrospira-based dietary supplements) as well as water extracts of Arthrospira activate immune system, mainly by modulation of cytokine levels. C-phycocyanin, one of the major biliproteins of cyanobacteria, is a potent selective cyclooxygenase-2 inhibitor, engaged in prostaglandins synthesis, inhibition of histamine release from mast cells and is characterized by high antioxidant properties. Compounds extracted from Arthrospira have inhibitory activity against a wide range of viruses such as HIV-1, HSV-1, HSV-2, HCMV, influenza type A, measles, and many more. Extracts from cyanobacteria have antimutagenic and anticancer effect and can prevent development and growth of tumor as well as inhibit metastasis or proliferation of cancer cells. 1. Introduction. 2. Characteristics of bacteria belonging to Arthrospira genus. 3. The impact of spirulina on the immune system In vivo research In vitro experiments. 4. Anti-inflammatory and anti-allergic properties. 5. Antiviral activity. 6. Protection against genotoxic and mutagenic agents. 7. The effect of spirulina on tumor development. 8. Summary S³owa kluczowe: Arthrospira, alergia, nowotwory, spirulina, uk³ad immunologiczny, wirusy Key words: Arthrospira, allergy, tumors, spirulina, immunological system, viruses 1. Wstêp Spirulina, zwana niebiesko-zielonym glonem, ju wiele wieków temu by³a u ywana jako po ywienie przez Azteków oraz plemiona afrykañskie zamieszkuj¹ce rejony przyleg³e do jeziora Czad [9]. Obecnie wiadomo ju, e nie jest to glon, ale bakteria z rodzaju Arthrospira (dawniej Spirulina). W ostatnich latach obserwuje siê znaczne zainteresowanie tym organizmem, ze wzglêdu na jego sk³ad chemiczny, interesuj¹cy z ywieniowego punktu widzenia. Na rynku dostêpne s¹ liczne preparaty zawieraj¹ce, w postaci tabletek lub ekstraktów, ró ne gatunki z rodzaju Arthrospira, funkcjonuj¹ce pod potoczn¹ nazw¹ spirulina. Ze wzglêdu na zdolnoœæ sinic do wytwarzania toksyn, wiele z tych gatunków zosta³o dok³adnie przebadane pod k¹tem potencjalnie toksycznego wp³ywu na organizm spo ywaj¹cych je osób. Spirulina, obok funkcji ywieniowej mo e pe³niæ równie rolê farmaceutyku o bardzo szerokim spektrum dzia³ania. W licznych badaniach wykazano, e przyjmowanie preparatów sporz¹dzonych na bazie tych bakterii, pomaga zahamowaæ rozwój istniej¹cych nowotworów i zapobiegaæ powstawaniu nowych, przeciwdzia³a zaka eniu i wzrostowi paso ytów. Preparaty te maj¹ w³aœciwoœci przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, s¹ wykorzystywane jako lek antyalergiczny, a tak e w leczeniu anemii i wrzodów. Farmaceutyki na bazie spiruliny wykazuj¹ zdolnoœæ poch³aniania z organizmu metali ciê kich oraz pierwiastków promieniotwórczych. Dowiedziono równie ich skutecznoœci w zmniejszaniu genotoksycznoœci i uszkodzeñ chromosomów wywo³anych przez mitomycynê, cyklofosfamid i uretan [5, 10, 34]. 2. Charakterystyka bakterii z rodzaju Arthrospira Nazw¹ spirulina okreœla siê dostêpne komercyjnie suplementy ywnoœci, zawieraj¹ce w swym sk³adzie biomasê sinic (cyjanobakterii), najczêœciej Arthrospira platensis lub Arthrospira maxima. Dawniej, te i pozosta³e gatunki z rodzaju Arthrospira klasyfikowano * Autor korespondencyjny: Katedra Technologii Fermentacji i Mikrobiologii Technicznej, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, ul. Balicka 122, Kraków, tel. (012) , fax. (012) ,

2 16 ALEKSANDRA DUDA-CHODAK, UKASZ WAJDA, MA GORZATA KOBUS, MARIA KUBICA, TOMASZ TARKO jako rodzaj Spirulina. Obecnie przyjmuje siê, e stanowi¹ one odrêbny rodzaj [46], niemniej jednak stara nazwa jest bardzo popularna i nadal stosowana, szczególnie w jêzyku potocznym. Spirulina jest bogatym Ÿród³em bia³ka szacuje siê, e stanowi ono 55 70% suchej masy. Zawiera te witaminy z grupy B (B1, B2, B3, B6, B9, B12), witaminê D, kwas askorbinowy, tokoferole. Biomasa tych sinic jest bogata w nienasycone kwasy t³uszczowe, w tym T-3 i T-6. Do najwa niejszych (do 30%) nale y kwas (-linolenowy (GLA), wystêpuj¹cy tak e w mleku karmi¹cych matek, bêd¹cy prekursorem prostaglandyny E1. Ponadto, spirulina zapewnia tak e kwas linolenowy (ALA), alfa-linolowy (LA), stearydynowy (SDA), eikozapentaenowy (EPA), dokozaheksaenowy (DHA) oraz arachidonowy (AA). Spirulina jest bogatym Ÿród³em wielu minera³ów: potasu, wapnia, chromu, miedzi, elaza, magnezu, manganu, fosforu, selenu, sodu i cynku. Zawiera liczne barwniki, w tym chlorofil a, ksantofile, karotenoidy (szczególnie bogata jest w $-karoten) oraz inne substancje o w³aœciwoœciach antyoksydacyjnych (fikocyjaniny, taniny itd.) [3, 4, 37]. Stanowi¹c tak bogate Ÿród³o ró norodnych sk³adników od ywczych i bioaktywnych, spirulina wykazuje szereg w³aœciwoœci prozdrowotnych i leczniczych. 3. Oddzia³ywanie spiruliny na uk³ad odpornoœciowy Szerokie spektrum dzia³ania spiruliny w g³ównej mierze jest powodowane przez wzmocnienie swoistych mechanizmów odpowiedzi immunologicznej. Do tej pory badania przeprowadzano zarówno in vivo, jak i w hodowlach in vitro na liniach ludzkich oraz zwierzêcych, uzyskuj¹c w niezale nie przeprowadzanych testach zbli one do siebie i bardzo obiecuj¹ce wyniki. We wszystkich badaniach pod wp³ywem sinic zaobserwowano wzrost poziomu niektórych cytokin, g³ównie interleukiny-1 (IL-1), IL-2, IL-4, IL-6 oraz interferonu-( (IFN-(). Zwi¹zki te odgrywaj¹ istotn¹ rolê w regulowaniu funkcji uk³adu immunologicznego. Interferon-( zmienia fenotyp limfocytów B, stymuluj¹c ich ró nicowanie do komórek plazmatycznych wydzielaj¹cych immunoglobuliny i indukuje powstawanie komórek cytotoksycznych ze spoczynkowych. Interleukina-1 aktywuje limfocyty i jest kostymulatorem limfocytów T, a ponadto zwiêksza proliferacjê komórek nab³onkowatych grasicy. Interleukina-2 stanowi najwa niejszy czynnik wzrostowy limfocytów T, stymuluje komórki NK i wspomaga proliferacjê limfocytów B, natomiast IL-4 ma zdolnoœæ aktywacji spoczynkowych limfocytów B [40]. Poniewa ka da z wymienionych cytokin ma znaczny wp³yw na prawid³owe funkcjonowanie uk³adu odpornoœciowego (i nie tylko), to spirulina indukuj¹c zwiêkszenie produkcji ich wszystkich stanowi po ¹dany suplement diety i znajduje zastosowanie w licznych preparatach farmaceutycznych wykorzystywanych m.in. w niekonwencjonalnym leczeniu niektórych nowotworów Badania in vitro Poprzez przeprowadzenie licznych badañ dowiedziono, e ekstrakty wodne sporz¹dzone z biomasy bakterii A. platensis wp³ywaj¹ na aktywnoœæ uk³adu immunologicznego poprzez modulacjê funkcji makrofagów, zwiêkszenie ich zdolnoœci do fagocytozy oraz podwy szenie poziomu interleukiny-1. W badaniach in vitro, Q u r e s h i i wsp. [36] stosowali 1 do 16-godzinn¹ ekspozycjê hodowli makrofagów na dzia³anie wodnego ekstraktu z Arthrospira platensis (stê enia od 10 do 40 µg/ml). Wykazali, e komórki po kontakcie z ekstraktem charakteryzowa³y siê znacznie wiêkszym rozprzestrzenianiem siê i wakuolizacj¹, jednoczeœnie wzrós³ odsetek makrofagów, które sfagocytowa³y nieopsonizowane erytrocyty owcze (SRBC), jak i œrednia liczba SRBC, które zosta³y zinternalizowane. Równie supernatant znad hodowli makrofagów poddanych dzia³aniu spiruliny zawiera³ czynnik o w³aœciwoœciach antynowotworowych. W innych badaniach in vitro zbadano wp³yw sk³adników czynnych zawartych w biomasie Arthrospira platensis na ludzkie jednoj¹drzaste komórki krwi obwodowej (PBMC) [28]. Stwierdzono, e ekstrakt sinic zwiêksza wydzielanie IL-1$, IL-4 oraz IFN-( odpowiednio 2; 3,3 i 13,6-krotnie w stosunku do grupy kontrolnej. Indukcja interferonu by³a porównywalna do tej po stymulacji fitohemaglutynin¹ (PHA), ale o znacznie mniej mitogennym dzia³aniu. Wy sza zawartoœæ IFN-( w stosunku do poziomu IL-4 wskazuje na to, e A. platensis jest bardziej efektywna w stymulowaniu odpowiedzi typu Th1, a co za tym idzie nasila odpornoœæ komórkow¹. Bakteria ta, pomaga zachowaæ równowagê w produkcji cytokin wytwarzanych przez limfocyty typu Th1 (IL-2, IFN-(, TNF-$) i Th2 (IL-4), dziêki czemu nadaje siê do ochrony komórek zarówno przed wewn¹trzkomórkowymi, jak i zewn¹trzkomórkowymi patogenami i paso ytami Badania in vivo Wiêkszoœæ z badañ mia³a na celu wykrycie i poznanie mechanizmów dzia³ania zwi¹zków chemicznych zawartych w biomasie tych sinic na odpornoœciowy uk³ad zwierz¹t i ludzi oraz ocenê korzyœci zdrowotnych z ich stosowania. Doœwiadczenia in vivo, przeprowadzone g³ównie z wykorzystaniem gryzoni. Wykazano, e myszy karmione biomas¹ A. platensis charakteryzuj¹ siê zwiêk-

3 WP YW BAKTERII Z RODZAJU ARTHROSPIRA (SPIRULINA) NA FUNKCJONOWANIE UK ADU IMMUNOLOGICZNEGO 17 szonym wydzielaniem IL-1 oraz wy szym odsetkiem fagocytuj¹cych komórek wœród makrofagów otrzewnowych, ponadto zaobserwowano wzmo on¹ proliferacjê komórek œledziony i produkcjê przeciwcia³ [17]. Wyniki te sugeruj¹, e substancje obecne w ekstrakcie z sinic moduluj¹ aktywnoœæ makrofagów, proces fagozytozy i produkcji IL-1, jednak mechanizm tego oddzia³ywania nie zosta³ jeszcze w pe³ni wyjaœniony. Najwiêkszy wp³yw na aktywacjê uk³adu odpornoœciowego przypisuje siê polisacharydom zawartym w biomasie spiruliny. S¹ to g³ównie heteropolisacharydy zlokalizowane w otoczce, ale tak e zwi¹zki uwalniane na zewn¹trz. U sinic, najczêœciej wystêpuj¹cym monomerem jest glukoza, ale spotyka siê tak e galaktozê, mannozê, ramnozê oraz ksylozê [6, 48]. W sk³ad wielu polisacharydów sinic wchodz¹ tak e kwasy uronowe oraz podstawniki polipeptydowe i acetylowe, które zwiêkszaj¹ z³o onoœæ budowy tych struktur i odpowiadaj¹ za ich zdolnoœæ do wi¹zania jonów ró nych metali [13]. Na podstawie badañ prowadzonych na myszach wykazano, e frakcja wysokocz¹steczkowych polisacharydów zawartych w ekstrakcie A. platensis (tzw. Immulina) stymuluje monocyty oraz aktywuje NF-kappa B (NF-kB) na drodze zale nej od CD14 i TLR2 [2]. Receptory z rodziny TLR s¹ odpowiedzialne m.in. za wykrywanie patogenów i umo liwiaj¹ komórkom odpornoœciowym rozró nienie struktur w³asnych od obcych. W jelicie, komórki w obrêbie kêpki Peyera, takie jak makrofagi i komórki dendrytyczne, zawieraj¹ TLR i uwa a siê, e pe³ni¹ g³ówn¹ rolê w rozpoznawaniu patogenów wewn¹trz œluzówki. Jednym z g³ównych czynników wp³ywaj¹cych na immunologiczne dzia³anie œluzówki s¹ zmiany mikroflory bakteryjnej jelit. W doœwiadczeniach przeprowadzonych na myszach pozbawionych mikroflory jelitowej wykazano zmniejszenie wêz³ów ch³onnych, œledziony oraz kêpek Peyera, obni enie produkcji œluzówkowego IgA, ograniczenie usuwania mikroorganizmów z krwi, a tak e opóÿnienie odpowiedzi immunologicznej po wprowadzeniu antygenu. Polisacharydy pochodz¹ce z ekstraktu bakterii A. platensis, wchodz¹c w interakcjê z receptorami TLR, naœladuj¹ wp³yw mikroorganizmów na te receptory i sprawnoœæ uk³adu immunologicznego [2]. Wyniki otrzymane w wielu badaniach na gatunkach i rasach zwierz¹t hodowanych przez cz³owieka w celach spo ywczych stanowi¹ podstawê do wykorzystania preparatów spiruliny w ich hodowli jako œrodka podnosz¹cego odpornoœæ organizmu. W analizach przeprowadzanych na kurczêtach rasy White Lenghorn i brojlerach dowiedziono, e owe preparaty powoduj¹ wzrost zdolnoœci makrofagów do fagocytozy oraz podnosz¹ aktywnoœæ komórek cytotoksycznych. Równie interesuj¹ce i obiecuj¹ce rezultaty otrzymano w testach, w których preparaty z opisywanych sinic podawano zêbaczom. U tych ryb spowodowa³y one obni enie poziomu erytrocytów, a zwiêkszenie poziomu limfocytów. Ponadto zwiêkszy³a siê wydajnoœæ fagocytozy w odpowiedzi na zymosan oraz chemotaksja dla egzoantygenu Edwardsiella ictaluri [5]. Bardzo interesuj¹ce i obiecuj¹ce wyniki uzyskano w eksperymentach polegaj¹cych na suplementowaniu codziennej diety 40-letnich mê czyzn biomas¹ A. platensis [20]. Po 2 tygodniach spo ywania wodnych ekstraktów sinic u ponad 50% badanych ludzi zanotowano istotny wzrost aktywnoœci cytolitycznej komórek NK oraz wzrost wydzielania IFN-(. Badania krwinek pobranych od ochotników przed i po doustnym za yciu A. platensis pozwoli³y na poznanie molekularnego mechanizmu tego oddzia³ywania. Stymulacja in vitro komórek krwi wykaza³a wp³yw tych bakterii na monocyty, które tak pobudzone wytwarzaj¹ zwiêkszone iloœci IL-12, oddzia³uj¹cej z kolei na naturalne komórki cytotoksyczne (NK) produkuj¹ce interferon. Ponadto zauwa ono, e glikolipidy zawarte w ekstrakcie sinic [23] aktywuj¹ w komórkach szpiku kostnego szlak wytwarzania cytokin, gdy s³u ¹ jako ligandy dla receptorów TLR. A zatem ekstrakt z sinic A. platensis dzia³a bezpoœrednio na komórki linii mieloidalnej oraz bezpoœrednio b¹dÿ poœrednio na komórki NK [20]. W innych badaniach na populacji ludzkiej, I s h i i i wsp. [22] badali wp³yw A. platensis na poziom IgA w œlinie u 127 ochotników. Uczestnicy badañ, którzy przyjmowali sinice wraz z po ywieniem przez okres d³u szy ni rok, mieli znacz¹co wy szy poziom s-iga ni osoby za ywaj¹ce preparat krócej ni rok. Wykazano tak e znacz¹c¹ korelacjê miêdzy poziomem ca³kowitej s-iga w œlinie a ogóln¹ iloœci¹ spo ytej spiruliny. Od dawna wiadomo, e niedobory sk³adników od ywczych s¹ odpowiedzialne za upoœledzenie odpornoœci, która objawia siê w postaci zmian w wytwarzaniu limfocytów T, aktywnoœci cytokin i komórek NK czy te zaburzonego wydzielania s-iga. Spirulina, uzupe³niaj¹c dietê w niezbêdne i deficytowe sk³adniki pokarmowe, mo e modulowaæ odpowiedÿ uk³adu immunologicznego. 4. W³aœciwoœci przeciwzapalne i antyalergiczne Œciœle powi¹zane ze zwiêkszaniem aktywnoœci uk³adu odpornoœciowego jest antyalergiczne dzia³anie bakterii z rodzaju Arthrospira na organizmy ludzkie. Udowodniono, e sk³adniki zawarte w tych sinicach maj¹ w³aœciwoœci przeciwzapalne, które objawiaj¹ siê przede wszystkim poprzez dawko-zale ne hamowanie uwalniania histaminy z komórek tucznych [24]. W³aœciwoœæ ta jest uzale niona od obecnoœci w komórkach cyjanobakterii C-fikocyjaniny, bêd¹cej selektywnym inhibitorem cyklooksygenazy-2, kluczowego enzymu

4 18 ALEKSANDRA DUDA-CHODAK, UKASZ WAJDA, MA GORZATA KOBUS, MARIA KUBICA, TOMASZ TARKO odpowiedzialnego za biosyntezê prostaglandyn [38]. C-fikocyjaninê charakteryzuj¹ tak e silne w³aœciwoœci antyoksydacyjne [21]. W licznych doœwiadczeniach zarówno in vitro, jak i in vivo wykazano, e wydajnie zmiata rodniki peroksylowe (IC 50 5 µm) [7], hydroksylowe (IC 50 0,91) i alkoksylowe (IC µg/ml) [41]. Ponadto, fikocyjanina stymuluje hematopoezê naœladuj¹c dzia³anie hormonu erytropoetyny (EPO), która jest wytwarzana w nerkach, a reguluje produkcjê krwinek czerwonych przez komórki macierzyste szpiku kostnego. Fikocyjanina reguluje tak e produkcjê leukocytów, nawet jeœli komórki macierzyste szpiku kostnego uleg³y uszkodzeniu przez promieniowanie lub toksyczne chemikalia [8]. W³aœciwoœci antyalergiczne sinic objawiaj¹ tak e siê poprzez obni enie poziomu immunoglobulin E przy jednoczesnym zwiêkszaniu iloœci immunoglobulin A, przeciwdzia³aj¹cych reakcjom alergicznym [32]. Ponadto na podstawie badañ in vitro stwierdzono skutecznoœæ bakterii A. platensis w zakresie modulacji sekrecji interleukiny-1$ i IL-6 oraz INF-( z jednoj¹drzastych komórek krwi obwodowej (PBMCs) [28]. W Rosji, spirulina zdoby³a uznanie jako nutraceutyk poprawiaj¹cy odpornoœæ u dzieci z Czarnobyla. Badania przeprowadzone na 270 dzieciach zamieszkuj¹cych ska one reaktywnie tereny wykaza³y, e spo- ywanie 5 g spiruliny przez 45 dni spowodowa³o obni enie poziomu IgE [5], w stopniu umo liwiaj¹cym unormowanie podatnoœci na alergie. W badaniach prowadzonych przez M a o i wsp. [29] analizowano poziom cytokin u osób z katarem siennym. Badan¹ grupê 36 chorych w przedziale wiekowym lat podzielono na 3 podgrupy. Pierwszym 2 grupom podawano przez 12 tygodni 1 lub 2 gramy spiruliny (w postaci pastylek sporz¹dzonych na bazie biomasy bakterii A. platensis, znanych i dostêpnych na rynku jako suplement diety), a grupa trzecia otrzymywa³a placebo. Od pacjentów izolowano PBMC, stymulowano je fitohemaglutynin¹ (PHA) i oznaczano poziom wytworzonych cytokin. Chocia spirulina nie odgrywa³a roli w regulowaniu sekrecji cytokin limfocytów Th1 (IFN-( i IL-2), to w dawce 2 g/dzieñ znacz¹co obni a³a (o 32%) poziom IL-4 wydzielanej przez komórki stymulowane PHA. Œwiadczy to o mo liwoœci modulowania odpowiedzi komórkowej u pacjentów z katarem siennym, poprzez zahamowanie ró nicowania komórek Th2 pod wp³ywem IL-4. Preparaty ze spiruliny mog¹ zatem pe³niæ rolê ochronn¹ u pacjentów z alergiami. Podobne wyniki uzyska³ C i n g i i wsp. [12], którzy w badaniach z podwójn¹ œlep¹ i placebo, potwierdzili skutecznoœæ preparatów spiruliny w ³agodzeniu objawów kataru siennego. Do sk³adników spiruliny o w³aœciwoœciach przeciwzapalnych nale y równie kwas (-linolenowy (GLA). Ten nale ¹cy do grupy omega-6 kwas t³uszczowy, jest wytwarzany endogennie z kwasu linolowego (LA) dziêki delta-6-desaturazie. GLA jest nastêpnie metabolizowany do kwasu dihomogammalinolenowego (DGLA), który podlega utlenieniu przez cyclooksygenazy (COX) i lipoksygenazy (LOX) do prostaglandyn i leukotrienów. Metabolizm DGLA przez COX prowadzi do wytworzenia tromboksanu A1 oraz prostaglandyny E1, które dzia³aj¹ g³ównie przeciwzapalnie i rozszerzaj¹co na naczynia [40]. Natomiast pod wp³ywem 15-lipoksygenazy DGLA przechodzi w kwas 15-hydroksyeikozatrienowy, który z kolei hamuje 5-LOX i katalizowan¹ przez ten enzym syntezê leukotrienu B4 (LTB4) przez neutrofile. LTB4 bêd¹cy czynnikiem chemotaktycznym nasila odpowiedÿ zapaln¹. W licznych badaniach wykazano zahamowanie wytwarzania LTB4 przez zaktywowane neutrofile na skutek ekspozycji na GLA [45, 50, 51]. GLA oddzia³uje tak e na szlaki syntezy cytokin. Hamuje w sposób dawko-zale ny indukowan¹ mitogenem syntezê IL-2 przez PBMC [43], a tak e uwalnianie IL-1$ przez monocyty stymulowane LPS [14]. 5. Aktywnoœæ antywirusowa Z badañ przeprowadzonych w 2001 roku wynika, e w rejonach jeziora Czad liczba nosicieli wirusa HIV-1 wynosi³a 2 do 4 osób doros³ych na 100 (plemiê Kanemba zamieszkuj¹ce tamtejsze tereny), co w stosunku do danych otrzymanych dla innych obszarów Afryki z tego okresu (10% doros³ych jest zara onych) wykazuje istotn¹ ró nicê. Podobnie w Azji zauwa ono ni szy odsetek zara onych wirusem HIV-1 w takich krajach jak Japonia i Korea w porównaniu do pozosta³ych czêœci kontynentu. Wyjaœnienia tego ewenementu doszukano siê w fakcie, e ludzie zamieszkuj¹cy te rejony codziennie spo ywaj¹ spirulinê w iloœci 3 13 g/dobê [47]. W ostatnich latach przeprowadzano badania maj¹ce na celu wykazaæ hamuj¹cy wp³yw spiruliny na szereg ró nych wirusów otoczkowych, m.in.: HIV-1, opryszczki zwyk³ej (HSV-1, HSV-2), cytomegalii (HCMV), grypy typu A, odry, podostrego stwardniaj¹cego zapalenia mózgu, pêcherzykowego zapalenia jamy ustnej, poliowirusa-1 i wielu innych [15, 16, 18, 19]. Starano siê równie okreœliæ, jakie zwi¹zki zawarte w komórkach tych bakterii odpowiadaj¹ za ewentualne w³aœciwoœci antywirusowe. Okaza³o siê, e sinice nale- ¹ce g³ównie do gatunku A. maxima i A. platensis radz¹ sobie doskonale z hamowaniem replikacji wielu z wy- ej wymienionych wirusów, a przy wy szych stê eniach ca³kowicie blokuj¹ ich rozwój. Co wa ne, stê- enia, przy których wykazano skutecznoœæ preparatów sporz¹dzonych na bazie biomasy tych cyjanobakterii, nie s¹ szkodliwe dla cz³owieka. W doœwiadczeniach in vivo, przeprowadzonych g³ównie na gryzoniach,

5 WP YW BAKTERII Z RODZAJU ARTHROSPIRA (SPIRULINA) NA FUNKCJONOWANIE UK ADU IMMUNOLOGICZNEGO 19 b¹dÿ in vitro np. na komórkach HeLa, ekstrakt z A. platensis w sposób proporcjonalny do dawki hamowa³ infekcjê wirusem HSV ju na etapie adsorpcji i/lub penetracji, a tak e póÿniej, na etapie replikacji wirusa [16]. Ayehunie i wsp. [1] wykazali, e ekstrakty wodne z A. platensis, w stê eniach, które nie s¹ toksyczne dla komórek ludzkich, hamuj¹ rozwój syncytium komórkowego (komórki olbrzymie) i replikacjê HIV-1 w ludzkich limfocytach T, w jednoj¹drzastych komórkach krwi obwodowej oraz w komórkach Langerhansa. W licznych badaniach na ekstraktach wodnych A. platensis dowiedziono, e sk³adnikami aktywnymi s¹ polisacharydy, w szczególnoœci spirulan wapnia (Ca-SP) oraz spirulan sodu (Na-SP), w którym jony wapnia zosta³y zast¹pione jonami sodu. Spirulan wapnia jest zbudowany miêdzy innymi z ramnozy, rybozy, mannozy, fruktozy, glukozy, galaktozy, ksylozy, kwasów glukuronowego i galakturonowego oraz siarczanu i wapnia [15, 18, 26]. W badaniach in vivo i ex vivo wykazano jego potencja³ jako silnego czynnika antywirusowego wobec HSV-1 i HIV-1. Szczególnie obiecuj¹ce s¹ badania nad aktywnoœci¹ anty-hiv, gdy ju niskie stê enia Ca-SP wystarcza³y do zahamowania namna ania wirusa oraz ograniczenia powstawania komórek olbrzymich (giant cells) wywo³anych obecnoœci¹ HIV. Ponadto spirulan wapnia charakteryzuje siê znacznie ni sz¹ aktywnoœci¹ antykoagulacyjn¹ oraz d³u szym okresem pó³trwania we krwi myszy ni stosowany dotychczas siarczan dekstranu. Dziêki temu nie ma wad, typowych dla siarczanów polisacharydów dotychczas stosowanych jako zwi¹zki antywirusowe. W badaniach tych wykazano tak e, i obecnoœæ jonów wapnia w cz¹steczce jest kluczowa dla aktywnoœci anty-hiv [15]. Hayashi i wsp. [18] ustalili równie, e spirulan wapnia dodany do pod³o a hodowlanego hamuje replikacjê nastêpuj¹cych wirusów w odpowiednich liniach komórkowych: HSV-1 (HeLa), HCMV (HEL), odry (Vero), œwinki (Vero), grypy (MDCK), polio (Vero), coxsackie (Vero) oraz HIV-1 (MT-4). Przyk³adowo, dla komórek MT-4 stê enie Ca-SP potrzebne do zredukowania replikacji wirusa o 50% (ED 50 ) wynosi³o 11,4 µg/ml jeœli spirulan wapnia by³ dodany natychmiast po infekcji wirusem, ale tylko 2,3 µg/ml jeœli dodano go do pod³o a na 3 godziny przed infekcj¹. Uwa a siê, e mechanizm hamowania replikacji wirusa polega przede wszystkim na selektywnym zablokowaniu jego penetracji do wnêtrza komórek [19]. Jedyne badania in vitro nad skutecznoœci¹ ekstraktów lipidowych przeprowadzono na komórkach Vero (fibroblasty nerki afrykañskiej zielonej ma³py), które wykaza³y, e równie lipidowe ekstrakty z A. platensis charakteryzuj¹ siê aktywnoœci¹ antywirusow¹ wobec HSV-1 [11]. Sk³adnikiem aktywnym jest diacyloglicerol sulfochinowozylu (SQDG) o IC 50 = 6,8 µg/ml, bêd¹cy inhibitorem polimerazy e DNA [31]. Porównuj¹c w³aœciwoœci antywirusowe ekstraktów spiruliny przyrz¹dzonych z wykorzystaniem ró nych rozpuszczalników wykazano, e najwiêksz¹ aktywnoœæ uzyskuje siê stosuj¹c rozpuszczalniki polarne, w szczególnoœci mieszaninê metanolu z wod¹ w stosunku 3:1 [19]. W przypadku wêglowodanów zawartych w biomasie omawianych sinic wykazano wyraÿny zwi¹zek pomiêdzy ich skutecznoœci¹ w hamowaniu rozwoju wirusów, a zawartoœci¹ grup SO 4 2 [27]. Stwierdzono to na podstawie badañ przeprowadzonych na wirusie opryszczki typu 1 i 2, wykorzystuj¹c jako czynnik hamuj¹cy spirulan sodu (Na-SP), wyizolowany z A. platensis polisacharyd. Wielocukry, w których zawartoœæ grup siarczanowych zosta³a zmniejszona poni ej 8,6% by³y nieaktywne nawet jeœli je podano na 8 h przed zainfekowaniem wirusem. Natomiast polisacharydy o zawartoœci siarczanów w przedziale 8,6 17,8% charakteryzowa³y siê coraz wy sz¹ aktywnoœci¹ antywirusow¹ (IC 50 od 20 do 0,46 µg/ml). Co ciekawe, polisacharydy wzbogacane w grupy siarczanowe (21,1 28,1%) nie wykazywa³y zmienionej aktywnoœci, jeœli je dodawano we wczesnych stadiach, co mo e œwiadczyæ o tym, e zawartoœæ siarczanów w naturalnie wystêpuj¹cej cz¹steczce Na-SP jest wystarczaj¹ca do zahamowania replikacji. Jednak e, jeœli te same polisacharydy dodano w póÿnych etapach replikacji wirusa obserwowano wyraÿnie podwy szon¹ aktywnoœæ antywirusow¹. Mechanizm dzia³ania wy ej wymienionych zwi¹zków nie jest do koñca poznany, ale przyjmuje siê, e zwalczaj¹ one wirusy poprzez otaczanie komórek zwierzêcych lub ludzkich, co zabezpiecza je przed wnikniêciem tych mikroorganizmów. Jony Ca 2+ oraz grupy SO 4 2 wi¹ ¹ wybrane czynniki chorobotwórczoœci, które w zwi¹zanej formie staj¹ siê nieaktywne. 6. Dzia³anie ochronne przed czynnikami genotoksycznymi i mutagennymi Wp³yw ochronny sinic wobec materia³u genetycznego wykazano dotychczas w nielicznych pracach, jednak prezentowane wyniki s¹ obiecuj¹ce. W badaniach in vivo Premkumar i wsp. [34] wykazali hamuj¹cy efekt dodatku sproszkowanej Arthrospira fusiformis na indukowane cyklofosfamidem (CF) i mitomycyn¹ C (MMC) uszkodzenia chromosomów. Mêskie osobniki myszy rasy Swiss (albinosy) mia³y przez 5 dni podawane przez sondê do o³¹dkow¹ 250, 500 lub 1000 mg sproszkowanej spiruliny/kg masy cia³a dziennie, po czym 2 h po ostatniej dawce aplikowano im dootrzewnowo pojedyncz¹ dawkê cyklofosfamidu (40 mg/kg) lub mitomycyny C (1 mg/kg). Po 24 godzinach po podaniu MMC lub CF

6 20 ALEKSANDRA DUDA-CHODAK, UKASZ WAJDA, MA GORZATA KOBUS, MARIA KUBICA, TOMASZ TARKO zwierzêta zabijano, a tkanki przekazywano do analiz biochemicznych oraz testu mikroj¹drowego w celu oceny genotoksycznoœci. Na podstawie wyników wykazano, e A. fusiformis w sposób istotny statystycznie i dawko-zale ny hamowa³a uszkodzenia chromosomów wywo³ane CF i MMC. Ponadto, aktywnoœæ enzymów antyoksydacyjnych, dysmutazy ponadtlenkowej (SOD), katalazy (CAT), peroksydazy glutationu (GPx) i S-tranferazy glutationu (GST) znacz¹co mala³y u zwierz¹t poddanych dzia³aniu zwi¹zków genotoksycznych. Doustne podaniepodane preparaty A. fusiformis we wszystkich badanych dawkach odwraca³o zmiany i pozwala³o zwierzêtom utrzymaæ status zbli ony do normalnego, tym ³atwiej im wy sza dawka sinic zosta³a podana. Autorzy efekt antymutagenny Arthrospira t³umacz¹ dzia³aniem antyoksydacyjnym sk³adników w niej zawartych, jak np. witamin czy karotenoidów [34]. W innych badaniach tych samych autorów [33] A. fusiformis podawana doustnie myszom w dawkach 250, 500 lub 1000 mg/kg w znacz¹cy sposób hamowa³a genotoksycznoœæ indukowan¹ cysplatyn¹ i uretanem. Ponadto zaobserwowano znaczne ograniczenie zasiêgu peroksydacji lipidów z jednoczesnym wzrostem enzymatycznych i nieenzymatycznych antyoksydantów w w¹trobie (GPx, GST, SOD, CAT). L a h i t o v a i wsp. [25] za pomoc¹ testu Amesa oceniali antymutagenny wp³yw dostêpnego komercyjnie preparatu Alpha Sun, zawieraj¹cego w swym sk³adzie g³. Aphanisomenon flos-aquae, ale tak e Arthrospira sp. i Chlorella sp. Podczas doœwiadczeñ oceniano iloœæ powsta³ych rewertantów histydynowych w szczepach Salmonella typhimurium TA97, TA100 i TA102 poddawanych ekspozycji na czynnik mutagenny nitrowin (chlorowodorek 1,5-dwu(5-nitro-2-furylo)-l,4- pentadien-3-on-iminosemikarbazonu) z dodatkiem lub bez preparatu Alpha Sun. Wykazano, e jego jednoczesne podanie z mutagenem nie wp³ywa³o na iloœæ rewersji mutacji. Jeœli jednak Alpha Sun zosta³ dodany do medium na 2 lub 24 h przed zadzia³aniem czynnika mutagennego, to iloœæ rewertantów mala³a nawet o 50%, potwierdzaj¹c tym samym antymutagenne dzia³anie preparatu. Antymutagenny wp³yw Arthrospira w sytuacji, gdy ma miejsce podczas rozwoju p³odu staje siê dzia- ³aniem antyteratogennym. W badaniach przeprowadzonych na myszach, samcom i samicom podawano doustnie wysuszon¹ biomasê sinic w iloœci 0, 200, 400 oraz 800 mg/kg masy cia³a przez 2 tygodnie [10]. Nastêpnie aplikowano czynnik mutagenny cyklofosfamid (CF) przez 5 dni, w iloœci 40 mg/kg masy cia³a. Po tym okresie zwierzêta przetrzymywano w klatkach parami wg odpowiedniego rozk³adu, by mog³o dojœæ do zap³odnienia samic. U samic zap³odnionych, którym podawano sinice przed wstrzykniêciem CF, liczba poronieñ by³a bardzo zbli ona do tej w grupie kontrolnej, przy czym wartoœci te by³y tym bli sze danym uzyskanym u ciê arnych nie przyjmuj¹cych cyklofosfamidu, im wy sza by³a dawka Arthrospira. Wyniki takie potwierdzaj¹ ochronne dzia³anie cyjanobakterii wobec p³odu. Wa ne jest, e w grupie otrzymuj¹cej najwy sz¹ dawkê biomasy (bez wywo³ywania efektu mutagennego) nie zaobserwowano znacz¹cego wp³ywu na iloœæ ywych p³odów. Natomiast u samców traktowanych zarówno CF, jak i sinicami nie wykazano istotnego wp³ywu mutagennego na iloœæ oraz jakoœæ spermy. Nale y zaznaczyæ, e u zwierz¹t, którym podawano biomasê cyjanobakterii w trakcie trwania eksperymentu nie zaobserwowano adnych zmian patologicznych podczas sekcji zw³ok [10]. Pojawi³y siê te doniesienia o ochronnym efekcie spiruliny wobec teratogennego dzia³ania CdCl 2 [42] i hydroksymocznika [49] u myszy. 7. Wp³yw spiruliny na rozwój nowotworów Spirulan wapnia, oprócz swojej aktywnoœci antywirusowej, jest tak e skuteczny w hamowaniu rozwoju nowotworów. W organizmie ludzkim wystêpuje endonukleaza, która uczestniczy w procesie naprawy DNA (zmutowanych) fragmentów DNA. Spirulan wapnia wzmaga aktywnoœæ tego enzymu, co przyspiesza procesy naprawcze w materiale genetycznym komórki. Wyniki doœwiadczeñ prowadzonych w Rosji wykazuj¹, e polisacharydy z sinic mog¹ znacz¹co zwiêkszaæ aktywnoœæ naprawcz¹ w uszkodzonym przez promieniowanie DNA, zarówno na etapie wycinania zmian, jak i syntezy naprawczej DNA [35]. Spirulina ma równie zdolnoœæ hamowania, a nawet cofania siê rozwoju komórek rakowych, a do ca³kowitego zaniku nowotworów. W Indiach przeprowadzono jedyne jak dot¹d badania z udzia³em ludzi, które potwierdzi³y dzia³anie antynowotworowe sinicy A. fusiformis [30]. W eksperyment zaanga owano w sumie 87 mê czyzn, z których 44 przyjmowa³o codziennie 1 g sinic przez czas jednego roku, a pozostali stanowili grupê przyjmuj¹c¹ placebo. Badano wp³yw sinic na leukoplakiê jamy ustnej (patologiczna zmiana poprzedzaj¹ca powstawanie nowotworów) u mê - czyzn uj¹cych tabakê, u których wyst¹pi³a. W grupie otrzymuj¹cej cyjanobakterie u 45% przypadków stwierdzono ca³kowit¹ regresjê leukoplakii, podczas gdy w grupie kontrolnej jedynie w 7% przypadków. Wyniki tych badañ zas³uguj¹ na szczególn¹ uwagê z tego wzglêdu, e nawet w wysoko rozwiniêtych krajach zu ycie tytoniu jest wci¹ bardzo wysokie i stanowi on przyczynê 30% przypadków wystêpowania nowotworów, zw³aszcza p³uc i jamy ustnej. Testy przeprowadzone w Indiach dowodz¹ koniecznoœci dalszych badañ z udzia³em ochotników, by udowodniæ zasadnoœæ

7 WP YW BAKTERII Z RODZAJU ARTHROSPIRA (SPIRULINA) NA FUNKCJONOWANIE UK ADU IMMUNOLOGICZNEGO 21 stosowania bakterii A. fusiformis jako suplementu diety w profilaktyce przeciwnowotworowej [30]. Inne badania z wykorzystaniem sinic z rodzaju Arthrospira mia³y na celu odkrycie zwi¹zku pomiêdzy redukcj¹ rozwoju komórek nowotworowych, a obecnoœci¹ i iloœci¹ C-fikocyjanin [39]. Zwi¹zki te nale ¹ do grupy biliprotein rozpuszczalnych w wodzie i maj¹ zdolnoœæ ochrony w¹troby, zapobiegania oksydacji wielu zwi¹zków, przeciwdzia³aj¹ stanom zapalnym i zmianom artretycznym zarówno w warunkach in vitro, jak i in vivo. Wiêkszoœæ tych w³aœciwoœci opiera siê o zdolnoœæ fikocyjanin do selektywnej inhibicji cyklooksygenazy-2 (COX-2). Zwi¹zek ten jest aktywowany w niewielkich iloœciach w wiêkszoœci tkanek, ale proces ten jest aktywowany przez bakteryjne lipopolisacharydy, cytokiny, czynniki wzrostu, onkogeny i kancerogeny. Poziom COX-2 osi¹ga znacznie wy sze wartoœci w tkankach, w których rozwijaj¹ siê komórki nowotworowe, a w przypadku nowotworów odbytu ma nawet zdolnoœæ pobudzania ich rozwoju przy wspó³udziale prostaglandyn, co mo e s³u yæ do oceny wystêpowania i ewentualnie stopnia rozwoju nowotworów. Potwierdzaj¹ to badania przeprowadzone na linii makrofagów RAW pochodz¹cych od myszy, które to komórki wykazuj¹ wysoki poziom COX-2 po indukcji bakteryjnym lipopolisacharydem (LPS). W tych komórkach, stymulowanych LPS, C-fikocyjaniny znacz¹co hamowa³y cyklooksygenazê-2, obni aj¹c tym samym poziom PGE2, co w efekcie koñcowym powodowa³o apoptozê komórek [39]. 8. Podsumowanie Miliony ludzi na œwiecie spo ywa spirulinê, wytwarzan¹ w specjalnie przystosowanych do tego akwa-farmach. Szacuje siê, e œwiatowa produkcja tego dodatku do ywnoœci przekracza 1000 ton rocznie i wci¹ roœnie. W przedstawionych powy ej rozwa aniach zaprezentowano jedynie niektóre z cech spiruliny, koncentruj¹c siê g³ównie na jej immunomodulacyjnych w³aœciwoœciach. Z pewnoœci¹, nale y równie pamiêtaæ, e zarówno spirulina, jak i ekstrakty z niej przyrz¹dzone, zawieraj¹ liczne inne bioaktywne zwi¹zki, których tutaj nie wymieniono. Warto te wspomnieæ, e cyjanobakterie znalaz³y ju zastosowanie jako Ÿród³o przeciwutleniaczy, witamin i minera³ów, szczególnie elaza. S¹ to sk³adniki, których niedobór w diecie, sprzyja rozwojowi wielu chorób. Liczne badania wykaza³y, e spirulina oprócz w³aœciwoœci przeciwzapalnych, antywirusowych, antynowotworowych i immunomodulacyjnych, wywiera tak e pozytywny wp³yw na poziom trójglicerydów, cholesterolu i fosfolipidów [5, 9]. Spirulina mo e tak e odgrywaæ znacz¹c¹ rolê w oczyszczaniu cia³a z toksyn, w szczególnoœci z metali ciê kich, np. rtêci [44]. Preparaty sporz¹dzone na bazie bakterii z rodzaju Arthrospira mog¹ z powodzeniem znaleÿæ szerokie zastosowanie w medycynie. Liczne badania, jakie przeprowadzono w ostatnich kilkunastu latach potwierdzaj¹ ich skutecznoœæ w leczeniu anemii, alergii, nowotworów, objawów choroby popromiennej, niedoborów odpornoœci, chorób wirusowych i bakteryjnych oraz wielu innych. Choroby, które s¹ zwalczane b¹dÿ hamowane przez substancje aktywne zawarte w biomasie tych sinic, s¹ czêsto uznawane za nieuleczalne albo leki stosowane obecnie do ich zwalczania s¹ drogie i wykazuj¹ szereg niepo ¹danych skutków ubocznych. Po przeprowadzeniu dok³adnych badañ w zakresie dzia³ania i zastosowania preparatów spiruliny mo e siê okazaæ, e niewielkim nak³adem pracy i œrodków uda siê sporz¹dziæ farmaceutyki skuteczne w zwalczaniu wielu powa nych schorzeñ. Piœmiennictwo 1. Ayehunie S., Belay A., Baba T.W., Ruprecht R.M.: Inhibition of HIV-1 replication by an aqueous extract of Spirulina platensis (Arthrospira platensis). J. Acquir. Immune Defic. Synd. Hum. Retrovirol. 18, 7 12 (1998) 2. Balachandran P., Pugh N.D., Ma G., Pasco D.S. Toll-like receptor 2-dependent activation of monocytes by Spirulina polysaccharide and its immune enhancing action in mice. Int. Immunopharmacol. 6, (2006) 3. Becker E.W.: Micro-algae as a source of protein, Biotechnol. Adv. 25, (2007) 4. Belay A.: Spirulina (Arthrospira): Production and quality assurance (w) Spirulina in Human Nutrition and Health, red. Gershwin M.E., Belay A. CRC Press, Boca Raton, Taylor & Francis, 2007, Belay A.: The potential application of Spirulina (Arthrospira) as a nutritional and therapeutic supplement in health management. J. Am. Nutraceut. Associat. 5, (2002) 6. Bertocchi C., Navarini L., Cesaro A., Anastasio M.: Polysaccharides from cyanobacteria. Carbohydr. Polym. 12, (1990) 7. Bhat V.B., Madyastha K.M.: C-Phycocyanin: A potent peroxyl radical scavenger in vivo and in vitro. Biochem. Biophys. Res. Commun. 275, (2000) 8. Borchers A.T., Belay A., Keen C.L., Gershwin M.E.: Spirulina and immunity (w) Spirulina in Human Nutrition and Health, red. Gershwin M.E., Belay A.; CRC Press, Boca Raton, Taylor & Francis, 2007, Carmichael W.W., Stukenberg M.: Blue-green algae (cyanobacteria) (data przyjêcia 15 sierpnia 2006) (w) Encyclopedia of Dietary Supplements, red. Coates P., Blackman M.R., Cragg G., Levine M., Moss J., White J., Taylor & Francis, 2006 (online) ~content=a ~fulltext= , 10 lipca Chamorro-Cevallos G., Garduño-Siciliano L., Barrón B.L., Madrigal-Bujaidar E., Cruz-Vega D.E., Pages N.: Chemoprotective effect of Spirulina (Arthrospira) against

8 22 ALEKSANDRA DUDA-CHODAK, UKASZ WAJDA, MA GORZATA KOBUS, MARIA KUBICA, TOMASZ TARKO cyclophosphamide-induced mutagenicity in mice. Food Chem. Toxicol. 46, (2008) 11. Chirasuwan N., Chaiklahan R., Kittakoop P., Chanasattru W., Ruengjitchatchawalya M., Tanticharoen M., Bunnag B. Anti HSV-1 activity of sulphoquinovosyl diacylglycerol isolated from Spirulina platensis. Science Asia, 35, (2009) 12. Cingi C., Conk-Dalay M., Cakli H., Bal C.: The effects of spirulina on allergic rhinitis. Eur. Arch. Otorhinolaryngol. 265, (2008) 13. De Phillips R., Vincenzini M.: Exocellular polysaccharides from cyanobacteria and their possible applications. FEMS Microbiol. Rev. 22, (1998) 14. Furse R.K., Rossetti R.G., Zurier R.B.: Gamma-linolenic acid, an unsaturated fatty acid with anti-inflammatory properties, blocks amplification of IL-1 beta production by human monocytes. J. Immunol. 167, (2001) 15. Hayashi K., Hayashi T., Kojima I.: A natural sulfated polysaccharide, calcium spirulan, isolated from Spirulina platensis: in vitro and ex vivo evaluation of anti-herpes simplex virus and anti-human immunodeficiency virus activities. AIDS Res. Hum. Retroviruses, 12, (1996) 16. Hayashi K, Hayashi T, Morita N, Kojima I.: An extract from Spirulina platensis is a selective inhibitor of Herpes simplex virus type 1 penetration into HeLa cells. Phytother. Res. 7, (1993) 17. Hayashi O., Katoh T., Okuwaki Y. Enhancement of antibody production in mice by dietary Spirulina platensis. J. Nutr. Sci. Vitaminol. (Tokyo), 40, (1994) 18. Hayashi T., Hayashi K., Maeda M., Kojima I.: Calcium spirulan, an inhibitor of enveloped virus replication, from a blue-green alga Spirulina platensis. J. Nat. Prod. 59, (1996) 19. Hernandez-Corona A., Nieves I., Meches M., Camorro G., Barron B.L.: Antiviral activity of Spirulina maxima against herpes simplex virus type 2. Antiviral Res. 56, (2002) 20. Hirahashi T., Matsumodo M., Hazzeki K., Saeki Y., Ui M., Seya T.: Activation of the human innate immune system by Spirulina: augmentation of interferon production and NK cytotoxicity by oral administration of hot water extract of Spirulina platensis. Int. Immunopharmacol. 2, (2002) 21. Hirata T., Tanaka M., Ooike M., Tsunomura T., Sakaguchi M.: Morihiko Antioxidant activities of phycocyanobilin prepared from Spirulina platensis. J. Appl. Phycol. 12, (2000) 22. Ishii K., Kato T., Okuwaki Y., Hayashi O.: Influence of dietary Spirulina platensis on IgA level in human saliva. Joshi Eiyo Daigaku Kiyo (The Bulletin of Kagawa Nutrition University), 30, (1999) 23. Kataoka N., Misaki A.: Glycolipids isolated from Spirulina maxima: structure and fatty acid composition. Agric. Biol. Chem. 47, (1983) 24. Kim H.M., Lee E.H., Cho H.H., Moon Y.H.: Inhibitory effect of mast cell-mediated immediate-type allergic reactions in rats by Spirulina. Biochem. Pharmacol. 55, (1998) 25. Lahitova N., Doupovcova M., Zvonar J., Chandoga J., Hocman G.: Antimutagenic properties of fresh-water bluegreen algae. Folia Microbiol (Praha), 39, (1994) 26. Lee J.B., Hayashi T., Hayashi K., Sankawa U., Maeda M., Nemoto T., Nakanishi H.: Further purification and structural analysis of calcium spirulan from Spirulina platensis. J. Nat. Prod. 61, (1998) 27. Lee J.B., Hou X., Hayashi K., Hayashi T.: Effect of partial desulfation and oversulfation of sodium spirulan on the potency of anti-herpetic activities. Carbohydr. Polym. 69, (2007) 28. Mao T.K., van de Water J., Gershwin M.E.: Effect of spirulina on the secretion of cytokines from peripheral blood mononuclear cells. J. Med. Food. 3, (2000) 29. Mao T.K., van de Water J., Gershwin M.E.: Effects of a spirulina-based dietary supplement on cytokine production from allergic rhinitis patients. J. Med. Food. 8, (2005) 30. Mathew B., Sankaranarayanan R., Nair P.P., Varghese C., Somanathan T., Amma B.P., Amma N.S., Nair M.K.: Evaluation of chemoprevention of oral cancer with Spirulina fusiformis. Nutr. Cancer, 24, (1995) 31. Mizushina Y., Sakaguchi K. i wsp.: A sulphoquinovosyl diacylglycerol is a DNA polymerase e inhibitor. Biochem. J. 370, (2003) (praca jest dzie³em 15 autorów). 32. Nemoto-Kawamura C., Hirahashi T., Nagai T., Yamada H., Katoh T., Hayashi O.: Phycocyanin enhances secretary IgA antibody response and suppresses allergic IgE antibody response in mice immunized with antigen-entrapped biodegradable microparticles. J. Nutr. Sci. Vitaminol. (Tokyo), 50, (2004) 33. Premkumar K., Abraham S.K., Santhiya S.T., Ramesh A.: Protective effect of Spirulina fusiformis on chemical-induced genotoxicity in mice. Fitoterapia, 75, (2004) 34. Premkumar K., Pachiappan A., Abraham S.K., Santhiya S.T., Gopinath P.M., Ramesh A.: Effect of Spirulina fusiformis on cyclophosphamide and mitomycin-c induced genotoxicity and oxidative stress in mice. Fitoterapia, 72, (2001) 35. Qishen P.: Enhancement of endonuclease activity and repair DNA synthesis by polysaccharide of Spirulina platensis [streszczenie w jêz. angielskim]. Acta Genetica Sinica (Chinese J. Genetics), 15, (1988) 36. Qureshi A.M., Kidd M.T., Ali R.A.: Spirulina platensis extract enhances chicken macrophage functions after in vitro exposure. J. Nutrition. Immunol. 3, (1996) 37. Ravishankar A., Sarada R., Prasanna R.: Formulation of a low-cost medium for mass production of Spirulina. Biomass Bioenergy, 30, (2006) 38. Reddy C.M., Bhat V.B., Kiranmai G., Reddy M.N., Reddanna P., Madyastha K.M.: Selective inhibition of cyclooxygenase-2 by C-phycocyanin, a biliprotein from Spirulina platensis. Biochem. Biophys. Res. Commun. 277, (2000) 39. Reddy M.C., Subhashini J., Mahipla S.V.K., Bhat V.B., Reddy P.S., Kiranmai G., Madyastha K.M., Reddanna P.: C-phycocyanin, a selective cyclooxygenase-2 inhibitor, induces apoptosis in lipopolysaccharide-stimulated RAW macrophages. Biochem. Biophys. Res. Commun. 304, (2003) 40. Robak T.: Biologia i farmakologia cytokin. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, odÿ Romay C., Armesto J., Remirez D., González R., Ledon N., García I. : Antioxidant and anti-inflammatory properties of C-phycocyanin from blue-green algae. Inflamm. Res. 47, (1998) 42. Romero-Manilla R., Hernández-Navarro D., Chamorro- Cevallos G.: Spirulina reduces cadmium-induced teratogenic damage in mice. Toxicology Lett. 180, S180 (2008) 43. Santoli D., Zurier RB.: Prostaglandin E precursor fatty acids inhibit human IL-2 production by a prostaglandin E-independent mechanism. J. Immunol. 143, (1989)

9 WP YW BAKTERII Z RODZAJU ARTHROSPIRA (SPIRULINA) NA FUNKCJONOWANIE UK ADU IMMUNOLOGICZNEGO Sharma M.K., Sharma A., Kumar A., Kumar M.: Spirulina fusiformis provides protection against mercuric chloride induced oxidative stress in Swiss albino mice. Food Chem. Toxicol. 45, (2007) 45. Surette M.E., Swan D.D., Fonteh A.N., Johnson M.M., Chilton F.H.: Metabolism of gamma-linolenic acid in human neutrophils. J. Immunol. 156, (1996) 46. Systema Naturae 2000, (stan na 10 lipca 2009). 47. Teas J., Hebert J.R., Fitton J.H., Zimba P.V.: Algae a poor man s HAART? Med. Hypotheses, 62, (2004) 48. Trabelsi L., M sakni N.H., Ben Ouada H., Bacha H., Roudesli S.: Partial characterization of extracellular polysaccharides produced by cyanobacterium Arthrospira platensis, Biotechnol. Bioprocess Eng. 14, (2009) 49. Vázquez-Sánchez J., Ramón-Gallegos E., Mojica-Villegas A., Madrigal-Bujaidar E., Pérez-Pastén-Borja R., Chamorro- Cevallos G.: Spirulina maxima and its protein extract protect against hydroxyurea-teratogenic insult in mice. Food Chem. Toxicol. 47, (2009) 50. Ziboh V.A., Fletcher M.P.: Dose response effects of dietary gamma-linolenic acid-enriched oils on human polymorphonuclear-neutrophil biosynthesis of leukotriene B4. Am. J. Clin. Nutr. 55, (1992) 51. Ziboh V.A., Naguwa S., Vang K., Wineinger J., Morrissey B.M., McIntyre J.A., Watnik M., Gershwin M.E.: Suppression of leukotriene B4 generation by ex vivo neutrophils isolated from asthma patients on dietary supplementation with gammalinolenic acid-containing borage oil: possible implication in asthma. Clin. Dev. Immunol. 11, (2004)

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

Seminarium 1: 08. 10. 2015

Seminarium 1: 08. 10. 2015 Seminarium 1: 08. 10. 2015 Białka organizmu ok. 15 000 g białka osocza ok. 600 g (4%) Codzienna degradacja ok. 25 g białek osocza w lizosomach, niezależnie od wieku cząsteczki, ale zależnie od poprawności

Bardziej szczegółowo

lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego Scanomune immunostymulacja nieswoista

lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego Scanomune immunostymulacja nieswoista SCANOMUNE lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego AKTYWNOŚĆ LIDERA Doustnie, tylko 1-2 kapsułki Scanomune dziennie i... po 72 godzinach stosowania u psa (a także człowieka) dochodzi do 3000-5000%

Bardziej szczegółowo

WITAMINY. www.pandm.prv.pl

WITAMINY. www.pandm.prv.pl WITAMINY - wpływa na syntezę białek, lipidów, hormonów a szczególnie hormonów tarczycy - pomaga w utrzymaniu prawidłowej czynności uk.immunologicznego - pomaga w leczeniu : rozedmy płuc i nadczynności

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO 2 1. Cel ćwiczenia : Dokonać pomiaru zuŝycia tulei cylindrowej (cylindra) W wyniku opanowania treści ćwiczenia student

Bardziej szczegółowo

Układ wydalniczy i skóra

Układ wydalniczy i skóra Układ wydalniczy i skóra 1. Zaznacz definicję wydalania. A. Usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii. B. Pobieranie przez organizm substancji niezbędnych do podtrzymywania funkcji Ŝyciowych

Bardziej szczegółowo

probiotyk o unikalnym składzie

probiotyk o unikalnym składzie ~s~qoy[jg probiotyk o unikalnym składzie ecovag, kapsułki dopochwowe, twarde. Skład jednej kapsułki Lactobacillus gasseri DSM 14869 nie mniej niż 10 8 CFU Lactobacillus rhamnosus DSM 14870 nie mniej niż

Bardziej szczegółowo

Immulina wzmacnia odporność

Immulina wzmacnia odporność Immulina wzmacnia odporność Narodowe Centrum Badania Preparatów Naturalnych Immulina została opracowana przez zespół naukowców z Narodowego Centrum Badania Preparatów Naturalnych Uniwersytetu Missisipi

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

Terapie o długotrwałym wpływie na chorobę (modyfikujące chorobę)

Terapie o długotrwałym wpływie na chorobę (modyfikujące chorobę) Rozdział 3 Terapie o długotrwałym wpływie na chorobę (modyfikujące chorobę) Celem leczenia pacjentów chorych na stwardnienie rozsiane jest zapobieżenie nawrotom oraz stałemu postępowi choroby. Dokumentowanie

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

300,0 mg. 150,0 mg. Witamina C 85,0 mg 106% Witamina B 3 (mg ekwiwalentu niacyny) 18,0 mg

300,0 mg. 150,0 mg. Witamina C 85,0 mg 106% Witamina B 3 (mg ekwiwalentu niacyny) 18,0 mg Pharmaton Matruelle Suplement diety Kapsułki żelatynowe miękkie 30 szt., 60szt. PHARMATON MATRUELLE jest kompozycją witamin oraz składników mineralnych z dodatkiem kwasów Omega-3 (w tym DHA) oraz kwasem

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

APAp dla dzieci w zawiesinie

APAp dla dzieci w zawiesinie APAp dla dzieci w zawiesinie Paracetamol usp to skuteczny, wysokiej jakości lek o działaniu: II II przeciwgorączkowym przeciwbólowym Walory smakowe w przypadku leku dla dzieci są równie ważne jak skuteczność

Bardziej szczegółowo

Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 16 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Bakterie a wirusy.

Temat lekcji: Bakterie a wirusy. Anna Tomicka Scenariusz lekcji biologii Dział: Różnorodność organizmów. Klasa: I b Temat lekcji: Bakterie a wirusy. 1.Cele lekcji: Cel ogólny: Uczeń: omawia budowę komórki bakterii oraz wirusów, wyjaśnia

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

VI.2 Streszczenie planu zarządzania ryzykiem do publicznej wiadomości

VI.2 Streszczenie planu zarządzania ryzykiem do publicznej wiadomości VI.2 Streszczenie planu zarządzania ryzykiem do publicznej wiadomości VI.2.1 Epidemiologia Celovir jest lekiem zawierającym substancję czynną dizoproksyl tenofowiru w dawce 245 mg. Tenofowir w skojarzeniu

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016 SERCE I UKŁAD KRĄŻENIA > Model : 8217012 Producent : - POLIXAR 10 NA WYSOKI CHOLESTEROL Preparat przeznaczony dla osób pragnących zmniejszyć ryzyko podwyższenia poziomu cholesterolu we krwi. POLIXAR 5

Bardziej szczegółowo

Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć

Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć Co chwilę słyszymy o nowej, zbawiennej roli, jaką może pełnić w naszym organizmie. Niemal wszyscy Polacy mają jej niedobór. Mowa o słonecznej witaminie D,

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne Anna Ulrych Plan wynikowy Przedmiot: Materiały fryzjerskie Kierunek : Technikum Usług Fryzjerskich- rok szkolny 05/ 06 Liczba godzin: 76 Liczba godzin w roku szkolnym: KL.II Lp. Tematyka Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE. z dnia 4 kwietnia 2016 r.

UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE. z dnia 4 kwietnia 2016 r. UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE z dnia 4 kwietnia 2016 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Miechów

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27

SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27 SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27 Informowanie pracowników Pracodawca ma obowiązek poinformowania

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA KARTA SERWISOWA NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA Gratulujemy! Dokonali Pañstwo œwietnego wyboru: nowoczesne drewniane okna s¹ ekologiczne, a tak e optymalne pod wzglêdem ekonomicznym. Nale ¹ do najwa niejszych elementów

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C Raport TNS Polska Warszawa, luty 2015 Spis treści 1 Informacje o badaniu Struktura badanej próby 2 Kluczowe wyniki Podsumowanie 3 Szczegółowe wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Sugerowany profil testów

Sugerowany profil testów ZWIERZĘTA FUTERKOWE Alergologia Molekularna Rozwiąż niejasne przypadki alergii na zwierzęta futerkowe Użyj komponentów alergenowych w celu wyjaśnienia problemu wielopozytywności wyników testów na ekstrakty

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych PRACA W GODZINACH NADLICZBOWYCH ART. 151 1 K.P. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Esberitox N, 0,215 ml/tabletkę, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 tabletka zawiera: 0,215 ml alkoholowo-wodnego wyciągu (1:11)

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1 Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? 1 FILTR ROZWI ZUJE PROBLEMÓW Z WOD 1 TWARDOŒÆ 2 ELAZO 3 MANGAN 4 AMONIAK 5 ORGANIKA Zanieczyszczenia takie jak: twardoœæ, mangan, elazo, naturalne substancje

Bardziej szczegółowo

Omówienie wyników badañ krwi

Omówienie wyników badañ krwi Omówienie wyników badañ krwi ej asz n y w ializ m a D t Wi tacji S Dlaczego badania krwi s¹ wykonywane tak czêsto? Co miesi¹c pobieramy seriê próbek krwi w celu sprawdzenia skutecznoœci zabiegu dializy

Bardziej szczegółowo

Roczne zeznanie podatkowe 2015

Roczne zeznanie podatkowe 2015 skatteetaten.no Informacje dla pracowników zagranicznych Roczne zeznanie podatkowe 2015 W niniejszej broszurze znajdziesz skrócony opis tych pozycji w zeznaniu podatkowym, które dotyczą pracowników zagranicznych

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

Nadciœnienie têtnicze4

Nadciœnienie têtnicze4 Nadciœnienie têtnicze4 Komórkowe sk³adniki od ywcze w zapobieganiu i terapii wspomagaj¹cej Fakty na temat nadciœnienia têtniczego Dlaczego Programy Zdrowia Komórkowego pomagaj¹ pacjentom z nadciœnieniem

Bardziej szczegółowo

40. Międzynarodowa Olimpiada Fizyczna Meksyk, 12-19 lipca 2009 r. ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA

40. Międzynarodowa Olimpiada Fizyczna Meksyk, 12-19 lipca 2009 r. ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA Celem tego zadania jest podanie prostej teorii, która tłumaczy tak zwane chłodzenie laserowe i zjawisko melasy optycznej. Chodzi tu o chłodzenia

Bardziej szczegółowo

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA Ludzki organizm w ok. 60% składa się z wody. Bardzo ważne jest wypijanie przynajmniej 1,5 l płynów dziennie - zapobiegasz w ten sposób odwodnieniu organizmu oraz wspomagasz pracę mózgu. PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

Bardziej szczegółowo

Hormony płciowe. Macica

Hormony płciowe. Macica Hormony płciowe Macica 1 Estrogeny Działanie estrogenów Działanie na układ rozrodczy (macica, endometrium, pochwa) Owulacja Libido Przyspieszenie metabolizmu Zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej Tworzenie

Bardziej szczegółowo

SANPROBI Super Formula

SANPROBI Super Formula SUPLEMENT DIETY SANPROBI Super Formula Unikalna formuła siedmiu żywych szczepów probiotycznych i dwóch prebiotyków Zdrowie i sylwetka a w super formie Zaburzenia metaboliczne stanowią istotny problem medyczny

Bardziej szczegółowo

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Zegar biologiczny Ekspresja genów i białek zegara Rytmy komórkowe Rytmy fizjologiczne Rytmy behawioralne Lokalizacja neuroprzekźników w układzie

Bardziej szczegółowo

Tkanka łączna. Komórki i bogata macierz. Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu

Tkanka łączna. Komórki i bogata macierz. Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu Komórki i bogata macierz Substancja międzykomórkowa przenosi siły mechaniczne Tkanka łączna Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu Tkanka łączna

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia Wykład 9

Mikroekonomia Wykład 9 Mikroekonomia Wykład 9 Efekty zewnętrzne Przez długie lata ekonomiści mieli problemy z jednoznacznym zdefiniowaniem efektów zewnętrznych, które oddziaływały na inne podmioty gospodarcze przez powodowanie

Bardziej szczegółowo

skąd pochodzi Nasz Kurczak

skąd pochodzi Nasz Kurczak Nasz Kurczak to mięso pochodzące od sprawdzonych dostawców. W większości to odbiorcy pasz marki Wipasz - znamy ich hodowle, wspieramy wiedzą, szkolimy. 1 Wiemy skąd pochodzi Nasz Kurczak Kontrolujemy jakość

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r.

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu Êwiadczeƒ opieki zdrowotnej, w tym badaƒ przesiewowych, oraz okresów, w których

Bardziej szczegółowo

Biotechnologiczny potencja³ cyjanobakterii z rodzaju Arthrospira

Biotechnologiczny potencja³ cyjanobakterii z rodzaju Arthrospira PRACE PRZEGL DOWE Biotechnologiczny potencja³ cyjanobakterii z rodzaju Arthrospira Magdalena Miklaszewska, Ma³gorzata Waleron, Krzysztof Waleron Katedra Biotechnologii, Zak³ad Ochrony i Biotechnologii

Bardziej szczegółowo

STANDARD 1.3.1. Standard 1.3.4 określa zasady jednorodności i czystości dodatków do Ŝywności. Spis treści

STANDARD 1.3.1. Standard 1.3.4 określa zasady jednorodności i czystości dodatków do Ŝywności. Spis treści STANDARD 1.3.1 DODATKI DO śywności Cel Dodatki do Ŝywności to wszelkie substancje, które w normalnych warunkach nie są spoŝywane, ani dodawane jako składnik pokarmu, a które w sposób świadomy i celowy

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

bauchtropfen Tradycyjne krople wspomagające układ trawienny oraz odporność organizmu

bauchtropfen Tradycyjne krople wspomagające układ trawienny oraz odporność organizmu bauchtropfen Tradycyjne krople wspomagające układ trawienny oraz odporność organizmu do stosowania: przy stanach zapalnych żołądka i jelit wspomagająco w trawieniu w stanach obniżonej odporności w alergiach

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 1/6 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:107085-2015:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 Przewozy

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki. 1565 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki. Na podstawie art. 95 ust. 4 ustawy z dnia 6 wrzeênia 2001 r. Prawo farmaceutyczne

Bardziej szczegółowo

Nagroda Nobla z fizjologii i medycyny w 2004 r.

Nagroda Nobla z fizjologii i medycyny w 2004 r. Nagroda Nobla z fizjologii i medycyny w 2004 r. Receptory zapachu i organizacja systemu węchowego Takao Ishikawa, M.Sc. Zakład Biologii Molekularnej Instytut Biochemii Uniwersytetu Warszawskiego 10 mln

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe. (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych)

Zapytanie ofertowe. (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych) Kraków, dn. 15 września 2015 r. Zapytanie ofertowe (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych) W związku z realizacją przez Wyższą Szkołę Europejską im. ks. Józefa

Bardziej szczegółowo

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 2 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowo-wytwórczej) Podatek przemysłowy (lokalny podatek

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka. Wewn trzne (osobnicze) czynniki ryzyka. Dziedziczne i rodzinne predyspozycje do zachorowania

Czynniki ryzyka. Wewn trzne (osobnicze) czynniki ryzyka. Dziedziczne i rodzinne predyspozycje do zachorowania Czynniki ryzyka Przez poj cie czynnika ryzyka rozumie si wszelkiego rodzaju uwarunkowania, które w znaczàcy (potwierdzony statystycznie) sposób zwi kszajà lub zmniejszajà prawdopodobieƒstwo zachorowania

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N P R Z E T A R G U

R E G U L A M I N P R Z E T A R G U R E G U L A M I N P R Z E T A R G U na sprzedaż wartości niematerialnych Hotel System Management Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w Krakowie, ul. Gabrieli Zapolskiej 38, 30-126 Kraków sygn.akt VIII

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

spektroskopia UV Vis (cz. 2)

spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV-Vis dlaczego? wiele związków organicznych posiada chromofory, które absorbują w zakresie UV duża czułość: zastosowanie w badaniach kinetyki reakcji spektroskop

Bardziej szczegółowo

Olej rzepakowy, jako paliwo do silników z zapłonem samoczynnym

Olej rzepakowy, jako paliwo do silników z zapłonem samoczynnym Coraz częściej jako paliwo stosuje się biokomponenty powstałe z roślin oleistych. Nie mniej jednak właściwości fizykochemiczne oleju napędowego i oleju powstałego z roślin znacząco różnią się miedzy sobą.

Bardziej szczegółowo

ZATRUCIA POKARMOWE KAŻDE ZATRUCIE POKARMOWE MOŻE BYĆ GROŹNE, SZCZEGÓLNIE DLA NIEMOWLĄT I DZIECI DO LAT 3, LUDZI OSŁABIONYCH I STARSZYCH.

ZATRUCIA POKARMOWE KAŻDE ZATRUCIE POKARMOWE MOŻE BYĆ GROŹNE, SZCZEGÓLNIE DLA NIEMOWLĄT I DZIECI DO LAT 3, LUDZI OSŁABIONYCH I STARSZYCH. ZATRUCIA POKARMOWE Zatrucia pokarmowe to ostre i gwałtowne dolegliwości żołądkowo-jelitowe objawiające się zwykle biegunką i wymiotami. Występują w stosunkowo krótkim czasie po spożyciu żywności skażonej

Bardziej szczegółowo

Atpolan BIO 80 EC. Atpolan BIO 80 EC

Atpolan BIO 80 EC. Atpolan BIO 80 EC Nowy, opatentowany adiuwant olejowy w formie koncentratu do sporządzania emulsji wodno-olejowej, olejowej, dodawany do zbiornika opryskiwacza w celu wspomagania działania ania środków w ochrony roślin

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: zrd.poznan.pl; bip.poznan.

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: zrd.poznan.pl; bip.poznan. Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: zrd.poznan.pl; bip.poznan.pl Poznań: Dostawa w formie leasingu operacyjnego fabrycznie nowej frezarki

Bardziej szczegółowo

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania Przodem do kierunku jazdy? Bokiem? Tyłem? Jak ustawić wózek, aby w razie awaryjnego hamowania dziecko było jak najbardziej bezpieczne? Na te

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+

Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Strategia rozwoju sieci dróg rowerowych w Łodzi w latach 2015-2020+ Projekt: wersja β do konsultacji społecznych Opracowanie: Zarząd Dróg i Transportu w Łodzi Ul. Piotrkowska 175 90-447 Łódź Spis treści

Bardziej szczegółowo

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2?

Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Kto poniesie koszty redukcji emisji CO2? Autor: prof. dr hab. inŝ. Władysław Mielczarski, W zasadzie kaŝdy dziennikarz powtarza znaną formułę, Ŝe nie ma darmowych obiadów 1. Co oznacza, Ŝe kaŝde podejmowane

Bardziej szczegółowo

Leczenie biologiczne co to znaczy?

Leczenie biologiczne co to znaczy? Leczenie biologiczne co to znaczy? lek med. Anna Bochenek Centrum Badawcze Współczesnej Terapii C B W T 26 Październik 2006 W oparciu o materiały źródłowe edukacyjnego Grantu, prezentowanego na DDW 2006

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. 1 Urozmaicenie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowej diety, która zapewnia

Bardziej szczegółowo

Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa

Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa Polish Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa (What to do if you think the decision about your Housing Benefit or Council

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ I) INFORMACJE OGÓLNE W ostatnich latach stosowanie licznych, szeroko rozpowszechnionych substancji syntetycznych napotkało na nowe ograniczenie, którym jest ochrona

Bardziej szczegółowo

2016-05-30. Czego się obawiać? Przed czym się bronić? Czy wszyscy jesteśmy tak samo zagrożeni patogenami?

2016-05-30. Czego się obawiać? Przed czym się bronić? Czy wszyscy jesteśmy tak samo zagrożeni patogenami? Układ immunologiczny ( ) nadaje kręgowcom zdolność do odróżniania swego od obcego i do odpowiedzi immunologicznej, dzięki której zwalcza infekcje wirusów, bakterii i pierwotniaków, odrzuca obce przeszczepy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ NR 7 W GDYNI Art.1 Postanowienia ogólne Rada Rodziców, zwana dalej Radą, działa na podstawie ustawy o systemie oświaty, statutu szkoły i niniejszego regulaminu.

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny BM Medical S.A.

Raport kwartalny BM Medical S.A. Raport kwartalny BM Medical S.A. IV kwartał 2011r. Warszawa, 14 lutego 2012r. ZAWARTOŚĆ RAPORTU KWARTALNEGO: 1. PODSTAWOWE DANE O EMITENCIE 2. WYBRANE DANE FINANSOWE Z BILANSU ORAZ RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 Najwyższy wzrost od Q2 2005 Poziom zadowolenia polskich konsumentów w Q3 15 wyniósł 80 punktów, tym samym wzrósł o 10 punktów względem

Bardziej szczegółowo

Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie:

Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie: Sieci neuropodobne XI, modelowanie neuronów biologicznie realistycznych 1 Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie: testowanie hipotez biologicznych i fizjologicznych eksperymenty na modelach

Bardziej szczegółowo

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego Mirosław Moskalewicz 1 z 7 Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego Specjalista Zdrowia Publicznego i Medycyny Spo ecznej Specjalista Po o nictwa i Ginekologii Lek. Med. Miros aw

Bardziej szczegółowo