Fahrradmitnahme im Schienenpersonennahverkehr

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Fahrradmitnahme im Schienenpersonennahverkehr"

Transkrypt

1 Impressum I Herausgeber Grüne Reihe Nr. 70 Fahrradmitnahme im Schienenpersonennahverkehr Praxiserfahrungen und Handlungsempfehlungen Prof. Dr.-Ing. Martin Haag Institut für Mobilität & Verkehr Institute for Mobility & Transport Technische Universität Kaiserslautern University of Kaiserslautern Paul-Ehrlich-Straße 14 D Kaiserslautern ISSN: ISBN: Auflage, Februar 2011 Institut für Mobilität & Verkehr, TU Kaiserslautern Alle Rechte vorbehalten. Tel.: 0631 / Fax: 0631 / Verfasser Dipl.-Ing. Sascha Baron Dr. Michał Beim Dipl.-Ing. Oliver Dümmler Dipl.-Wi.-Ing. Volker Schmitt Mitarbeit Dipl.-Ing. Oliver Hahn Anita Hoffmann Angelina Jacob Philipp Runkel Layout Dipl.-Ing. Oliver Hahn Raphael Pierzina Titelbild Nahverkehrszug in Kopenhagen Michael Öhmann, NVBW Gesamtherstellung Abteilung Foto-Repro-Druck Technische Universität Kaiserslautern Hinweis Aus Gründen der besseren Lesbarkeit wird durchgängig das generische Maskulinum verwendet, welches männliche und weibliche Personen einschließt Nahverkehrsgesellschaft Baden-Württemberg mbh Wilhelmsplatz 11 D Stuttgart Tel.: 0711 /

2 Kurzfassung - Abstract - Streszczenie IX Kurzfassung Fahrradmitnahme im SPNV Schlagwörter: Fahrradmitnahme, SPNV, Verkehrspolitik Seit dem Regionalisierungsgesetz (RegG) vom 27. Dezember 1993 fällt den Bundesländern die Verantwortung zu, den SPNV eigenverantwortlich zu organisieren. Dies ermöglicht einen großen Handlungsspielraum bei der politischen Ausgestaltung des Schienenpersonennahverkehrs (SPNV). Gegenwärtig existieren 16 Aufgabenträger und 27 Aufgabenträgerorganisationen in Deutschland. Zu ihren Aufgaben gehören zum Teil die Ausgestaltung der Tarife sowie die Ausschreibung von Verkehrsverträgen in den jeweiligen Bundesländern, wodurch auch die Aspekte Tarif und Modalitäten der Fahrradmitnahme berührt werden. Die hierdurch hervorgerufene Tarifdiversität wird ergänzt durch Sonderregelungen der annähernd 60 Verkehrsverbünde, z. B. Sperrzeiten für die Fahrradmitnahme während des Berufsverkehrs. Das Gutachten zur Fahrradmitnahme im SPNV wurde im Auftrag der Nahverkehrsgesellschaft Baden-Württemberg mbh (NVBW) durchgeführt. Es bündelt die Ergebnisse der Untersuchungen, die im ersten Quartal 2010 in drei ausgewählten Bundesländern (Niedersachsen, Rheinland-Pfalz und Thüringen) durchgeführt wurden. Hintergründe für die Auswahl dieser Bundesländer waren eine kostenfreie Radmitnahmeregelung bzw. ein besonders guter Umgang mit der Radmitnahme. Die Untersuchungen bestanden dabei im Wesentlichen aus zwei Teilen: Erstens aus rund 30 Experteninterviews mit Aufgabenträgern, Eisenbahnverkehrsunternehmen und Verbänden (Fahrrad, Verkehr, Tourismus) und zweitens aus einer Fahrzeuginaugenscheinnahme und anschließender Fotodokumentation eingesetzter Baureihen in Bezug auf Kapazitäten, Ausstattungen usw. Die Fahrzeuginaugenscheinnahme wurde für rund 32 verschiedene Baureihentypen bzw. Baureihenausführungen der EVU vor Ort durchgeführt. Bis auf wenige Ausnahmen fiel dabei auf, dass Tarife, Modalitäten (organisatorisch) und Kapazitäten im Rahmen zurückliegender und z. T. aktueller Ausschreibungen nicht ausreichend detailliert vorgegeben wurden, im Gegenteil: Eine Konkretisierung wurde im Rahmen des Wettbewerbs meist auf die Anbieter verlagert. In der Gesamtbetrachtung gibt es daher keinen einheitlichen Ansatz bei der Fahrradmitnahme im SPNV auf Bundesebene. Dieser Mangel ist in Teilen auf eine fehlende einheitliche Definition des Beförderungsgutes Fahrrad zurückzuführen. Tarif, Organisation und Technik adressieren auch den Aspekt Barrierefreiheit: Gute Lösungen bestehen daher nicht nur aus transparenten Tarifen und barrierefreien Fahrzeugen sondern auch aus einem barrierefreien Zugang (gesamte Wegekette). Verkehrspolitisch betrachten einige Bundesländer eine kostenfreie Radmitnahme als Motor für eine Verkehrsverlagerung zu Gunsten des Fahrrads. Insbesondere touristisch geprägte Regionen fordern häufig eine besonders günstige oder kostenlose Fahrradmitnahme im SPNV als wichtigen Teil für eine Fahrradfreundliche Urlaubsregion. In diesem Zusammenhang werden teilweise auch andere Wege des Fahrradtransports beschritten: Auf der Straße oder durch Verleihsysteme, um das Aufkommen der Fahrradmitnahme direkt zu reduzieren (z. B. Vinschgerbahn in Südtirol). Im Gegensatz dazu kann eine große Anzahl mitgenommener Räder im SPNV zu Problemen für Pendler ohne Fahrrad führen, die häufig als reguläre Kundengruppe angesehen werden. Eine mögliche Komforteinbuße für diese könnte die nachhaltige Entwicklung verschlechtern, indem womöglich auf das Auto ausgewichen wird. Daher war unter anderem Ziel der Untersuchung, Strategien zu identifizieren, die beiden negativen Aspekten entgegenwirken. Hinweise zur Fahrradmitnahme bei Ausschreibungen in Bezug auf die Tarifgestaltung, Fahrzeuggestaltung, den Betrieb, Sonderlösungen (flexible Betriebsformen) sowie Marketing sind Bestandteile des Gutachtens. Unterschieden wird dabei auf Seiten der Empfehlungen zwischen einer Grundstrategie sowie betrieblichen bzw. organisatorischen Maßnahmen, die grundsätzlich auf alle Bundesländer übertragbar sind. Grundstrategie Durch einheitlich über das ganze Jahr festgeschriebene Sitzplatzkapazitäten wurden bisher häufig nachfrageorientierte Angebote erschwert. Günstiger erscheinen daher Lösungen, die den EVU mehr Flexibilität einräumen. Als in den Wettbewerb einzupreisender Faktor sollte daher eine Unterscheidung zwischen Sommer- und Winterbetrieb aufgenommen werden;

3 X Fahrradmitnahme im Schienenpersonennahverkehr der Sommerbetrieb beginnt zu Ostern und endet mit den Herbstferien im Oktober. Auch der Umgang mit Nachfragespitzen, insbesondere zu Pfingsten und weiteren Feiertagen sowie in den Sommerferienmonaten Juli und August, sollte durch Anbieter dargestellt bzw. durch Ausschreibungen eingefordert werden. Im Rahmen der Grundstrategie sind außerdem verkehrspolitische Weichenstellungen in Bezug auf die tariflichen Regelungen zu treffen. So stehen sich verschiedene Argumente Pro und Contra einer kostenfreien Radmitnahme gegenüber. Für einen kostenfreien Radtarif spricht z. B. die Einfachheit, die mögliche zusätzliche Wertschöpfung in der Region oder die Attraktivität eines derartigen Angebots. Dem entgegen stehen Argumente wie beispielsweise die Wirtschaftlichkeit des Betriebs, eine überbordende Nachfrage auf besonders interessanten Relationen sowie der vermutlich damit einhergehenden Belästigung von Fahrgästen ohne Fahrrad. Sinnvoller als eine reine Abwägung von Pro und Contra erscheint daher eher die Frage der Modalitäten und Vergütungen, die Anreize auf Seiten der EVU schaffen, um entsprechende Angebote abwickeln zu können. Denkbar sind z. B. Umlagemodelle mit Tourismusverbänden und betrieben. Eine kostenfrei eingeführte Radmitnahme sollte insofern gut vorbereitet sein, da ein Abweichen davon im Nachhinein eher schwierig ist. Überbordende Nachfragen sind auf stark nachgefragten Relationen häufig in den Hauptverkehrszeiten vorzufinden. Hierbei handelt es sich in erster Linie um den Ausbildungs- und Berufsverkehr, denn touristische Nachfrage findet am Tag meist erst nach 09:00 Uhr statt. Aus touristischer Sicht ergeben sich keine Nachmittagsspitzen, da der Freizeitverkehr über weite Zeiträume verteilt ist. Dies führt zu drei Handlungsoptionen: Ausschluss der Radmitnahme zur HVZ, kostenpflichtige Reglementierung der Radmitnahme zur HVZ oder kostenfreie Radmitnahme. In allen drei, besonders aber den für die Radmitnahme offenen Fällen, sollten ausreichend Beförderungskapazitäten für Belastungsschwankungen eingeplant werden. Der Winterbetrieb kann aufgrund geringerer Grundnachfrage der Radmitnahme zwar eher unbeschränkt erfolgen, allerdings ist zu beachten, dass in Folge eines höheren Gesamtfahrgastaufkommens im Winter auch hier mit Konflikten zu rechnen ist. Die bereits erwähnte Flexibilität bzgl. der Sitzplatzkapazitäten ergibt sich aus konkreteren Ausschreibungsinhalten zur Radmitnahme. Zum einen sollten von den EVU konkret Radmitnahmekapazitäten und Umbaumaßnahmen für den Saisonbetrieb inkl. der nötigen Kalkulationen eingefordert werden, zum anderen sollten Anreizmodelle geschaffen werden, durch die sich die Mitnahme von Fahrrädern im Vergleich zur Mitnahme von Fahrgästen für die EVU in ähnlicher Weise rentiert. Nettoverträge können hierfür eine gute Grundlage bilden. Besser noch erscheint es einen Anreiz dadurch zu schaffen, dass zunächst nur ein Bruttovertrag ausgeschrieben wird, der jedoch, geknüpft an die Erfüllung z.b. spezifischer Bedingungen zum Fahrradtransport, nach einer zuvor festgelegten Laufzeit des Verkehrsvertrages in einen Nettovertrag umgewandelt werden kann (bereits im Rahmen der Ausschreibung darzulegen). Verstärkerleistungen und Zusatzbestellungen für Großevents sollten bei der Angebotsabgabe ebenfalls berücksichtigt werden. Auf die Abschätzung der Nachfrage (Grundkapazität) sowie eine genaue Definition des Beförderungsgutes Fahrrad wird bei den Handlungsempfehlungen detaillierter eingegangen; beides sollte aber bereits an dieser Stelle verinnerlicht werden. Die Grundstrategie spiegelt sich auch in der Vorgehensweise des Marketings wider. Wichtig ist eine verbundübergreifende und möglichst länderübergreifende einheitlich abgestimmte Vorgehensweise auf Basis der Grundstrategie und der Definitionen. Es gilt Widersprüche in Tarifen und Regelungen zu vermeiden und eine gewisse Übereinstimmung zwischen Werbung und Realität herzustellen ( Ehrlichkeit am Kunden ). Für eine bessere Planung und Akzeptanz werden interinstitutionelle Arbeitskreise zum Aspekt Fahrradmitnahme im SPNV auf Landesebene empfohlen. Die Initiative sollte dabei vom Aufgabenträger ausgehen und EVU, Tourismusverbände, ADFC, VCD und ggf. Ministeriumsvertreter einbeziehen. Ein Ergebnisaustausch auf Bundesebene über die BAG SPNV erscheint hierbei obligatorisch. Betriebliche bzw. organisatorische Maßnahmen Grundlage für alle Schritte in Bezug auf die Radmitnahme sollen zwei Definitionen liefern: Eine Definition des Beförderungsgutes Fahrrad selbst sowie die Definition der anzustrebenden Grundkapazität. In allen Interviews wurde deutlich, dass ein Bemessungsfahrrad nicht existiert bzw. mit den heute üblichen

4 Kurzfassung - Abstract - Streszczenie XI Bemessungskriterien nicht ausreichend übereinstimmt. Das Gutachten liefert hierzu einen Definitionsansatz, dessen Diskussion und Abstimmung auf Bundesebene über die BAG SPNV zeitnah verfolgt werden sollte. Die abgestimmte Definition sollte durch die Aufnahme in Tarifbestimmungen und Informationen auf den Bahnhöfen sowie im Fahrzeug (z. B. Knigge ) öffentlich kommuniziert werden. Selbstverständlich dient sie als Grundlage für die bereits oben genannten Ausschreibungen. Für die Abschätzung der Grundkapazität kann die Nachfrage über ein qualitatives Bewertungsverfahren, das im Rahmen des Gutachtens entwickelt wurde, erfolgen. Dabei werden die Handlungsoptionen in Bezug auf die Radmitnahme in vier Schritten streckenspezifisch auf Basis von RES-Daten oder anderen Stichprobenzählungen des Fahrgastaufkommens ermittelt. auswirken, mögliche Umbauvarianten, Fahrplananpassungen, straßengebundene Entlastungskonzepte, Kundenbetreuung und Kommunikation: im Vorfeld, am und im Fahrzeug. Zusammenfassend kann festgehalten werden, dass die Herausforderungen in erster Linie in den Bereichen Kapazität, Organisation und Information/Kommunikation liegen. In Bezug auf die Kapazität sollte immer eine ausreichende Grundkapazität angeboten werden und flexible Regelungen im Sinne eines Entlohnungsbzw. Belohnungssystems mit den EVU vereinbart werden. Saisonal hohe Nachfragen der Radmitnahme setzen flexible Betriebsformen, wie z. B. saisonale Umbauten voraus. Bereits in den Ausschreibungen sollten diese Aspekte berücksichtigt werden und um eine (bundes-)einheitliche Definition für das Fahrrad ergänzt werden. Beurteilung des Fahrgastaufkommens Kategorisierung und Beurteilung der Radmitnahmesituation sowie zusätzlicher Effekte Bewertung Möglicher Fahrzeugeinsatz/ Handlungsoptionen Abb. 1: Ablaufschema streckenspezifische Beurteilung der Grundkapazität (Eigene Darstellung) Die möglichen Handlungsoptionen erstrecken sich dabei über vier Handlungsfelder mit unterschiedlichen Aussagen zum möglichen Fahrzeugeinsatz und zu ggf. notwendigen Sonderlösungen. Dass das Thema vielerorts vergleichbare Herausforderungen mit sich bringt, zeigten nicht nur die Interviews und Fahrzeugschauen, sondern auch das große Interesse der Experten am Thema. Neben den beschriebenen Definitionen wurden außerdem Empfehlungen zu Fahrzeugdetails und sonstigen Maßnahmen erarbeitet. Dies betrifft unter anderem Fahrzeugeigenschaften, die sich auf die Abfertigung

5 Kurzfassung - Abstract - Streszczenie XIII Abstract Carriage of bicycles on local and regional trains in Germany Key words: bicycle carriage, regional and local rail, regional transport policy Since the act on regionalization of local and regional train management (December 27th 1993), federal states (in Germany) have become responsible for the organization of passenger trains in regions. This new responsibility has also allowed for the opportunity to create transport policies in regions. At present there are 16 regional rail transport authorities (one for each of the 16 federal states within Germany) and 27 transport authority organizations in Germany (see also Amongst other tasks, they are responsible for creating fare systems and commission transport services in their respective states. This also concerns fares and modalities for bicycle carriage in trains. Additionally, fares in local and regional trains are complicated by some other rules (e.g. rush-hour exclusions for bicycles) set by the almost 60 transport associations. On behalf of Nahverkehrsgesellschaft Baden-Wuerttemberg mbh (NVBW), this jungle of solutions was analyzed creating the possibility of creating some universal rules for the policy on bicycle carriage on trains. The report presents the results of research carried out at the beginning of 2010 in a sample of states (Lower Saxony, Rhineland-Palatinate and Thueringen) where bicycle carriage is allowed without additional fare or where the topic has been well considered. Research consisted of two parts: in-depth interviews with 30 public transport authorities, rail companies and NGOs in the field of cycling, transport and tourism, as well as the examination of regional train fleets in respect to bicycle capacity, train fittings etc. This visual inspection of the vehicle interior has been conducted for 32 different types of production series and their modifications by operators. Either way, fares, modalities and capacities for bicycle carriage were not defined well within call for tenders of the past and present transport contracts but are demanded in a competitive environment. Overall there is no unique approach to bicycle carriage on regional and local trains on a national level. Both issues also address the cause of barrier-free environments: it s not only tariff and train design but also structure of the feeder-line (meaning: barrier-free access on the entire route). Politically some states consider complimentary bicycle carriage as a stimulator for bicycle travel. Tourist destinations especially often demand cheap or free of charge bicycle carriage as it is seen as an important tool for creating a regional image as a cycle friendly vacation place, some of them also consider alternative ways of transporting bicycle: by road or decreasing the demand in transport vehicles by introducing bicycle renting schemes (see e.g. Vinschgerbahn in Trentino Alto- Adige). In contrast a high number of bicycles in trains cause many problems for daily commuters who travel without bikes and who are regular customers. It can potentially make their journey less comfortable and can prevent sustainable development as it may encourage the commuter to use their car. Hence, another aim of this study was the identification of strategies helping to counteract both negative aspects. Information concerning pricing, vehicle design, operation and other special solutions (flexible forms of operation) and marketing are part of the survey report. Basically, the recommendations in the following are structured in terms of a fundamental strategy and operational and organizational methods which are basically applicable to all other federal states. Fundamental strategy: Yet, demand-oriented proposals often have been complicated by an established seating capacity. For this reason, solutions, which admit more flexibility for the operators, would seem to be more convenient. A distinction between summer and winter operation (starting around Easter and ending in October) should be made as a factor to increase competitiveness. Even dealing with peak-time demands, for example periods around Pentecost, public holidays and during the summer vacation, should be presented by operators or be claimed by tender. Within the fundamental strategy it is necessary to set political positions regarding transportation in relation to the tariff rules. In doing so, the pros and cons of free bicycle transport are set out side by side. Arguments for the free carriage of bikes are, for example, its simplicity, the added value to the region as well as the attractiveness of the whole transport service for customers. On the other hand, the economic viability of the operation, an excessive demand on the most interesting routes and thus the probable annoyance

6 XIV Fahrradmitnahme im Schienenpersonennahverkehr of other passengers invalidate the above named pros. Something which is more useful than just assuming the pros and cons is the consideration of modalities and salaries to create incentives for the operators. It is conceivable to create an allocation model with tourism associations and tourist enterprises. An established free-of-charge bicycle carriage should be well prepared, because once introduced as such it is rather difficult to later change to a payable service. Excessive demand can usually be noticed on very popular routes during peak-time. This involves commuter traffic, otherwise tourist demand usually occurs after 9:00 am. From the tourist point of view, there is no peak demand in the afternoon as the recreational traffic is spread over a wider time period. This leads to three opportunities for the summer: the exclusion of bicycle carriage during rush hour, charged bicycle carriage during rush hour or a free bicycle carriage (at all times). Highly important for all of these solutions (especially the bicycle carriage friendly solutions) is a sufficient supply of transport capacity in terms of the fluctuation of the loads. During winter, bicycle carriage can usually take place without any restrictions due to lesser demand. The previously mentioned flexibility related to seating capacity, is due to specific tenders on the subject of bicycle carriage. On the one hand, the operator should present specific information on capacities and reconstruction works for seasonal operation including necessary calculations. On the other hand, certain incentives should be developed so that the transport of bicycles compared to passenger transport pays off in a similar way. Net contracts could provide a good basis there and, for example, could be bound to the success during the first years of operation. Enhancing services and additional orders for major events should be considered in the tender as well. Descriptions of the estimation of demand (basic capacity) as well as for a specific definition of the cargo bicycle will be treated within the following sections in more detail; both should already be internalized at this point. The fundamental strategy is also reflected in the marketing approach. Therefore, it is inevitable to implement a uniquely agreed proceeding based on the fundamental strategy and definitions that are transport-association and nationally comprehensive. It is necessary to prevent contradictions in tariffs and regulations, together with establishing a certain correspondence between advertising and reality ( honesty to the customer ). It is strongly recommended to create inter-institutional working groups for better planning procedures and acceptance in general to support the aspect of bicycle in regional rail transport at federal state level. The initiative should radiate from the transport authorities, therefore operators, tourism associations, ADFC, VCD and possibly representatives of ministries should get involved. At this point, a constant communication at federal level via BAG SPNV is mandatory. Operational and organizational arrangements: Two definitions should provide a solid basis for all following steps relating to bicycle transport: a definition of the cargo bicycle itself and the definition of the basic capacity to seek. During all interviews it became clear that a standard bicycle does not exist or does not match with the current practice. The survey report provides a definition for this approach, a discussion and voting at federal level via the BAG SPNV should be pursued promptly. This agreed definition should be communicated in public by inclusion in tariffs and information at the stations and in vehicles (e.g. etiquette for cyclists on trains ). To estimate the basic capacity, the demand can be determined by a qualitative evaluation process which was developed as part of the survey report. By this method, potential courses of action related to vehicle use and bike entrainment can be assessed on an RESdata basis or sample counting for each line. Assessment of passengers Categorization and assessment of of the current bicycle carriage situation and additional effects Rating Possible vehicle operations / options Abb. 2: (Fig. 1) Flow chart line-specific assessment of the basic capacity (own illustration)

7 Kurzfassung - Abstract - Streszczenie XV Possible options extend over four fields of action with different statements as to the possible use of vehicles and any other necessary special solutions. In addition to the described definitions, some other recommendations were given regarding vehicle details and other measures. This relates to vehicle characteristics which affect dispatch, capacity conversion options, schedule adjustments, relief-road concepts, customer service and communication: in advance, on or in the vehicle. In summary, the challenges primarily affect the areas of capacity, organization and information / communications. In terms of capacity, there should be always a sufficient base capacity, which is available and flexible in combination with arrangements like remuneration and reward system for the operators. Seasonally high demands for bicycle carriage need flexible forms of operation, such as seasonal alterations. Even at the time of tendering, these aspects have to be taken into account. A nationwide definition of the transport cargo bicycle is a basic requirement therefore. Finally, it is remarkable, that this topic creates challenges in many places. This impression is supported by the expert interviews and the demonstration of vehicles. A lot of the experts involved had a particular interest in these issues but no final answers.

8 Kurzfassung - Abstract - Streszczenie XVII Streszczenie Przewóz rowerów w kolejach regionalnych słowa kluczowe: przewóz rowerów, koleje regionalne, polityka transportowa Od czasu uchwalenia w dniu 27 grudnia 1993 r. ustawy o regionalizacji zarządzanie kolejowymi przewozami regionalnymi [Regionalisierungsgesetz (RegG)] kraje związkowe Republiki Federalnej Niemiec stały się odpowiedzialne za organizowanie i funkcjonowanie połączeń. Ustawa stworzyła nowe możliwości kreowania regionalnej polityki przewozów pasażerskich. Obecnie za realizację zadania odpowiada 16 krajów związkowych. Nie czynią tego jednak bezpośrednio, lecz za pośrednictwem 27 organizacji zarządów realizujących regionalne przewozy kolejowe. Do zadań zarządów należą m.in. opracowywanie taryf regionalnych, organizacja przetargów na wybór operatorów poszczególnych tras. W ten zakres obowiązków wpisują się więc również zagadnienia przewozu rowerów kolejami regionalnymi. System taryfowy czy szczególne warunki przewozu (np. ograniczenia czasowe przewozu w godzinach szczytu) rowerów komplikują jeszcze regulacje blisko 60 związków taryfowych, które funkcjonują na terenie Niemiec. Niniejsza analiza przewozu rowerów kolejami regionalnymi została wykonana na zlecenie Nahverkehrsgesellschaft Baden-Württemberg mbh (NVBW) zarządcy kolei na terenie Badenii-Wirtembergii (za wyjątkiem aglomeracji Stuttgartu). Opracowanie prezentuje wyniki badań przeprowadzonych w pierwszym kwartale 2010 r. w trzech wybranych krajach związkowych (w Dolnej Saksonii, Nadrenii-Palatynacie i Turyngii). Motywem wyboru powyższych krajów związkowych na studium przypadku był darmowy przewóz rowerów oraz szczególnie dobre doświadczenia w tym zakresie. Badania składały się z dwóch zasadniczych części. Pierwszą z nich było blisko 30 wywiadów pogłębionych z przedstawicielami zarządów transportu kolejowego, przewoźnikami, organizacjami turystycznymi oraz stowarzyszeniami działającymi na rzecz ruchu rowerowego lub zrównoważonego transportu. Drugą częścią była analiza rozwiązań technicznych i organizacyjnych w pociągach służących do transportu rowerów. Składały się na nią dokumentacja fotograficzna, pomiary przestrzeni przeznaczonej dla rowerów, inwentaryzacja mocowań rowerów itp. W sumie dokonano analizy 32 typów pojazdów należących do różnych przewoźników. W świetle przeprowadzonych analiz okazało się, że z małymi wyjątkami taryfy przewozu rowerów, warunki prawne i oferowane pojemności nie były w rozstrzygniętych już przetargach szczegółowo sprecyzowane przez zamawiającego. Często wręcz uszczegółowienie zasad przewozu rowerów było przenoszone na zleceniobiorcę. Ponadto, w Niemczech brakuje rozstrzygnięć również na poziomie federalnym odnośnie standardu przewozu rowerów w kolejach regionalnych. Wynika to częściowo z braku jednej, spójnej definicji roweru, która zwracałaby szczególną uwagę na jego rozmiary. Stanowiłoby to cenną informację zarówno dla przewoźników wyznaczających miejsce na rowery w pociągach, jak i pasażerów posiadających nietypowe rowery. Taryfy, rozwiązania organizacyjne czy techniczne każą także uwzględniać potrzeby osób niepełnosprawnych przede wszystkim brak barier architektonicznych. Eliminacja barier bardzo sprzyja przewozowi rowerów. Dobre rozwiązania składają się więc nie tylko z przejrzystego i czytelnego systemu taryfowego oraz pojazdów umożliwiających korzystanie z nich osobom niepełnosprawnym, ale również z pozbawionego barier dostępu do dworców, peronów i innych elementów infrastruktury podczas całej podróży. Kraje związkowe rozpatrują bezpłatny przewóz rowerów kolejami regionalnymi przede wszystkim jako element polityki transportowej regionu. Bezpłatny przewóz ma wzmocnić znaczenie roweru jako środka lokomocji. W popularnych regionach turystycznych bezpłatny lub odbywający się na bardzo preferencyjnych warunkach przewóz rowerów ma natomiast na celu promocję regionu jako szczególnie przyjaznego turystyce rowerowej. Duża liczba turystów z rowerami korzystających z kolei powoduje jednak problemy. Władze regionów turystycznych czasem poszukują również innych sposobów na przewóz rowerów (np. samochodami) lub też starają się obniżyć zapotrzebowanie na przewóz rowerów kolejami poprzez tworzenie sieci wypożyczalni rowerów (czego dobrym przykładem jest Vinschgauerbahn w Południowym Tyrolu). Duża liczba rowerów przewożonych kolejami regionalnymi stanowić może również problem dla osób korzystających z kolei w codziennych podróżach. Turyści z rowerami mogą więc przyczyniać się do rezygnacji z usług kolei jej stałych klientów. Pogorszenie komfortu jazdy kolejami

9 XVIII Fahrradmitnahme im Schienenpersonennahverkehr może zagrozić więc polityce zrównoważonego rozwoju transportu: zachęcić korzystających na co dzień z kolei regionalnych do wyboru samochodu. Analiza tego problemu była jednym z celów badań. Rozpatrywane były również strategie na rzecz pogodzenia interesów obu grup użytkowników kolei, tych podróżujących bez rowerów i tych przewożących jednoślady. Wytyczne dla przewozów rowerów, które powinny być zawarte w specyfikacjach przetargów na obsługę połączeń regionalnych są głównymi częściami niniejszej opinii. W szczególności należą do nich kwestie dotyczące regulacji taryfowych, wyposażenia pojazdów, eksploatacji, rozwiązań specjalnych (np. jak aranżacja przestrzeni pasażerskiej pozwalająca na szybką przebudowę) oraz marketing. Analiza odnosi się zasadniczo do dwóch aspektów: generalnej strategii przewozu rowerów kolejami regionalnymi oraz do technicznych i organizacyjnych rozwiązań, które mogłyby znaleźć zastosowanie również w innych krajach związkowych Republiki Federalnej Niemiec. Strategie przewozu rowerów Skonstruowanie oferty zorientowanej na zaspokojenie popytu na przewóz rowerów jest obecnie utrudnione przez stałą liczbę miejsc siedzących w pociągach. Zdecydowanie bardziej korzystne byłoby rozwiązanie pozwalające na zastosowanie elastycznej liczby miejsc siedzących, stąd też w przetargach należałoby uwzględniać inną aranżację przestrzeni pasażerskiej w okresie zimowym, a inną w okresie letnim (trwającym w Niemczech od Świąt Wielkiej Nocy do października). Także podczas szczytów ruchu turystycznego, jak np. w czasie Zielonych Świątek czy ferii jesiennych w październiku oraz ferii letnich w lipcu i czerwcu przewoźnicy powinni oferować dodatkowe miejsca dla przewozu rowerów. W ramach podstawowych strategii przewozu rowerów kolejami regionalnymi należy uwzględniać cele polityki transportowej w systemie taryfowym. Uwidacznia to argumenty za i przeciw bezpłatnemu przewozowi. Za bezpłatnym przewozem przemawia m.in. prostota oferty, tworzenie wartości dodanej dla regionu oraz wzrost atrakcyjności systemu transportowego. Argumentami przeciw są efektywność ekonomiczna przewozu, popyt przerastający podaż na najbardziej atrakcyjnych trasach, jak i wynikające z tego niezadowolenie pasażerów podróżujących bez rowerów. Dużo bardziej zasadnym, niż rozpatrywanie problemu tylko na płaszczyźnie za lub przeciw, jest tworzenie warunków zachęt i rekompensat dla przewoźników w taki sposób, aby sami przwoźnicy byli skłonni tworzyć oferty wychodzące naprzeciw oczekiwaniom rowerzystów. Duże możliwości w tym zakresie stwarza współpraca z przedsiębiorstwami i organizacjami turystycznymi. Niemniej, wprowadzenie bezpłatnego przewozu rowerów powinno być dobrze przygotowane, ponieważ wycofanie tej możliwości jest stosunkowo trudne. Generalnie największy potoki pasażerskie występują w godzinach szczytu na najbardziej popularnych relacjach. Wynikają one przede wszystkim z dojazdów do pracy czy szkół, natomiast ruch turystyczny zazwyczaj zaczyna się po godzinie 9:00. Ruch turystyczny nie posiada szczytów popołudniowych i jest rozłożony w dłuższym czasie. Umożliwia to wprowadzenie trzech zasadniczych rozwiązań w zakresie przewozu rowerów kolejami regionalnymi: wykluczenie przewozu w godzinach szczytów komunikacyjnych, płatny przewóz rowerów w godzinach szczytu (w pozostałym czasie za darmo) albo bezpłatny przewóz rowerów przez całą dobę. We wszystkich tych trzech rozwiązaniach, w szczególności w tych najbardziej przyjaznych rowerzystom, priorytetem staje się zapewnienie wystarczającej pojemności. Podczas zimy przewóz rowerów może odbywać się natomiast bez żadnych ograniczeń. Wpływ na to ma bardzo niewielki popyt na tę usługę. Wspomniana już elastyczność zależna od liczby miejsc siedzących wynika z konkretnych specyfikacji przetargów. Po pierwsze, przewoźnicy kolejowi powinni uwzględniać koszty zapewnienia konkretnej pojemności dla przewozu rowerów, a także koszty zmiany aranżacji przestrzeni pasażerskiej w pociągach pomiędzy sezonami. Po drugie mechanizm dopłat powinien być tak skonstruowany, że wpływy wynikające z przewozu rowerów powinny być równie atrakcyjne, jak z przewozu pasażerów. Umowy netto (sytuacja, której przewoźnik otrzymuje wpływy z biletów i dopłatę do usługi, ponosząc ryzyko związane z kosztami i wpływami) mogą być tutaj dobrą podstawą. W innym wariancie można rozważyć kontrakty brutto (sytuacja, w której przewoźnik otrzymuje stałą stawkę za usługę, a wpływy z biletów zatrzymuje organizator przewozów), które po kilku latach obowiązywania umowy, w zależności od osiąganych wyników, przechodziłyby na kontrakty netto. Umowy powinny motywować przewoźnika do przewożenia rowerów. Także zakup dodatkowych pojemności przewozowych lub dodat-

10 Streszczenie XIX kowych kursów w czasie trwania dużych imprez, powinien być uwzględniony już na etapie przygotowywania specyfikacji przetargowej. Opis sposobu szacowania popytu na przewóz rowerów oraz definicja roweru zostały omówione w niniejszym raporcie w rozdziale Handlungsempfehlungen i choć nie trzeba z tymi definicjami zgadać się, obie kwestie powinny być dostrzegane przy dalszych rozważaniach. Podstawowa strategia stanowi również odzwierciedlenie kwestii marketingowych. Ważnym jest więc wypracowanie podejścia do przewozów rowerów kolejami regionalnymi, które byłoby w miarę możliwości spójne nie tylko pomiędzy poszczególnymi związkami taryfowymi, ale również pomiędzy poszczególnymi krajami związkowymi. Powinno ono być wypracowane na bazie podstawowej strategii oraz wspólnych definicji. Celem jest harmonizacja taryf oraz zasad przewozu, dzięki czemu można osiągnąć spójność pomiędzy reklamą i rzeczywistością ( uczciwość wobec klienta ). W celu poprawy procesu planowania oraz działań na rzecz wzrostu akceptacji przewozu rowerów kolejami regionalnymi powinny być tworzone na poziomie krajów związkowych specjalne grupy robocze. Uczestniczyć w nich powinny zarządy transportu kolejowego, przewoźnicy, organizacje turystyczne, organizacje rowerowe (np. ADFC), organizacje liczbę rowerów przy danym miejscu przeznaczone na ich przewóz). Podczas przeprowadzonych rozmów eksperckich okazało się, że nie istnieje żaden standardowy rower, który mógłby stanowić wzorzec zarówno do szacowania pojemności miejsc do przewozu rowerów w pociągach, jak i do określania maksymalnych rozmiarów przewożonego roweru. Niniejsza analiza sugeruje, aby takie definicje powstały po wcześniejszych konsultacjach i zostały przyjęte przez związek zarządów transportu kolejowego (BAG SPNV). Zatwierdzona definicja powinna być następnie zawarta w systemach taryfowych oraz rozpropagowana wśród potencjalnych użytkowników, na dworcach kolejowych czy w pociągach (np. za pomocą stosownych plakatów czy ulotek). Oczywiście, przyjęte standardy stanowić powinny też definicje zawarte w specyfikacji zamówienia podczas przetargów. Dla oszacowania podstawowej pojemności pociągów może być użyte opracowana w niniejszej analizie metoda jakościowej oceny zapotrzebowania na przewóz rowerów. W metodzie tej analiza przebiega w czterech krokach i bazuje na danych z systemu statystyki kolejowej (RES-Daten) lub na pomiarach liczby podróżnych na poszczególnych trasach. analiza liczby pasażerów kategoryzacja i ocena przewozu rowerów oraz powiązanych z tym efektów ocena możliwe rodzaje taboru / wybór opcji Abb. 3: (Ryc. 1) Kroki w oszacowaniu potrzebnej pojemności dla przewozu rowerów - źródło: opracowanie własne działające na rzecz zrównoważonego transportu (np. VCD) i przedstawicieli ministerstw rządów krajów związkowych. Inicjatywa powinna wypływać jednak ze strony zarządów kolei. Wymianie doświadczeń na poziomie federalnym służyć powinien związek zarządów transportu kolejowego (Die Bundesarbeitsgemeinschaft der Aufgabenträger des SPNV e.v.; BAG SPNV). Działania organizacyjne i eksploatacja Podstawą wszelkich dalszych działań powinno być sprecyzowanie dwóch definicji: roweru, (rozmiarów roweru, który może być przewożony) oraz definicji pojemności przewozu rowerów (tego, jak szacować Możliwe opcje zależą od czterech etapów działań, które prezentują różne aspekty w zakresie możliwego wykorzystania taboru kolejowego oraz ewentualnych innych działań. Oprócz kwestii dwóch najważniejszych definicji, zostały w analizie podane wskazówki odnośnie wyposażenia taboru, a także dotyczące innych elementów infrastruktury kolejowej. W zakresie taboru kolejowego najważniejszymi są elementy wykończenia (np. sposób montażu rowerów), możliwości i warianty zmiany aranżacji przestrzeni pasażerskiej, kwestie szerokości wejść i przejść do miejsca przewozu rowerów. W zakresie organizacyjnym omówione zostały kwestie dopasowania rozkładów jazdy, poszukiwanie możliwości przewozu rowerów poza przestrzenią pasażerską czy

11 XX Przewóz rowerów w kolejach regionalnych poza pociągami (m.in. transportem drogowym), kwestie obsługi pasażerów i informacji pasażerskiej, zarówno na przed podróżą, jak i już na pokładzie pociągów. Podsumowując, wyzwania jakie stwarza przewóz rowerów pociągami regionalnymi dotyczą wielu aspektów organizacji przewozów. Najważniejsze z nich to pojemność pojazdów, techniczne rozwiązania, informacja pasażerska oraz komunikacja z użytkownikami. Pod względem pojemności pojazdów największą trudnością jest zapewnienie należytego miejsca dla rowerów. Sprzyjać temu powinny elastyczne rozwiązania techniczne, a także ekonomiczne modele zachęcania i wynagradzania przewoźników. Sezonowo wysokie zapotrzebowanie na przewóz rowerów wymaga elastycznego podejścia do eksploatacji taboru, takie jak sezonowe zmiany aranżacji wnętrza. Już na etapie przygotowywania specyfikacji przetargu wszystkie te aspekty powinny być uwzględnione. W związku z tym należałoby jak najszybciej zdefiniować parametry rowerów, które mogą być przewożone kolejami. Na zakończenie należy nadmienić, że temat przewozu rowerów w kolejach regionalnych stanowi wyzwanie jeszcze w wielu aspektach. Utwierdzają w tym nie tylko rozmowy z ekspertami czy pomiary i analizy wyposażenia pociągów, ale również duże zainteresowanie tym tematem ze strony specjalistów.

12 Inhalt XXIII Inhalt 1 Einleitung Hintergrund und Zielsetzung Methodisches Vorgehen Untersuchungsgegenstand und -zeitraum Teil A: Flächendeckende Analyse von drei Bundesländern in Deutschland Teil B: Sonderbetrachtung ausgewählter Strecken Rad-Wander-Express Frankenland Rurtalbahn Vinschgerbahn Drautalbahn Fahrradmitnahmesituation in den Untersuchungsgebieten 5 2 Erkenntnisse zur Fahrradmitnahme aus der Praxis Ausschreibungen: Berücksichtigung der Fahrradmitnahme und Finanzierung Aufkommen der Fahrradmitnahme Niedersachsen Rheinland-Pfalz Thüringen Rurtalbahn Vinschger Bahn Drautalbahn Rad-Wander-Express Frankenland Bedeutung der Fahrradmitnahme für die Kundengewinnung Entstehende Engpässe und deren Bewältigung Abfertigung Auffindbarkeit des Mehrzweckabteils Bottleneck Zustieg Überbelegung im Fahrzeug und resultierende Engpässe Zeitverluste Kapazitäten Mehrzweckabteil Klappsitze 26

13 XXIV Fahrradmitnahme im Schienenpersonennahverkehr Trennung von Nutzergruppen Verstaumöglichkeiten für Gepäck Zwischenfahrzeug für Doppeltraktion Fahrradhalterungen und Sicherungssysteme Besondere Reaktionen zur Kapazitätssteigerung der Fahrradmitnahme und flexible Umbauten Niedersachsen Rheinland-Pfalz Thüringen Rad-Wander-Express Frankenland Rurtalbahn Vinschgerbahn Drautalbahn Weitere besondere Beispiele Umbaukosten Maßnahmen zur Organisation der Fahrradmitnahme Wegweisung und Kommunikation im Fahrzeug Kennzeichnung der Fluchtwege Hausordnung oder Rad-Knigge Piktogramme zur Handhabung Umgang mit Fahrradtypen und Gepäck Wagenstandsanzeiger Gruppenreservierung Betriebsablauf Radzüge Rheinland-Pfalz Thüringen RB Fahrradverleih an Tourismusschwerpunkten Weitere organisatorische Maßnahmen 46 3 Handlungsempfehlungen zur Fahrradmitnahme im SPNV in Baden-Württemberg Empfehlungen zu einer Grundstrategie Regelung im Jahresverlauf Sperrzeiten am Tag Tarif und Ausschreibung Marketing Interinstitutionelle Arbeitsgemeinschaft zum Radverkehr im SPNV 51

14 Inhalt XXV 3.2 Empfehlungen zur Kapazitätsstrategie: Fahrzeug Definition des Fahrrads Ermittlung und Definition einer Grundkapazität Beurteilung des Fahrgastaufkommens (Schritt 1) Erläuterung der Differenzierungsmerkmale Kategorisierung und Beurteilung der Fahrradmitnahmesituation sowie zusätzlicher Effekte (Schritt 2) Bewertung (Schritt 3) Möglicher Fahrzeugeinsatz und Handlungsoptionen (Schritt 4) Details der Fahrzeugausstattung Zustiegssituation / Niederflur Trennung der Nutzergruppen Verstaumöglichkeiten für Gepäck Flexible Kapazitäten Ungeeignete Baureihen Empfehlungen zur betrieblichen Organisation Fahrzeugumbau Gruppenreservierung Fahrplananpassungen Radtransport auf der Straße Kundenbetreuung Empfehlungen zur Kommunikation Alternative Lösungsansätze Checkliste 63 4 Fazit 69 5 Anhang Literaturverzeichnis Fremdabbildungsnachweis Expertenübersicht Informationen zu den Autoren 76

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

TORBY PAPIEROWE / OPAKOWANIA

TORBY PAPIEROWE / OPAKOWANIA TORBY PAPIEROWE / OPAKOWANIA Papierowe torby skrojone na miarę! W produkowanych przez nas torbach stosujemy nowatorskie rozwiązania i wysokiej jakości materiały. Przywiązujemy ogromna uwagę do detali.

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Vertrag Nr. / Umowa nr:

Vertrag Nr. / Umowa nr: 1 Ort und Datum Vertrag Nr. / Umowa nr: zwischen: Suwałki Miejscowość i data / pomiędzy: der Jobagentur / agencją zatrudnienia: Lingua Germanica ul. Noniewicza 10/444 16 400 Suwałki Polska Nr. der Genehmigung

Bardziej szczegółowo

MORO D-PL-Wettbewerb Konferenz

MORO D-PL-Wettbewerb Konferenz MORO D-PL-Wettbewerb Konferenz Dirk Benofsky () Berlin 14./15.10.2014 1 Inhalt 1 2 der EURO-NEISSE-Tickets 4 und Preise 5 6 7 / Handlungsbedarf Treść 1 2 Biletu Euro-Nysa 4 i ceny 5 6 7 / obszary wymagające

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wspólny bilet Gorzów Wlkp. Berlin Gemeinsames Ticket Gorzów Wlkp.-Berlin

Wspólny bilet Gorzów Wlkp. Berlin Gemeinsames Ticket Gorzów Wlkp.-Berlin Wspólny bilet Gorzów Wlkp. Berlin Gemeinsames Ticket Gorzów Wlkp.-Berlin Zdefiniowane potrzeby: Definierte Bedürfnisse: Koniecznośd promocji wymiany turystycznej między województwem lubuskim a Berlinem

Bardziej szczegółowo

Entwicklung des Schienenverkehrs zwischen Deutschland und Polen Rozwój transportu szynowego między Polską a Niemcami

Entwicklung des Schienenverkehrs zwischen Deutschland und Polen Rozwój transportu szynowego między Polską a Niemcami Entwicklung des Schienenverkehrs zwischen Deutschland und Polen Rozwój transportu szynowego między Polską a Niemcami Berlin, 14. Mai 2013 Hans-Werner Franz Geschäftsführer VBB Verkehrsverbund Berlin-Brandenburg

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl

www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl Polski system oświaty umożliwia uczniom należącym do mniejszości narodowych i etnicznych podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej,

Bardziej szczegółowo

Futuro. design by Przemysław Mac Stopa

Futuro. design by Przemysław Mac Stopa design by Przemysław Mac Stopa PL / EN / DE / Optymalizacja powierzchni biurowej i tym samym kosztów biura jest kluczowa. Wyzwaniem jest jednak połączenie tego wymagania z utrzymaniem wysokiego komfortu

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Steuerberaterin Ria Franke

Steuerberaterin Ria Franke Polnische Arbeitnehmer mit Wohnsitz in Polen Polscy pracownicy z miejscem zamieszkania w Polsce Steuerberaterin Ria Franke Verdienst > 450 / Monat Wynagrodzenie > 450 /miesięcznie Entscheidung über die

Bardziej szczegółowo

Stand Up. design by Mikomax Team

Stand Up. design by Mikomax Team design by Mikomax Team PL / EN / DE / Coraz więcej pracowników skarży się na dyskomfort fizyczny w pracy. Nawet najlepszy fotel biurowy nie rozwiąże tego problemu. Doraźne rozwiązania również nie jeśli

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11.

Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11. Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11.2015 Christine Michel, Sekretarz Branży opieki w domach prywatnych,

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja. Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung

Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja. Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung Konferencja organizowana w ramach projektu Digitalizacja szlaku konnego

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Z L E C E N I E Nazwa firmy (spółki)..

Z L E C E N I E Nazwa firmy (spółki).. Rejestracja podatkowa w Niemczech spółki kapitałowej z siedzibą w Polsce Rejestracja podatkowa w Niemczech jest obowiązkowa, jeżeli firma z siedzibą w Polsce ma wykonywać w Niemczech usługi, od których

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) THE ANALYSIS CONCERNING THE DESIGNATION OF THE ROUTE THAT INTEGRATES THE SOUTH OF THE LOWER SILESIA PROVINCE TOGETHER WITH NORTH - SOUTHLINKS Analiza

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

Regio Info. Entwicklung eines zweisprachigen Fahrgastinformationssystems für den grenznahen Raum zwischen Sachsen und Polen

Regio Info. Entwicklung eines zweisprachigen Fahrgastinformationssystems für den grenznahen Raum zwischen Sachsen und Polen Regio Info Entwicklung eines zweisprachigen Fahrgastinformationssystems für den grenznahen Raum zwischen Sachsen und Polen Stworzenie dwujęzycznego systemu informacji pasażerskiej dla regionu przygranicznego

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Cel szkolenia. Konspekt

Cel szkolenia. Konspekt Cel szkolenia About this CourseThis 5-day course provides administrators with the knowledge and skills needed to deploy and ma Windows 10 desktops, devices, and applications in an enterprise environment.

Bardziej szczegółowo

Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki

Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora ost-west-forum Gut Gödelitz e.v. Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki Pułtusk

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

Pobranie makr firmy Rittal oraz wstawianie do projektu systemu EPLAN electric P8

Pobranie makr firmy Rittal oraz wstawianie do projektu systemu EPLAN electric P8 Pobranie makr firmy Rittal oraz wstawianie do projektu systemu EPLAN electric P8 Zgodność od wersji 1.8 Copyright 2007 EPLAN Software & Service GmbH & Co. KG. Die EPLAN Software & Service GmbH & Co. KG

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015 RAIL TARIFF This Rail Tariff is an integral part of intermodal transport arrangement service provided by PCC Intermodal S.A. and therefore it cannot be used as a standalone offer, only in combination with

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH INŻYNIERIA W ROLNICTWIE. MONOGRAFIE 16 ENGINEERING IN AGRICULTURE. MONOGRAPHS 16 WIESŁAW GOLKA TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH TRANSPORTATION IN RURAL FAMILY FARMS Falenty 2014 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7

Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7 Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7 Kinderwallfahrt 2015 Pielgrzymka dzieci 2015 Religiöse Kinderwoche (RKW) 2015 Wakacje z Bogiem (RKW)

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU TRANSPORTU DROGOWEGO W POLSCE DO 2030 ROKU

PERSPEKTYWY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU TRANSPORTU DROGOWEGO W POLSCE DO 2030 ROKU Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Tadeusz Pindór Mariusz Trela PERSPEKTYWY ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU TRANSPORTU DROGOWEGO W POLSCE DO 2030 ROKU Tadeusz Pindór, dr hab. inż. Akademia Górniczo-Hutnicza Mariusz

Bardziej szczegółowo

POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY PN-EN ISO 9001:2009/AC. Dotyczy PN-EN ISO 9001:2009 Systemy zarządzania jakością Wymagania. listopad 2009 ICS 03.120.

POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY PN-EN ISO 9001:2009/AC. Dotyczy PN-EN ISO 9001:2009 Systemy zarządzania jakością Wymagania. listopad 2009 ICS 03.120. POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY ICS 03.120.10 PN-EN ISO 9001:2009/AC listopad 2009 Wprowadza EN ISO 9001:2008/AC:2009, IDT ISO 9001:2008/AC1:2009, IDT Dotyczy PN-EN ISO 9001:2009 Systemy zarządzania jakością

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych.

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych. Załącznik 1. Poniżej znajduje się kwestionariusz, za pomocą którego Stowarzyszenie Emitentów Giełdowych zwróciło się do emitentów z prośbą o wyrażenie opinii na temat tzw. listy alertów. Spółki oceniały

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy

Rozmowa kwalifikacyjna z pracodawcą po angielsku str. 4 Anna Piekarczyk. Od Wydawcy Spis treści Sposoby na udaną rozmowę kwalifikacyjną...5 Lista czasowników, które warto znać i zastosować podczas rozmowy kwalifikacyjnej...9 Lista przymiotników opisujących charakter... 11 Dla pracodawcy:

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Why choose No Hau Studio?

Why choose No Hau Studio? Why choose No Hau Studio? We ve been perfecting our skills for over 10 years. Branding and Communications are the core of our activities. B2B is our speciality. Customer s Satisfaction is our priority.

Bardziej szczegółowo

T I R O L 163/01 01,03,04,05,06, 07,09,10,11,12, 13,14,15,16,17, 18,19,20,21,25, 26,27,31,71,72 22,23 A A. ø4x20

T I R O L 163/01 01,03,04,05,06, 07,09,10,11,12, 13,14,15,16,17, 18,19,20,21,25, 26,27,31,71,72 22,23 A A. ø4x20 T I R O L 1 2 ø4x20 163/01 1. A A 01,03,04,05,06, 07,09,10,11,12, 13,14,15,16,17, 18,19,20,21,25, 26,27,31,71,72 10 20 22,23 32 01 2. 3 4 M4x23 :7 B.1 B 96 B.2 (4) Nawierca się zawsze w wewnętrznej powoerzchni

Bardziej szczegółowo

GRENZÜBERSCHREITENDE MOBILITÄT AUS SICHT DES VBB MOBILNOŚĆ TRANSGRANICZNA Z PUNKTU WIDZENIA VBB

GRENZÜBERSCHREITENDE MOBILITÄT AUS SICHT DES VBB MOBILNOŚĆ TRANSGRANICZNA Z PUNKTU WIDZENIA VBB GRENZÜBERSCHREITENDE MOBILITÄT AUS SICHT DES VBB MOBILNOŚĆ TRANSGRANICZNA Z PUNKTU WIDZENIA VBB Grenzregion Brandenburg-Polen Frankfurt (Oder), 30.06.2015 Jürgen Roß Bereichsleiter Planung und Fahrgastinformation

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O

PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O Miejsce odbywania stażu IBM, ul. Muchoborska 8, 54-424 Wrocław, Poland Stanowisko, obszar działania Młodszy Koordynator Zarządzania Bazą

Bardziej szczegółowo

Zgłoszenie Szkody Komunikacyjnej / Kfz-Schadenanzeige OC / Haftpflichtschaden AC / Kaskoschaden

Zgłoszenie Szkody Komunikacyjnej / Kfz-Schadenanzeige OC / Haftpflichtschaden AC / Kaskoschaden Zgłoszenie Szkody Komunikacyjnej / Kfz-Schadenanzeige OC / Haftpflichtschaden AC / Kaskoschaden Data zdarzenia / Unfalldatum... Godzina /Uhrzeit... Miejscowośd / Unfallort... Paostwo / Staat... Osoby ranne

Bardziej szczegółowo

Nahverkehr ohne Grenzen Gemeinsamer Vortrag DB Netz AG und PKP PLK S.A. Ruch regionalny bez granic Wspólna prezentacja DB Netz AG i PKP PLK S.A.

Nahverkehr ohne Grenzen Gemeinsamer Vortrag DB Netz AG und PKP PLK S.A. Ruch regionalny bez granic Wspólna prezentacja DB Netz AG i PKP PLK S.A. Nahverkehr ohne Grenzen Gemeinsamer Vortrag DB Netz AG und PKP PLK S.A. Ruch regionalny bez granic Wspólna prezentacja DB Netz AG i PKP PLK S.A. DB Netz AG/PKP PLK S.A. Arvid Kämmerer/Ireneusz Kluczyk

Bardziej szczegółowo

Einkommensteuergesetz Körperschaftsteuergesetz Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Einkommensteuergesetz Körperschaftsteuergesetz Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych Zweisprachige Textausgabe Tekst dwuj zyczny Einkommensteuergesetz Körperschaftsteuergesetz Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych T umaczenie Rödl &

Bardziej szczegółowo

dr Michał Wolański Katedra Transportu Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie Department of Transport, Warsaw School of Economics

dr Michał Wolański Katedra Transportu Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie Department of Transport, Warsaw School of Economics Komunikacja miejska szyta na miarę jak poprawiad jakośd komunikacji miejskiej, korzystając z opinii klientów Taylor-made urban transport systems how to improve urban transport listening to the customers'

Bardziej szczegółowo

Instrukcja Montażu. Zawór pilotowy. Zawór przełączający 3-drogowy. Zawór odcinający. Wkład filtrujący. Zawór iglicowy EB-FD300=A

Instrukcja Montażu. Zawór pilotowy. Zawór przełączający 3-drogowy. Zawór odcinający. Wkład filtrujący. Zawór iglicowy EB-FD300=A FD 300 Einbau-Anleitung Installation Instructions Instrukcja Montażu E1 Bauteile Components Części =Pilotventil Pilot valve Zawór pilotowy =3-Wege-Umschaltventil 3-Way manual selector Zawór przełączający

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO Meeting Big Data challenges in Leadership with Human-Computer Synergy. Presented by Dr. Morten Middelfart, CTO Big Data Data that exists in such large amounts or in such unstructured form that it is difficult

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Przyimki. Präpositionen

Przyimki. Präpositionen Przyimki Präpositionen Przyimki to słowa współpracujące z rzeczownikiem lub z zaimkiem: pod stołem do szkoły w pokoju dla ciebie z rodzicami od babci Tak samo funkcjonują przyimki w języku niemieckim.

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

POLAND TENDER. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY

POLAND TENDER. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY POLAND TENDER Złotów: Usługi kominiarskie wykonywane w budynkach administrowanych przez Miejski Zakład Gospodarki Lokalami w Złotowie Numer ogłoszenia: 422442-2009; data zamieszczenia: 09.12.2009 OGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung BMUB, 9 Dezember 2014 Zainstalowana moc - Energia wiatrowa Installierte

Bardziej szczegółowo

ANALIZA EKONOMICZNA BUDOWY I EKSPLOATACJI SYSTEMÓW TELEFONII INTERNETOWEJ W PRZEDSIĘBIORSTWIE ROLNICZYM

ANALIZA EKONOMICZNA BUDOWY I EKSPLOATACJI SYSTEMÓW TELEFONII INTERNETOWEJ W PRZEDSIĘBIORSTWIE ROLNICZYM Inżynieria Rolnicza 7(105)/2008 ANALIZA EKONOMICZNA BUDOWY I EKSPLOATACJI SYSTEMÓW TELEFONII INTERNETOWEJ W PRZEDSIĘBIORSTWIE ROLNICZYM Gniewko Niedbała, Adam Krysztofiak Instytut Inżynierii Rolniczej,

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

BRAK POŁĄCZEŃ TRANSGRANICZNYCH HAMULCEM ROZWOJU GOSPODARCZEGO REGIONU NA PRZYKŁADZIE KOSTRZYNA NAD ODRĄ

BRAK POŁĄCZEŃ TRANSGRANICZNYCH HAMULCEM ROZWOJU GOSPODARCZEGO REGIONU NA PRZYKŁADZIE KOSTRZYNA NAD ODRĄ BRAK POŁĄCZEŃ TRANSGRANICZNYCH HAMULCEM ROZWOJU GOSPODARCZEGO REGIONU NA PRZYKŁADZIE KOSTRZYNA NAD ODRĄ MANGELNDE GRENZÜBERGÄNGE ALS DIE BREMSE DER WIRTSCHAFTLICHEN ENTWICKLUNG DER REGION AUF BEISPIEL

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! Miejsce na naklejkę dysleksja MJN-R1_1P-091 PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO STYCZEŃ ROK 2009 POZIOM ROZSZERZONY

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

soft line SOFT LINE EMKA Kolekcja SOFT LINE firmy EMKA to doskona³e rozwi¹zanie dla ka dej powierzchni biurowej

soft line SOFT LINE EMKA Kolekcja SOFT LINE firmy EMKA to doskona³e rozwi¹zanie dla ka dej powierzchni biurowej soft line Kolekcja SOFT LINE firmy EMKA to doskona³e rozwi¹zanie dla ka dej powierzchni biurowej SOFT LINE zapewnia wysok¹ funkcjonalnoœæ, ergonomiê i estetykê. Myœl¹ przewodni¹ projektantów by³o stworzenie

Bardziej szczegółowo

WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET?

WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? WARSZTATY WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? 7 CZERWCA 2011 r. ////// godz.17 20 NOWY WSPANIAŁY ŚWIAT, UL. NOWY ŚWIAT 63, WARSZAWA WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? 7 CZERWCA 2011 r. ////// godz.17 20 NOWY

Bardziej szczegółowo

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+ Goodman Poznań Airport 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business Goodman Poznań Airport ul. Batorowska 35, 62-081 Wysogotowo, Poznań Najlepsze miejsce dla biznesu Goodman

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

CENTRALNE BIURO ŚLEDCZE KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI

CENTRALNE BIURO ŚLEDCZE KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI CENTRALNE BIURO ŚLEDCZE KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI Działania podejmowane przez CBŚ mają na celu zwalczanie przestępczości zorganizowanej o charakterze transgranicznym, kryminalnym, narkotykowym i ekonomicznym

Bardziej szczegółowo

****/ZN/2012. if you are pregnant or breast-feeding.

****/ZN/2012. if you are pregnant or breast-feeding. Wydruk z drukarki nie jest wzorcem do druku. Akceptacja kolorów na podstawie proofa certyfikowanego i wzornika PANTONE. Załączony wzór przeznaczony jest do procesu akceptacji i nie może być użyty do przygotowania

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

POPYT NA PRZEWOZY JAKO DETERMINANTA WIELKOŚCI TABORU OBSŁUGUJĄCEGO AUTOBUSOWE LINIE KOMUNIKACYJNE

POPYT NA PRZEWOZY JAKO DETERMINANTA WIELKOŚCI TABORU OBSŁUGUJĄCEGO AUTOBUSOWE LINIE KOMUNIKACYJNE Łukasz Kosobucki Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach POPYT NA PRZEWOZY JAKO DETERMINANTA WIELKOŚCI TABORU OBSŁUGUJĄCEGO AUTOBUSOWE LINIE KOMUNIKACYJNE Wprowadzenie Proces efektywnego zarządzania publicznym

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676

Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676 Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676 Gesetzlich ist der Eigentümer für die Installation von Rauchwarnmeldern verantwortlich. Objekt: Einfamilienhaus mit insgesamt 3 Etagen. Objektanschrift: Beispielweg

Bardziej szczegółowo

Anfrage. 95 Jahre 95 lat

Anfrage. 95 Jahre 95 lat Anfrage KONTAKT: Telefon +49 561 40090160 Fax 032223735277 email anfrage@24.pflegeteam.net Skype pflegeteam.net Internet www.24.pflegeteam.net Adres pocztowy: Wallensteinstr. 3 Doradztwo: Tylko po wcześniejszym

Bardziej szczegółowo

Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych. Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz

Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych. Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz 1 do czego można wykorzystywać bankowość elektroniczną? nowe usługi płatnicze a korzystanie

Bardziej szczegółowo

ZWROT PODATKU - NIEMCY

ZWROT PODATKU - NIEMCY ZWROT PODATKU - NIEMCY W CELU REALIZACJI ZWROTU PODATKU Z NIEMIEC NALEŻY SKOMPLETOWAĆ NASTEPUJĄCE DOKUMENTY: 1. LOHNSTEUERBESCHEINIGUNG wszystkie LOHNSTEUERBESCHEINIGUNG za dany rok podatkowy lub OSTATNI

Bardziej szczegółowo

Wyroby medyczne Systemy zarządzania jakością Wymagania do celów przepisów prawnych

Wyroby medyczne Systemy zarządzania jakością Wymagania do celów przepisów prawnych POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY ICS 03.120.10; 11.040.01 PN-EN ISO 13485:2012/AC Wprowadza EN ISO 13485:2012/AC:2012, IDT Wyroby medyczne Systemy zarządzania jakością Wymagania do celów przepisów prawnych Poprawka

Bardziej szczegółowo

Wyroby medyczne Systemy zarządzania jakością Wymagania do celów przepisów prawnych

Wyroby medyczne Systemy zarządzania jakością Wymagania do celów przepisów prawnych POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY ICS 03.120.10; 11.040.01 PN-EN ISO 13485:2012/AC Wprowadza EN ISO 13485:2012/AC:2012, IDT Wyroby medyczne Systemy zarządzania jakością Wymagania do celów przepisów prawnych Poprawka

Bardziej szczegółowo

Gewerbe und Beschäftigung deutscher Bürger in Polen

Gewerbe und Beschäftigung deutscher Bürger in Polen Gewerbe und Beschäftigung deutscher Bürger in Polen Doradca Podatkowy Steuerberater Albert Kokoszka ul. Srebrna Góra 2a, 66-600 Krosno Odrzańskie tel. 068 383 8967 Podstawowe obowiązki Grundlegende Pflichten

Bardziej szczegółowo

Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is

Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is 1. Introduction Jazz EB207S is a slim, compact and outstanding looking SATA to USB 2.0 HDD enclosure. The case is made of aluminum and steel mesh as one of the coolest enclosures available. It s also small

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo