Zbiorowe stosunki pracy w Europie pod presją międzynarodową: Porównanie sześciu krajów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zbiorowe stosunki pracy w Europie pod presją międzynarodową: Porównanie sześciu krajów"

Transkrypt

1 Zbiorowe stosunki pracy w Europie pod presją międzynarodową: Porównanie sześciu krajów Guglielmo Meardi Wstęp: UE i narodowe stosunki pomiędzy pracownikami a pracodawcą W przeciągu ostatnich dwóch dekad w Europie pojawił się pewien paradoks. Wraz z naciskiem na wzrost produktywności, stopy i konkurencyjności zatrudnienia oraz przyciągnięcia zagranicznych inwestorów i wykwalifikowanych pracowników, wzrosło zainteresowanie porównywaniem stosunków pomiędzy pracodawcą a pracownikami. Organizacje międzynarodowe, rządy, związki zawodowe, międzynarodowe firmy, a nawet sami pracownicy zaczęli zbierać informacje porównawcze na niespotykaną dotąd skalę. Niestety te porównania są często wyrwane z kontekstu, a porównywane są tylko surowe liczby (wskaźniki) w celu wykrycia najlepszych praktyk. Mniej uwagi przywiązuje się do złożonych zależności pomiędzy pracownikami a pracodawcą w każdym społeczeństwie. Jednym z powodów używania tych porównań w formie wyrwanych z kontekstu danych jest to, że w przeciągu ostatnich dwudziestu lat powiązania międzypracodawcą a pracownikami w przemyśle przestały być priorytetem w polityce państwa. Problemy społeczne były, raczej rozwiązywane na drodze negocjacji pomiędzy pracodawcą a pracownikiem, kontrolowane odgórnie poprzez przesunięcie ich za pomocą zwiększenia długu publicznego a w następstwie długu prywatnego. Obecny kryzys finansowy, który podważa słuszność polityki opartej na zadłużeniu publicznym i prywatnym, ukazuje polityczny wymiar stosunków przemysłowych. Aby wykazać słuszność porównywania stosunków pomiędzy pracownikami a pracodawcą, przez dwa lata prowadziłem wywiady oraz zabierałem informacje i dane na temat rozwoju stosunków przemysłowych po roku 1992, w sześciu największych pod względem liczby ludności i PKB, w parytecie siły nabywczej (Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Włochy, Hiszpania i Polska - stanowiące ponad 70% populacji UE), krajach Unii Europejskiej. Analiza ta skupia się na międzynarodowych naciskach dotyczących trzech głównych składników relacji zatrudnienia to jest: międzynarodowych firm (od strony pracodawcy); migracji (od strony pracownika) oraz instytucji międzynarodowych, ze szczególnym uwzględnieniem Unii Europejskiej (od strony państwa). Wszystkie te trzy siły powodują osłabienie potencjału krajowych stosunków przemysłowych - ale czy da się tym siłom oprzeć? Trwała rola państwa, zmieniające się znaczenie modeli Teoretycy-globaliści oczekują, że świat stanie się "płaski" i "bez granic". To podważyłoby znaczenie państwa narodowego i związków zawodowych, ale niekoniecznie strukturę konstrukcyjną rządu na poziomie ponadnarodowym. Jednakże inni badacze podkreślają wytrwałość a nawet poszerzenie

2 różnorodności narodowej. Wśród nich, teoria Varieties of Capitalisms ("Odmiany kapitalizmu") stała się szczególnie wpływowa, z wyraźnym rozróżnieniem na instytucje "liberalnych gospodarek rynkowych i tych z "skoordynowanych gospodarek rynkowych ". Jej zastosowanie do rozwoju Europy staje się coraz trudniejsze, zważywszy, że większość krajów UE jest raczej przypadkami mieszanymi. Kraje, nawet te, które powinny odpowiadać tym teoriom, takie jak Niemcy czy Wielka Brytania, przeszły głębokie zmiany. Teoria Odmian kapitalizmu pomija polityczny wymiar stosunków zatrudnienia. Jest to ten wymiar polityczny, który został szczególnie zaniedbany w ostatnich dwudziestu latach. Z jednej strony, "globalizacja" i technokratyczna polityka UE doprowadziły do ograniczenia uznaniowej mocy państw narodowych i podmiotów krajowych, a wszystko to z zastrzeżeniem konieczności zapewnienia konkurencyjności. Z drugiej strony, obawa o przemysłowy porządek i spokój społeczny została zamniejszona poprzez wzrost długu publicznego i prywatnego, a po upadku bloku komunistycznego w 1989 r, postrzegana jest, jako nie więcej niż "koniec historii". Ostateczne odrzucenie upadłego już modelu alternatywnego oddaliło również obawę kapitalizmu odnośnie samoograniczenia i kompromisu społecznyego. Od roku 1990 regulacje społeczne mogą być postrzegane, jako w dużej mierze pozostałości z przeszłości, a ich porzucanie zaczęto nazywać "modernizacją". Najważniejsze dzieło umiejscawiające stosunki porównawcze w narodowych tradycjach politycznych zostało napisane prawie dwadzieścia lat temu przez Colina Crouch-a 1. Autor skupił się na przedstawieniu jak stosunki przemysłowe zostały ukształtowane przez specyficzne narodowe zależności pomiędzy państwem, cechami zawodowymi, Kościołem i wolnym rynkiem w kluczowym okresie industrializacji. Jednakże czy to podejście koncentrujące się na polityce krajowej jest wciąż właściwe? Na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat proces integracyjny Europy objął Unię Walutową, protokół socjalny do Traktatu z Maastricht, Europejską Strategię Zatrudnienia, zwiększenie inwestycji zagranicznych oraz migracji, a także rozszerzenie UE na wschód. Czy tradycje polityczne są wciąż istotne, gdy kwestie takie jak: konkurencyjność, dumping społeczny czy relokacja są sprawami ponadnarodowymi? Jeśli są, to czy utrudniają one współpracę ponadnarodową i regulacje prawne? Ostatecznie, w 1993 roku Crouch zakończył swoje badania konkluzją, że na szczeblu UE przepisy były nierealistyczne, biorąc pod uwagę różnice narodowe. By rozpocząć analizę tych międzynarodowych nacisków trzeba przyjąć za fakt, że różne kraje są dotykane przez nie w różnym stopniu, zależnie od ich geo-ekonomicznej pozycji (Tabela 1). Wpływ form wielonarodowych na stosunki pracy Wewnętrzne zasoby Bezpośrednich Inwestycji Zagranicznych (BIZ) (ang. Foreign Direct Investment - FDI) wzrosły dziewięć razy pomiędzy 1990 i 2010 roku, zarówno globalnie, jak i w UE, która mimo wzrostu gospodarek wschodzących zachowała swój udział w globalnej inwestycji. Spośród sześciu największych państw, we Włoszech, Niemczech i Wielkiej Brytanii wzrost był wolniejszy (pięć do sześciu razy) i wyższy we Francji i Hiszpanii (dziesięć razy). Polska jest wyjątkiem: w 1990 roku inwestycje zagraniczne były niemal zerowe. Firmy międzynarodowe wpływają na narodowe stosunki pomiędzy pracownikami a pracodawcą na trzy sposoby: bezpośrednio, jako organizacje, które upowszechniają konkretne praktyki zatrudnienia; pośrednio, poprzez groźby, bezpośrednie lub pośrednie, opuszczenia kraju, oraz poprzez 1 Crouch, C., Industrial Relations and European State Traditions. Oxford: Oxford University Press, 1993.

3 rozpoczynanie publicznych debat w kraju o tym jak przyciągnąć BIZ, a także politycznie, stając się siłą lobbingującą, czy to indywidualnie czy to w grupach i stowarzyszeniach. Tabela 1 - Waga sił międzynarodowych Niemcy Francja Wielka Brytania Włochy Hiszpania Polska Firmy międzynarodowe Migracja Prawo UE Niska: Wysoka: 10% - zatrudnienie prywatne 15% - urodzonych za granicą 7% - środki trwałe brutto 19% - nowych miejsc pracy 20% - PKB 0,5% - pracowników Kilku wpływowych delegowanych inwestorów z USA: Standortdebatte, American Chamber Średnia: 20% - zatrudnienie prywatne 13% - środki trwałe brutto 39% - PKB Otwarcie się na rynek Japoński. Przeciwstawienie się wpływom rynku USA Wysoka: 20% - zatrudnienie prywatne 23% - środki trwałe brutto 48% - PKB Tradycyjna otwartość Niska: <10% - zatrudnienie prywatne 5% - środki trwałe brutto 16% - PKB Niedawna debata na temat bezpośrednich inwestycji zagranicznych umiędzynarodowienie Fiat-a Średnia: 10% - zatrudnienie prywatne 12% - środki trwałe brutto 44% - PKB Wpływowi inwestorzy w sektorze exportu Wysoka: 20% - zatrudnienie prywatne 18% - środki trwałe brutto 41% - PKB Wpływowi inwestorzy w sektorze exportu, w szczególności Niemcy Wysoka 12% - urodzonych za granicą 12% - nowych miejsc pracy 0,5% - pracowników delegowanych Wysoka: 13% - urodzonych za granicą 65% - nowych miejsc pracy 0,2% - pracowników delegowanych Średnia: 8% - urodzonych za granicą 22% - nowych miejsc pracy 0,2% - pracowników delegowanych Wysoka; 15% - urodzonych za granicą 29% - nowych miejsc pracy 0,5% - pracowników delegowanych Średnia: 0,5% - urodzonych za granicą 1% - nowych miejsc pracy > 5% emigracji zarobkowej obowiązuje od 2004 r. Niski: "Świat polityki wewnętrznej" Kilka zaleceń dotyczących zatrudnienia Średnia: "Świat zaniedbania" Umiarkowany nacisk EBC Kilka zaleceń zatrudnienia Niska: "Świat polityki wewnętrznej" Kilka zaleceń dotyczących zatrudnienia Rezygnacja z traktatu lizbońskiego Średnia: "Świat martwych liter" (prawa) Silne zalecenia dotyczące zatrudnienia Silny nacisk EBC Wysoka: "Świat polityki wewnętrznej" Silne zalecenia dotyczące zatrudnienia Silny nacisk EBC Wysoka: "Świat martwych liter" (prawa) Zalecenia odnośnie zatrudnienia; Warunkowa akcesja Dane: udział zagranicznych koncernów międzynarodowych w zakresie zatrudnienia: OECD 2007; udział BIZ w tworzenie kapitału: UNCTAD, średnia ; akcji w magazynie BIZ w PKB: UCTAD, 2010; udział obcego pochodzenia w wieku produkcyjnym: UE LFS, 2007; Udział osób obcego pochodzenia w nowym miejscu zatrudnienia: UE LFS, (z wyjątkiem Niemiec: ); akcji delegowanych pracowników na miejsca pracy: E101 certyfikaty, 2007; Świata przestrzegania : Falkner, G., Treib, O. i Holzleithner, E., Compliance in the Enlarged European Union, Aldershot: Ashgate (2008); zalecenia: Komisja Europejska, r. Pod względem bezpośrednich praktyk zatrudnienia, są one najbardziej widoczne w Polsce ze względu na rolę kapitału zagranicznego jak i wciąż niedawnej transformacji gospodarczej. Ta rola jest

4 szczególnie widoczna w tych sektorach usług: handel detaliczny, bankowość i telekomunikacja. Nadzieje pokładane w firmach międzynarodowych, aby wprowadzały wysokie standardy społeczne, stały się w dużej mierze przyczyną frustracji. Nawet niemieccy pracodawcy starają się nie reprodukować elementów społecznych, co jest uznawane, jako "model niemiecki : negocjacje zbiorowe i pośredni udział pracownika w zarządzaniu. Z biegiem czasu, zagraniczni pracodawcy wpłynęli na lokalne podmioty w sposób, który wydaje się być hegemonicznym wzrostem: początkowo działające indywidualnie związki zawodowe w Fiacie i France Telecom, stopniowo przyjęły postawę większej współpracy. Z drugiej strony, w międzynarodowych firmach nieposiadających związków zawodowych zauważono próby ich wprowadzenia, jednakże w sposób łagodny i polubowny. W niektórych rzadkich przypadkach, takich jak Auchan czy Danone, inwestorzy zagraniczni eksperymentowali z nie związkowym przedstawicielstwem pracowników. Charakterystyczna praktyka zatrudnienia upowszechniana przez firmy zagraniczne jest również szeroko odnotowywana w Hiszpanii oraz w mniejszym stopniu we Francji. W Hiszpanii na przykład, grupa Volkswagen, po ciężkim konflikcie w roku 1994 roku, restrukturowała fabrykę Seat-a poprzez zastąpienie starych wojujących pracowników młodą kadrą chętną do nowych form organizacji. Ale dziesięć lat później ta sama nowa kadra pracowników znalazła się pod presją konkurowania z pracownikami fabryki w Bratysławie. Francja jest krajem, gdzie japońscy inwestorzy są najbardziej wpływowi, z falą poza związkowych form (zwłaszcza, koła jakości ) i próbami stworzenia koalicji producentów ze związkami zawodowymi - próbami, które w dużej mierze były nieudane. Firmy międzynarodowe przejęły inicjatywę we wprowadzaniu wynagrodzenia zmiennego a firmy amerykańskie również w zróżnicowanym zarządzaniu. Ogólny wpływ międzynarodowych firm jest zatem proporcjonalny do permisywizmu i otwartości kraju-gospodarza : najwyższy w Polsce, a następnie w Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Francji i najmniejszy w najbardziej zamkniętych krajach: Niemczech i Włoszech. Ogólnie rzecz biorąc, międzynarodowe firmy wydają się zgodne z narodowym kolektywem związkowym. Zakres ich starań jest taki sam lub nawet wyższy (w tym przypadku w Anglii) niż dla średniej Krajowej. Jednak koncerny mają przewagę nad układami zbiorowymi na poziomie rokowań w przedsiębiorstwie, co wydaje się bardziej stosowne do ich rynku produktów i struktur organizacyjnych. We Francji i Hiszpanii, gdzie sektorowe układy zbiorowe w większości ograniczają się do ustalenia stosunkowo niskiego poziom płacy minimalnej, międzynarodowe koncerny często mogą w łatwy sposób zapewnić wyższy poziom płac i dzięki temu zawrzeć porozumienia sektorowe, jednakże wiążąc, o niewielkim znaczeniu - punkt, który podważa argument polityczny, że kolektyw związkowy z tych krajów będzie utrudniać inwestycje zagraniczne. Najbardziej destrukcyjny przypadek wpływu koncernów w sprawie krajowych związków zawodowych miał miejsce we Włoszech, z wystąpieniem Fiata z krajowego kolektywu związkowego i z włoskiej federacji pracodawców w Fiat jest największym włoskim przedsiębiorstwem przemysłowym, ale ostatnio przyspieszył swoją internacjonalizację poprzez wybór włoskoamerykańskiego prezesa, przejęcie kontroli nad Chryslerem i planami połączenia się z nim. Ponieważ Włochy żyły według zwyczaju (choć bez żadnego zobowiązującego prawa) erga omnes, czyli wiążące umowy zbiorowe ponadzakładowe, ruch Fiata podważył całą strukturę włoskich rokowań zbiorowych, a nawet reprezentacji związkowej, która była regulowana poprzez krajowe porozumienie podpisane w 1993 roku. Działania Fiata (ciągle kwestionowane poprzez związek zawodowy metalowców Fiom-Cgil, który został wyrzucony z zakładów) zmusiły związki zawodowe, stowarzyszenia pracodawców i rząd do podpisania, w czerwcu 2011 roku, umowy trójstronnej reformującej system.

5 Pośredni wpływ kapitału zagranicznego w drodze konkursu projektów inwestycyjnych jest coraz bardziej wszechobecny. Jest on najsilniejszy w Polsce kraju, gdzie wyraźny jest deficyt kapitału krajowego i dlatego, zależnego od źródeł zagranicznych finansujących inwestyce i modernizację technologiczną. W Europie Środkowo-Wschodniej, duże koncerny często organizują, coś w rodzaju Konkursu Pięknośći pomiędzy różnymi lokalizacjami, wywierając duży nacisk na potencjalne kraje, przyjmując, jako kryterium wyboru, stan stosunków pracy. Gdy w 2004 roku Polska straciła oczekiwaną inwestycję z Hyundai-a na rzecz Słowacji, rzekomym powodem były wyższe płace i silniejsze związki zawodowe w Polsce, nawet, gdy jest to rzecz dyskusyjna. Zarówno w Polsce jak i Wielkiej Brytanii, inwestycje zagraniczne są niekiedy używane od zawarcia umów o nie strajkowaniu. Rywalizacja fabryk coraz częściej staje się powszechna w dużych firmach produkcyjnych, jak na przykład General Motors, gdzie obejmuje ona nie tylko pracowników firmy, ale nawet rządy krajowe. We Włoszech, nowa umowa Fiat-a dotycząca czasu pracy i klauzuli o niestrajkowaniu, (co jest bardzo nietypowe we Włoszech), została zatwierdzona poprzez tajne głosowanie w fabrykach po tym jak firma groziła przeniesieniem zakładów do Polski i Serbii. W pewnych kluczowych punktach, współzawodnictwo o bezpośrednie inwestycje zagraniczne staje się problemem polityki krajowej. Tak stało się w Niemczech gdzie w latach 1980 rozpoczęto 'Standortdebatte "(debata o lokalizacji), która stała się szczególnie nagląca w roku 2000, przygotowując grunt do ustępstw związków oraz reform politycznych. Niska atrakcyjność dla inwestorów zagranicznych była jednym z najważniejszych argumentów dla włoskich reform negocjacji zbiorowych w latach We francuskich wyborach prezydenckich w 2012 roku delokalizacje były jednym z wiodących tematów kampanii wyborczych. Jednakże nadal nie ma zdecydowanych i systematycznych dowodów wagi czynników stosunków przemysłowych na decyzje firm międzynarodowych odnośnie wyboru lokalizacji inwestycji. Praktyka lobbingu bardzo różni się w zależności od państwa. We wszystkich sześciu krajach, stowarzyszenia amerykańskich inwestorów są bardzo aktywne, ale intensywność ich lobbingu jest bardzo duża w Niemczech, umiarkowana w Polsce, Włoszech i Hiszpanii, a o małym znaczeniu we Francji i w Wielkiej Brytanii. Najważniejszą Amerykańską Izbą Handlową jest teraz bez wątpienia Rada Europejska Amerykańskich Izb Handlowych w Brukseli, koncentrująca się na sprawach UE. Tam gdzie są one aktywne, amerykańscy inwestorzy działają zazwyczaj, jako radykalne skrzydło interesów pracodawców wobec przepisów krajowych, w szczególności w odniesieniu do stosunków pracy. W Niemczech ta rola jest szczególnie widoczna, ale jest ona w dużej mierze na poziomie rozmów. Amerykańska Izba Handlowa, pomimo twardej pozycji w stosunku do współdecydowania, w praktyce koncentruje się na wspieraniu swoich członków w temacie możliwości dostosowania się do przepisów niemieckich, ale nie próby ich zmiany: jej eksperci nie uważają, za realistyczne, by Niemiecki rząd postąpił zgodnie z ich zaleceniami, które były na przykład odrzucone w związku z reformą ustawy o reformie rady zakładowej w 2001 roku. Zarówno we Włoszech i Hiszpanii, zgodnie z moimi wywiadami, międzynarodowe koncerny dość rzadko wspominają o inwestycji zagranicznych, nigdy nie nazywając ich priorytetowymi, pomimo częstego wspominania o nich w publicznych debatach na temat reform rynku pracy. W przypadku Hiszpanii, Amerykańska Izba Handlowa wytyka raczej nie strategiczne problemy, takie jak potrzebę skrócenia długich hiszpańskich przerw obiadowych. W Polsce, według ostatnich badań przeprowadzonych przez Amerykańską Izbę Handlową i KPMG, inwestorzy z jednej strony narzekają na polskie prawo pracy, ale także umieszczają je na liście najmniej istotnych czynników zasobów ludzkich w podejmowaniu decyzji o inwestycji. We Francji, Amerykańska Izba Handlowa nie

6 uczestniczy w debatach publicznych, z uwagi na silny antyamerykanizm we francuskiej kulturze politycznej. Wpływ koncernów międzynarodowych jest widoczny w krajowej konfederacji pracodawców. Włoska Confindustria została poważnie dotknięta przez odejście Fiata i poszukuje nowej strategii działania. We Francji, zagraniczne firmy takie jak BASF i IBM są szczególnie wpływowe w sektorowych i krajowych stowarzyszeniach pracodawców. Krajowej konfederacja MEDEF, podczas reformowania się w 1998 roku, wyraźnie zdecydowała się na nazwę Ruch Przedsiębiorstw Francji raczej niż Ruch Francuskich Przedsiębiorstw. W Polsce, w 1998 roku, firmy zagraniczne objęły prowadzenie w tworzeniu konfederacji nowych prywatnych pracodawców PKPP i zagraniczne firmy motoryzacyjne zdecydowały się, jako pierwsze poprosić o pakiet antykryzysowy ze strony rządu, w dużej mierze wzorowany na niemieckich rozwiązaniach: uelastycznienie czasu pracy - wyraźnie zainspirowane tzw. modelem Volkswagena. Imigracja Mobilność siły roboczej w nowoczesnej gospodarce jest z natury mniejsza niż mobilność kapitału i temat ten był od dawna zaniedbywany w badaniach o stosunkach przemysłowych. W krajach starej UE, mniej niż 2% obywateli UE pracuje w innym kraju niż ich własne, a obcokrajowcy stanowią nie więcej niż 10% całkowitego zatrudnienia w UE. Pracownicy mogą rzadko zagrozić odejściem z taką siłą przekonywania jak pracodawcy. Jednakże, migrujący pracownicy mają rzeczywiście bardzo silny wpływ społeczny i polityczny: poprzez pracę często na marginesie systemu pracy, brak znajomości istniejących przepisów socjalnych, co potencjalnie powoduje poszerzanie (przekraczanie) granic tych systemów zatrudnienia. Mobilność pracowników wzrosła w UE w ciągu ostatnich dwudziestu lat, w tym krótkoterminowa mobilność, zwłaszcza po rozszerzeniu UE Wzrost siły roboczej poprzez imigrację, jest często postrzegany, jako wzrost konkurencji w pozyskiwaniu pracy, ale tym samym obudzenie pracowników na rynku pracy. W rzeczywistości w większości przypadków imigracja pełni rolę uzupełniającą i ma pozytywne skutki uboczne na rynku pracy, jak zwiększenie miejsc pracy dla rdzennych mieszkańców: taki schemat potwierdzał się przez większą część ostatnich dwóch dekad w pięciu krajach zachodnich objętych niniejszymi badaniami. W Hiszpanii, Niemczech i Wielkiej Brytanii, zagraniczni pracownicy są również (od 2009) płatnikami netto dla państwa opiekuńczego, choć nie we Francji (brak danych dla Włoch i Polski), a w szczególności kobieca imigracja stała pozwoliła na wypełnienie luk opieki społecznej w Europie Zachodniej. Zagrożenia dla praw pracowniczych powstałe na skutek migracji nie wynikają z samych imigrantów, ale raczej ze szczególnych form ich zatrudnienia. We wszystkich krajach, zawartych w tej analizie, zagraniczni pracownicy głównie reprezentują najgorsze miejsca pracy, w zakresie płac i umiejętności. W szczególności nowi imigranci, charakteryzują się wysoką niepewnością zatrudnienia, choć konkretne formy tych obaw różnić się będą w zależności od zmieniających się przepisów w krajach (na przykład, forma zatrudnienia przez agencje pracy w Wielkiej Brytanii i pracy tymczasowej w Hiszpanii). Ta niepewność stała się szczególnie widoczna podczas ostatniego kryzysu, gdy bezrobocie wśród zagranicznych (przyjezdnych) pracowników wzrosło szybciej niż w przypadku pracowników krajowych (choć w mniejszym stopniu w Wielkiej Brytanii). Jest przedmiotem dyskusji, na ile ten brak bezpieczeństwa pokrywa się z rzeczywistymi preferencjami pracowników mobilnych, choć we wszystkich krajach jest zauważalne, pośród sieci zrzeszających pracowników zagranicznych i związków, że niepewność zatrudnienia jest o wiele bardziej narzucona niż wybrana.

7 Segregacja migrantów może być postrzegana przez lokalnego pracownika, jako korzystna dla niego, gdyż może on czuć się bardziej bezpiecznie w kwestii utrzymania miejsca pracy. W rzeczywistości, w niektórych przypadkach związki zawodowe mogą być, w pewnym stopniu, współodpowiedzialne jej funkcjonowanie. W Niemczech pracownicy tymczasowi, wśród których cudzoziemcy nie są większością, odczuli największy wzrost zwolnień w 2009 r., a w nowym porozumieniu branży metalowców z 2012 związkom nie udało się poprawić warunków tego porozumienia. Jednak we wszystkich krajach, związki zawodowe nie działały, jako obrońcy pracowników wewnętrznych wobec pracowników napływowych. Nawet w tych nielicznych przypadkach wrogiej mobilizacji, jak podczas budowy rafinerii Lindsey w 2009 roku, stawką, o którą walczono było bardziej poszanowanie układów zbiorowych niż obecność zagranicznych pracowników. Niemieckie związki zawodowe taktownie wspierały przejściowe umowy mające na celu ograniczenia zatrudnienia pracowników z nowych państw członkowskich UE w latach , które miały pewne negatywne konsekwencje w zakresie kierowania pracowników zagranicznych w szarą strefę (np. fałszywego samozatrudnienia), ale z drugiej strony udało im się podkreślić równouprawnienie, co z czasem zostało zaakceptowane i zrozumiane nawet przez polskich związkowców. We wszystkich pięciu krajach, związki zawodowe zintensyfikowały swoje zobowiązania do organizowania i obrony interesów pracowników z zagranicy, a uzwiązkowienie imigrantów jest stosunkowo wysokie, a czasami nawet wyższe niż dla obywateli (jak we Włoszech). Konkretne formy tego zaangażowania różnią się głęboko w zależności od kraju występowania, gdyż uzależnione są od form ruchu związkowego i przepisów dotyczących migracji. We Francji, CGT i w mniej wyraźnym stopniu, pozostałe związki zawodowe, organizowały strajki okupacyjne w regionie paryskim mające na celu uzyskanie pozwolenia na pobyt i pracę dla nielegalnych pracowników. W Hiszpanii i we Włoszech związki również działały na rzecz nielegalnych pracowników, ale w inny sposób: poprzez demonstrację i naciski polityczne na rzecz wprowadzenia regulacji prawnych i polepszenia, jakości obsługi dla tych osób. W Niemczech, Wielkiej Brytanii i Polsce, związki zawodowe oficjalnie nie angażowały się na rzecz uregulowania praw, choć rozpoczęły szereg innych kampanii, takich, jako organizowanie społeczności i kampanie na rzecz płac w Londynie. Chociaż szersze problemy strukturalne są podobne dla wszystkich krajów, to, co jest możliwe dla związków zawodowych jest uzależnione w dużej mierze od poszczególnych państw. We Francji, konstytucyjna ochrona prawa do strajku, znaczenie zezwolenia na pobyt, przestrzeń polityczna (np. korzystne doniesienia mediów) i poleganie związków zawodowych na zasobach instytucjonalnych zamiast na członkostwie sprawia, że strajki okupacyjne nielegalnych pracowników są możliwe i użyteczne nawet, jeśli ich efekty są trudne do uogólnienia. Żadne z innych krajów nie posiada takich samych warunków, w szczególności w angielskich związkach, gdzie członkostwo jest warunkiem koniecznym do uzyskania pomocy, tak, więc organizowania pracowników jest ważniejsza niż na kontynencie. Pomimo zwiększonej europeizacji polityki migracyjnej, formy tej polityki nadal różnią się bardzo, i tak w Niemczech występuje element korporacyjny (np. komisja Süssmuth w latach ), bardziej polityczne definiowanie we Francji, orientacja biznesowa w Wielkiej Brytanii i mieszanka powyższych we Włoszech i Hiszpanii. Związek pomiędzy polityką migracyjną oraz szczególnym rodzajem systemów gospodarczych w danym kraju pokazuje, jak imigracja przyczynia się, a nie przeszkadza, w rozwoju tych samych krajowych systemów biznesowych, np. przez napędzanie gospodarki usług w Wielkiej Brytanii, czy w budownictwie i rolnictwie w Hiszpanii i południowych Włoszech. Różnorodność reakcji na migrację odzwierciedla wyraźne różnice w tradycji konstytucyjnej, kultury politycznej i koncepcji obywatelstwa, ze szczególnym kontrastem pomiędzy Wielką Brytanią, Francją i Niemcami. Chociaż pewien trend w kierunku wielokulturowości jest widoczny we wszystkich tych krajach, debaty na temat imigracji są wciąż bardzo zróżnicowane. Związki zawodowe są częścią tego

8 trendu, również w odniesieniu do swojej tożsamości 2, a ich reakcje na zróżnicowane zarządzanie, nielegalnymi imigrantami bez dokumentów oraz organizowanie społeczności zdaje się to odzwierciedlać. Szczególnie krytyczną sprawą jest przepływu usług w UE, co doprowadziło do konfliktów w branży budowlanej i transportowej oraz orzeczeń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (Laval, Viking, Rüffert i Wielkie Księstwo Luksemburga), które niweczą krajowe regulacje, takie jak rokowania zbiorowe i prawa do strajku. Przypadki ciężkiego nadużycia praw delegowanych pracowników są rejestrowane w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii i Francji i choć rzadziej (np. w stoczniach) we Włoszech. W Polsce, związki budowlane zawodowe zgłaszają powszechne nadużycia polskich wykonawców, zwłaszcza w strefie płac. Ponownie, reakcja była zupełnie inna w poszczególnych krajach; negocjacja sektorowych płac minimalnych w Niemczech, oraz ostrzejsze regulacje prawne i kontrole w Hiszpanii (zniesione jednak przez nowy rząd). Polityka zatrudnienia Unii Europejskiej i reformy strukturalne Badania nad instytucjami gospodarczymi od dawna podkreślały rolę organizacji międzynarodowych w tworzeniu rynku oraz negatywnego wpływu na stosunki przemysłowe; oraz raczej brak pozytywnego i korygującego rynek wpływu. W przypadku UE, potwierdzenie pochodzi z bardzo skromnego przeniesienia przepisów socjalnych dla nowych państw członkowskich po 2004 roku. Dla krytyków, międzyrządowe organizacje gospodarcze są zasadniczo sposobem, by zgodnie z myślą Hayeka, usunąć zarządzanie ekonomiczne z krajowej demokracji i umieścić je w traktatach międzynarodowych i technokratycznym zarządzaniu. Ostatnie piętnaście lat oferuje dwa ciekawe przykłady wpływu UE na stosunki zatrudnienia. Pierwszy z nich to tak zwana "miękka polityka" Europejskiej Strategii Zatrudnienia, rozpoczęta w 1997 roku, która miała swój najlepszy zarys wraz z promocją flexicurity, w połowie roku Drugim przykładem jest niedawny wymóg reform strukturalnych z krajów potrzebujących pomocy finansowej. Choć ostatnio Komisja Europejska przyznała, że mogą istnieć różne ścieżki ku flexicurity, tak by odpowiadały one różnym przypadkom w różnych krajach, ogólnym celem jej promocja pojedynczego zadania, czyli połączenie elastyczności zatrudnienia, aktywnej polityki rynku pracy oraz hojnego, ale uwarunkowanego ubezpieczenia od bezrobocia, inspirowanego poprzez duńskie doświadczenia. Idea flexicurity straciła swój impet po roku 2008, z uwagi na rozczarowujące wyniki modelu duńskiego i z uwagi na w zasadzie najbardziej elastyczny rynek pracy w czasie kryzysu. Jednakże był on konsekwentnie promowany przez okres kilku lat, poprzez standardowe Wytyczne i Rekomendacje Rady Europejskiej. Zasada była szczególnie wpływowa we Francji w latach (reforma rynku pracy w styczniu 2008 r. został określona przez rząd i federację pracodawców, jako "flexicurité à la française") i we Włoszech od 2004 do dziś. W Hiszpanii, pracodawcy docenią fakt, że dzięki debacie o flexicurity w Brukseli z uczestnictwem związków zawodowych, hiszpańskie związki przyjęły koncept flexicurity w stopniu, który nigdy by nie był przyjęty podczas hiszpańskiej debaty. We Francji termin ten został wkrótce porzucony, w szczególności ze względu na sprzeciw związków zawodowych, i zastąpiony, tak jak w Niemczech, przez ideę "sekurytyzacji przebiegów zawodowych". W Polsce model flexicurity jest silnie wspierany przez pracodawców, ale z wyraźnym wyłączeniem wyższych świadczeń dla bezrobotnych, które są uważane za zbyt kosztowne. 2 R. Hyman, Understanding European Trade Unions. London: Sage, 2001.

9 Chociaż działania Europejskiej Strategii Zatrudnienia zbiegły się z powolną konwergencją w regulacji rynku pracy wzdłuż trzech osi, to miało to wpływ tylko na wymiar elastyczności (w UE15, średnia wpływowego, choć problematycznego wskaźnika OECD, ustawodawstwa ochrony zatrudnienia spadła z 2,25 do 2,05 w ciągu pierwszych dziesięciu lat Strategii Zatrudnienia). Dla bezpieczeństwa (wydatków na politykę aktywnego rynku pracy i stopy spadku kosztów zasiłku dla bezrobotnych) ogólnie nie odnotowano żadnych istotnych zmian. Spośród zaangażowanych państw, najbardziej widoczną tendencją jest zmiana we Włoszech, gdzie elastyczność lawinowo wzrosła w następstwie reform w 1997 i 2003, jednakże spowodowały one tylko marginalne zmiany w embrionalnym systemie ubezpieczeń od bezrobocia i polityce aktywnego rynku pracy. W ten sposób Włochy zamiast ukierunkować się ku duńskiemu modelowi elastyczności skierowały się ku typowego, dla Europy Środkowo-Wschodniej, "najgorszego przypadku, czyli kombinacji niepewności i umiarkowanej elastyczności. Najbardziej rozgłoszona reforma rynku pracy w okresie EES była tzw. reforma Hartz w Niemczech. Reforma ta miała pewien niepodważalny sukces, z czasem, we wzroście zatrudnienia, chociaż kosztem zwiększonej niepewności i powstania sektora niskich płac, który zastąpił nieodpłatną pracę kobiet w okresie szybkiego wzrostu zatrudnienia kobiet. Pomimo wpływu porównań międzynarodowych, reforma ta została uznana przez wszystkich zainteresowanych, jako "typowo niemiecka" ze względu na korporacyjny sposób jej opracowania (dobrze reprezentowana przez postać samego Petera Hartz a). Zalecenia europejskie prawie nie zostały zauważone w Niemczech, w przeciwieństwie do najbardziej wpływowego dokumentu, którym była Księga Blair-Schröder w sprawie aktywacji elastyczności z roku 1999, która z kolei miała wpływ na debaty i zasady w UE. Wpływy pochodzą raczej z kierunku polityki krajowej w kierunku UE niż na odwrót. Podczas gdy tradycyjne zasady UE w dziedzinie zatrudnienia (czy "twarde" w postaci dyrektyw, czy "miękkie" w zakresie koordynacji) miały niewielki wpływ, niedawny kryzys finansowy ogromnie zwiększył ingerencję instytucji ponadnarodowych na krajowe stosunki przemysłowe w krajach, które potrzebowały dofinansowania lub interwencji Europejskiego Banku Centralnego w zakresie skonsolidowanej pożyczki państwowej na rynku wtórnym. W przypadku Włoch i Hiszpanii, nacisk pochodził z Komisji Europejskiej i Europejskiego Banku Centralnego, ponieważ te kraje (w momencie pisania tego tekstu) nie mają zapewnionego ratunku ze strony MFW. W ciągu kilku miesięcy, oba kraje dokonały głębszych reform niż w przeciągu ostatnich dwudziestu lat, z bardzo małą ilością debat czy negocjacji społecznych. Jeśli będą one w pełni wdrożone (co jest nadal dalekie od pewności), poprzez decentralizację negocjacji zbiorowych, liberalizację ochrony zatrudnienia i podniesienie wieku emerytalnego, reformy te przyniosłoby zmiany systemowe w tak zwanym "śródziemnomorskim" zatrudnieniu i modelu społecznym. Ponadto, Unia Europejska, a dokładniej Strefa Euro, od początku kryzysu, wprowadziła silniejsze ekonomiczne narzędzia do zarządzania, z konsekwencjami dla stosunków przemysłowych: "Europejski semestr nadzoru nad budżetami krajowymi, tak zwany "Six-Pack" (sześciopak) przepisów, które odnoszą się bezpośrednio do jednostkowych kosztów pracy i do prowadzenia reform ustalania płac w odniesieniu do nierównowagi makroekonomicznej i Europejskiego Paktu Fiskalnego. Obie reformy strukturalne i Six-pack oznaczają potrójne odejście od tradycji UE. Po pierwsze, odbiegają one od traktatów UE, w zakresie, w jakim wyraźnie wykluczają ustalanie płac oraz grupowych negocjacji ze sfery polityki UE (art. 153 traktatu lizbońskiego). Po drugie, odbiegają od idei Europy socjalnej, jako troski o zagwarantowanie minimalnego poziomu praw: nowa fala reform zakłada raczej podporządkowanie się praw społecznych priorytetom konkurencyjności. Według doniesień Der Spiegel, niemiecki rząd również pracuje nad planami stworzenia w Europie Południowej szczególnych stref gospodarczych, dla krajów dotkniętych kryzysem, zwolnionych od

10 pewnych przepisów UE, na kształt azjatyckich rozwiązań. Wreszcie, gdy europejskie wytyczne polityki gospodarczej, a nawet europejskie wytyczne zatrudnienia, mogą być uznane za formę miękkiego prawa, Six-Pack daje możliwość wymuszenia na krajach procedur wielostronnego nadzoru UE i orzekania kar, podczas gdy reformy strukturalne wymagane od zadłużonych krajów, nawet, jeśli nie są prawnie wiążące, nie oferują nic poza bankructwem państwa. Od 2010 roku dwie polityczne propozycje były szczególnie ważne dla Komisji Europejskiej i Europejskiego Banku Centralnego: zbliżenie negocjacji zbiorowych ku firmom i rozważania o produktywności i liberalizacji ochrony zatrudnienia poprzez elastyczną pojedynczą otwartą umowę, która mogłyby przezwyciężyć segmentację rynku pracy. Co ciekawe, nie ma wiele lub nie ma wcale dowodów na to, że takie propozycje mogą pomóc gospodarce, finansom publicznym czy rynkowi pracy, zwłaszcza w okresie recesji (nawet reformy Hartz-a, w krótkim okresie czasu, spowodowały zwiększenie bezrobocia). Ponadto są one sprzeczne z wieloma wcześniejszymi opracowaniami własnymi Generalnej Dyrekcji ds. Zatrudnienia i Spraw Socjalnych, które to uznawały pewne zalety przepisów dotyczących ochrony zatrudnienia i koordynacji negocjacji zbiorowych. Przeniesienie mocy decyzji z Dyrekcji Generalnej ds. Zatrudnienia i Spraw Socjalnych do Rady ECOFIN i EBC zbiegło się z odrzuceniem wiedzy o społecznej stronie rynku pracy, a przyjęciem uproszczonych celów elastyczności oraz decentralizacji. W dniu 5 sierpnia 2011 roku, w samym środku kryzysu finansowego, zarówno włoski i hiszpański rząd, otrzymały list od Europejskiego Banku Centralnego, z prośbą by dokonano drastycznych cięć budżetowych, przeprowadzenia reform strukturalnych i konstytucyjnych, jako niejawne warunki interwencji oraz zakupu w nadciągających tygodniu, na rynku wtórnym włoskich i hiszpańskich obligacji. Listy te wyciekły do prasy pod koniec września, i obecnie istnieją domysły na temat, że treść ich została uzgodniona z frakcją włoskiego rządu. Dwoma kluczowymi potrzebami rynku pracy były: reforma zbiorowych negocjacji by dopasować poziom płac i warunków pracy do szczególnych potrzeb firm oraz przegląd ochrony przed zwolnieniem. W rzeczywistości oba kraje przeszły już reformy zbiorowych negocjacji pracowników oraz ustalania wynagrodzeń, co okazało się rozsądną reakcją w czasie kryzysu. Niemniej jednak oba rządy, przeszły przez kilka pilnych reform w okresie letnim, a na początku 2012 roku nowe rządy wprowadziły dodatkowe środki (szczególnie radykalne w Hiszpanii), które zostały odrzucone przez opór związków zawodowych w latach poprzednich. Obydwie główne reformy promowane przez instytucje UE (decentralizacja negocjacji zbiorowych i liberalizacja zwolnień pracowniczych) wyszły pod pewnymi względami, poza wymagania pracodawców. We wrześniu 2011roku, włoskie stowarzyszenie pracodawców zgodziło się ze związkami zawodowymi, na nie korzystanie z pewnych odstępstw wprowadzanych przez rząd. We Włoszech i Hiszpanii, jak również i we Francji, pracodawcy przeciwstawili się propozycji pojedynczej umowy w celu pokonania podziału pomiędzy umowami stałymi i czasowymi. Obie zmiany destabilizują elementy włoskiego i hiszpańskiego (i do pewnego stopnia francuskiego) systemu produkcji. Decentralizacja zbiorowych negocjacji naraża na ryzyko rosnących kosztów transakcyjnych, szczególnie w małych i średnich przedsiębiorstwach, gdzie obecnie pracodawcy są bardzo wrogo nastawieni do rokowań zbiorowych i preferują odniesienie do sektorowych porozumień płacowych razem z zarządzaniem paternalistycznym: prezydent hiszpańskiej konfederacji pracodawców, Juan Rosell, wyraził opinie o negocjacjach na poziomie firmy, że związki zawodowe chciały mieć wpływ na przedsiębiorstwa międzynarodowe, nie możemy na to pozwolić (El País, 04 czerwca 2011). Również we Francji, stwierdzono bardzo małą aplikację prawa Fillon z 2004 r. pozwalającego na układy zakładowe odstępujące od układów branżowych, a gdy kilka lat później Sarkozy zaproponował dalsze zmiany, prezes stowarzyszenia pracodawców obróbki metali, Denis

11 Gautier-Sauvagnac, rozpoczął negocjacje poprzez wypowiedzenie czy jesteśmy chociaż zgodni, że powinniśmy zmienić rzeczy jak najmniej?. 3 Pomysł pojedynczej umowy może być popularny wśród ekonomistów rynku pracy i wpływowy w Brukseli i Frankfurcie, a w jednym z moich wywiadów oficer Europejskiej Komisji wyraził rozczarowanie i zdziwienie na temat braku entuzjazmu południowych Europejczyków dla ich propozycji. Jednak to podważa typową segmentację rynków pracy i zakłóca ustalony sposób zarządzania zasobami ludzkimi, poprzez kulturową lojalność dla najważniejszych pracowników i despotyczne zagrożenie dla elastycznej warstwy. Jak ujął to oficer Assolombarda-y (najbardziej wpływowego stowarzyszenia regionalnych pracodawców we Włoszech), Włoscy pracodawcy nie rekrutują, nie z powodu ochrony przed zwolnieniem, ale dlatego, że włoscy mali pracodawcy są indywidualistami, bardzo padroni, nie otwierają się oni chętnie na rekrutację obcych. Podobna sytuacja jak we Włoszech i Hiszpanii wystąpiła we Francji, gdy pojedyncza umowa została zaproponowana przez Sarkozy'ego w latach , negocjator z MEDEF wyjaśnił: Zawsze myślałem, że teoria pojedynczej umowy została wynaleziona przez jajogłowego karmionego neoliberalnymi ideologiami dla głupich; pomysł, że bezrobocie nie istnieje, ponieważ zwalnianie jest skomplikowane to czysta spekulacja. 4 Co ciekawe, podobne teorie zostały podniesione (zaproponowane) przez rząd brytyjski wiosną 2012 roku, pomimo łatwiejszego procesu zwolnień w Wielkiej Brytanii niż na kontynencie. Ponadnarodowe odpowiedzi? Analiza zmian w sześciu krajach przedstawia dowód na rozłam pomiędzy podobieństwami i wzajemnymi powiązaniami jak i kruchością działań ponadnarodowych. Nastąpił szybki wzrost w międzynarodowych kontaktach i przepływie informacji, a porównawcze argumenty stały się powszechne, ale dyskusje podążają głównie za narodowymi tradycjami politycznymi i międzynarodowe działania pozostają zazwyczaj w gronie specjalistów bez szerszego rozgłosu. Jest to szczególnie wyraźne w temacie migracji, która chociaż jest nadal traktowana, jako globalne zjawisko to w różnych krajach jest ona formą koncepcji obywatelstwa. W zatrudnieniu, pomimo zwykłych nacisków, największe różnice dotyczą sytuacji MŚP i sektora publicznego, które to są bardziej zakorzenione w narodowych wzorcach i w zatrudnieniu kobiet, co uwarunkowane jest przez tradycje organizacji rodziny i państwa opiekuńczego. Stopień poparcia dla europejskiego zarządzania federalnego jest bardzo zróżnicowany, będąc najwyższy wśród hiszpańskich i włoskich związków zawodowych i pracodawców francuskich, a najniższy wśród polskich i brytyjskich pracodawców i skandynawskich związków zawodowych, ale w żadnym kraju UE, według badań Eurostatu, nie ma większości na rzecz europejskiego rządu gospodarczego. Najbardziej ponadnarodowymi organizacjami są firmy międzynarodowe, ale nawet w tym przypadku stosunki zatrudnienia odnoszą się raczej do wzorców krajowych i międzynarodowe działania są naznaczone cechami narodowymi. Europejskie Rady Zakładowe powstały w dużej mierze na modelu francuskim comités d'entreprise, a ten został rozwinięty w szczególności w spółkach francuskich, chociaż francuskie zarządy często preferują zagranicznych przedstawicieli pracowników i ograniczają liczbę Francuzów w zarządach. W międzynarodowych firmach znajdujących się na terenie Francji, zostały niedawno podpisane międzynarodowe umowy z europejskimi federacjami związków zawodowych. Praktyka ta spotkała się z oporem ze strony międzynarodowych koncernów niemieckich, a zwłaszcza brytyjskich. 3 Verhaeghe, E., Au Cœur du MEDEF. Paris: Jacob-Duvernet, 2011, p Ibidem, p.88.

12 Obraz się zmienia, jeżeli zamiast zorganizowanej, instytucjonalnej reakcji międzynarodowej szukamy łagodniejszych form ponadnarodowych sieci, zdolnych do bezpośrednich i pośrednich efektów. Nawet, jeśli europejskie rady zakładowe nie osiągają bezpośrednio dużo (choć co raz częściej podpisują umowy ponadnarodowe), często wpływają na zachowania peryferyjne poprzez zwiększenie informacji i ograniczenie konkurencji. Podczas gdy polityka EKZZ wygląda nieskutecznie w realizacji odgórnej, wspólnej polityki migracyjnej, sieci rozwijają się w regionach przygranicznych, a także w Wielkiej Brytanii, i dotyczą innych aktorów społecznych. Stopień sukcesu uzależniony jest jednak od problemem i rodzaju możliwości sieciowych: wpływ rady pracowników zależy od wielkości, położenia geograficznego i organizacji firmy. Migracja oferuje więcej możliwości niż segregacja przepływu usług i delegowania pracowników. Kryzys zarówno pogłębił potrzebę jak i zwiększył trudność współpracy ponadnarodowej. W Europie Południowej, niektórzy zinterpretowali nowe trendy, jako nową formę zależności : bogatsze kraje europejskie zmuszą do surowości i reform rynku pracy kraje peryferyjne pomimo ich pozornej bezużyteczności gospodarczej, a nawet szkodliwości, aby polować na wykwalifikowaną siłę roboczą i sprowadzić potencjalnych konkurentów do podporządkowanej roli producentów o niskich kwalifikacji oraz niskiej wartości dodanej. Dla mediów, często przedstawiających kryzys przez pryzmat narodowy lub nawet nacjonalistyczny, współpraca ponadnarodowa nastarcza czasami więcej przeszkód, a bardziej szczegółowa analiza stosunków społecznych między poszczególnymi podmiotami (koncerny międzynarodowe, międzynarodowe organizacje finansowe, itp.), a nie krajami, jest dopiero opracowywana. Wnioski: żyjąc w zgodzie z różnorodnością Porównanie odpowiedzi na temat internacjonalizacji stosunków przemysłowych w ciągu ostatnich dwudziestu lat wskazuje, że nadal nie ma jednego Europejskiego Modelu Społecznego, z wyjątkiem trwałego kompromisu społecznego, przynajmniej w Europie Zachodniej, w bardzo szerokim znaczeniu, którego forma zmienia się w zależności od kraju ( prawo, układy zbiorowe, państwo opiekuńcze). Jeśli porównamy obecną sytuację do tej, która został przeanalizowana przez Crouch-a dwadzieścia lat temu, nastąpiły pewne zmiany w kierunku osłabienia związków, ale nie aż tak w relacjach między stowarzyszeniami oraz między nimi a państwem (tab. 2 i 3). 5 Nawet w krajach, gdzie gęstość (skupienie) związków była stosunkowo stabilna (Wielka Brytania i Włochy), indywidualizacja stosunków pracy i praw oraz osłabienie partyjno-związkowych powiązań zmniejszyły wpływ związków. Dwie osie, które zostały wyróżnione przez Crouch a (stopień korporacjonizmu i stopień siły roboczej) są, zatem jeszcze bardziej wyraźne. Równowaga sił między pracodawcami a pracownikami zmienia się łagodniej, niż w przestrzeń między stowarzyszeniami i państwem. W tym sensie, tradycje państwowe są bardzo ważne, a co jest w stanie przetrwać w stosunkach przemysłowych to formy, a nie wyniki. Jedyne przypadki, które odnotowały wyraźne przesunięcie na osi korporacjonizmu są z tych systemów, które nie były jeszcze zinstytucjonalizowane w 1992 roku: świeżo zdemokratyzowana Polska i wciąż wyłaniający się system UE który wbrew optymistycznej intuicji Crouch a rozwinie się w korporacjonizm ze słabymi pracownikami, rzeczywiście skierował się w kierunku liberalnych, zdecentralizowanych wzorów. Włochy są pod szczególną presją zmian, ale jest jeszcze zbyt wcześnie, aby stwierdzić, czy struktury stosunków przemysłowych będą w rzeczywistości radykalnie restrukturyzowane. 5 C. Crouch, op. cit; C. Crouch, Revised Diversity: From the Neo-liberal decade to Beyond Maastricht, w J. Visser i J. Van Ruysseveldt (dyr.) Industrial Relations in Europe: traditions and Transitions. London: Sage, 2005, pp

13 Tabela 2 Europejskie zależności przemysłowe około 1992 roku Wysoka Korporacjonizm Niski Wysoki (Szwecja) Siła związków zawodowych Niska GB Francja Hiszpania Włochy (Północ) Niemcy Polska? UE? Tabela 3 Europejskie zależności przemysłowe około 2012 roku Korporacjonizm Niski Wysoki Wysoka (Szwecja) Siła związków zawodowych Niska GB Francja Polska Hiszpania UE Włochy (Północ) Niemcy Pomimo ciągłości stosunków między pracodawcami a pracownikami w przemyśle, poczyniono pewne bardzo powolne ruchy w kierunku zmiany pozycji powstającego systemu UE: słaba praca z bardzo delikatnymi strukturami korporacyjnymi. Z jednej strony Francja opowiedziała się za negocjacjami zbiorowymi i dialogiem społecznym (prawa Aubry, prawa Fillon, ustawa o społecznym porozumieniu i zmianie kryteriów reprezentatywności), z drugiej strony Niemcy i Włochy mają zdecentralizowane układy zbiorowe a Niemcy nawet eksperymentują z płacą minimalną. Jednak nie jest to pozycja, która sprzyja bezpieczeństwu społecznemu, stabilności, demokratycznemu uczestnictwu czy nawet wysokiemu rozwojowi gospodarczemu. Paradoksalnie, kraj, który stał się szczególnie konkurencyjna na przeciągu ostatnich kilku lat, czyli Niemcy, jest coraz bardziej izolowany. Ostatnio (na przykład we francuskiej kampanii prezydenckiej, a także we włoskich i hiszpańskich reformach), Niemcy są często wymieniane, jako przykład modelowy kolejny taki model z długiej serii, która w ciągu ostatnich 30 lat obejmował również Japonię, USA, Holandię i Danię. Jednakże badania na przestrzeni lat pokazują, że nie istnieją żadne stałe, spójne modele: na przykład można zauważyć, że sytuacja w Niemczech posiada, co raz głębsze podziały między przemysłem a usługami. Ostatnie porównania stosunków przemysłowych, zinstytucjonalizowane przez przepisy EU Six- Pack, koncentrują się na konkurencyjności a zwłaszcza na jednostkowych kosztach pracy, co powoduje poważne problemy dla krajów UGW, które nie stosują niemieckiej ścieżki (rys. 1). Jednak ten punkt widzenia ukrywa normatywną i empiryczną możliwość błędu, co wynika z bardziej szczegółowych historycznych badań porównawczych. Po pierwsze, w systemie niskiej inflacji, główne ruchy w jednostkowych kosztach pracy, zależą od ekonomicznych trendów (włączając popyt i inwestycje), a nie od polityki płacowej. Było to szczególnie widoczne podczas niedawnego kryzysu gospodarczego, na przykładzie, gdy francuskie zmniejszenie wymiaru czasu pracy w latach , nie zwiększyło jednostkowych kosztów pracy, a włoska wydajność spadła pomimo wzrostu płac. Tak samo brak brytyjskiej wydajności wskazuje, że decentralizacja nie jest rozwiązaniem.

14 Badania nad wydajnością zależności przemysłowych wskazują coraz bardziej, że silne układy zbiorowe i prawa pracy, choć stabilne instytucjonalnie, nie wpływają na gospodarkę, podczas gdy mają pozytywny wpływ na społeczeństwo. Po drugie, pomysł, że jednostkowe koszty pracy powinny spadać, jest normatywny, w przeciwieństwie do dążeń społecznych mających na celu zwiększenie stopy zatrudnienia, szczególnie dla nowych grup pracowników, które rozpoczynając pracę mogą przejawiać niższą wydajność: w zależności od jednostkowych kosztów pracy, Niemcy "powinni" byli zwolnić pracowników w trakcie kryzysu w roku 2009, co jest społecznie i ekonomicznie absurdalne. Ponadto, najszybszy wzrost jednostkowych kosztów pracy we Włoszech i Hiszpanii miał miejsce na początku 2000 roku po uregulowaniu dużej liczby nielegalnych imigrantów: przez nagłe zwiększenie oficjalnej liczby pracowników (wielu nielegalnych pracowników nie zostało zarejestrowanych przez badania dotyczące siły roboczej) i podczas gdy PKB zostało utrzymane na stałym poziomie, spadek jednostkowych kosztów pracy stał częściowo statystycznym artefaktem. Wreszcie, średnie krajowe jednostkowych kosztów pracy skrywają ogromne różnice sektorowe, czyli te, które mają znaczenie w międzynarodowej konkurencyjności gospodarczej. Wytrwałość struktur stosunków przemysłowych sugeruje dwa główne scenariusze dla ochrony praw pracowniczych. Pierwszy scenariusz jest widoczny w ostatnich działaniach w obronie struktur układów zbiorowych w Niemczech i we Włoszech, także w innych krajach, ale w mniejszym stopniu, opiera się na sojuszach z lokalnymi instytucjami, które obawiają się destrukcyjnych zmian: stowarzyszenia pracodawców, umiarkowane partie, strefy przemysłowe oraz lokalne władze, a w niektórych przypadkach nieekonomiczne instytucje takie jak Kościół (Włochy i Polska), które mają wiodącą rolę w krytyce elastyczność. Kryzys i utrata legalności demokratycznej powoduje odzyskanie spójności społecznej oraz priorytetu politycznego i społecznego, który wzywa do wykorzystania partnerstwa społecznego. Przykładem jest niemiecki przypadek. W krajach o największych niepokojach, czyli w Hiszpanii i Włoszech, taki scenariusz może obejmować, milczącą zgodę na brak realizacji reform, które są wymagane od sił zewnętrznych, a wprowadza tradycyjną dysocjację pomiędzy formalnymi i nieformalnymi poziomami stosunków przemysłowych. Granicą tego pierwszego scenariusza jest to, że partnerstwo społeczne może być coraz bardziej ograniczane przez międzynarodowe naciski i może stracić demokratyczną legalność, ponieważ wyklucza to rynek pracowników zagranicznych. Drugim scenariuszem są nowe przestrzenia dla oporu. W chwili obecnej, przestrzenia te są raczej małe i o odmiennym charakterze: od ruchów społecznych, outsiderów rynku pracy (np. indignados) do nieformalnych form, takich jak organizacyjnej nielojalności i rotacji pracowników, szczególnie widocznych w nowych państwach członkowskich UE. Wydają się one być narodowe, ale w coraz większym stopniu związane są one również i z zagranicą. Bez względu na scenariusz, eksperyment odpolitycznienia stosunków przemysłowych w ostatnich dwudziestu latach (z Komisją Europejską i Europejskim Bankiem Centralnym, aby "dostosować je do warunków rynkowych firmy ") jest wadliwy w dwu sprawach. Po pierwsze, instytucje, nawet, jeśli są osłabione i przemiejscowione są odporne na ekstremalne rozwiązania rynkowe, takie jak pojedyncze zamówienia : stosunki pracy pozostają zbyt skomplikowane, aby można je było łatwo zreformować i zindywidualizować. Po drugie, mimo dwudziestu lat dyskursów technokratów i menedżerów, polityczny charakter stosunków przemysłowych wrócił do pierwszy plan. Rządy i pracodawcy mogą żałować, że nie doceniły tych instytucji, których wsparcia mogą jeszcze potrzebować.

15 Figure 1 Trend kosztów pracy jednostki (1992=100, z wyjątkiem Polski: 1998=100) (dane: Eurostat) France Germany italy Spain United Kingdom Poland Referencje i dalsze odczyty G. Meardi, Social Failures of EU Enlargement. A Case of Workers Voting with their Feet, Routledge, L. Burroni, M. Keune, G. Meardi (dyr) Economy and Society in Europe. A Relationship in Crisis, Elgar, G. Meardi, Comparative Employment Relations in Europe: Work and Democracy under Pressure, Routledge, 2013 G. Meardi, Flexicurity Meets State Traditions, International Journal of Comparative Labour Law and Industrial Relations, 27:3, , 2011 G. Meardi, Union Immobility? Trade Unions and the Freedoms of Movement in the Enlarged EU, British Journal of Industrial Relations, 50:1, , 2012 G. Meardi, A. Martín, M. Lozano Riera, Constructing Uncertainty: Unions and Migrant Labour in Construction in UK and Spain, Journal of Industrial Relations, 54:1, 5-21, 2012 B. Bechter, B. Brandl, G. Meardi, Sectors or Countries? Typologies and Levels of Analysis in Comparative Industrial Relations, European Journal of Industrial Relations, 18:3, 2012 Podziękowanie Badania ufundowane przez ESRC Research Fellowship i wspomagane przez Freie Universität Berlin, Universidad Complutense de Madrid, Universitat Autònoma de Barcelona, Szkoła Główna Handlowa, Ecole Normale Supérieure de Cachan oraz Università degli Studi di Milano.

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy:

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: Łukasz Pokrywka 23.05.2011 Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: o Emigracja Polaków po przystąpieniu do UE o Sytuacja społeczno-gospodarcza Niemiec o

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska

Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska Sytuacja społeczno-ekonomiczna Unii Europejskiej i Strategia Lizbońska Anna Ruzik CASE Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych Instytut Pracy i Spraw Społecznych Plan prezentacji Wyzwania demograficzne

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 12 Bezrobocie w Polsce na tle sytuacji w UE Dane Eurostatu pochodzą z badań LFS (Labour Force Survey, w Polsce LFS realizowanego jako BAEL Badanie Aktywności

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Komisja Europejska Czym jest europejska strategia zatrudnienia? Każdy potrzebuje pracy. Wszyscy musimy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

dr Andrzej Woźniakowski Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Grudzień 2010

dr Andrzej Woźniakowski Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Grudzień 2010 ROZWÓJ KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH PRACOWNIKÓW JAKO CEL POLITYKI PERSONALNEJ POLSKICH FIRM POKONYWANIE BARIER WYNIKAJĄCYCH ZE SCHEMATÓW MYŚLENIA I OGRANICZEŃ BUDŻETOWYCH dr Andrzej Woźniakowski Instytut Pracy

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 5 października 2009 r. (06.10) (OR. en) 14075/09 TRANS 373 MAR 136 AVIATION 156 ENV 634 ENER 320 IND 121 NOTA Od: Do: Nr wniosku Kom.: Dotyczy: Sekretariat Generalny Rady

Bardziej szczegółowo

Jeśli chcesz pracować w Holandii 2015-06-15 11:49:32

Jeśli chcesz pracować w Holandii 2015-06-15 11:49:32 Jeśli chcesz pracować w Holandii 2015-06-15 11:49:32 2 W Holandii osoby z krajów UE i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EPG) mają takie same prawa jak obywatele Niderlandów dotyczące wynagrodzenia,

Bardziej szczegółowo

Plany Pracodawców. Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r.

Plany Pracodawców. Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r. Plany Pracodawców Wyniki 28. edycji badania 7 grudnia 2015 r. Plan raportu Metodologia badania Plany Pracodawców Wyniki 28. edycji badania ocena bieżącej sytuacji gospodarczej kraju a sytuacja finansowa

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY. Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie

KOMUNIKAT PRASOWY. Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie KOMUNIKAT PRASOWY Badanie EOS Praktyki płatnicze w krajach europejskich 2015 Trend rosnący: Poprawa praktyk płatniczych w całej Europie W Europie Zachodniej tylko co piąta faktura jest regulowana po terminie

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Od 2004 roku Polska jest członkiem Unii Europejskiej, w wyniku możliwości podjęcia

Bardziej szczegółowo

Mikro, małe i średnie firmy prognoza 2014-2015

Mikro, małe i średnie firmy prognoza 2014-2015 Badanie Konfederacji Lewiatan Kondycja sektora MMŚP 2014 Mikro, małe i średnie firmy prognoza 2014- Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Konfederacja Lewiatan Warszawa, 21 sierpnia 2014 Dane wykorzystane

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Raportowanie informacji niefinansowych

Raportowanie informacji niefinansowych 9 grudnia 2014 r. Raportowanie informacji niefinansowych Małgorzata Szewc Główny Specjalista Departament Rachunkowości 1 Stan obecny Polska na tle innych krajów UE Polska implementowała w zakresie ujawniania

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne i społeczne uwarunkowania czasu pracy w Polsce. Marek Bednarski

Ekonomiczne i społeczne uwarunkowania czasu pracy w Polsce. Marek Bednarski Ekonomiczne i społeczne uwarunkowania czasu pracy w Polsce Marek Bednarski Fordowski model gospodarki Dominują duże przedsiębiorstwa o oligopolistycznej pozycji rynkowej, z silnymi związkami zawodowymi,

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

Dialog społeczny trendy

Dialog społeczny trendy Projekt Mediator pilnie poszukiwany jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Dialog społeczny trendy dr Rafał Towalski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 22 marca 2005. CECOP aisbl Rue Guillaume Tell 59b 1060 Bruxelles Tél. + 32 2 543 10 33 Fax + 32 2 543 10 37 cecop@cecop.coop www.cecop.

Warszawa, 22 marca 2005. CECOP aisbl Rue Guillaume Tell 59b 1060 Bruxelles Tél. + 32 2 543 10 33 Fax + 32 2 543 10 37 cecop@cecop.coop www.cecop. Polityka Unii Europejskiej na rzecz wsparcia Ekonomii Społecznej Warszawa, 22 marca 2005 Eric LAVILLUNIERE CECOP CECOP aisbl Rue Guillaume Tell 59b 1060 Bruxelles Tél. + 32 2 543 10 33 Fax + 32 2 543 10

Bardziej szczegółowo

Anna Wicha Członek Zarządu EUROCIETT DROGA DO ZATRUDNIENIA: PRACA DLA KAŻDEJ OSOBY, OSOBA DO KAŻDEGO ZADANIA

Anna Wicha Członek Zarządu EUROCIETT DROGA DO ZATRUDNIENIA: PRACA DLA KAŻDEJ OSOBY, OSOBA DO KAŻDEGO ZADANIA Anna Wicha Członek Zarządu EUROCIETT DROGA DO ZATRUDNIENIA: PRACA DLA KAŻDEJ OSOBY, OSOBA DO KAŻDEGO ZADANIA A JOB FOR EVERY PERSON A PERSON FOR EVERY JOB Anna Wicha, Członek Zarządu Eurociett O Eurociett

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SPRAWOZDANIA

PROJEKT SPRAWOZDANIA Parlament Europejski 2014-2019 Komisja Gospodarcza i Monetarna 2015/0000(INI) 13.7.2015 PROJEKT SPRAWOZDANIA w sprawie europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej: realizacja priorytetów

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE INSTYTUT INFORMACJI RYNKOWEJ DPCONSULTING WWW.IIR-DPC.PL BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE Dla POLSKIEJ IZBY KONSTRUKCJI STALOWYCH lipiec - sierpień 2015 METODOLOGIA Badanie przeprowadzono techniką

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012

Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012 Warszawa / 29 / 03 / 2012 Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012 Inwestorzy zadowoleni z Polski 95% inwestorów zagranicznych w Polsce ponownie wybrałoby nasz kraj na lokalizację

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie...

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie... Spis treści Przedmowa.............................................................. 11 Strona internetowa książki................................................. 14 Uwagi na temat statystyk migracyjnych......................................

Bardziej szczegółowo

For internal use only

For internal use only Polska nowym przemysłowym liderem Europy? Polski sektor produkcyjny jest drugim najbardziej konkurencyjnym w Europie. Jednocześnie wytworzona w nim warto ść dodana rośnie najszybciej w regionie. Jesteś

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Polityka zatrudnienia / rynku pracy UE. Maciej Frączek

Polityka zatrudnienia / rynku pracy UE. Maciej Frączek Polityka zatrudnienia / rynku pracy UE Maciej Frączek PLAN PREZENTACJI Co to jest Europejska Strategia Zatrudnienia? Otwarta metoda koordynacji Ewolucja ESZ Obecny kształt ESZ Wytyczne dotyczące zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Najnowsze migracje z i do Polski. Demografia, 26.11.08

Najnowsze migracje z i do Polski. Demografia, 26.11.08 Najnowsze migracje z i do Polski Agata Górny Demografia, 26.11.08 Polska jako kraj emigracji Najważniejsze okresy/momenty w historii emigracyjnej Polski Okres międzywojenny: migracje za chlebem Okres powojenny:

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć Rynki Kapitałowe Warszawa, 24 września 2008 1 A. Bankowość Inwestycyjna BZWBK Obszar Rynków Kapitałowych B. Wybrane aspekty badania C. Wnioski i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Od czego zależy czy będę bezrobotnym

Od czego zależy czy będę bezrobotnym Od czego zależy czy będę bezrobotnym Bezrobocie jest to zjawisko ekonomiczne występujące w gospodarce każdego kraju. Oznacza ono sytuację, w której zapotrzebowanie (popyt) na pracę jest mniejsze od liczby

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

W UE PRACY OBLIGACJE W LATACH 2014-2020 ROCZNIE W CIĄGU 3 LAT 582 MLD NA ZIELONE INWESTYCJE, TWORZĄCE 5 MLN MIEJSC PRACY W CIĄGU PIERWSZYCH 3.

W UE PRACY OBLIGACJE W LATACH 2014-2020 ROCZNIE W CIĄGU 3 LAT 582 MLD NA ZIELONE INWESTYCJE, TWORZĄCE 5 MLN MIEJSC PRACY W CIĄGU PIERWSZYCH 3. NOWE POROZUMIENIE NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEJ EUROPY 582 MLD NA ZIELONE INWESTYCJE, TWORZĄCE 5 MLN MIEJSC PRACY W CIĄGU PIERWSZYCH 3. LAT plan INWESTYCYJNY W WYS. 194 MLD ROCZNIE INFRASTRUKTURA TRANSPORTOWA

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Dagmara Walada Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Plan prezentacji 1. Pojęcie bezrobocia 2. Stopa Bezrobocia i bezrobotni 3. Przyczyny bezrobocia 4. Bezrobocie w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012

Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2013 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji z Polski w latach 2004 2012 Wprowadzenie Główny

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski 17% kobiet w UE znajduje się na granicy ubóstwa. Wyniki badania Eurobarometru przeprowadzonego we wrześniu 2009 roku, wskazują, że w każdej grupie

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI INFORMACJE SPRAWOZDAWCZE stan na koniec maj 2011 r. (na podstawie miesięcznej sprawozdawczości statystycznej z Powiatowych Urzędów Pracy) W maju sytuacja na

Bardziej szczegółowo

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki Wiktor Wojciechowski Plan wykładu: Od czego zależy tempo wzrostu gospodarki? W jakim tempie rosła polska gospodarka w ostatnich latach na tle krajów OECD?

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW

ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW ANALIZA PŁAC SPECJALISTÓW Przygotowana dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych Kontakt: Dział Analiz i Raportów Płacowych info@raportplacowy.pl www.raportplacowy.pl +48 12 350 56 00

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Modele płac motywacyjnych

Modele płac motywacyjnych Modele płac motywacyjnych Podejście klasyczne zakłada, że praca jest takim samym czynnikiem produkcji jak inne, np. kapitał Ale tylko pracownicy mogą wybierać, czy wkładać w pracę mniejszy czy większy

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Struktura wykładu Wprowadzenie Wzrost znaczenia sportu jako zjawiska społecznoekonomicznego i politycznego,

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA,

25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, 25+ OD PODWYKONAWCY DO KREATORA, CZYLI JAK ZAPEWNIĆ POLSCE KOLEJNE 25 LAT SUKCESU Autorzy raportu: Maciej Bukowski Andrzej Halesiak Ryszard Petru Warszawa, Grudzień 2014 AGENDA Gdzie jesteśmy dziś i gdzie

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład VIII Strategia lizbońska Pomyśl tylko, czym mogłaby być Europa. Pomyśl o wrodzonej sile naszej rozszerzonej Unii. Pomyśl o jej niewykorzystanym potencjale

Bardziej szczegółowo

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013

Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY DEPARTAMENT BADAŃ DEMOGRAFICZNYCH I RYNKU PRACY Warszawa, październik 2014 roku Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2013 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 13 Bezrobocie a wiek i poziom wykształcenia: Polska na tle UE Jednym z czynników w szczególny sposób wpływających na prawdopodobieństwo bezrobocia jest

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA Pomoc Osobom Niesamodzielnym Prezentacja Projektu Ustawy Senat RP, Komisja Rodziny i Polityki Społecznej, 14 maja 2013 Zofia Czepulis-Rutkowska Instytut Pracy

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę RYNEK PRACY Rynek pracy podobny do rynku dóbr i usług; elementem wymiany jest praca ludzka; bezpośrednie powiązanie pracy z człowiekiem powoduje, że rynek ten nie może być pozostawiony sam sobie; popyt

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... XI Literatura... XIII Wprowadzenie... XV Konstrukcje transgranicznego zatrudnienia pracowników z punktu

Wykaz skrótów... XI Literatura... XIII Wprowadzenie... XV Konstrukcje transgranicznego zatrudnienia pracowników z punktu Wykaz skrótów... XI Literatura... XIII Wprowadzenie... XV Konstrukcje transgranicznego zatrudnienia pracowników z punktu widzenia biznesowego i prawnego... 1 1. Podróż służbowa... 1 1.1. Przesłanki formalne...

Bardziej szczegółowo

Trudne czasy dla polskiego budownictwa

Trudne czasy dla polskiego budownictwa Warszawa, 21 maja 2013 r. Informacja prasowa Trudne czasy dla polskiego budownictwa Budownictwo w Polsce. Edycja 2013 - raport firmy doradczej KPMG, CEEC Research i Norstat Polska. W 2013 roku zarządzający

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce?

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Wiktor Wojciechowski Invest Bank Jesienna Szkoła Leszka Balcerowicza listopad 2012 Plan wykładu: Czy w ostatnich latach tempo wzrostu gospodarki w

Bardziej szczegółowo

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Rok 2012 czas stopniowego i umiarkowanego pogorszenia sytuacji na rynku pracy Warunki na

Bardziej szczegółowo

Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej

Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Możliwości inwestycyjne w Łódzkiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Czerwiec 2014 POLSKA* wiodąca destynacja dla bezpośrednich inwestycji zagranicznych w 2012 roku silny gracz w Europie w 2012 roku 3. miejsce

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM

Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM Prof. Dr. Peter Dehne PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I ROZWÓJ PRZESTRZENNY W POLSKO- NIEMIECKIM REGIONIE PRZYGRANICZNYM VI Konferencja Transgraniczna Nasze pogranicze. Między wizją a praktyką zbiór rekomendacji

Bardziej szczegółowo

Panel: Polska i hiszpańska polityka migracyjna cechy wspólne i różnice Tworzenie całościowej europejskiej polityki migracyjnej szanse i wyzwania

Panel: Polska i hiszpańska polityka migracyjna cechy wspólne i różnice Tworzenie całościowej europejskiej polityki migracyjnej szanse i wyzwania Panel: Polska i hiszpańska polityka migracyjna cechy wspólne i różnice Tworzenie całościowej europejskiej polityki migracyjnej szanse i wyzwania Paweł Kaczmarczyk Ośrodek Badań nad Migracjami Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan

Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan AKTUALNE PROBLEMY POLITYKI KONKURENCJI KONFERENCJA JUBILEUSZOWA Z OKAZJI XX-LECIA UOKiK KONKURENCJA JAKO FUNDAMENT GOSPODARKI WOLNORYNKOWEJ Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska

Bardziej szczegółowo

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami?

Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? Czy polskie firmy mają potencjał by stać się międzynarodowymi korporacjami? W przeciągu ostatnich 20 lat, polskie firmy znacząco powiększyły swoje możliwości finansowe i wiele z nich zdecydowało się wyjść

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE KWESTIE EKONOMICZNE NA WIOSNĘ 2015 R. O Centralnej, Wschodniej i Południowo-Wschodniej Europie (ang. CESEE)

REGIONALNE KWESTIE EKONOMICZNE NA WIOSNĘ 2015 R. O Centralnej, Wschodniej i Południowo-Wschodniej Europie (ang. CESEE) REGIONALNE KWESTIE EKONOMICZNE NA WIOSNĘ 2015 R. O Centralnej, Wschodniej i Południowo-Wschodniej Europie (ang. CESEE) Godzenie konsolidacji finansowej i wzrostu Podczas gdy większość krajów CESEE w dalszym

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki 2008-04-07 NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY Dane bilansu płatniczego zostały zweryfikowane od I kwartału

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku Perspektywy dla polskiego eksportu w 20 roku Rok 20 był bardzo udany dla polskiego eksportu Polski eksport w 20 roku osiągnął wartość 135,8 mld euro i był wyższy o,8 proc. niż rok wcześniej wynika z opracowania

Bardziej szczegółowo

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Marketing międzynarodowy Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Agenda Analiza szans na rynkach międzynarodowych 3 sposoby wchodzenia na rynek międzynarodowy Marketing mix standaryzacja czy adaptacja 3 sposoby

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY

EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY Europejski Fundusz Społeczny (EFS) powstał na mocy traktatu rzymskiego, aby poprawić mobilność pracowników oraz możliwości zatrudnienia na wspólnym rynku. Zadania i zasady

Bardziej szczegółowo