IX Kongres Ekonomistów Polskich

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "IX Kongres Ekonomistów Polskich"

Transkrypt

1 Ludmiła Kryskova Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie IX Kongres Ekonomistów Polskich BEZZWROTNE I ZWROTNE INSTRUMENTY POMOCY PUBLICZNEJ UNII EUROPEJSKIEJ DLA PRZEDSIĘBIORCÓW Streszczenie We współczesnej gospodarce głównym zadaniem państwa jest zapewnienie zasad porządku społeczno gospodarczego. Mechanizm rynkowy charakteryzuje się niedoskonałością będąc jednoczesnej źródłem powstawania nierówności społecznych, wahań koniunkturalnych czy bezrobocia. W związku z tym, w niektórych przypadkach można zaakceptować aktywność państwa w procesach gospodarczych kiedy jest to uzasadnione. Artykuł porusza problem związany z pomocą publiczną w teorii ekonomii a także instrumentów bezzwrotnych i zwrotnych pomocy publicznej, przedstawia tendencje ich wykorzystania w perspektywie finansowej oraz Summary In today s economy the main function of a state is to ensure that the principles of socio - economic order are obeyed. Market mechanism is characterized by deficiency and is the source of social inequality, cyclical fluctuations and unemployment at the same time. Hence, when it is justified, state interference into market and economic processes is acceptable. This article reflects on the public funds with respect to the theory of economics and discusses non-returnable and returnable public funds. It also presents the tendency of utilization of these funds in and perspective. Słowa kluczowe: Pomoc publiczna, zwrotne i bezzwrotne instrumenty, perspektywa finansowa, Unia Europejska, fundusze europejskie Wstęp Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej wywołało zainteresowanie pomocą publiczną, kojarzoną przede wszystkim z dotacjami pochodzącymi ze środków funduszy europejskich 1. Państwo może oddziaływać na procesy gospodarcze stosując różne grupy instrumentów. Są to regulację i kontrole, instrumenty podatkowe, wydatki publiczne oraz płatności transferowe. Pomoc publiczna jest wydatkiem publicznym i może ona być udzielana za pośrednictwem instrumentów zwrotnych oraz bezzwrotnych. Celem pracy jest przedstawienie pomocy publicznej w teorii ekonomii oraz w kontekście głównych nurtów ekonomicznych, określenie podstawowych instrumentów pomocy publicznej skierowanych do przedsiębiorstw oraz wskazanie tendencji, jakie będą miały miejsce w okresie tzw. nowej perspektywy finansowej Unii Europejskiej. Wartością dodaną opracowania będzie analiza założeń dotyczących zastosowania zwrotnych i bezzwrotnych instrumentów pomocy publicznej w okresie i Realizacja celu głównego ukierunkowana będzie na weryfikację postawionej hipotezy: instrumenty zwrotne ze względu na ich odnawialny charakter oraz zdolność wymuszania efektywności ekonomicznej przedsięwzięć, stanowią lepsze narzędzie do niwelowania luki kapitałowej w gospodarce w porównaniu z instrumentami bezzwrotnymi. W okresie nastąpi wzrost roli instrumentów zwrotnych pomocy publicznej w porównaniu z okresem , a tym samym zwiększenie ich znaczenia w ogóle instrumentów pomocy publicznej. Podstawę dywagacji nad bezzwrotnymi i zwrotnymi instrumentami pomocy publicznej stanowi studium literatury, analiza danych programowych, raportów i sprawozdań. Dodatkowo przeprowadzono wywiad z przedstawicielem Instytucji Zrządzającej w zakresie wdrażania instrumentów zwrotnych w okresie Pomoc publiczna w teorii ekonomii Państwo, jako instytucja o charakterze historycznym, od momentu jego powstania pełni funkcje ekonomiczne. Najstarszą funkcją jest gromadzenie, ściąganie dla celów ogólnospołecznych i tworzenie potencjału militarnego 1 J. Famielec, Pomoc Publiczna jako źródło finansowania przedsiębiorstw, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, 2007, nr 732

2 z części zasobów ekonomicznych kraju 2. Rola państwa w gospodarce, jego zakres i kształt działalności należą do kontrowersyjnych problemów teorii ekonomii i są dyskutowane przez wielu wybitnych ekonomistów od lat. W zależności od nurtu ekonomicznego oraz systemu prowadzonej polityki, państwu przypisywano różne funkcje oraz zadania. Już w czasach starożytnych oraz średniowieczu dyskutowano o zaangażowaniu państwa w obszary życia gospodarczego. Na przykład przedstawiciel starożytnej myśli rzymskiej - Ksenofont był zwolennikiem ingerencji państwa we wszystkie obszary życia gospodarczego, z kolei Heraklit uważał się za prekursora samoregulującego rynku i konkurencji. Za ograniczeniem funkcji państwa oraz wydatków państwowych, a także zmniejszeniem danin publicznych byli średniowieczni scholastycy-zwolennicy własności prywatnej. Największe jednak spory i dyskusje wielkich ekonomistów, zwolenników i przeciwników interwencjonizmu państwowego rozpoczęły się w czasach nowożytnych wraz z rozwojem gospodarki opartej na własności prywatnej 3. W ekonomii nowożytnej przyjęło się za kryterium teorii ekonomicznych następujący podział programów społeczno-gospodarczych: interwencjonistyczne (nieliberalne) oraz liberalne. Interwencjonistyczne wiążą się z aktywną polityką finansową państwa, liberalne z kolei zakładają neutralność finansów publicznych. Do pierwszych należy zaliczyć m.in. poglądy głoszone przez merkantylistów, keynesistów, kameralistów, do drugich z kolei fizjokratyzm, ekonomię klasyczną, teorie monetarystyczne, ekonomię dobrobytu oraz ekonomię podażową. Początek interwencjonistycznego nurtu należy do ekonomii merkantylnej. Zwolennicy tego kierunku twierdzili, że rozwój własnej produkcji jest podstawowym sposobem do bogacenia się państwa poprzez ochronę własnych producentów przy bezwzględnie scentralizowanej władzy i silnej polityce gospodarczej państwa. Do polskich merkantylistów zaliczają się A. Fredro oraz W. Gostkowski. Kameraliści, a w szczególności J. Justi oraz J. Nax przypisywali duże znaczenie wykorzystywaniu podatków jako jednego z instrumentów interwencji państwowej. Dostrzegali wpływ polityki fiskalnej państwa na dobrobyt społeczny 4. Próby rozwijania protekcjonistycznej polityki państwa podejmowane były w XVIII i XIX przez niemieckich ekonomistów. L.von Stein twierdził, że działalność państwa prowadzi do nadwyżek, które generują dodatkową akumulacje kapitału wówczas gdy powracają do gospodarki. Za koniecznością ingerencji państwa w mechanizm rynkowej był A. Wagner, któremu przypisuje się autorstwo prawa wzrastających wydatków publicznych prawo A. Wagnera. Uważał, że rozwojowi społecznemu musi towarzyszyć wzrost wydatków publicznych. U podstaw jego koncepcji zakładano, że mechanizm rynkowy jest ułomny, ponieważ tworzy warunki do wynagradzania czynników produkcji ziemi, pracy, kapitału, natomiast nie jest w stanie zaspokoić rosnących potrzeb społeczeństwa 5. Teoretyczne podstawy interwencjonizmu państwowego stworzył wybitny ekonomista angielski J. Keynes na początku XX w. Natomiast warto zauważyć, że trzy lata wcześniej polski ekonomista M. Kalecki sformułował podstawowe elementy teorii keynesowskiej. Kalecki stworzył model makroekonomiczny, wyjaśniający powody masowego bezrobocia w latach trzydziestych XX w., który był o wyższym stopniu doskonałości niż schemat Keynesa. Jego prace przetłumaczono jednak na język angielski później, gdy na zachodzie był już znany model Keynesa 6. Według poglądów Keynesa gospodarka kapitalistyczna nie może funkcjonować bez zakłóceń, wyrażonych w postaci braku równowagi oraz niepełnego wykorzystania zdolności wytwórczych i bezrobocia. Najważniejszym źródłem tych zakłóceń jest niewystarczająca skłonność do inwestowania prywatnych przedsiębiorstw, tworzy to pole do interwencjonizmu państwowego. W tych warunkach państwowe instrumenty dochodowe (ulgi podatkowe, pożyczki) i wydatkowe (subwencje) stały się głównymi narzędziami interwencji państwa. Celem instrumentów było 7 : pobudzanie efektywnego popytu w gospodarce, warunkującego rozwój inwestycji, przez to wzrost produkcji i spadek bezrobocia, łagodzenie wahań cyklu koniunkturalnego przez stosowanie automatycznych stabilizatorów koniunktury w postaci podatków, a dokładnie skali podatkowej - skale podatkowe w zależności od cyklu koniunkturalnego oraz zasiłki dla bezrobotnych. Na podstawie założeń wykorzystania wydatków publicznych w celu ograniczenia wahań cyklu koniunkturalnego oraz jego negatywnych skutków powstała teoria finansowania antycyklicznego. Zgodnie z którą państwo ponosi wydatki publiczne na programy m.in. z zakresu infrastruktury gospodarczo-społecznej w celu ograniczenie popytu 2 W. Breński, A. Oleksiuk, Strategiczne szanse polskiej gospodarki w kontekście globalizacji, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2008, s R. Gwiazdowski, Podatek progresywny i proporcjonalny. Doktrynalne przesłanki, praktyczne konsekwencje, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007, s W. Ziółkowska, Finanse publiczne. Teoria i zastosowanie, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu, Poznań 2012, s M. Kożuch, Subsydiowanie ochrony środowiska przyrodniczego, w gospodarce rynkowej. Doświadczenia Polski, Wydawnictwo UEK, Kraków 2013, s.24 6 W. Ziółkowska, Finanse publiczne, op. cit., s S. Owsiak, Finanse publiczne. Teoria i praktyka, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2005,s. 55

3 w gospodarce, co w konsekwencji ma doprowadzić do tworzenia miejsc pracy, wzrostu produkcji, dochodu oraz ożywienia gospodarczego. Współczesne nurty ekonomiczne zwane nową ekonomią instytucjonalną (NEI) podkreślają rolę państwa w procesie przemian gospodarczych, zwracając przy tym uwagę na wzajemne oddziaływanie skutków polityki stabilizacyjnej oraz konsekwencji przekształceń strukturalnych i instytucjonalnych. W ujęciu NEI rolą państwa jest stworzenie prawnych i administracyjnych warunków funkcjonowania gospodarki rynkowej, w tym instytucji regulacyjnych odpowiedzialnych za łagodzenie różnego rodzaju niedoskonałości rynku. Założeniem nurtu jest teoria instytucjonalno-ewolucyjna z początku XX w. rozwinięta przez G. Myrdala oraz J. Galbraitha. Państwo ma ustanawiać prawa własności i instytucje im adekwatne w celu ograniczenia niepewności w gospodarce oraz ograniczenia możliwości osiągania korzyści ekonomicznych drogą rozboju. Przedstawiciele tego nurtu uznawali, że instytucje mają istotne znaczenie dla całej gospodarki, ponieważ określają reguły transakcji gospodarczych. Dodatkowo ważna rolę odgrywają uprawnienia właścicielskie, kontrakty, w tym koszty transakcyjne 8. Prekursorem teoretycznej i ideologicznej podstawy liberalizmu gospodarczego był A. Smith, który był przeciwnikiem interwencjonizmu państwowego. Pod koniec XVIII w. przekonywał o konieczności ograniczenia roli państwa w gospodarce oraz o sprawności działania mechanizmu rynkowego prowadzonego tzw. niewidzialną ręką rynku. Wiek XIX związany był z teorią, że państwo powinno ingerować w sprawy gospodarcze jak w najmniejszym stopniu, decyzje ekonomiczne natomiast powinny być pozostawione wzajemnemu oddziaływaniu podaży oraz popytu rynku 9. A. Smith był lekarzem, dlatego gospodarkę traktował jako żywy organizm. Twierdził, że państwo powinno jedynie finansować obronę zewnętrzną, wymiar sprawiedliwości, ochronę własności, oraz organizację robót publicznych. Był zwolennikiem neutralnej roli państwa. Proponowany model zyskał wielką popularność w XIX w. do lat wielkiego kryzysu Później doktrynę tą rozwijał m.in. J. Say, który jak i A. Smith wskazywał na konieczność ograniczania aktywności państwa, uważając, że interwencjonizm wiąże się z wydatkami, a te z obciążeniami podatkowymi 10. Zdaniem Smitha budżet należy tworzyć tylko do wysokości, która pozwala na finansowanie konicznych zadań publicznych państwa. W związku z tym powinien on być zrównoważony w sposób trwały. Uważał, że deficyt jest szkodliwym zjawiskiem dla gospodarki i nie jest etyczny 11. Ważną teorią liberalnej myśli ekonomicznej jest monetaryzm. Zwolennicy tego nurtu również byli przeciwnikami aktywnej polityki państwa. Uważali, że aktywna polityka państwa oddziałuje na poziom wydatków, a tym samym na poziom dochodów i cen w gospodarce, do których dostosowuje się obieg pieniędzy. Byli zwolennikami bierności państwa wobec zjawisk gospodarczych i wszelkie ingerencje państwa uznawali za szkodliwe. Zdaniem monetarystów całokształt polityki gospodarczej powinien sprowadzać się wyłącznie do polityki monetarnej, która z kolei winna ograniczać się do kontroli agregatów pieniężnych, bez aktywnego wykorzystania stopy procentowej. M Friedman był zwolennikiem tego nurtu i opowiadał się za podatkiem proporcjonalnym, nie znajdywał natomiast uzasadnienia dla zrównoważenia opodatkowania. Postulował za wprowadzeniem ujemnego podatku dochodowego, który miał być formą gwarantowania minimalnego dochodu każdemu obywatelowi. W latach siedemdziesiątych XX w. pojawił się nurt zwany ekonomią podażową, który krytykował zarówno poglądy keynesistów jak i monetarystów. Twórcy nowego nurtu uważali, że w obu nurtach nie uwzględniono społecznego aspektu zjawisk gospodarczych, w tym intencji oraz motywacji ludzkich. Zwolennicy doktryny neutralności finansów publicznych odpowiadali głównie za ograniczeniem roli państwa, sprowadzeniem jej tylko do funkcji podstawowych, neutralną nieprowadzącą do redystrybucji dochodów polityką podatkową oraz bezwzględnie zrównoważonym budżetem, finansującym jedynie podstawowe zadania publiczne państwa. Uważali, że deficyty budżetowe ograniczają środki potencjalnych inwestorów i doprowadzają do inflacji. Tymczasem przyczyny negatywnych zjawisk gospodarczych nie leżą po stronie popytu, lecz podaży. Dana myśl liberalna akceptowała duże zróżnicowanie dochodów. Zgodnie z tym przekonaniem, społeczeństwo o niskich dochodach wykazują mała skłonność do oszczędzania, w związku z tym należy obaczyć większymi podatkami. Z kolei wzrost gospodarczy jest podyktowany dochodami oraz oszczędnościami bogatszych warstw społeczeństwa. Przedstawiciele tego nurtu uważali, że właśnie tą grupę należy chronić przed ciężarami podatkowymi, gdyż dostarcza gospodarce niezbędnego kapitału 12. J. Stiglitz dostrzega, że w opisywanych czasach niektóre kraje odniosły korzyści dzięki aktywnej polityce państwa w gospodarkę, należy również wspomnieć o takich, w których pomimo ograniczonej roli państwa był zauważalny szybki rozwój gospodarczy. Zauważono też kraje, w których państwo prowadziło aktywną politykę, lecz nie przekładało się to jednak na rozwój danego kraju. J. Stiglitz uważa, że rynek nie jest idealnym narzędziem i istnieją w nim obszary, które zawodzą. Do przyczyn zawodności zalicza m.in. istnienie dóbr publicznych, 8 M. Kożuch, Subsydiowanie op. cit., s.26 9 M. Friedman, R. Friedman, Wolny wybór, Wydawnictwo Aspekt, Sosnowiec 2006, s W. Kwaśnicki, Zasady ekonomii rynkowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2001, s W. Ziółkowska, Finanse publiczne, op. cit s W. Ziółkowska, Finanse publiczne op.cit, s. 40

4 niekompletność rynków, bezrobocie oraz inflację. Uważa, że w sytuacji, gdy mechanizm rynkowy zawodzi, konieczna jest ingerencja państwa ze względu na powiązanie wymienionych form zawodności rynku 13. L. Balcerowicz zauważa, że dotychczasowe podstawy państwa, które związane z niedoskonałością rynku mogą być błędnie przyjęte nawet z uwagi na mniejszą ilość dóbr publicznych niż do tej pory zakładano w ekonomii. R. Coase a twierdził, że efekty zewnętrzne mogą być zlikwidowane bez ingerencji państwa, na przykład za pośrednictwem bezpośrednich negocjacji między stronami, które maja w tym interes 14. Ewaluacja teorii ekonomii przedstawia, że pojęcie pomocy publicznej było już znane w czasach starożytnych. Państwo wykorzystując różne instrumenty ingerowało w życie gospodarcze kraju. W związku z tym pomoc państwa jest specyficznym instrumentem polityki państwa skierowanym na działania mające na celu rozwój społeczno-gospodarczy kraju. Pojęcie pomocy publicznej jest obecnie bardzo różnie definiowane. Najczęściej jednak można spotkać się z definicją, że pomoc publiczna jest to selektywne przysporzenie korzyści finansowych po stronie przedsiębiorstwa, a jednocześnie powstanie obciążenia finansowego po stronie finansów publicznych 15. Interwencja państwa w gospodarkę nie jest zgodna z ideą integracji europejskiej, ponieważ osłabia ona konkurencję, powodując zakłócenia w mechanizmach jej działania na rynkach krajowych jak i międzynarodowych. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej w Polsce obowiązuje definicja wynikająca z Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), z którego można wywnioskować czym jest pomoc publiczna. Unia Europejska przyjęła zasadę zakazu udzielania pomocy publicznej jeżeli cztery najważniejsze przesłanki zostały spełnione kumulatywnie: pomoc publiczna udzielona została ze środków publicznych, grozi zakłóceniem konkurencji, uprzywilejowuje niektóre przedsiębiorstwa lub produkcję niektórych towarów, ma negatywny wpływ na wymianę handlową, wspiera przedsiębiorstwa krajowe powodując dyskryminowanie przedsiębiorstw zagranicznych 16. Niemniej istnieją pewne wyjątki od ogólnej zasady, które pozwalają na udzielanie pomocy publicznej podmiotom gospodarczym. W zapisach TFUE zostały zawarte również najważniejsze kategorie pomocy, dopuszczalne w świetle prawa i są zgodne z zasadami wspólnego rynku 17 : pomoc o charakterze socjalnym przyznawania indywidualnym konsumentom, pod warunkiem że nie dyskryminuje miejsca pochodzenia produktów; pomoc mająca na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi; pomoc dla regionów Republiki Federalnej Niemiec dotkniętych podziałem Niemiec. Traktat dopuszcza udzielanie pomocy publicznej przedsiębiorstwom. Jest to pomoc regionalna, sektorowa oraz horyzontalna 18. Pomoc regionalna skierowana wyłącznie do podmiotów, które prowadzą działalność w najuboższych regionach Unii Europejskiej. Pomoc sektorowa adresowana jest do określonych sektorów, wymagających wsparcia ze środków publicznych w celu rozwiązania swoich problemów. Z kolei pomoc horyzontalna kierowana jest do wszystkich przedsiębiorstw, niezależnie od miejsca prowadzenia działalności gospodarczej oraz sektora do którego należą, pod warunkiem, że otrzymując wsparcie finansowe, będą przyczyniali się do realizacji określonych celów 19. Identyfikacja zwrotnych i bezzwrotnych instrumentów pomocy publicznej dla przedsiębiorstw Państwo może oddziaływać na procesy gospodarcze stosując różne grupy instrumentów. Są to regulację i kontrole, instrumenty podatkowe, wydatki publiczne oraz płatności transferowe. Istotą regulacji i kontroli jest wykorzystanie uprawnień władczych państwa do pewnych zmian warunków funkcjonowania rynku w celu naprawy oraz osiągnięcia spodziewanych celów społecznych. Państwo powinno zapewnić procesowi gospodarczemu przede wszystkim odpowiednie sterowanie 20. Regulacje te obejmują zarówno regulacje ekonomiczne jak i społeczne. Pierwsze związane są z kontrolą cen, produkcji, strukturą rynku, drugie z kolei składają się z przepisów nastawionych na kontrolę skutków działalności gospodarczej dla zdrowia społeczeństwa. Ich zadaniem nadrzędnym jest ochrona wartości, które są trudne do wyceny na rynku. Instrumenty regulacyjne mogą skutkować ograniczeniem skłonności do zwiększenia wydatków publicznych, mogą być ich substytutem, gdy koszty dostosowania do 13 J. E. Stiglitz, Ekonomia sektora publicznego, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2004, s. 69, M. Kożuch, Rola państwa w subsydiowaniu ochrony środowiska, [w:] Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy, pod red. M.G. Woźniaka, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2010, s J. Choroszczak, M. Mikulec, Pomoc publiczna a rozwój firmy-szanse i zagrożenia, Wydawnictwo Poltext, Warszawa 2009, s A. Jankowska, Pomoc publiczna w świetle uregulowań wspólnotowych - zasady i ograniczenia udzielania, PARP, Warszawa 2005, s J. Choroszczak, Pomoc..op. cit. s M. Kożuch, Pomoc publiczna jako narzędzie pobudzania wzrostu gospodarczego, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, 2011, nr P. Podsiadło, Zagadnienie pomocy publicznej udzielanej przez państwa członkowskie Unii Europejskiej na ochronę środowiska, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, 2011, nr W. Eucken, Podstawy polityki gospodarczej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2005, s. 296

5 pewnych standardów ponoszone są przez objęte regulacjami podmioty. Instrumenty te maja na celu zapobieganie tendencjom monopolistycznym, łagodzenie i usuwanie negatywnych zewnętrznych działań gospodarczych 21 Kluczowymi środkami oddziaływania państwa na gospodarkę są instrumenty polityki fiskalnej, które obejmują podatki, cła, opłaty, dotacje, subwencje, bony skarbowe, poręczenia i gwarancje rządowe. Te narzędzia pozwalają państwu wpływać stabilizująco na gospodarkę oraz na sytuacje dochodową podmiotów gospodarczych. Działania te są uzależnione od wcześniej przyjętej przez państwo doktryny społeczno-ekonomicznej i są elementem realizowanej polityki fiskalnej. Polityka fiskalna może przyśpieszać rozwój gospodarczy wówczas, gdy rynek zawodzi, natomiast wydatki publiczne skierowane są na zwiększenie efektywności kapitału. To zjawisko ma miejsce, gdy sektor prywatny nie jest w stanie dostarczyć odpowiednich środków, a wydatki publiczne poprawiają efekty konkurencji lub też konsekwencje efektów zewnętrznych 22. Kolejną grupą instrumentów, które wpływają na procesy gospodarcze stanowią instrumenty polityki monetarnej. Wykorzystywane są one do podstawowych zjawisk w sferze pieniężnej oraz regulowania ilości pieniądza w czasie. Do tej grupy należy zaliczyć: stopy procentowe, stopy rezerw obowiązkowych dla banków komercyjnych oraz poziom gwarancji dla depozytów w bankach. Przedmiotem zainteresowania w niniejszym opracowaniu jest grupa instrumentów wchodzących w skład wydatków publicznych, które w zależności od formy, stanowią pomoc publiczną. Wydatki są głównym instrumentem realizacji funkcji alokacyjnej finansów publicznych. Wielkość wydatków oraz struktura jest uwarunkowana historycznie i zależy od: zakresu finansowania przez państwo zadań publicznych, usług społecznych, skali ingerencji państwa w procesy gospodarcze, wydajności fiskalnej państwa, mierzonej poziomem redystrybucji dochodów. Warto podkreślić, że nie wszystkie alokowane przez władze publiczne środki mają charakter wydatków 23. Ze względu na formy prawne wydatki publiczne należy podzielić na: dotacje i subwencje, świadczenia na rzecz osób fizycznych, wydatki bieżące, wydatki na obsługę długu publicznego oraz wydatki majątkowe 24. Z ekonomicznego punktu widzenia kluczowe znaczenie ma podział wydatków na wydatki redystrybucyjne transfery oraz wydatki nabywcze (ostateczne, rzeczywiste, realne). Te ostatnie dokonywane są w związku z nabyciem przez państwo dóbr i usług o charakterze materialnym. Przedstawiają one udział sektora publicznego w dochodzie narodowym, wówczas państwo jest odbiorca ostatecznym. Wydatki transferowe mogą mieć formę transferów zewnętrznych, które zasilają podmioty, prywatne znajdujące się poza sektorem publicznym w pieniądz pochodzący ze środków publicznych oraz transferów wewnętrznych dokonywanych w ramach sektora finansów publicznych i oznaczają wydatki jednych gestorów funduszy publicznych na rzecz innych gestorów 25. Wydatki publiczne są jednym z istotnych instrumentów oddziaływania państwa na procesy gospodarcze i stanowią nierzadko pomoc publiczną. Pomoc państwa obejmuje wszelkie środki pochodzące ze źródeł publicznych, udostępnione w dowolnej formie przysparzające określonym podmiotom korzyści, jakich nie mogłyby uzyskać, w ramach prowadzonej działalności. Pomoc publiczna ze względu na charakter przepływów środków może być zarówno bezpośrednia jak pośrednia. Bezpośrednia pomoc wynika z bezpośredniego przepływu środków publicznych z budżetu państwa lub samorządu lub innych podmiotów do beneficjenta pomocy. Do tej grupy należy zaliczyć dotację, preferencje kredytowe, gwarancję, poręczenia, oraz inwestycje kapitałowe ze środków publicznych. Z kolei pośrednia pomoc publiczna występuję wówczas, gdy państwo lub inna instytucja publiczna zrzeka się należnych środków na rzecz beneficjenta pomocy. Do tej grupy można zaliczyć zwolnienia i ulgi podatkowe, zastosowanie przyspieszonej amortyzacji, odroczenie terminu spłaty podatku 26. Wytyczne Komisji Europejskiej zaliczają następujące formy pomocy publicznej 27 : dotacje i ulgi podatkowe, subsydia kapitałowoinwestycyjne, miękkie kredytowanie, poręczenia i gwarancje kredytowe. Tabela 1 przedstawia podstawowy podział instrumentów zwrotnych i bezzwrotnych. Tabela 1. Podział instrumentów zwrotnych i bezzwrotnych Instrumenty zwrotne Instrumenty bezzwrotne Kapitałowe Dłużne Bezpośrednie Pośrednie Venture capital Pożyczki Dotacje Subsydia odsetek Seed capital Poręczenia Subwencje Kredyty umarzalne Kredyty preferencyjne Zwolnienia, ulgi podatkowe Źródło: opracowanie własne na podstawie Instrumenty finansowe w ramach perspektywy finansowej , zakres i forma, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa M. Kożuch, Subsydiowanie ochrony op. cit., s J. Siwińska, Sektor publiczny w gospodarce [w:] Ekonomia dla prawników i nie tylko, red. M. Bednarski, J. Wilkin, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2007, s W. Ziółkowska, Finanse publiczne op. cit, s C. Kosikowski, E. Rusikowski, Finanse publiczne i prawo finansowe, Wydawnictwo Oficyna, Warszawa 2008, s M. Kożuch, Subsydiowanie ochrony op. cit., s M. Kożuch, Pomoc op. cit. 27 B. Ptaszyńska, Pomoc op. cit.

6 Pierwsza forma pomocy publicznej oparta jest na mechanizmie dotacyjnym - bezzwrotnej pomocy udzielanej podmiotom, która cechuje się bezpośrednim przepływem środków pieniężnych z budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych podmiotów ze środków publicznych do beneficjenta pomocy. Z kolei druga forma pomocy zaliczana jest do mechanizmów zwrotnych, określanych instrumentami inżynierii finansowej. Wśród instrumentów zwrotnych można wyróżnić dwie grupy: instrumenty dłużne - pożyczki, gwarancje, poręczenia oraz instrumenty kapitałowe- kapitału podwyższonego ryzyka typu seed i venture capital. Prawo finansów publicznych definiuje dotacje jako środki pochodzące z budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych, podlegające szczególnym zasadom rozliczenia, które przeznaczone są na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań publicznych 28. Dotacja występuje w następujących formach: dotacja celowa z budżetu państwa, inwestycyjna, przedmiotowa (selektywna, specjalna), podmiotowa (ogólna, globalna). Dotacje celowe finansują bardzo szeroki zakres zadań i mogą pochodzić zarówno z budżetu państwa, jak i z budżetów samorządowych. Mogą być one udzielane na finansowanie lub dofinansowanie zadań z zakresu administracji rządowej, innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego, zadań zleconych do realizacji organizacjom pozarządowym oraz podmiotom prowadzącym działalność pożytku publicznego, programów realizowanych ze środków pochodzących ze źródeł zagranicznych oraz dopłaty do kredytów bankowych. Dotacja inwestycyjna formalnie zaliczana jest do dotacji celowych, natomiast ustawowo jest osobno regulowana jako dotacja na cele inwestycyjne. Dotacja jest udzielana z budżetu państwa jednostkom samorządowym, jak również przedsiębiorcom na realizacje inwestycji w zakresie infrastruktury i ochrony środowiska. Szczególnym rodzajem dotacji jest dotacja przedmiotowa, która cechuje się dopłatami do określonych rodzajów wyrobów lub usług, kalkulowana wedle stawek podatkowych. Dotacje przedmiotowe pozwalają państwu w uzasadnionych okolicznościach obniżać ceny rynkowe określonych wyrobów czy usług, pod warunkiem że jest to uzasadnione względami polityki społecznej, kulturalno-oświatowej oraz gospodarczej. Dotacja podmiotowa jest udzielana z budżetu państwa na dofinansowanie bieżącej działalności podmiotów wskazanych ustawowo. Głównymi odbiorcami tego rodzaju dotacji są: jednostki naukowe, instytucje kultury, fundusze ubezpieczeniowe 29. Wymienione rodzaje dotacji budżetowych nie maja charakteru jednolitego, różnią się procedurą pozyskiwania oraz przeznaczeniem. Dotacje podmiotowe oraz przedmiotowe są wydatkami transferowymi i jako instrument cechują się jednorazowym lub okresowo powtarzającym się bezzwrotnym strumieniem pieniężnym, kierowanym do określonego podmiotu gospodarczego, samorządu lub jednostki sektora publicznego przez instytucje publiczne. Władze publiczne poprzez wykorzystanie instrumentów bezzwrotnych dopłacają do dóbr publicznych i produktów wywołujących pozytywne efekty zewnętrzne. Stosowanie instrumentów zwrotnych ma na celu przeciwdziałanie niedoskonałościom rynku, natomiast czasem same mogą je powodować. Dotując bezpośrednio przedsiębiorstwo władze publiczne zwiększają jego szanse w konkurencji rynkowej kosztem innych przedsiębiorstw. W związku z tym pojawia się możliwość faworyzowania przez władze publiczne wybranych grup przedsiębiorstw lub branż. Pomoc bezzwrotna zwiększa tym samym prawdopodobieństwo do finansowania nieproduktywnych przedsięwzięć i tym samym niekiedy wypiera inwestycje finansowane ze środków prywatnych. Pomoc ta może wywołać efekt jałowej straty-dofinansowanie przedsięwzięć, które i tak zostałyby podjęte. Z drugiej strony pomoc motywuje przedsiębiorstwa do wdrażania innowacji i podejmowania ryzyka. Największą wadą instrumentów bezzwrotnych są towarzyszące im biurokratyczne procesy. Dotacje są udzielane w ramach ogłaszanych konkursów i niekiedy czas oczekiwania na wyniki może być bardzo długi. To czyni z tych instrumentów nieatrakcyjne źródło finansowania dla nowopowstałych przedsiębiorstw. Pomoc bezzwrotna jest bardziej skutecznym instrumentem, gdy celem jest trwałe nakłonienie przedsiębiorstwa do produkcji dóbr publicznych 30 Instrumenty zwrotne inaczej nazywane instrumentami inżynierii finansowej regulowane są Rozporządzeniem ustanawiającym przepisy dotyczące Europejskiego Fundusz Rozwoju regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności 31. Zwrotność instrumentów polega na tym, że odbiorca ostateczny po czasie zwraca środki aby te zostały reinwestowane w kolejne projekty. Wśród instrumentów zwrotnych można wyróżnić pożyczki, gwarancje, poręczenia oraz instrumenty kapitału podwyższonego ryzyka. Pomimo wspólnej cechy zwrotności, instrumenty w tej grupie mogą przybierać różne postaci: funduszy pożyczkowych, funduszy inwestycyjnych czy funduszy poręczeniowych. 28 M. Postula, Racjonalizacja wydatków publicznych a podstawowe funkcje państwa, Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2012, s A. Wernik, Finanse publiczne, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2011, s Analiza możliwości zastosowania zwrotnych mechanizmów finansowana inwestycji w perspektywie w województwie śląskim, Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r., ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999, Dz. Urz. UE L210 z , z późn. zm

7 Istota pożyczki na preferencyjnych warunkach polega na finansowaniu działalności przedsiębiorstwa środkami obcymi z koniecznością zwrotu pożyczonej kwoty wraz z opłatą za korzystanie ze środków (oprocentowaniem). Pożyczki jako instrument inżynierii finansowej są kierowane m.in. do podmiotów nie mających zdolności kredytowej. Ze względu na warunki udzielanego finansowania instrumenty dzielą się na preferencyjne i rynkowe. Finansowanie udzielane na zasadach rynkowych ma docelowo stanowić wsparcie dla przedsiębiorstw nie posiadających zdolności kredytowej, natomiast nie ofertę konkurencyjną w stosunku do ofert rynkowych instytucji finansowych. Oprocentowanie przeważnie jest niższe niż w bankach komercyjnych, co wynika z braku nastawienia na zysk oraz zazwyczaj zerowego kosztu uzyskania kapitału pożyczkowego Gwarancje i poręczenia są specyficznymi instrumentami zwrotnymi, gdyż nie finansują w sposób bezpośredni podmiotów gospodarczych, a jak sama nazwa wskazuje udzielają gwarancji i poręczeń, stwarzając tym samym możliwość pozyskania zewnętrznych źródeł finansowania. Są forma zabezpieczenia pożyczki lub kredytu. Zobowiązują poręczyciela do spłaty zobowiązania, gdyby kredyt lub pożyczka nie zostały spłacone przez dłużnika. Korzyścią z gwarancji i poręczenia jest przejęcie ryzyka związanego z udzieloną gwarancją lub poręczeniem 32. Instrumenty kapitałowe należące do grupy instrumentów inżynierii finansowej polegają na bezpośrednim inwestowaniu w innowacyjne przedsięwzięcia o ryzykownym charakterze w zamian za nabyte udziały w spółce. Instrument ten charakteryzuje się długim okresem zwrotu z inwestycji. Fundusze kapitałowe dysponują kapitałem zalążkowym (seed capital), czyli dokapitalizowaniem przedsiębiorstw na wczesnym etapie rozwoju, oraz venture capital, czyli inwestycjami w młode przedsiębiorstwa w fazie wzrostu. Opisane instrumenty zwrotne, należące do grupy dłużnych instrumentów cechują się pojawieniem się w strukturze pasywów przedsiębiorstwa dodatkowych zobowiązań (przeważnie długookresowych). Z kolei kapitałowe - powodują podwyższenie kapitałów własnych przedsiębiorstwa. Instrumenty mają wspólną cechę jaką jest ograniczenie czasowe posiadania środków przez podmiot, a więc konieczność zwrotu. Schemat dystrybucji środków finansowych w ramach zwrotnych i bezzwrotnych instrumentów wsparcia przedstawia rysunek 1. Rysunek 1. Zwrotny i bezzwrotny system dystrybucji środków finansowych. Instrumenty bezzwrotne (dotacje) Instrumenty zwrotne (instrumenty inżynierii finansowej) Instytucja pośrednicząca Dotacja bezzwrotna Pośrednik finansowy (bank, fundusz poręczeniowy, pożyczkowy, seed, venture capital, fundusz na rzecz rozwoju) obszarów miejskich ) Pożyczka, poręczenie, wkład kapitałowy, gwarancja Beneficjent: MŚP, jednostki samorządu terytorialnego Beneficjent: MŚP, jednostki samorządu terytorialnego Źródło: Mechanizmy inżynierii finansowej w podnoszeniu efektywności absorpcji środków UE i ich znaczenie w polityce spójności po 2013 roku, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk, 2010 Analizując rysunek można zauważyć podstawowe różnice pomiędzy instrumentami: Kwestia zwrotności środków, w przypadku bezzwrotnych instrumentów pozyskane środki pozostają u beneficjenta bez konieczności zwrotu. Występujący w instrumentach zwrotnych efekt rolowania, czyli wielokrotnego wykorzystania zainwestowanych środków w celu ich powiększenia. Polega to na tym, że raz zainwestowane środki stanowią zasilenie kapitałowe dla kilku podmiotów. 32 Analiza możliwości op. cit.

8 Rodzaj podmiotu, który ubiega się o środki pomocowe. W przypadku instrumentów bezzwrotnych w drodze konkursowej o środki ubiegają się przedstawiciele sektora MŚP oraz Jednostek Samorządu Terytorialnego, natomiast w przypadku instrumentów zwrotnych banki, fundusze poręczeniowe oraz pożyczkowe, fundusze na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. Po otrzymaniu środków wymienione podmioty dystrybuują środki w formie kredytów, poręczeń, pożyczek do sektora MŚP oraz Jednostek Samorządu Terytorialnego. Instrumenty zwrotne pozwalają na wykorzystanie dźwigni finansowej, polegającej na tym, że zaangażowanie kapitału obcego, na przykład w formie pożyczki, pozwala zwiększyć wysokość osiąganego zysku i rentowność kapitału własnego. Im więcej aktywów finansowane jest kapitałem obcym, tym mniejszy kapitał własny angażowany jest na realizację danego przedsięwzięcia. Przez to zysk przypadający na jednostkę zainwestowanego kapitału jest wyższy. W związku z tym im większa część aktywów jest finansowana kapitałem obcym, tym wyższe jest obciążenie zysku kosztem obsługi długu. Dlatego korzystanie z dźwigni jest uzasadnione, wówczas gdy oprocentowanie kapitału obcego jest niższe niż stopa zwrotu z inwestycji 33. Tendencje w stosowaniu zwrotnych i bezzwrotnych instrumentów pomocy publicznej w okresie i Polska po wejściu do Unii Europejskiej została objęta polityką spójności UE, a tym samym uzyskała dostęp do funduszy strukturalnych, które są głównym instrumentem finansowym służącym do prowadzenia polityki spójności UE oraz pozostałych rodzajów wspólnej polityki krajów członkowskich 34. Fundusze strukturalne mają na celu zwiększenie spójności ekonomicznej i społecznej całej UE oraz zmniejszenie różnic rozwojowych pomiędzy państwami członkowskimi 35. W obecnej perspektywie finansowej Polska jest największym beneficjentem środków z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności, otrzymała na realizację Polityki Spójności ponad 67 mld EURO. Większość funduszy unijnych w obecnej perspektywie finansowej jest dystrybuowana za pośrednictwem instrumentów bezzwrotnych w formie dotacji. Z kolei instrumenty zwrotne w obowiązującej perspektywie stanowią jedynie uzupełnienie systemu dystrybucji środków pochodzących z budżetu UE, zdominowanych przez mechanizmy dotacyjne. Tabela 2 przedstawia wybrane instrumenty zwrotne i bezzwrotne dostępne zarówno na szczeblu krajowym jak i międzynarodowym w okresie Instrumenty te dostępne są za pośrednictwem realizowanych programów. Niektóre programy operacyjne posiadają zarówno instrumenty zwrotne jak i bezzwrotne, na przykład na szczeblu krajowym: Regionalne Programy Operacyjne, Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka oraz Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej, natomiast Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko dysponuje wyłącznie instrumentami bezzwrotnymi w formie dotacji. Na szczeblu międzynarodowym o instrumenty zwrotne jak i bezzwrotne można ubiegać się w ramach: Programu Ramowego na rzecz Konkurencyjności i Innowacji, Programu na rzecz Współpracy międzynarodowej 7 Programu Ramowego. W obecnej perspektywie finansowej działający system instrumentów zwrotnych jest rozdrobniony, co powoduje brak ustawowo wskazanej instytucji koordynującej wdrażanie instrumentów. Instrumenty zwrotne w obecnej perspektywie głównie finansowane są w ramach 16 regionalnych programów operacyjnych i tym samym wsparcie jest skierowane na realizacje celów strategicznych danego regionu, a nie na realizacje celów na poziomie kraju. W związku z tym w przyszłej perspektywie Minister Rozwoju Regionalnego będzie odpowiedzialny za koordynację celów i zadań realizowanych w ramach poszczególnych programów operacyjnych za pośrednictwem instrumentów zwrotnych na poziomie zarówno regionu jak i kraju. Główne zasady finansowania polityki spójności Unii Europejskiej w okresie określone zostały w dokumencie Wieloletnie ramy finansowe Jest to wieloletni plan finansowy, powiązany ze strategią Europa 2020, zakładającą, że istotnym elementem finansowania polityki spójności będą instrumenty pozadotacyjne: kredyty, pożyczki, poręczenia, udziały kapitałowe, umorzenie lub spłata części kredytu lub pożyczki, umorzenie lub spłata części odsetek od kredytu lub pożyczki 36. W przyszłej perspektywie finansowej zakładany jest wzrost wykorzystania instrumentów finansowych. Dodatkowo planuje się wprowadzenie nowych dotychczas niestosowanych instrumentów zwrotnych w ramach Wspólnej Polityki Rolnej i Rybołówstwa. Przewiduje się, że w przyszłej perspektywie finansowej alokacja przeznaczona na instrumenty zwrotne może wynieść nawet 10 mld EURO, co może stanowić 15% alokacji 37, gdy w obecnej perspektywie finansowej udział instrumentów zwrotnych wynosi ok 1 mld EURO i stanowi niecałe 2% alokacji 38. Instrumenty zwrotne 33 W. Pełka, Rola instrumentów inżynierii finansowej w alokacji funduszy Unii Europejskiej, Studia BAS, 2012, nr 3 34 Dylewski M., Filipiak B., Guranowski A., Hołub-Iwan J., Zarządzanie finansami projektu europejskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa, 2009, s J. Zombirt, Mechanizmy Rynku Wewnętrznego Unii Europejskiej, Wydawnictwo Centrum Doradztwa i Informacji Difin Sp. z o.o., Warszawa, W. Pełka, Rola instrumentów op. cit. 37 Instrumenty finansowe w ramach perspektywy finansowej , zakres i forma, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2013Instrumenty finansowe op. cit. 38 W. Pełka, Rola instrumentów...op. cit.

9 w perspektywie finansowej będą wykorzystywane w celu finansowania przedsięwzięć planowanych przez podmioty, mające trudności z pozyskaniem finansowania zewnętrznego z uwagi na brak zdolności kredytowej, brak odpowiednich zabezpieczeń czy też brak zainteresowania ze strony funduszy kapitałowych. W dokumentach unijnych wskazuje się na preferowanie instrumentów zapewniających największy udział środków prywatnych w finansowaniu projektów w celu osiągnięcia maksymalnego poziomu dźwigni finansowej. Proponowane instrumenty zwrotne w okresie przedstawia Tabela 3. W przyszłej perspektywie finansowej będą również dostępne instrumenty na szczeblu międzynarodowym, zalecane przez Komisję Europejską 39 : Program Horyzont 2020, Equity and Risk Sharing Instrumnets łączy trzy dotychczasowe programy i inicjatywy: 7 program Ramowy Wspólnoty Europejskiej, Program Ramowy na rzecz konkurencyjności i Innowacji oraz wsparcie na rzecz Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii. W ramach programu wyznaczone zostały trzy priorytety: doskonała baza naukowa, wiodąca pozycja w przemyśle oraz wyzwania społeczne. W ramach programu będą dostępne zarówno instrumenty zwrotne jak i bezzwrotne. Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw ( ) - w ramach programu będą finansowane działania służące poprawie dostępu MŚP do finansowania. Obejmują instrument kapitałowy oraz gwarancje pożyczkowe. Instrument kapitałowy na rzecz wzrostu (EFG) fundusze oferujące kapitał wysokiego ryzyka. Instrument Gwarancji pożyczkowych (LGF) ma na celu kontrgwarancje i inne rozwiązania w zakresie podziału ryzyka dla systemów gwarancyjnych oraz gwarancje bezpośrednie i inne rozwiązania w zakresie podziału ryzyka dla innych pośredników finansowych, które spełniają kryteria kwalifikowalności. LGF składa się z następujących instrumentów: pożyczki, leasing oraz sekurytyzacja portfeli dłużnych MŚP Program Kreatywna Europa ma na celu zachowanie dziedzictwa kulturowego i zwiększenie zasięgu dystrybucji dzieł twórczych oraz przyczynienie się do stymulowania współpracy transgranicznej. Program zapewni branży kultury oraz branży twórczej dostęp do finansowania dłużnego i kapitałowego. Dotychczasowe doświadczenia w zakresie wykorzystywania instrumentów zwrotnych w perspektywie finansowej wskazują na wiele problemów. Wśród nich należy wyróżnić: brak uregulowań prawnych dotyczących funduszy zwrotnych na poziomie krajowym, a także niejasność i zbyt duża ogólność przepisów unijnych w tym zakresie. Ponadto Komisja Europejska interpretuje większość tych ogólnych i niejasnych przepisów na niekorzyść poszczególnych Instytucji Zarządzających i domaga się wycofania rzekomo nieprawidłowo wydanych środków z przekazanych, poszczególnych poświadczeń wydatków. Kolejnym problemem był brak możliwości poręczania i udzielania pożyczek przed 2012 r. na finansowanie kapitału obrotowego (od 2012 r. pojawiła się już taka możliwość, natomiast nie do końca jest jasne w jakich okolicznościach można udzielać takiego wsparcia). Niedogodnością jest brak możliwości poręczania pożyczek udzielonych z funduszy finansowanych ze środków UE. Ponadto negatywnie na wynikach działalności funduszy poręczeniowych, działających w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych odbiło się uruchomienie na poziomie krajowym przez Bank Gospodarstwa Krajowego konkurencyjnego instrumentu pn. Gwarancje de minimis. W przyszłej perspektywie istnieje również konieczność ustalenia faktycznego właściciela środków finansowych zwracanych z poszczególnych instrumentów inżynierii finansowej. Dokonanie takiego ustalenia wymagać będzie zmiany uregulowań prawnych na poziomie krajowym. Należy również wskazać, że w obecnej perspektywie brak jest uregulowań prawnych opracowania polityki wyjścia z poszczególnych funduszy zwrotnych. W związku z tym do sprawnego wdrażania instrumentów zwrotnych w ramach przyszłej perspektywy finansowej wymienione trudności muszą ulec poprawie aby instrumenty zwrotne były bardziej dostępne i atrakcyjne dla zainteresowanych podmiotów. Dodatkowo w przyszłej perspektywie finansowej powinny ulec zmianie czasochłonne procedury pozyskiwania środków unijnych, które wpływają niekorzystnie na ich atrakcyjność, a także powinno nastąpić zwiększenie świadomości beneficjentów dotyczące funduszy unijnych oraz specyfiki i dostępności instrumentów zwrotnych. Instrumenty zwrotne pozwalają na zmniejszenie luki kapitałowej w gospodarce, co przyczynia się do zwiększenia dostępności kapitału dla małych i średnich przedsiębiorstw. 39 Instrumenty finansowe op. cit.

10 Tabela 2 Mapa wybranych instrumentów zwrotnych i bezzwrotnych w ramach poszczególnych programów w okresie Poziom krajowy Poziom europejski Program Instrumenty zwrotne Instrumenty bezzwrotne POIG Kredyt technologiczny - wsparcie inwestycji w zakresie wdrożenia nowych technologii poprzez udzielanie kredytu technologicznego z możliwością częściowej spłaty ze środków FKT w formie premii technologicznej Instrument kapitałowy- Celem jest zwiększenie dostępu do zewnętrznych źródeł finansowania sektora MŚP na wczesnych fazach wzrostu ze szczególnie innowacyjnych przedsiębiorstw lub prowadzących działalność B+R Wsparcie rynku VC PORPW RPO POIiŚ CIP - Program Ramowy na rzecz Konkurencyjn ości i Innowacji Program współpracy międzynarodo wej 7 program ramowy Poręczenia/gwarancje w formie re-poręczenia dla funduszy poręczeniowych, na wsparcie sektora MSP w 5 woj. Polski Wschodniej. Celem działania jest zwiększenie dostępności do zewnętrznych źródeł finansowania Pożyczki, kredyty, poręczenia w ramach inicjatywy JEREMIE - celem jest poprawa wykorzystania oraz zwiększenie efektywności środków przeznaczanych na wsparcie sektora MSP w ramach funduszy unijnych w Polsce; środki wyodrębnione ze środków RPO Pożyczki, gwarancje w ramach inicjatywy JESSICA instrument przeznaczony dla JST, ułatwiający kompleksowe podejście do problemu rewitalizacji zaniedbanych obszarów miejskich GIF (High Growth and Innovative SME Facility) Instrument obejmuje inwestycje Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego w wyspecjalizowane fundusze podwyższonego ryzyka, SMEG (SME Guarantee Facility) system poręczeń dla MSP, udzielanie regwarancji na rzecz działających programów gwarancyjnych, udzielanie gwarancji bezpośrednich na rzecz instytucji finansowych CBS (Capacity Building Scheme) system rozwijania zdolności instytucji pośrednictwa finansowego; zwiększanie podaży kredytów dla MSP poprzez ulepszenie procedur oceny wiarygodności finansowej w ramach kredytowania MSP. JOSEFIN Program regionu Morza Bałtyckiego JASSMINE wsparcie rynku mikropożyczkowego poprzez pomoc techniczną i wsparcie finansowe Innowacyjne kredyty dla innowacyjnych projektów RSFF- skierowane na projekty B+R Źródło: Opracowanie własne na podstawie analizy dostępnych instrumentów zwrotnych oraz bezzwrotnych Dotacje -wspierane są działania, które w sposób bezpośredni lub pośredni przyczyniają się do powstawania i rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw. Dotacje celem jest tworzenie warunków dla wzrostu gospodarczego i zatrudnienia Dotacje celem jest poprawa atrakcyjności inwestycyjnej Polski i jej regionów poprzez rozwój infrastruktury technicznej przy równoczesnej ochronie i poprawie stanu środowiska, zdrowia, zachowaniu tożsamości kulturowej i rozwijaniu spójności terytorialnej Dotacje na inicjatywy związane z programami edukacyjnymi i szkoleniowymi, oraz funduszami strukturalnymi i spójności na rzecz konwergencji i konkurencyjności regionalnej. Dotacje na inicjatywy związane z badaniami, odgrywając kluczową rolę w realizacji celów wzrostu konkurencyjności i zatrudnienia, programami edukacyjnymi i szkoleniowymi, oraz funduszami strukturalnymi i spójności na rzecz konwergencji i konkurencyjności regionalnej.

11 Tabela 3. Instrumenty zwrotne planowane w okresie Katalog instrumentów zwrotnych Założenia Instrumenty kapitałowe Beneficjent systemowy Krajowy Fundusz Kapitałowy, zakres podobny do POIG Mechanizmy Finansowanie wysokobudżetowych kluczowych przedsięwzięć, na pożyczkowe/poręczeniowe przykład w energetyce odnawialnej oraz efektywności energetycznej do rozważenia NFOŚiGW jako beneficjent systemowy, BOŚ jako pośrednik finansowy Pożyczki/poręczenia Finansowanie przedsięwzięć o niższej wartości w energetyce odnawialnej oraz efektywności energetycznej, do rozważenia wykorzystanie systemu oferowanego przez WFOS Pożyczki/linie kredytowe Udzielane bezpośrednio przez Instytucję Zarządzającą lub Instytucję Wdrażającą, podobnie do działalności Regionalnej Instytucji Finansującej, na zasadzie refundacji płatności dokonanych na rzecz ostatecznych odbiorców Poręczenia Poręczenia indywidualne, portfelowe udzielane przez Fundusze poręczeniowe Instrumenty kapitałowe: seed capital Oferujące środki w zamian za nabycie udziałów Instrumenty mieszane Łączące instrumenty finansowe z dotacjami Źródło: Opracowanie własne na podstawie Instrumenty finansowe w ramach perspektywy finansowej , zakres i forma, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa Zakończenie W gospodarce rynkowej państwo realizuje różne zadania ekonomiczne i społeczne, podejmuje działania mające na celu pobudzanie wzrostu gospodarczego, stabilizację koniunktury gospodarczej, ograniczenie bezrobocia oraz przeprowadzenie zmian strukturalnych. Pomoc publiczna odgrywa kluczowa rolę w rozwoju społecznogospodarczym kraju. Zadania te mogą być wykonywane m.in. w wyniku zaangażowania środków publicznych w niektóre przedsięwzięcia, stanowiąc wsparcie dla konkretnych przedsiębiorstw bądź też wybranej ich grupy. Przedmiotem zainteresowania w niniejszym opracowaniu była grupa instrumentów wchodzących w skład wydatków publicznych, które w zależności od formy, stanowią pomoc publiczną państwa. Są to instrumenty zwrotne i bezzwrotne pomocy publicznej. W artykule przedstawione zostały tendencje w zakresie wykorzystania instrumentów zwrotnych i bezzwrotnych w nowej perspektywie finansowej Zalety instrumentów zwrotnych przemawiają za tym, aby stanowiły one przewagę nad instrumentami bezzwrotnymi, ponieważ wymuszają one oparcie inwestycji o rzetelny rachunek ekonomiczny oraz tworzą możliwość finansowania większej liczby projektów w dłuższym horyzoncie czasowym.

12 Literatura 1. Analiza możliwości zastosowania zwrotnych mechanizmów finansowana inwestycji w perspektywie w województwie śląskim, Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa Breński W., Oleksiuk A., Strategiczne szanse polskiej gospodarki w kontekście globalizacji, Wydawnictwo Difin, Warszawa Choroszczak J., Mikulec M., Pomoc publiczna a rozwój firmy-szanse i zagrożenia, Wydawnictwo Poltext, Warszawa Dylewski M., Filipiak B., Guranowski A., Hołub-Iwan J., Zarządzanie finansami projektu europejskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa Eucken W., Podstawy polityki gospodarczej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2005, s Famielec J., Pomoc Publiczna jako źródło finansowania przedsiębiorstw, Zeszyty naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, 2007, nr Friedman M., Friedman R., Wolny wybór, Wydawnictwo Aspekt, Sosnowiec Gwiazdowski R., Podatek progresywny i proporcjonalny. Doktrynalne przesłanki, praktyczne konsekwencje, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa Instrumenty finansowe w ramach perspektywy finansowej , zakres i forma, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa Jankowska A., Pomoc publiczna w świetle uregulowań wspólnotowych - zasady i ograniczenia udzielania, PARP, Warszawa Kosikowski C., Rusikowski E., Finanse publiczne i prawo finansowe, Wydawnictwo Oficyna, Warszawa Kożuch M., Pomoc publiczna jako narzędzie pobudzania wzrostu gospodarczego, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, 2011, nr Kożuch M., Rola państwa w subsydiowaniu ochrony środowiska, [w:] Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy, pod red. M.G. Woźniaka, Wyd. Uniwersytetu rzeszowskiego, Rzeszów Kożuch M., Subsydiowanie ochrony środowiska przyrodniczego, w gospodarce rynkowej. Doświadczenia Polski, Wydawnictwo UEK, Kraków Kwaśnicki W., Zasady ekonomii rynkowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław Mechanizmy inżynierii finansowej w podnoszeniu efektywności absorpcji środków UE i ich znaczenie w polityce spójności po 2013 roku, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk Owsiak S., Finanse publiczne. Teoria i praktyka, Wydawnictwo PWN, Warszawa Pełka W., Rola instrumentów inżynierii finansowej w alokacji funduszy Unii Europejskiej, Studia BAS, 2012, nr Podsiadło P., Zagadnienie pomocy publicznej udzielanej przez państwa członkowskie Unii Europejskiej na ochronę środowiska, Zeszyty naukowe Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, 2011, nr Postula M., Racjonalizacja wydatków publicznych a podstawowe funkcje państwa, Wydawnictwo SGGW, Warszawa Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r., ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999, Dz. Urz. UE L210 z , z późn. zm 22. Siwińska J., Sektor publiczny w gospodarce [w:] Ekonomia dla prawników i nie tylko, red. M. Bednarski, J. Wilkin, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa Stiglitz J. E., Ekonomia sektora publicznego, Wydawnictwo PWN, Warszawa Wernik A., Finanse publiczne, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa Ziółkowska W., Finanse publiczne. Teoria i zastosowanie, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu, Poznań Zombirt J., Mechanizmy Rynku Wewnętrznego Unii Europejskiej, Wydawnictwo Centrum Doradztwa i Informacji Difin Sp. z o.o., Warszawa 2008.

13

Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji 2007-2013 (CIP)

Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji 2007-2013 (CIP) Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji 2007-2013 (CIP) Instrumenty finansowe dla MŚP Arkadiusz Lewicki Dyrektor Krajowy Punkt Kontaktowy CIP przy Związku Banków Polskich Program ramowy na

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności innowacyjnej MŚP. Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji 2007-2013 Instrumenty finansowe dla MŚP

Źródła finansowania działalności innowacyjnej MŚP. Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji 2007-2013 Instrumenty finansowe dla MŚP Źródła finansowania działalności innowacyjnej MŚP Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji 2007-2013 Instrumenty finansowe dla MŚP - obecne również na polskim rynku Joanna Dąbrowska www. cip.gov.pl/eip

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Plan prezentacji System finansowy a sfera realna Rozwój w ujęciu krajowym,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie polskiego rynku venture capital w Programie ramowym CIP 2007-2013

Wsparcie polskiego rynku venture capital w Programie ramowym CIP 2007-2013 Wsparcie polskiego rynku venture capital w Programie ramowym CIP 2007-2013 Joanna Dąbrowska Chorzów, 7 kwietnia 2011 r. Strumienie finansowania MŚP 2007-2013 Krajowe programy operacyjne np. PO IG, PO IiŚ,

Bardziej szczegółowo

Plan prezentacji. Cel badawczy. Polityki zorientowane na rozwój przedsiębiorczości. Instrumenty wspierające rozwój przedsiębiorstw

Plan prezentacji. Cel badawczy. Polityki zorientowane na rozwój przedsiębiorczości. Instrumenty wspierające rozwój przedsiębiorstw Plan prezentacji Instrumenty polityki strukturalnej i regionalnej w rozwoju przedsiębiorczości na obszarach wiejskich dr Adam Wasilewski dr Barbara Chmielewska dr Marcin Gospodarowicz dr Emil Ślązak -

Bardziej szczegółowo

Jan Szczucki, PAG Uniconsult Wrocław, 19 czerwca 2015

Jan Szczucki, PAG Uniconsult Wrocław, 19 czerwca 2015 Analiza ex-ante w zakresie możliwości zastosowania instrumentów finansowych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014 2020 Wybrane wyniki Jan Szczucki, PAG Uniconsult

Bardziej szczegółowo

Wsparcie polskiego biznesu, możliwe w ramach Programu CIP 2007-2013; Instrumenty finansowe dla MŚP po 2013 r.

Wsparcie polskiego biznesu, możliwe w ramach Programu CIP 2007-2013; Instrumenty finansowe dla MŚP po 2013 r. Wsparcie polskiego biznesu, możliwe w ramach Programu CIP 2007-2013; Instrumenty finansowe dla MŚP po 2013 r. Centralny Punkt Informacyjny FE Warszawa 20 marca 2013 r. Krajowy Punkt Kontaktowy Programu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Jak instytucje finansowe mogą skorzystać z unijnego wsparcia? Wpisany przez Joanna Dąbrowska

Jak instytucje finansowe mogą skorzystać z unijnego wsparcia? Wpisany przez Joanna Dąbrowska Jednym z programów, w którym uwzględniono potrzeby małych i średnich przedsiębiorców jest Program Ramowy na Rzecz Konkurencyjności i Innowacji 2007-2013. Obok programów o zasięgu krajowym, do dyspozycji

Bardziej szczegółowo

Napędzamy rozwój przedsiębiorstw

Napędzamy rozwój przedsiębiorstw Inicjatywa JEREMIE w województwie pomorskim - PRFPK Sp. z o.o. w procesie finansowania MŚP Inicjatywa JEREMIE dla rozwoju Pomorza Napędzamy rozwój przedsiębiorstw Realizacja operacji wg stanu na koniec

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Inicjatywa JEREMIE instrumenty zwrotne dla rozwoju MŚP

Inicjatywa JEREMIE instrumenty zwrotne dla rozwoju MŚP Inicjatywa JEREMIE instrumenty zwrotne dla rozwoju MŚP Konin, 24 marca 2014 r. BGK jedyny Bank Państwowy w Polsce założony w 1924 r. www.jeremie.com.pl 2 Bank Gospodarstwa Krajowego, utworzony w 1924 r.,

Bardziej szczegółowo

Preferencyjne finansowanie dla przedsiębiorców w programach ramowych UE

Preferencyjne finansowanie dla przedsiębiorców w programach ramowych UE Preferencyjne finansowanie dla przedsiębiorców w programach ramowych UE Arkadiusz Lewicki Dyrektor Krajowy Punkt Kontaktowy ds. Instrumentów Finansowych Programów Unii Europejskiej Związek Banków Polskich

Bardziej szczegółowo

JEREMIE 2007-2013 Efekty i plany

JEREMIE 2007-2013 Efekty i plany JEREMIE 2007-2013 Efekty i plany Głęboczek, maj 2015 Projekty dotyczące wsparcia sektora MŚP realizowane przez BGK w roli Menadżera Funduszu Powierniczego Data zawarcia umowy Wkład do Projektu Województwo

Bardziej szczegółowo

Rządowe programy dostępne w BGK

Rządowe programy dostępne w BGK Rządowe programy dostępne w BGK Radosław Stępień Wiceprezes - Pierwszy Zastępca Prezesa Zarządu Bank Gospodarstwa Krajowego Kraków, 15 czerwca 2015 r. Bank Gospodarstwa Krajowego Bank Gospodarstwa Krajowego,

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 BIBLIOTEKA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH Agnieszka Pogorzelska ekspert ds. funduszy europejskich w Centralnym Punkcie Informacyjnym Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 Strona 2 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowe dla MŚP. Maciej Otulak Komisja Europejska DG Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP (GROW)

Instrumenty finansowe dla MŚP. Maciej Otulak Komisja Europejska DG Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP (GROW) Instrumenty finansowe dla MŚP Maciej Otulak Komisja Europejska DG Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP (GROW) Lublin 22 czerwca 2015 Działania UE czy potrzebne? Instrumenty finansowe dla

Bardziej szczegółowo

STAN WDROŻENIA INSTRUMENTÓW GWARANCYJNYCH PROGRAMU CIP W POLSCE NA TLE EUROPY

STAN WDROŻENIA INSTRUMENTÓW GWARANCYJNYCH PROGRAMU CIP W POLSCE NA TLE EUROPY STAN WDROŻENIA INSTRUMENTÓW GWARANCYJNYCH PROGRAMU CIP W POLSCE NA TLE EUROPY Zjazd Funduszy Poręczeniowych: 2014 2020 WYZWANIA DLA SYSTEMU PORĘCZENIOWEGO Jachranka, 24-25 października 2012 r. Arkadiusz

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY POSREDNIKÓW FINANSOWYCH KRYTERIA WYBORU (POŻYCZKA-BANK)

KRYTERIA OCENY POSREDNIKÓW FINANSOWYCH KRYTERIA WYBORU (POŻYCZKA-BANK) konkurs 1/JEREMIE/RPOWK-P/2012 Załącznik nr 1 do trybu składania wniosków o wsparcie finansowe dla Wnioskodawców ze środków Funduszu Powierniczego JEREMIE utworzonego w ramach działania 5.1. Rozwój Instytucji

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Zasady finansowania projektów przedsiębiorstw w latach 2014-2020

Zasady finansowania projektów przedsiębiorstw w latach 2014-2020 Zasady finansowania projektów przedsiębiorstw w latach 2014-2020 Instrumenty Inżynierii Finansowej Instrument Inżynierii Finansowej IIF zwrotny instrument wsparcia udzielanego w ramach funduszy europejskich.

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw

Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw www.psab.pl Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytutu Nauk Ekonomicznych i Społecznych Koordynator zarządzający Ponadregionalną Siecią Aniołów Biznesu - Innowacja

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Instrumenty wsparcia przedsiębiorców w Programie Operacyjnym Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój I. Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Produkty kapitałowe Tytuł prezentacji oferowane w ramach Dolnośląskiego Funduszu Powierniczego - propozycja

Produkty kapitałowe Tytuł prezentacji oferowane w ramach Dolnośląskiego Funduszu Powierniczego - propozycja Produkty kapitałowe Tytuł prezentacji oferowane w ramach Dolnośląskiego Funduszu Powierniczego - propozycja BGK Bank Gospodarstwa Krajowego Wrocław, 25 maja 2012 r. Miasto, data Najważniejsze informacje

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz autorów... Wykaz skrótów... Wstęp...

Spis treści. Wykaz autorów... Wykaz skrótów... Wstęp... Spis treści Wykaz autorów... Wykaz skrótów... Wstęp... V XIII XIX 1. Występowanie pomocy publicznej... 1 1.1. Zakazana pomoc publiczna... 1 1.2. Dopuszczalna pomoc publiczna... 13 2. Zasady udzielania

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY PUNKT KONTAKTOWY DS. INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PROGRAMÓW UNII EUROPEJSKIEJ. Instrumenty gwarancyjne w programach ramowych UE 2014-2020

KRAJOWY PUNKT KONTAKTOWY DS. INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH PROGRAMÓW UNII EUROPEJSKIEJ. Instrumenty gwarancyjne w programach ramowych UE 2014-2020 DS. INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH Instrumenty gwarancyjne w programach ramowych UE 2014-2020 Zakres prezentacji: Krajowy Punkt Kontaktowy przy ZBP Zwrotne instrumenty finansowe w programach UE 2007-2013 Instrumenty

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROZWOJU REGIONALNEGO 1) z dnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROZWOJU REGIONALNEGO 1) z dnia 2011 r. Projekt z dnia 1.04.2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROZWOJU REGIONALNEGO 1) z dnia 2011 r. w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej na rozwój instrumentów

Bardziej szczegółowo

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW Spis treści Wstęp Rozdział 1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW 1.1. Etymologia terminu finanse i główne etapy rozwoju finansów 1.2. Współczesne rozumienie finansów 1.2.1. Ogólna charakterystyka finansów

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia, fundusze Private Equity/ Venture Capital

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY POSREDNIKÓW FINANSOWYCH KRYTERIA WYBORU (POŻYCZKA - FUNDUSZ)

KRYTERIA OCENY POSREDNIKÓW FINANSOWYCH KRYTERIA WYBORU (POŻYCZKA - FUNDUSZ) KRYTERIA OCENY POSREDNIKÓW FINANSOWYCH KRYTERIA WYBORU (POŻYCZKA - FUNDUSZ) Konkurs nr 1/JEREMIE/RPOWK-P/2014 Nr Kryterium Opis kryterium Sposób oceny A. Dopuszczalność projektu A.1 Cele projektu wspierają

Bardziej szczegółowo

Pozabankowe źródła finansowania przedsiębiorstw

Pozabankowe źródła finansowania przedsiębiorstw Pozabankowe źródła finansowania przedsiębiorstw Inwestycje zalążkowe mechanizm finansowania wczesnych faz rozwojowych przedsiębiorstw Wykład M. Gajewski (2016) Przedmiot wykładu Przedmiot: Tło problematyki

Bardziej szczegółowo

Zmiana rządowego programu Wspieranie przedsiębiorczości z wykorzystaniem poręczeń i gwarancji Banku Gospodarstwa Krajowego 1)

Zmiana rządowego programu Wspieranie przedsiębiorczości z wykorzystaniem poręczeń i gwarancji Banku Gospodarstwa Krajowego 1) Warszawa, 12.06.2015 r. Zmiana rządowego programu Wspieranie przedsiębiorczości z wykorzystaniem poręczeń i gwarancji Banku Gospodarstwa Krajowego 1) W programie Wspieranie przedsiębiorczości z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

DZIAŁANIE 1.4 WSPARCIE MŚP OPIS DZIAŁANIA

DZIAŁANIE 1.4 WSPARCIE MŚP OPIS DZIAŁANIA DZIAŁANIE 1.4 WSPARCIE MŚP OPIS DZIAŁANIA Działanie 1.4 Wsparcie MŚP 6. Nazwa działania / poddziałania Dotacje bezpośrednie 7. Cel szczegółowy działania / poddziałania 8. Lista wskaźników rezultatu bezpośredniego

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Szkolenia Powiązania kooperacyjne (klastry) Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia,

Bardziej szczegółowo

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich , współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

Bardziej szczegółowo

Gwarancja de minimis

Gwarancja de minimis Gwarancja de minimis wsparcie dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw Bank Gospodarstwa Krajowego, utworzony w 1924 r., jest jedynym bankiem państwowym w Polsce Misją BGK jest sprawna i efektywna

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Szanse na sfinansowanie inwestycji z dotacji UE 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych

Szanse na sfinansowanie inwestycji z dotacji UE 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Szanse na sfinansowanie inwestycji z dotacji UE 2014-2020 Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Katowice, 24.03.2015 Fundusze Europejskie 2014-2020 innowacje przedsiębiorczośd

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ

ZAŁĄCZNIK DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ ZAŁĄCZNIK DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ Wieloletnia Prognoza Finansowa została sporządzona w trybie określonym ustawą o finansach publicznych. Prognoza

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowe w programach operacyjnych na lata 2014-2020. Rynia, 27 luty 2014 r.

Instrumenty finansowe w programach operacyjnych na lata 2014-2020. Rynia, 27 luty 2014 r. w programach operacyjnych na lata 2014-2020 Rynia, 27 luty 2014 r. na lata 2014-2020 stan prac Rozporządzenie PE i Rady (UE) nr 1303/2013, w tym tytuł IV poświęcony Instrumentom Finansowym weszło w życie

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa 2012-2020 SPIS TREŚCI

Wieloletnia Prognoza Finansowa 2012-2020 SPIS TREŚCI OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI W WIELOLETNIEJ PROGNOZIE FINANSOWEJ GMINY KOLBUSZOWA NA LATA 2012-2020 1 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Założenia do Wieloletniej Prognozy Finansowej... 4 2.1. Założenia makroekonomiczne...

Bardziej szczegółowo

DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW UE

DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW UE 2012 2011 Jakub Moskal Dyrektor, Departament Koordynacji Wdrażania Programów Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 INSTRUMENTY FINANSOWE W POLITYCE SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące

Bardziej szczegółowo

Pozabankowe źródła finansowania przedsiębiorstw (w sektorze MŚP)

Pozabankowe źródła finansowania przedsiębiorstw (w sektorze MŚP) Pozabankowe źródła finansowania przedsiębiorstw (w sektorze MŚP) Podsumowanie Wykład M. Gajewski (2015) Treść Przedmiot: Tło problematyki wspierania dostępu do źródeł kapitału mikro, mali i średni przedsiębiorcy;

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Dolnośląski Fundusz Powierniczy szansa rozwoju dla mikro, mały i średnich firm na Dolnym Śląsku

Dolnośląski Fundusz Powierniczy szansa rozwoju dla mikro, mały i średnich firm na Dolnym Śląsku Dolnośląski Fundusz Powierniczy szansa rozwoju dla mikro, mały i średnich firm na Dolnym Śląsku Bank Gospodarstwa Krajowego Wrocław, dn. 21.09.2011 r. Co to jest JEREMIE? Joint European Resources for Micro-to-Medium

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania podmiotów ekonomii społecznej

Możliwości finansowania podmiotów ekonomii społecznej Możliwości finansowania podmiotów ekonomii społecznej Dr Irena Herbst Dlaczego wspierać ekonomię społeczną O poziomie życia społeczeństw decyduje nie tylko kapitał fizyczny, ale także kapitał ludzki i

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

Dr Adam Wasilewski Dr Marcin Gospodarowicz Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy.

Dr Adam Wasilewski Dr Marcin Gospodarowicz Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy. Dr Adam Wasilewski Dr Marcin Gospodarowicz Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy Józefów, 2014 Cel Podstawy teoretyczne i metodyka badań Wyniki badań Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji MŚP przez instrumenty zwrotne rekomendacje dla perspektywy finansowej 2014-2020 w oparciu o programy UE

Finansowanie inwestycji MŚP przez instrumenty zwrotne rekomendacje dla perspektywy finansowej 2014-2020 w oparciu o programy UE Finansowanie inwestycji MŚP przez instrumenty zwrotne rekomendacje dla perspektywy finansowej 2014-2020 w oparciu o programy UE realizowane przez Bank Pekao SA Katowice, 16 maja 2014 Dużo większa rola

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Daniel Szczechowski Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Opole, 13 listopada 2014 r. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Szkolenia Powiązania kooperacyjne (klastry) Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia,

Bardziej szczegółowo

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących Zgodnie z art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, wsparcie dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą podlega

Bardziej szczegółowo

Rozwój Twojego Biznesu z Bankiem Pekao S.A. - unijne instrumenty zwrotne dla przedsiębiorców. Poznań, 27 listopada 2014 r.

Rozwój Twojego Biznesu z Bankiem Pekao S.A. - unijne instrumenty zwrotne dla przedsiębiorców. Poznań, 27 listopada 2014 r. Rozwój Twojego Biznesu z Bankiem Pekao S.A. - unijne instrumenty zwrotne dla przedsiębiorców Poznań, 27 listopada 2014 r. Bank Pekao S.A. dostosowujemy się do zmian w otoczeniu rynkowym Klientów Przedsiębiorca

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIX/214/13 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 19 sierpnia 2013 roku

Uchwała Nr XIX/214/13 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 19 sierpnia 2013 roku Uchwała Nr XIX/214/13 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 19 sierpnia 2013 roku w sprawach: przystąpienia Gminy Kowalewo Pomorskie do Lokalnego Funduszu Pożyczkowego Samorządowa Polska Kowalewo

Bardziej szczegółowo

- Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej ( EAGGF-EFOiGR),

- Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej ( EAGGF-EFOiGR), Zasady kwalifikowalności ustalane są w przepisach oraz innych regulacjach krajowych, poza ściśle określonymi regułami zawartymi w unormowaniach wspólnotowych dla poszczególnych funduszy. Unia Europejska

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Co to są finanse przedsiębiorstwa?

Co to są finanse przedsiębiorstwa? Akademia Młodego Ekonomisty Finansowanie działalności przedsiębiorstwa Sposoby finansowania działalności przedsiębiorstwa Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 10 października

Bardziej szczegółowo

Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych

Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych Finansowanie MŚP w ramach funduszy strukturalnych Marceli Niezgoda Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Lublin, 22 czerwca 2015 r. Wyzwanie na najbliższe lata zwiększenie poziomu zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Instrumenty obniżające ryzyko finansowania przedsiębiorstw. Warszawa 10 grudnia 2008 r.

Instrumenty obniżające ryzyko finansowania przedsiębiorstw. Warszawa 10 grudnia 2008 r. Instrumenty obniżające ryzyko finansowania przedsiębiorstw Warszawa 10 grudnia 2008 r. Bank Gospodarstwa Krajowego Bank państwowy z wieloletnim doświadczeniem w obsłudze jednostek centralnych, samorządów

Bardziej szczegółowo

Finansowanie innowacji. Adrian Lis

Finansowanie innowacji. Adrian Lis 2011 Finansowanie innowacji Adrian Lis Plan prezentacji Część teoretyczna Wewnętrzne i zewnętrzne źródła finansowania innowacji Programy wspierające innowacyjność Część praktyczna Główne problemy i najlepsze

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Inicjatywa JEREMIE. Poza dotacyjna forma wsparcia szansą rozwoju dla przedsiębiorców.

Inicjatywa JEREMIE. Poza dotacyjna forma wsparcia szansą rozwoju dla przedsiębiorców. Inicjatywa JEREMIE Tytuł prezentacji Poza dotacyjna forma wsparcia szansą rozwoju dla przedsiębiorców. BGK Miasto, data Co to jest JEREMIE? Joint European Resources for Micro-to-Medium Enterprises Wspólne

Bardziej szczegółowo

Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej

Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej Wnioski z badania IBnGR Perspektywa finansowa 2007-2013 przyniosła nowe instrumenty finansowania.

Bardziej szczegółowo

przepis aktu wykonawczego decyzja/uchwała/umowa symbol przepis ustawy

przepis aktu wykonawczego decyzja/uchwała/umowa symbol przepis ustawy Instrukcja wypełnienia tabeli w części D formularza Należy podać informacje o dotychczas otrzymanej pomocy, w odniesieniu do tych samych kosztów 1. Dzień udzielenia pomocy (kol. 1) - należy podać dzień

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wspólnej polityki rolnej (druk nr 917)

do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wspólnej polityki rolnej (druk nr 917) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wspólnej polityki rolnej (druk nr 917) USTAWA z dnia 27 sierpnia 2009 r. O

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje

Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje Katowice, 02.09.2015r Możliwości dofinansowania w nowej perspektywie 2014-2020 na projekty badawczo-rozwojowe oraz innowacje RPO WSL Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego (RPO WSL) przewiduje

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowania w okresie programowania 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych

Instrumenty finansowania w okresie programowania 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Instrumenty finansowania w okresie programowania 2014-2020 Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Invest Expo, Katowice, 08.12.2014 Fundusze Europejskie 2014-2020 innowacje

Bardziej szczegółowo

14.09.2015 r. Preferencyjne finansowanie dla przedsiębiorców w programach ramowych UE. KPK IF PUE oferuje wsparcie dla:

14.09.2015 r. Preferencyjne finansowanie dla przedsiębiorców w programach ramowych UE. KPK IF PUE oferuje wsparcie dla: Preferencyjne finansowanie dla przedsiębiorców w programach ramowych UE Michał Gorzelak Szef Obszaru Instrumentów Dłużnych Krajowy Punkt Kontaktowy ds. Instrumentów Finansowych Programów Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r.

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r. Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4 Katowice, 28 marca 2014 r. Alokacja na działania skierowane dla Przedsiębiorców w okresie 2007-2013 Alokacja na poddziałania skierowane

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020

Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 1 Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 2 Stan prac wdrożeniowych System informatyczny Wytyczne i wzory dokumentów Szczegółowe opisy priorytetów Negocjacje programów operacyjnych z KE

Bardziej szczegółowo

Kryteria wyboru pośredników finansowych. Produkt finansowy Pożyczka Globalna

Kryteria wyboru pośredników finansowych. Produkt finansowy Pożyczka Globalna Załącznik nr 2 do Regulaminu Konkursu na wybór Pośredników Finansowych nr 2.6/2015/FPJWW Kryteria wyboru pośredników finansowych Produkt finansowy Pożyczka Globalna ETAP I OCENA FORMALNA Kryteria formalne

Bardziej szczegółowo

Temat: System finansowy firmy

Temat: System finansowy firmy Temat: System finansowy firmy I. Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa Przedsiębiorstwo powinno dysponować kapitałem umożliwiającym prowadzenie działalności gospodarczej. W początkowej fazie działalności

Bardziej szczegółowo

Działanie 4.3 Kredyt technologiczny. w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Działanie 4.3 Kredyt technologiczny. w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Działanie 4.3 Kredyt technologiczny w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka PO Innowacyjna Gospodarka 4.3 Kredyt technologiczny Jest jednym z działań należących do Programu Operacyjnego Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Rok III / semestr VI Specjalność Bez specjalności Kod

Bardziej szczegółowo

700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE

700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE ŚNIADANIE PRASOWE: 700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE 29 października 2013r. Warszawa, Klub Bankowca, ul. Smolna 6 0 KRAJOWY PUNKT KONTAKTOWY

Bardziej szczegółowo

Priorytet 8.2 Samozatrudnienie, przedsiębiorczość oraz tworzenie nowych miejsc pracy Dział anie 8.3 Tryb wyboru projektów:

Priorytet 8.2 Samozatrudnienie, przedsiębiorczość oraz tworzenie nowych miejsc pracy Dział anie 8.3 Tryb wyboru projektów: Oś 8 Rynek pracy Priorytet 8.2 (PI 8.iii) Samozatrudnienie, przedsiębiorczość oraz tworzenie nowych miejsc pracy Działanie 8.3 Wsparcie osób poszukujących pracy - 55 000 000 EUR Tryb wyboru projektów:

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI BANK INWESTYCYJNY

EUROPEJSKI BANK INWESTYCYJNY EUROPEJSKI BANK INWESTYCYJNY Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) realizuje cele Unii Europejskiej poprzez zapewnianie długoterminowego finansowania projektów, udzielanie gwarancji i doradztwo. Wspiera projekty

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej

Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej Aleksandra Malarz Z-ca Dyrektora Departament Integracji Europejskiej Ministerstwo Środowiska Katowice, 23 marca 2004

Bardziej szczegółowo