INSTRUMENTY POCHODNE W ZARZĄDZANIU RYZYKIEM INWESTYCJI KAPITAŁOWYCH BANKU KOMERCYJNEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "INSTRUMENTY POCHODNE W ZARZĄDZANIU RYZYKIEM INWESTYCJI KAPITAŁOWYCH BANKU KOMERCYJNEGO"

Transkrypt

1 Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica Wydział Zarządzania Katedra Zarządzania w Energetyce Rozprawa doktorska INSTRUMENTY POCHODNE W ZARZĄDZANIU RYZYKIEM INWESTYCJI KAPITAŁOWYCH BANKU KOMERCYJNEGO Autor: Radosław Pusz Promotor: dr hab. inż. Natalia Iwaszczuk, prof. nadzw. AGH Kraków 2014

2

3 SPIS TREŚCI Wstęp Ryzyko w działalności banków, jego istota i rodzaje Etymologia oraz znaczenie ryzyka Rodzaje ryzyka w bankowości Rola inwestycji na rynku kapitałowym Pojęcie ryzyka inwestycyjnego oraz identyfikacja jego źródeł Metody zarządzania ryzykiem bankowym Ogólne definicje dotyczące zarządzania Istota i etapy zarządzania ryzykiem Identyfikacja/rozpoznanie ryzyka Pomiar, ocena i limitowanie ryzyka Sterowanie ryzykiem Monitoring/kontrola ryzyka Hedging i jego rodzaje Analiza ryzyka inwestycyjnego i metody zarządzania nim Analiza wpływu ryzyka inwestycyjnego na wynik finansowy przedsiębiorstwa bankowego Zarządzanie ryzykiem inwestycyjnym Metody regulacyjne Metody wewnętrzne Wykorzystanie instrumentów pochodnych w celu minimalizacji lub zabezpieczenia przed ryzykiem inwestycyjnym Instrumenty pochodne a możliwości ich wykorzystania w zarządzaniu ryzykiem Zalety opcji w porównaniu z innymi instrumentami pochodnymi Modele wyceny opcji standardowych Model dwumianowy Model trójmianowy Model Black-Scholes a Współczesne metody i kierunki badań opcji Opracowanie strategii opcyjnych zabezpieczających przed ryzykiem inwestycji kapitałowych Strategie oparte na opcjach standardowych Wycena opcji standardowych Badanie wrażliwości opcji standardowych na zmiany parametrów obieralnych Badanie wrażliwości opcji standardowych na zmiany parametrów rynkowych Wykorzystanie opcji azjatyckich do budowy strategii opcyjnych Modele wyceny opcji azjatyckich Opcje azjatyckie ze średnią geometryczną Opcje azjatyckie ze średnią arytmetyczną Szacowanie cen opcji azjatyckich Badania współczynników wrażliwości opcji azjatyckich Opracowanie algorytmu zabezpieczającego przed ryzykiem inwestycji kapitałowych opartego na instrumentach pochodnych Podsumowanie i wnioski Bibliografia Spis rysunków Spis tabel Załączniki do rozprawy

4 Wstęp System finansowy w Polsce i na świecie jest fragmentem globalnego systemu ekonomicznego, zwanego gospodarczym, który wynika z pierwotnej konieczności wytwarzania i wymiany dóbr, aby zaspokoić konsumpcję konsumentów. W obecnych czasach służy on zaspokajaniu potrzeb ludności poprzez świadczenie usług oraz współtworzenie siły nabywczej. W skład systemu ekonomicznego wchodzi rynkowy system finansowy, w którym usługi te są świadczone za pośrednictwem mechanizmów rynkowych oraz fiskalny (publiczny) system finansowy, który w gospodarce czysto rynkowej można uznać za zbędny. W niniejszym opracowaniu zostanie przedstawiony rynkowy system finansowy, zwany powszechnie systemem finansowym. W tym systemie to pojedyncze jednostki, a nie rządy, decydują, co i jak produkować na rynku. Najistotniejszymi podmiotami na tym rynku są instytucje finansowe, gdyż posiadają one największy kapitał. Są to tak zwani pożyczkodawcy, którzy pragną zagospodarować swoje wolne środki pieniężne i osiągnąć z tego tytułu określony dochód. Występują również przedsiębiorstwa, czyli pożyczkobiorcy, którzy poszukują kapitału do finansowania swojej działalności rozwojowej. Dodatkowo na rynku jest jeszcze pewna grupa inwestorów, którzy kierują się czysto spekulacyjnymi motywami (rezygnują z wydania dziś posiadanych pieniędzy w celu zwiększenia ich wartości w przyszłości licząc się jednocześnie z możliwością poniesienia strat). Wszystkie strony operują na rynku finansowym, czyli miejscu, na którym dokonuje się transakcji instrumentami finansowymi, czyli inwestuje (można powiedzieć, że na tym rynku towarem są papiery wartościowe). Na rynku panuje swego rodzaju equilibrium (równowaga), gdyż podaż kapitału musi się równać jego popytowi. Rynek finansowy jest to jeden, z najdynamiczniej rozwijających się rynków na świecie, a analizy współczesnej gospodarki byłyby niekompletne bez jego analiz. Inwestycje na rynkach finansowych w ostatnich latach zdobywają coraz większą popularność wśród banków, inwestorów komercyjnych, a także indywidualnych. Osoby fizyczne, przez wirtualne platformy inwestycyjne, udostępniane przez domy maklerskie lub banki mogą bezpośrednio inwestować na rynku finansowym, co powoduje ich większe zainteresowanie inwestycjami, zmniejszenie kosztów manipulacyjnych oraz wzrost szybkości zawierania transakcji. Ze względu na niskie stopy procentowe, inwestycje na rynku finansowym stają się alternatywą dla lokowania pieniędzy na depozytach bankowych. Szczególnym zainteresowaniem cieszy się rynek kapitałowy, który jest częścią tego rynku. Wybór tematu dysertacji jest związany ze wzrostem znaczenia inwestycji kapitałowych w gospodarce oraz potrzebą bardziej szczegółowej analizy tego tematu. Inwestycje kapitałowe, czyli inwestycje w papiery wartościowe, takie jak: akcje oraz obligacje (skarbowe, korporacyjne, czy municypalne) należą do jednej z najbardziej popularnych i najczęściej stosowanych metod stosowanych przez podmioty gospodarcze w celu osiągnięcia zysku, bądź ulokowania kapitału. Z punktu widzenia krajowej gospodarki, inwestycje na rynku kapitałowym, powodują jej rozwój gospodarczy, gdyż ulokowane za pośrednictwem inwestorów pieniądze służą dalszemu jej rozwojowi (akcje stanowią źródło kapitału na przyszłe inwestycje). Wysoko rozwinięty rynek kapitałowy jest jednym z najważniejszych atrybutów rozwiniętego gospodarczo państwa, które nie może być wysoko rozwinięte bez sprawnie działającego rynku kapitałowego. Wynika to przede wszystkim z funkcji, jaką rynek kapitałowy spełnia w gospodarce. Gwarantuje on efektywność alokacji kapitału, poprzez niższą cenę i większą ilość kapitału dla przedsiębiorców ocenianych lepiej przez rynek. Alokacja polega na transferze kapitału do spółek postrzeganych jako bardziej dochodowe lub innowacyjne. Powoduje również możliwość elastycznego reagowania na zmiany. Efektywny rynek zapewnia płynność inwestycji, gdyż uczestnicy rynku mogą sprzedać posiadane akcje i obligacje, a uzyskane pieniądze lokować w inny sposób. Rynek umożliwia wycenę kapitału poprzez ustalenie ceny 2

5 papierów wartościowych na rynku wtórnym oraz jego mobilizację, czyli przepływ pomiędzy tymi, którzy posiadają go w nadmiarze (inwestorzy), a tymi, którzy go poszukują w celu finansowania inwestycji. Inwestując na rynku finansowym w akcje danej spółki, inwestor przyczynia się do jej rozwoju, dostarczając kapitał. Inwestycja ta jest swoistym substytutem kredytu dla firmy emitującej akcje. Spółki, dzięki zebranym funduszom, mogą sprawniej funkcjonować i być bardziej konkurencyjne ze względu na podnoszenie efektywności poprzez wdrażanie innowacji oraz nowych technologii. W związku ze światowym kryzysem panującym w ostatnich latach oraz dużą zmiennością cen akcji przedsiębiorstw notowanych na giełdach światowych, nie zawsze inwestycje na rynku kapitałowym są bezpieczne. Inwestycja dowolnej ilości oszczędności na rynku kapitałowym powoduje znaczące ryzyko inwestycyjne dla podmiotu dokonującego inwestycji na tym rynku. Ryzyko po pierwsze, związane jest z horyzontem czasowym inwestycji, który w przypadku rynku kapitałowego jest średnio- lub długoterminowy. Po drugie, jest związane z ryzykiem rynkowym, zwanym również ryzykiem systematycznym. Ryzyko to związane jest ze znaczącą zmiennością kupionego instrumentu finansowego oraz jego płynnością, czyli ewentualnym brakiem możliwości odsprzedaży z powodu braku chętnych na zakup. Tego ryzyka nie da się wyeliminować, gdyż jest spowodowane określoną sytuacją gospodarczą. Ostatnim składnikiem ryzyka jest ryzyko kontrahenta, który jest emitentem danego instrumentu finansowego i jego ewentualne kłopoty finansowe, bądź nawet upadłość, mogą spowodować, że kupiony przez inwestora papier wartościowy może stać się bezwartościowy, gdyż w przypadku obligacji nie zostanie ona wykupiona, natomiast w przypadku akcji, roszczenia jej posiadacza są rozpatrywane na samym końcu. W związku z powyższym uważam, że podmiot gospodarczy (np. bank) powinien zabezpieczać inwestycję funduszy na rynku kapitałowym przed ryzykiem poniesienia strat, z tytułu zmian cen akcji, bądź innych papierów wartościowych. Jest wiele możliwych sposobów na uniknięcie ryzyka spadku cen. Najbardziej popularnym jest hedging, czyli użycie instrumentów pochodnych w celach osłonowych. Celem pracy jest badanie źródeł ryzyka dla podmiotów gospodarczych z sektora bankowego przy inwestowaniu w instrumenty rynku kapitałowego. Po identyfikacji i analizie ewentualnych konsekwencji wspomnianego rodzaju ryzyka dla banku komercyjnego, zostaną zaproponowane i porównane różne podejścia do zarządzania nim. Na podstawie tych badań zostanie opracowana uniwersalna strategia hedgingowa, z użyciem instrumentów pochodnych w celu jak najlepszej ochrony podmiotów sektora bankowego przed negatywnym wpływem ryzyka inwestycji kapitałowych. Realizacja postawionych celów pracy wymaga przeprowadzenia analizy literatury oraz badań inwestycji i ich wpływu na Rachunek Zysków i Strat banku. W pracy zostanie przedstawiona problematyka ryzyka inwestycji (i jego źródeł), na jakie banki komercyjne są narażone lokując swoje środki na rynku kapitałowym oraz problem zabezpieczenia tych pozycji przed utratą wartości. W związku z powyższym istnieje potrzeba zbadania potencjalnych źródeł ryzyka inwestycji kapitałowych banków komercyjnych, które stanowią najliczniejszą oraz najbardziej aktywną grupę inwestorów instytucjonalnych. W pracy przyjęto dwie hipotezy badawcze: 1. Hedgingowe strategie opcyjne jako instrumenty zarządzania ryzykiem inwestycji kapitałowych mogą przynieść większe korzyści dla przedsiębiorstwa bankowego, niż ekspozycja niezabezpieczona lub strategie oparte o wskaźniki analizy technicznej. 2. Arytmetyczne opcje azjatyckie o średniej cenie są bardziej korzystne dla inwestora, niż opcje waniliowe przy zabezpieczaniu pozycji w akcjach. Niniejsza praca składa się z pięciu rozdziałów oraz podsumowania i wniosków. W pierwszym rozdziale, który zawiera cztery podrozdziały zaprezentowane zostanie pojęcie słowa ryzyko, przedstawiona zostanie jego etymologia oraz obecne znaczenie. W oparciu o literaturę naukową zostanie zaprezentowana klasyfikacja ryzyka pod względem m.in. źródeł 3

6 pochodzenia, czynników mikro- i makroekonomicznych, punktów widzenia różnych dziedzin nauki, a także skutków, jakie pociąga ono dla każdej ze stron transakcji handlowej. W tym rozdziale zostaną także przedstawione różne rodzaje ryzyka bankowego (na które narażony jest bank), a także jego klasyfikacje. Na podstawie danych rynkowych zostanie pokazane, na jakie ryzyko narażone są polskie banki, z uwzględnieniem wymogów regulacyjnych nałożonych przez polskiego nadzorcę oraz jakie wielkości narażone są na to ryzyko. W tym rozdziale zaprezentowane zostaną definicje poszczególnych rodzajów ryzyka, z jakich składa się ryzyko bankowe. W przedostatnim podrozdziale zostanie zbadana rola jaką odgrywają inwestycje na rynkach kapitałowych w rozwoju gospodarczym. W oparciu o literaturę naukową oraz własne doświadczenia, zostanie przedstawiona analiza rynku kapitałowego pod względem instrumentów finansowych na nim handlowanych, a także znaczenia tych instrumentów dla podmiotów gospodarczych je wykorzystujących w różnych celach. Opisane zostaną także różne rodzaje inwestycji w sensie ekonomicznym, ich podział oraz pojęcia z nimi związane. Ostatni podrozdział zostanie poświęcony pojęciu ryzyka inwestycji kapitałowych w bankowości oraz czynnikom ekonomicznym, jakie mają wpływ na to ryzyko. W rozdziale drugim zostaną przedstawione ogólne definicje dotyczące zarządzania oraz skutki materializacji ryzyka. Następnie w oparciu o literaturę polską, zagraniczną oraz własne doświadczenia przedstawione zostaną etapy zarządzania ryzykiem w bankach komercyjnych. Dość szczegółowo zaprezentowane zostanie pojęcie hedgingu (czyli użycie instrumentów pochodnych do zabezpieczania się przed ryzykiem), jego historia oraz rodzaje. Rozdział trzeci, który składa się z czterech części, poświęcony będzie identyfikacji źródeł ryzyka inwestycji kapitałowych w działalności instytucji z sektora bankowego. Pokazany tu zostanie pozytywny i negatywny wpływ tego rodzaju ryzyka na wyniki finansowe banku komercyjnego. Opisane zostaną trzy różne strategie inwestycji w oparciu o dane historyczne. Pierwsza najprostsza, czyli kupno i trzymanie akcji do zakończenia inwestycji, druga oparta o MACD (wskaźnik analizy technicznej) oraz trzecia polegająca na inwestowaniu wolnych środków na stosunkowo bezpiecznych depozytach międzybankowych. Dla każdej ze strategii zostanie pokazany wpływ na Rachunek Zysków i Strat banku. Analityczny charakter tego podrozdziału podkreśli zestawienie mocnych i słabych stron dostępnych metod, a także ukazanie jak trudnym i złożonym procesem jest dopasowanie metody zarządzania do profilu działalności banku. Zostanie wskazana najbardziej efektywna ze strategii. Na podstawie własnej wiedzy oraz literatury, w dwóch ostatnich podrozdziałach zostaną przeanalizowane regulacyjne (nałożone przez regulatora) oraz wewnętrzne (opracowane przez bank) metody zarządzania ryzykiem inwestycji kapitałowych. W rozdziale czwartym, zostanie podkreślone znaczenie instrumentów pochodnych, przedstawiona ich historia, definicje, sposób działania oraz różne klasyfikacje. Na podstawie danych publikowanych przez Bank Rozrachunków Międzynarodowych oraz Narodowy Bank Polski zostanie pokazana skala obrotów derywatów na światowym oraz polskim rynku terminowym. Szczególna uwaga zostanie skupiona na opcjach jako instrumencie najbardziej nadającym się do zabezpieczania ryzyka inwestycji kapitałowych. Przedstawione zostaną różne typy opcji i modele ich wyceny (model dwumianowy, model trójmianowy oraz model oparty o wzór Black-Scholes a). W ostatnim podrozdziale przedstawione zostaną współczesne kierunki badań i rozwoju metod wyceny opcji. W rozdziale piątym, porównano strategie hedgingowe oparte na różnych typach opcji (zarówno standardowych, jak i egzotycznych) oraz strategiach przedstawionych w rozdziale trzecim dopasowując wybrane typy opcji do jak najlepszego zabezpieczenia pozycji inwestora. Dopasowanie polega na wyborze odpowiednich parametrów opcji, aby zapewnić efektywną strategię zabezpieczającą, dla każdej z pięciu strategii zostanie zobrazowany wpływ na Rachunek Zysków i Strat banku. Zestawione zostały mocne i słabe strony dostępnych metod, aby odpowiedzieć na pytanie, która ze strategii jest najlepsza. W ostatnim podrozdziale zaprezentowano uniwersalną strategię hedgingową, która zabezpieczy bank przed ryzykiem inwestycji kapitałowych. 4

7 1. Ryzyko w działalności banków, jego istota i rodzaje Banki z definicji funkcji, jakie pełnią (czyli udzielanie kredytów, prowadzenie rachunków, działalność inwestycyjna) narażone są na różne rodzaje ryzyka. K. Matthews oraz J. Thompson [106] uważają, że banki osiągają zyski właśnie dzięki podejmowaniu ryzyka i właściwemu zarządzaniu nim. W literaturze przedmiotu brak jednej spójnej definicji ryzyka, która byłaby powszechnie używana. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego [141] ryzyko jest to możliwość, prawdopodobieństwo, że coś się nie uda, przedsięwzięcie, którego wynik jest nieznany, niepewny, problematyczny. Jest to sytuacja, gdy szkodliwy czynnik ryzyka może się pojawić, ale nie jest w pełni znany oraz przewidywalny. Może to też być sytuacja, gdy skutki danego działania lub zdarzenia mogą okazać się negatywne i doprowadzić do poniesienia oczekiwanych bądź nieoczekiwanych strat. Przyczynowość jest podstawą determinizmu, co oznacza, że jeżeli znane są wszystkie przyczyny danego zjawiska, to można przewidzieć zarówno jego pojawianie się jak i skutki. Niestety przyszłość nigdy nie jest zdeterminowana, a więc nie można jej przewidzieć. Ryzykiem nie musi być tylko strata przedsiębiorstwa. Może nim być również odchylenie od zakładanego poziomu przychodu, czyli wynik finansowy na poziomie niższym niż zakładany lub też ograniczenie zdolności przedsiębiorstwa do realizacji przyjętej przez niego strategii biznesowej Etymologia oraz znaczenie ryzyka Słowo ryzyko wywodzi się przede wszystkim od włoskiego słowa risicare ( odważyć się ). Zbliżone znaczenie mają również arabskie słowo risq czy łacińskie risicum. Greckie słowo rhiza odnosi się do niebezpieczeństw związanych z żeglowaniem w pobliżu niebezpiecznych wybrzeży była to metafora trudności, jaką należy ominąć na morzu. Wszystkie te zapożyczenia leksykalne miały miejsce pod koniec średniowiecza i w dobie renesansu, gdy ludzie odważyli się i zaczęli odkrywać świat [197]. Chiński ideogram Yin i Yang, opisujący ryzyko składa się z dwóch części: pierwsza oznacza niebezpieczeństwo, a druga szansę, możliwość. Orientalna interpretacja wybiega więc ponad tradycyjne, negatywne widzenie ryzyka [214]. Brytyjski prawnik i ekonomista R. Kendall twierdzi że: ryzyko to możliwość poniesienia uszczerbku lub straty [86]. Z. Gil uważa, że ryzyko jest stanem zagrożenia systemu mogącego doprowadzić do jego zniszczenia lub poważnych strat. Jest ono skutkiem zmian zachodzących w systemie lub jego otoczeniu [54]. H. Buschgen podaje, że: ryzyko to możliwość wystąpienia odchylenia faktycznego wyniku decyzji od wyników planowanych, przy czym istnieje w zasadzie możliwość wystąpienia odchylenia pozytywnego i negatywnego [23]. W. Tarczyński uważa, że w praktyce gospodarczej ryzyko utożsamiane jest z niepewnością podejmowania decyzji. Wiąże się to z faktem, że decyzje te dotyczą zazwyczaj przyszłości (bliższej lub dalszej) [103]. J. Podlewski twierdzi, że: ryzyko jest to pojęcie, które określa sytuację wyboru przez decydenta jednej, spośród co najmniej dwóch opcji decyzyjnych, których prawdopodobieństwo zajścia może być zarówno niemożliwe do określenia, jak i określone z pewnym prawdopodobieństwem [214]. R. Dobbins, W. Frąckowiak oraz S.F. Witt określają ryzyko jako sytuację, w której co najmniej jeden z elementów składających się na nią nie jest znany, ale znane jest prawdopodobieństwo jego wystąpienia (może ono być wymierne albo tylko odczuwalne dla podmiotu) [37]. Według K. Jajugi, ryzyko to możliwość osiągnięcia wyniku inwestycji innego, niż oczekiwany [73]. Z punktu widzenia teorii gier pojęcie ryzyka określa taką sytuację decyzyjną, w której z jednej strony istnieje niepewność, co do przyszłych zdarzeń i kształtowania się sytuacji, a z drugiej strony osoba podejmująca decyzje dysponuje informacjami (subiektywnymi) dotyczącymi rozkładu prawdopodobieństwa kształtowania się sytuacji w przyszłości [23], a 5

8 więc jest grą losową i uczestnik gry (podmiot gospodarczy) musi wybrać pewną strategię radzenia sobie z ryzykiem. Niestety, gracz nie ma pełnej informacji o grze, w którą gra oraz nie zna strategii wygrywającej. Przegrana może niestety oznaczać upadłość przedsiębiorstwa. Z punktu widzenia matematycznego można próbować przedstawić ryzyko jako funkcję zależną od czasu. W tym przypadku byłaby to pozytywna zależność ryzyka od czasu (krótszy czas mniejsze ryzyko, dłuższy czas większe ryzyko). W. Tarczyński uważa, że decyzje podejmowane w warunkach niepewności charakteryzują się tym, że nie można jednoznacznie przewidzieć konsekwencji dokonywanych wyborów. Zatem spodziewany zysk, jaki można osiągnąć przy uwzględnieniu różnych wariantów, może być zrealizowany z różnym prawdopodobieństwem. Niepewność powoduje więc, że zysk staje się zmienną losową [103]. Podobne stanowisko prezentował F. H. Knight, który uważa, że ryzyko jest mierzalną niepewnością, którą można opisać jako odchylenie od stanu planowanego i którą można zapisać przy użyciu rachunku prawdopodobieństwa [87]. R. Jagiełło twierdzi, że ryzyko występuje, gdy dla określenia wyniku danego działania możliwe jest użycie prawdopodobieństwa. W przeciwnym wypadku przyjęło się mówić o występowaniu niepewności [69]. J. Podlewski twierdzi, że niepewność jest natomiast stanem umysłu lub stanem ducha ujawnionym przez decydenta, który staje w obliczu dwóch lub więcej możliwości wyboru oraz kontynuuje, że pojęcie niepewności, z punktu widzenia ekonomii, nie powinno odnosić się do obiektywnie dokonywanego przez podmiot opisu środowiska [214]. Podział pomiędzy niepewnością, a ryzykiem nie jest pojmowany tak samo przez wszystkich ekonomistów, na przykład K. J. Arrow traktował niepewność i ryzyko jako synonimy [10], co może być zgodne z potocznym rozumieniem tych słów jako synonimów. Nie zawsze jednak większa niepewność oznacza większe ryzyko. Dla przykładu weźmy grę zwaną rosyjską ruletką. Gra polega na tym, że kilka osób (przynajmniej dwie) dostaje po kolei rewolwer i do jego bębenka wkłada się jeden nabój. Osoba obraca bębenek i strzela sobie w głowę. Jeśli trafi na nabój, pistolet wypala i osoba przegrywa. Jeżeli w komorze nie ma naboju osoba wygrywa i przekazuje pistolet osobie obok. Jeżeli zostają ponad dwie osoby dokłada się jeden nabój i robi kolejną rundę. Gra kończy się, kiedy tylko jeden uczestnik pozostaje przy życiu. Jeżeli w rewolwerze o 6 komorach znajdują się trzy naboje, to szansa przegrania wynosi 0,5. Jeżeli w rewolwerze znajdą się 4 naboje, szansa trafienia wzrośnie. Dodawanie kolejnego naboju zmniejsza niepewność (aż do pełnego magazynka całkowitej pewności przegranej), powoduje jednak wzrost ryzyka. Pomimo trwających sporów czy ryzyko i niepewność uznać za synonimy, S. Kasiewicz oraz W. Rogowski [85], a także C. A. Los [100] uważają że te dwa pojęcia są rozłączne. Oczywiście są pomiędzy nimi pewne podobieństwa, ale są również i różnice, które przedstawia tabela 1. Tabela 1. Porównanie ryzyka i niepewności Niepewność Ryzyko Różnice Nie można określić prawdopodobieństwa Można ustalić prawdopodobieństwo wystąpienia wystąpienia zidentyfikowanych zdarzeń każdej możliwej sytuacji Niepewność ma wymiar jedynie informacyjny, jakościowy Kategoria subiektywna Zjawisko statyczne Ryzyko posiada wymiar ilościowy i możliwe jest dokonanie jego pomiaru. Oznacza to, że ryzyko jest kwantyfikowalne Kategoria obiektywna Zjawisko dynamiczne Podobieństwa / zależności Obie kategorie powiązane są ściśle ze zdarzeniami w przyszłości W kategoriach ekonomicznych ryzyko i niepewność są powiązane ze stopą zwrotu Ryzyko jest funkcją niepewności Źródło: opracowanie własne na podstawie Kasiewicz S., Rogowski W., Nowoczesne Zarządzanie Biznesem z wykorzystaniem Informacji Finansowych i Narzędzi e-gospodarki 6

9 Skoro już została przedstawiona dokładna analiza znaczenia słowa ryzyko, istotne jest na jakie ryzyka narażony jest bank w związku ze swoją działalnością. Niektóre z nich są dość oczywiste, jak ryzyko kredytowe, czy rynkowe, ale banki, za istotne uważają też ryzyko zgodności, czy ryzyko reputacji Rodzaje ryzyka w bankowości Podrozdział o rodzajach ryzyka w bankowości, chciałbym zacząć od przedstawienia rodzajów ryzyka na jakie, zgodnie z Uchwałą Komisji Nadzoru Finansowego 76/2010 z dnia 10 marca 2010 roku [158], wraz z późniejszymi zmianami, każdy bank działający w Polsce musi utrzymywać minimalne wymogi kapitałowe. Są to następujące ryzyka: ryzyko kredytowe; ryzyko walutowe; ryzyko cen towarów; ryzyko cen kapitałowych papierów wartościowych; ryzyko szczególne cen instrumentów dłużnych; ryzyko ogólne stóp procentowych; ryzyko rozliczenia; ryzyko dostawy; ryzyko kontrahenta; ryzyko operacyjne; W literaturze naukowej przedmiotu można znaleźć wiele klasyfikacji ryzyka bankowego oparte o rozmaite kryteria. Badaniu tych klasyfikacji poświęciło swoje opracowania wielu naukowców, m.in.: Z. Fedorowicz [46], B. Gruszka oraz Z. Zawadzka [56], P. Niedziółka [115], K. Matthews oraz J. Thompson [106], T. T. Kaczmarek [83], J.C. Hull [64], K. Jajuga [74], a także wielu innych. Poniżej zostanie zaprezentowane kilka klasyfikacji. Najprostszy podział ryzyka bankowego został przedstawiony przez Z. Fedorowicza [46], który wyodrębnił dwie kategorie ryzyka, skupiając się na skutkach, nie uwzględniając przyczyn. Skupiając się na obiekcie, który podlega zmianie na skutek materializacji danego ryzyka, wyodrębnił on dwa następujące ryzyka: ryzyko kapitałowe jest to ryzyko spadku lub wzrostu nagromadzonych walorów dóbr, które to mogą być instrumentami finansowymi (np. akcje, papiery wartościowe), środkami trwałymi, czy też należnościami z tytułu udzielonych kredytów i pożyczek. Jednak skutkiem materializacji ryzyka nie muszą być tylko pozycje ze strony aktywów banku. Mogą nimi być również pasywa np. zmniejszenie bazy depozytowej. ryzyko dochodowe jest to ryzyko spadku bieżących strumieni dochodów (np. z tytułu odsetek od kredytów udzielonych, odsetek od lokat wziętych, odsetek od papierów dłużnych opartych o zmienną stopę procentową), spadku dochodów z prowizji od klientów, a nawet spadku wartości dywidend płaconych przez spółki, których akcje znajdują się w portfelu banku. Również G. Borys [19] dokonuje podziału ryzyka z punktu widzenia jego skutków, na: ryzyko wynikowe, które rozumie jako zagrożenie wykazania straty z działalności bankowej; ryzyko płynności (wypłacalności), czyli niemożność wywiązania się przez dany podmiot ze swoich zobowiązań w terminie. Ryzyko płynności rozbija następnie na: o ryzyko aktywne, które występuje w sytuacji, gdy wpłaty, które powinny wcześniej nastąpić, nie zostały wpłacone lub przyznane linie kredytowe zostały wykorzystane w nadmiernym stopniu; o ryzyko pasywne, występujące gdy depozytariusze przedwcześnie wycofują swoje depozyty lub kredytobiorcy wypowiadają swoje umowy. 7

10 Innym podziałem ryzyka przedstawionym w pracy G. Borys [19] jest podział na: ryzyko strategiczne; ryzyko operacyjne. Ryzyko strategiczne jest pochodną decyzji strategicznych czyli decyzji o długim horyzoncie czasowym. Zalicza się do niego: ryzyko właściciela wynikające z wielkości i struktury kapitału jest spowodowane tym, że właściciele nie są w stanie zaoferować odpowiedniego poziomu kapitału w porównaniu do ponoszonego ryzyka oraz wymagań regulatora/nadzorcy; ryzyko związane ze sferą zarządzania jest dość ogólnym pojęciem i można go rozbić na poszczególne podryzyka związane z: o organizacją; o systemem planowania i kontroli; o wielkością banku oraz jego strukturą powiązań kapitałowych; o strategią planowania handlowego; o technologią. Ryzyko operacyjne jest pochodną działalności operacyjnej. Zalicza się do niego: ryzyko finansowe, które dzieli się z kolei na: o ryzyko strat rozumiane jako ryzyko związane ze spłatą odsetek i rat kapitałowych w ramach umów; o ryzyko cenowe, które obejmuje trzy rodzaje ryzyka: ryzyko stopy procentowej, ryzyko walutowe oraz ryzyko związane ze zmianami cen innych instrumentów bazowych (akcji, surowców, towarów, itp.); ryzyko podmiotu, które powstaje w wyniku błędów, braku środków lub niewykwalifikowanej kadry. Można tu wyróżnić następujące podryzyka: o o charakterze osobowym; o o charakterze techniczno technologicznym; o o charakterze organizacyjnym; o kosztowe wynikające z kosztów użycia w danym przedsiębiorstwie środków rzeczowych, personalnych, itp. Kolejnym prostym podziałem ryzyka jest podział na ryzyka mierzalne oraz niemierzalne. Ryzyka mierzalne są to ryzyka, które można spróbować zobrazować modelem, czyli przeprowadzić ocenę ilościową i skwantyfikować, tzn. obliczyć ich potencjalną wartość. Ryzyka niemierzalne to takie, których nie można skwantyfikować i policzyć ich ewentualnych materializacji. W literaturze są one nazywane czasami ryzykami trudno mierzalnymi lub jakościowymi. Do niemierzalnych rodzajów ryzyka należą m.in.: ryzyko zgodności; ryzyko płynności; ryzyko strategiczne; ryzyko reputacji. Pozostałe ryzyka można zaliczyć do mierzalnych rodzajów ryzyka zwanych ilościowymi. Są to m.in.: ryzyko kredytowe; rynkowe (obejmujące m.in. ryzyko walutowe, ryzyko zmienności, ryzyko stopy procentowej w księdze handlowej oraz ryzyko zmian cen akcji i towarów); operacyjne; modeli; nieruchomości własnych; ryzyko biznesowe; ryzyko stopy procentowej w księdze bankowej, itp. 8

11 B. Gruszka oraz Z. Zawadzka w opracowaniu [56] przedstawiają klasyfikację ryzyka E. Kreima na jakie narażony jest bank: ryzyko straty; ryzyko transferu z zagranicy; ryzyko utraty płynności; ryzyko zmiany stopy procentowej; ryzyko dewizowe; ryzyko refinansowania. Z kolei P. Niedziółka przedstawia klasyfikację ryzyk na jakie narażony jest bank, zaproponowaną przez M. Cramera [115]: ryzyko zdeterminowane przez klientów, które następnie dzieli na: o indywidualne ryzyko bonitetu, czyli jakości kredytowej; o ryzyko kraju; ryzyko zdeterminowane przez rynek, które dzieli na: o ryzyko płynności; o ryzyko zmiany oprocentowania; o ryzyko dewizowe; ryzyko w obszarze techniczno-organizacyjnym podzielone na: o ryzyko kadrowe; o ryzyko techniczno-organizacyjne. P. Niedziółka w tym samym opracowaniu [115] przedstawia również ryzyka na jakie narażony jest bank, zaproponowane przez T. Guldimanna. T. Guldimann wyróżnia kryteria, za pomocą których przypasowuje ryzyka: kryterium pozycji bilansowej lub pozabilansowej, wyodrębniając na jego podstawie: o ryzyko weksla; o ryzyko kredytu; o ryzyko pożyczki; o ryzyko akcji; o ryzyko gwarancji; o ryzyko kontraktu terminowego, itp.; kryterium miejsca zamieszkania dłużnika, według którego dzieli ryzyko na ryzyko w kraju i za granicą; kryterium rodzaju klienta (osoba fizyczna, przedsiębiorstwo, bank centralny, instytucja finansowa, itd.); kryterium terminu transakcji (krótko- lub długo-terminowa); kryterium rodzaju zabezpieczenia (hipoteczne, brak). Odmienną klasyfikację ryzyk bankowych wprowadza W. Wąsowski, który uważa, że bank narażony jest na następujące rodzaje ryzyka [169]: ryzyko finansowe, które dodatkowo dzieli na: o ryzyko stopy procentowej; o ryzyko walutowe; o ryzyko rynkowe; ryzyka operacyjne, które dodatkowo dzieli na: o ryzyko płynności; o ryzyko przepływów środków pieniężnych; ryzyko prawne; ryzyko polityczne; ryzyko ekonomiczne; ryzyko reputacji. 9

12 Z kolei M. Capiga uważa, że bank powinien obawiać się następujących rodzajów ryzyka [25]: ryzyko kredytowe; ryzyko rynkowe; ryzyko operacyjne; ryzyko płynności; ryzyko kapitałowe; inne istotne dla banku rodzaje ryzyka (np. ryzyko biznesowe). Rysunek 1 przedstawia podział ryzyka zaproponowany przez K. Matthewsa oraz J. Thompsona w opracowaniu pt: Ekonomika Bankowości [106], który ze względu na swoje skomplikowanie został przedstawiony graficznie. Rysunek 1. Rodzaje ryzyka Prawne Ryzyko Operacyjne Rynkowe Płynności Kredytowe Cen akcji Stopy procentowej Cen surowców Kursowe Bazy Kształtu krzywej dochodowości Poziomu krzywej dochodowości Źródło: opracowanie własne na podstawie Matthews K., Thompson J., Ekonomika Bankowości Poniżej opis poszczególnych ryzyk przedstawionych na rysunku 1: Ryzyko prawne to możliwość poniesienia straty wskutek niemożności wyegzekwowania umowy. Niemożność ta może być spowodowana tym, że klient nie miał pełnomocnictw do zawarcia danej umowy lub warunki umowy nie będą mogły zostać zrealizowane w przypadku upadłości klienta. Ryzyko operacyjne to możliwość straty wynikającej z błędów w dokonywaniu płatności lub rozliczaniu transakcji. Przykładem może tu być oszustwo, nadużycie lub błędne zarządzanie. Ryzyko kredytowe to możliwość straty w wyniku problemów klienta, np. kredytobiorcy niemogącego dalej spłacać kredytu, ale generalnie może ono dotyczyć każdego rodzaju umowy finansowej. Ryzyko płynności wiąże się z możliwością powstania sytuacji, w której bank nie będzie w stanie wywiązać się z bieżących zobowiązań z powodu nieoczekiwanych znacznych wypłat depozytów. Ryzyko rynkowe to możliwość strat w danym okresie związana z niepewnością dotyczącą zmian warunków rynkowych, takich jak stopy procentowe, kursy walutowe, ceny akcji lub innych walorów, a także towarów, surowców i materiałów. Ryzyko rynkowe instrumentu finansowego może być następstwem oddziaływania wielu czynników, ale najważniejsze z nich, według autorów, jest ryzyko stopy procentowej, które K. Matthews i 10

13 J. Thompson dzielą na: ryzyko bazy; ryzyko kształtu krzywej dochodowości; ryzyko poziomu krzywej dochodowości. Rysunek 2 pokazuje czterokryterialną klasyfikację ryzyka bankowego przedstawioną przez Z. Zawadzką [178]. Rysunek 2. Kryterialna klasyfikacja ryzyka bankowego RYZYKO BANKOWE I Kryterium: Horyzont czasowy Ryzyko operacyjne Ryzyko strategiczne II Kryterium: Obszar działalności Ryzyko finansowe Ryzyko technicznoorganizacyjne III Kryterium: Cel banku Ryzyko wyniku Ryzyko płynności IV Kryterium: Przyczyna zagrożenia Ryzyko związane z kontrahentem Ryzyko rynkowe Źródło: opracowanie własne na podstawie Zawadzka Z., Zarządzanie ryzykiem w banku komercyjnym Ze względu na horyzont czasowy (pierwsze kryterium) Zofia Zawadzka podzieliła ryzyko na strategiczne, związane z długookresowymi planami przedsiębiorstwa, jego akcjonariatem, kadrą managerską oraz operacyjne związane z bieżącą działalnością. Drugim kryterium jest obszar działalności banku. Zgodnie z nim, ryzyko operacyjne może być następnie podzielone na ryzyko techniczno-organizacyjne oraz ryzyko finansowe. Ryzyko techniczno-organizacyjne jest ryzykiem związanym z błędami popełnianymi przez pracowników, niedoskonałą kontrolą wewnętrzną oraz audytem wewnętrznym, a także wszystkimi błędami natury technicznej, czy infrastrukturą IT. Ryzyko finansowe, z powodu którego bank może ucierpieć finansowo można podzielić następnie na ryzyko płynności oraz ryzyko wyniku. Ten podział jest trzecim kryterium, czyli celem banku. Ryzyko płynności zostało tu przedstawione w dość standardowy sposób jako niezdolność banku do regulowania swoich bieżących zobowiązań. Brak płynności może być spowodowany nie tylko nieefektywnym zarządzaniem aktywami i pasywami, ale także różnymi innymi ryzykami finansowymi, bądź czynnikami makroekonomicznymi. W przypadku ryzyka wyniku to, że wynik banku będzie zagrożony. Nie chodzi tu tylko o stratę wygenerowaną przez bank, ale również niezrealizowanie założonego budżetu, bądź prognozy. Czwartym kryterium jest przyczyna zagrożenia. Podstawą klasyfikacji jest przyczyna powstania zagrożenia wyniku finansowego, może to być ryzyko rynkowe czyli np. zmiana 11

14 ceny instrumentu finansowego. Należy jednak zauważyć, że zmiana ceny instrumentu finansowego może być związana z pogorszeniem ratingu kontrahenta, a nie sytuacją na giełdzie, bądź sytuacją makroekonomiczną. W tym przypadku powinno się to zdarzenie zakwalifikować do ryzyka związanego z kontrahentem, który jest drugim elementem tego podziału. Do tej kategorii będą należeć wszystkie ryzyka związane z ryzykiem kredytowym, które jest najbardziej istotnym ryzykiem występującym w bankach komercyjnych. Tabela 2 pokazuje na jakie rodzaje ryzyka zgodnie z minimalnymi wymogami regulacyjnymi polskiego regulatora (Komisja Nadzoru Finansowego) banki są narażone i jakiej wielkości jest to ryzyko. Są to dane ze sprawozdań finansowych poszczególnych bankowych grup kapitałowych na dzień 31 grudnia 2012 roku w miliardach złotych. Grupa bankowa Tabela 2. Wielkości narażone na poszczególne rodzaje ryzyka w wybranych bankach krajowych (w miliardach PLN) Całkowite ryzyko Ryzyko kredytowe Ryzyko dostawy, rozliczenia oraz kontrahenta Ryzyko rynkowe Ryzyko operacyjne Pozostałe rodzaje ryzyka PKO Bank Polski 156,8 140,3 2,0 6,2 8,2 0,0 Bank Pekao SA 103,8 87,8 1,8 1,6 12,6 0,0 BZ WBK oraz Kredyt Bank* 81,3 71,0 0,5 0,6 9,1 0,0 BRE Bank 61,7 55,0 0,5 0,5 5,7 0,0 ING Bank Śląski 52,3 46,6 0,2 0,4 5,1 0,0 Getin Noble Bank 44,1 40,8 0,0 0,0 3,2 0,1 Bank Millenium 34,8 31,7 0,0 0,3 2,8 0,0 Bank BPH 30,0 26,0 0,2 0,2 3,6 0,0 Bank Handlowy w Warszawie 27,8 20,2 1,2 1,0 4,6 0,8 *BZ WBK oraz Kredyt Bank połączyły się 4 stycznia 2013, jednak w tabeli wartości poszczególnych ryzyk dla tych banków zostały zsumowane. Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych poszczególnych banków Ryzyko kredytowe stanowi znaczący procent całkowitego ryzyka banku (od 73% w Banku Handlowym w Warszawie, do nawet 93% w Getin Noble Banku). Do ryzyka kredytowego można też zaliczyć ryzyko dostawy, rozliczenia oraz kontrahenta, co spowodowałoby dodatkowy wzrost procentowy istotności ryzyka kredytowego w minimalnych wymogach kapitałowych. Ryzyko dostawy oraz rozliczenia jest związane z ewentualną dostawą oraz rozliczeniem zawartego kontraktu terminowego (instrumentu pochodnego) na księdze handlowej przez kontrahenta i jest podobne do ryzyka kredytowego w księdze bankowej. Natomiast różnica między ryzykiem kredytowym, a ryzykiem kredytowym kontrahenta jest taka, że ryzyko kredytowe dotyczy podmiotu, z którym bank zawarł umowę (np. kredytu), natomiast ryzyko kredytowe kontrahenta dotyczy ryzyka podmiotu, który jest drugą stroną transakcji, nie zaś podmiotem gospodarczym sprzedającym instrument (może okazać się, że bank kupi instrument pochodny od brokera, ale stroną transakcji jest inny bank, wtedy ryzyko powstaje pomiędzy jednym, a drugim bankiem, a nie pomiędzy bankiem, a brokerem, jakby to było w przypadku ryzyka kredytowego). W swojej pracy, szczególną uwagę zwrócę na niektóre rodzaje ryzyka, szczególnie zagrażające stabilności funkcjonowania banków, ze względu na obszerność tematyki. W każdym banku strategia zarządzania ryzykiem powinna zawierać definicje wszystkich rodzajów ryzyka, jakie bank zidentyfikował i uznaje za istotne. 12

15 Rodzaje ryzyka oraz ich definicje przedstawia tabela 3. Zostały one opracowane przez firmę doradczą Ernst & Young Business Advisory, dla której pracowałem. Rodzaje ryzyka, których definicji byłem współtwórcą, zostały przygotowane na potrzeby jednego z największych polskich banków komercyjnych. Warto wspomnieć, że nie wszystkie rodzaje ryzyka występują w każdym banku i nawet w tych, w których występują nie muszą być tak samo istotne. Tabela 3. Rodzaje ryzyka występujące w banku Rodzaj ryzyka Ryzyko kredytowe Ryzyko kredytowe Ryzyko kredytowe Ryzyko kredytowe Ryzyko kredytowe Ryzyko kontrahenta Ryzyko koncentracji Ryzyko kraju Ryzyko rezydualne Definicja ryzyka Ryzyko kredytowe wynika z nieoczekiwanej zmiany wiarygodności kredytowej kredytobiorcy, która to mogłaby spowodować zmianę wartości ekspozycji kredytowej tego kredytobiorcy. Zmiana wartości ekspozycji może wynikać z: niewypłacalności kredytobiorcy, który nie jest w stanie regulować zobowiązań umownych; spadku wiarygodności kredytowej kredytobiorcy. Ryzyko niewypłacalności strony transakcji obejmującej instrumenty finansowe przed ostatecznym rozliczeniem tej transakcji. Dotyczy ono niektórych szczególnych rodzajów transakcji, które charakteryzują się tym, że: generują ekspozycję o wartości równej ich dodatniej wartości godziwej; ich wartość rynkowa zmienia się w czasie wraz ze zmiennymi rynkowymi, od których jest ona uzależniona; prowadzą do wymiany płatności lub wymiany instrumentów finansowych lub towarów na płatności. Wynika z zaangażowań wobec: pojedynczych klientów lub grupy powiązanych klientów; sektora gospodarki; regionu gospodarczego; specyficznych produktów; ekspozycji denominowanej w tej samej walucie; technik redukcji ryzyka kredytowego. Ryzyko obejmuje zarówno zaangażowania bilansowe i pozabilansowe. Ryzyko zamrożenia płatności w walutach obcych przez dane państwo w przypadku niewypłacalności. Ryzyko kraju może przybrać postać ryzyka rządowego lub ryzyka transferu wynikającego z niezdolności klienta prywatnego do wywiązywania się ze swych zobowiązań wskutek działań podjętych przez państwo. Przykładem ryzyka transferu może być sytuacja, gdy władze centralne danego państwa nałożyły restrykcje dewizowe, które mogą uniemożliwić klientom prywatnym dokonywanie płatności. Jest związane ze stosowaniem przez instytucję technik redukcji ryzyka kredytowego, które mogą okazać się mniej efektywne niż oczekiwano. Występuje pod różnymi postaciami (prawne, dokumentacji, płynności, rynkowe). 13

16 Rodzaj ryzyka Ryzyko stopy procentowej w księdze bankowej Ryzyko rynkowe Ryzyko rynkowe Ryzyko rynkowe Ryzyko rynkowe Ryzyko rynkowe Ryzyko rynkowe Ryzyko stopy procentowej w księdze handlowej Ryzyko walutowe Ryzyko zmian cen akcji Ryzyko zmian cen towarów Ryzyko zmienności Definicja ryzyka Obecne lub przewidywane ryzyko, na które narażony jest wynik finansowy lub kapitał banku na skutek zmiany kierunku lub wahań zmienności stóp procentowych, kształtu krzywej dochodowości oraz spreadu między stopami procentowymi, które mają wpływ na zajmowane pozycje w księdze bankowej. Jest definiowane jako ryzyko poniesienia strat w pozycjach bilansowych i pozabilansowych spowodowanych zmianami cen rynkowych. Ryzyko rynkowe składa się z dwóch komponentów: ryzyko ogólne, oznaczające możliwość poniesienia strat na skutek niekorzystnych zmian rynkowych, na przykład zmian wysokości stóp procentowych w wyniku decyzji podjętych przez Bank Centralny; ryzyko specyficzne (szczególne), oznaczające możliwość poniesienia strat na skutek niekorzystnych zmian w cenach negocjowanych instrumentów finansowych, spowodowanych czynnikami związanymi z wystawcą danego instrumentu finansowego (jako przykład może służyć spadek cen obligacji na skutek zagrożenia wystąpienia niewypłacalności emitenta). Jest to ryzyko, że wartość pozycji ulegnie zmniejszeniu wskutek niekorzystnych wahań stóp procentowych. W ramach ryzyka stopy procentowej w księdze handlowej wyróżniamy: ryzyko przeszacowania wynika z niedopasowania terminów zmiany oprocentowania aktywów i pasywów oraz pozycji pozabilansowych; ryzyko bazowe ryzyko niedoskonałego powiązania referencyjnych stóp procentowych instrumentów o tym samym okresie przeszacowania; ryzyko krzywej dochodowości ryzyko zmian oprocentowania dla poszczególnych terminów przeszacowania krzywej dochodowości; ryzyko opcji ryzyko wynikające z oprocentowania opcji wbudowanych w produkty bankowe. Ryzyko poniesienia strat z tytułu niekorzystnych zmian kursów walutowych. Ryzyko poniesienia strat z tytułu zmian cen akcji lub indeksów opartych na akcjach. Jest definiowane jako poniesienie strat z tytułu niekorzystnych zmian cen towarów. Jest to ryzyko, że wartość rynkowa pozycji ulegnie zmniejszeniu z powodu niekorzystnych zmian zmienności instrumentów bazowych opcji. 14

17 Rodzaj ryzyka Definicja ryzyka Ryzyko płynności Ryzyko płynności Ryzyko płynności Ryzyko płynności Ryzyko płynności Ryzyko płynności Ryzyko płynności Ryzyko niedopasowania terminów płatności Ryzyko płynności w sytuacji awaryjnej Ryzyko płynności rynku Operacyjne ryzyko płynności Ryzyko refinansowania Ryzyko płynności z tytułu depozytów zabezpieczających Ryzyko nieruchomości własnych Ryzyko operacyjne Jest definiowane jako niezdolność banku do wywiązywania się ze swych zobowiązań płatniczych (w formie wypłaty środków pieniężnych lub dostawy instrumentu finansowego), niezależnie od tego, czy były one oczekiwane, czy nieoczekiwane, bez narażenia wyników bieżącej działalności lub swej kondycji finansowej. Dotyczy ryzyka braku zgodności między kwotami i/lub datami zapadalności wpływów i wypływów pieniężnych. Odnosi się do ryzyka, że przyszłe niespodziewane zdarzenia będą powodowały większe niż przewidywane zapotrzebowanie na płynność. Takie ryzyko może wynikać na przykład z niespłacenia pożyczki przez klienta, potrzeby sfinansowania nowych aktywów, problemów ze sprzedażą płynnych aktywów lub finansowaniem banku w przypadku kryzysu płynności. Odnosi się do ryzyka straty na sprzedaży aktywów uważanych za płynne lub ryzyka całkowitego braku możliwości sprzedaży tych aktywów wskutek niewystarczającej płynności rynku lub zbyt dużej pozycji banku w stosunku do obrotów danymi papierami. Pojawia się, gdy instytucja finansowa nie może spełnić swych bieżących zobowiązań (od jednodniowych O/N do T/N) w sytuacji, gdy bieżące przepływy pieniężne umożliwiają wypłacalność banku. Odnosi się do potencjalnej zmiany kosztów finansowania (zmiany premii z tytułu ryzyka własnego oraz premii za płynność) wpływającej na przyszły wynik instytucji. Ryzyko to obejmuje zarówno zmianę ratingu (czynnik wewnętrzny), jak też ogólne zwiększenie się marży za ryzyko (czynnik zewnętrzny). Odnosi się do sytuacji, gdy Bank jest narażony na negatywną wycenę instrumentów finansowych i jednocześnie jest zobowiązany do złożenia depozytu zabezpieczającego lub innego zabezpieczenia na pokrycie potencjalnych strat. Jest definiowane jako potencjalne straty wynikające z rynkowych fluktuacji portfela nieruchomości banku lub jego grupy kapitałowej. Ryzyko nieruchomości nie obejmuje nieruchomości jako zabezpieczenia. Ryzyko poniesienia strat na skutek błędów, naruszeń, zakłóceń lub szkód spowodowanych przez wewnętrzne procesy, działanie ludzi lub systemów, a także przez zdarzenia zewnętrzne. 15

18 Rodzaj ryzyka Ryzyko braku zgodności Ryzyko reputacji Ryzyko biznesowe Ryzyko strategiczne Ryzyko zmian warunków makroekonomicznych Ryzyko modeli Źródło: opracowanie własne Definicja ryzyka Obecne lub przewidywane ryzyko, na które narażone są przychody lub kapitał banku na skutek naruszenia lub niedostosowania do obowiązujących przepisów prawnych, regulaminów, regulacji, ustalonych praktyk, wewnętrznych zasad i procedur, czy też standardów etycznych. Jest to obecne lub przewidywane ryzyko dla przychodów i kapitału wynikające z negatywnego odbioru wizerunku instytucji finansowej przez klientów, kontrahentów, akcjonariuszy/inwestorów lub regulatorów. Ryzyko biznesowe definiuje się jako niekorzystne, niespodziewane zmiany w wolumenie działalności banku i/lub poziomie marż, które nie są spowodowane ryzykiem kredytowym, rynkowym, ani operacyjnym. Może ono doprowadzić do poważnych strat w dochodach i w konsekwencji do spadku wartości firmy. Ryzyko biznesowe może wynikać przede wszystkim z poważnego pogorszenia się sytuacji rynkowej, zmian u konkurencji lub zmian zachowania klientów, ale może również wynikać ze zmian w otoczeniu prawnym. Jest to ryzyko poniesienia strat z tytułu decyzji lub radykalnych zmian w otoczeniu biznesowym, niewłaściwej realizacji decyzji, braku reakcji na zmiany w otoczeniu biznesowym, na przykład zmianę trendu w cyklu ekonomicznym. Ma ono wpływ na profil ryzyka danej instytucji i w konsekwencji może mieć negatywny wpływ na kapitał, dochody banku, jak też na jego kierunek rozwoju i zakres działalności w długim terminie. Ryzyko zmian warunków makroekonomicznych definiowane jest jako ryzyko zmian otoczenia makroekonomicznego, które może mieć wpływ na przyszłe wymogi kapitałowe bądź poziom dostępnych zasobów finansowych. Ryzyko wdrożenia nieprawidłowo zbudowanych (zdefiniowanych) modeli, niewłaściwego zastosowania modeli lub braku niezbędnej ich aktualizacji. Jest to również ryzyko nienależytej kontroli i monitoringu w trakcie funkcjonowania modelu w banku. Ryzyko modeli obejmuje ryzyko danych, założeń, metodologiczne oraz administrowania modelami. Ryzyko inwestycji kapitałowych zostało po części ujęte w tabeli w części dotyczącej ryzyka rynkowego, a dokładniej w ryzyku zmian cen akcji. Jednak ryzyko zmian cen akcji nie odzwierciedla w pełni tego ryzyka. Należałoby dołożyć ryzyko walutowe, które również będzie miało wpływ na inwestycje szczególnie na rynkach zagranicznych lub na inwestycje denominowane w walucie obcej. Również ogólne ryzyko rynkowe definiowane jako możliwość poniesienia strat na skutek niekorzystnych zmian rynkowych, na przykład zmian wysokości stóp procentowych w wyniku decyzji podjętych przez Bank Centralny może mieć wpływ na ryzyko inwestycji, szczególnie w papiery wartościowe dłużne. Niniejsze 16

19 opracowanie zostanie poświęcone ryzyku inwestycji kapitałowych, gdyż moim zdaniem, jest zbyt mało badań na ten temat, a konsekwencje materializacji tego rodzaju ryzyka mogą być dość dotkliwe. Stąd właśnie analiza ryzyka inwestycji w walory rynku kapitałowego oraz pomysł zaprezentowania spójnej definicji ryzyka inwestycyjnego łączącej różne podryzyka wchodzące w jego skład. Ryzyko inwestycji kapitałowych jest istotnym ryzykiem na jakie narażone są banki, gdyż inwestycje na rynkach finansowych w ostatnich latach zdobywają coraz większą popularność zarówno wśród banków, inwestorów instytucjonalnych, komercyjnych oraz indywidualnych. Stają się one alternatywą dla lokowania pieniędzy na lokatach bankowych. Lata oraz początek 2008 roku przyniosły ogromne obroty instrumentami finansowymi na rynkach światowych. Bankom wydawało się, że inwestycje to maszyna do produkcji pieniędzy bez żadnego ryzyka. Druga połowa roku 2008 oraz następne dwa lata zrewidowały te poglądy. Stało się to, co inwestorom nawet się nie śniło upadł bank o ratingu AAA. Rating AAA oznacza, że prawdopodobieństwo przetrwania przez daną instytucję kolejnego roku wynosi 99,99%. Parafrazując, oznacza to, że firma może upaść po 1000 latach. Lehman Brothers, bo o nim mowa, upadł 15 września 2008 roku po prawie 160 latach działalności. Był to czwarty, co do wielkości bank inwestycyjny na świecie. Ponieważ rynki finansowe są powiązane, upadek Lehman Brothers pociągnął za sobą bankructwo m.in. Fortis Banku. Instytucje finansowe takie jak AIG, ABN Amro oraz Royal Bank of Scotland uniknęły bankructwa tylko dzięki pomocy ze strony rządów krajów, w których mają główne siedziby/centrale (są to odpowiednio: rząd Stanów Zjednoczonych, rząd Holandii oraz rząd Anglii). Przytoczone przykłady pokazują jak niebezpieczne może być ryzyko inwestycji na rynkach kapitałowych Rola inwestycji na rynku kapitałowym Inwestycje są jednym z podstawowych działań jakie podejmują podmioty gospodarcze we współczesnej ekonomii. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego [141], inwestycja jest to nakład gospodarczy, którego celem jest stworzenie nowych lub powiększenie już istniejących środków trwałych. K. Jajuga, inwestycję definiuje jako rezygnację z bieżącej konsumpcji na rzecz przyszłych i niepewnych korzyści [73], co następnie rozwija, że każdy inwestor dzieli swoje środki finansowe na dwie części: część przeznaczoną na cele konsumpcyjne oraz część przeznaczoną na inwestycje. Zwiększenie środków przeznaczonych na konsumpcję oznacza zmniejszenie oszczędności lokowanych w postaci inwestycji i odwrotnie. Wynik inwestycji w zależności od jej horyzontu, pojawia się w bliższej lub dalszej przyszłości. Niestety dla inwestora, wynik inwestycji jest niepewny, co oznacza, że każda inwestycja jest obarczona ryzykiem (mniejszym lub większym w zależności od rodzaju i skali samej inwestycji). Tylko bardzo nieliczne rodzaje inwestycji mogą być traktowane przez inwestorów jako wolne od ryzyka, mimo, iż pewne niewielkie ryzyko zawsze występuje. Trzy pojęcia, jakie nieoderwalnie wiążą się z inwestycjami to: wyrzeczenie jest to element psychologiczny związany z inwestowaniem, który polega na tym, że inwestor rezygnuje z obecnej konsumpcji na rzecz przyszłej lub przyszłych dochodów; czas każda inwestycja ma pewien horyzont czasowy, w którym powinna się zmaterializować; ryzyko które jest nieodłączną częścią każdej inwestycji, co wynika z tego, że przyszłość nie jest zdeterminowana, a więc nie można jej przewidzieć. Inwestycja zatem może przynieść korzyść, ale nie musi. Podstawowe rodzaje inwestycji przedstawia rysunek 3. 17

20 Rysunek 3. Rodzaje inwestycji Inwestycje rzeczowe Polegają na powiększeniu majątku trwałego Inwestycje kapitałowe Polegają na osiąganiu zysku poprzez instrumenty finansowe Inwestycje w kapitał ludzki Polegają na zdobywaniu wiedzy przez ludzi Źródło: opracowanie własne Poniżej opis poszczególnych rodzajów inwestycji, przedstawionych na rysunku 3. Inwestycje rzeczowe, są to inwestycje, w których przedmiot inwestycji ma charakter rzeczowy (materialny). W tego typu inwestycjach, inwestor liczy przede wszystkim na wzrost wartości inwestycji. Rzadziej na okresowe dochody z tej inwestycji. Do inwestycji rzeczowych należą na przykład: inwestycje w złoto; inwestycje w dzieła sztuki; inwestycje w nieruchomości, itp. Inwestycje kapitałowe są to inwestycje, w których przedmiot inwestycji nie ma bezpośredniego charakteru rzeczowego (materialnego). Przedmiotem są tak zwane instrumenty finansowe (w szczególności papiery wartościowe takie jak np. akcje). W tego typu inwestycjach inwestor liczy zarówno na wzrost wartości inwestycji jak i na okresowe dochody z niej. Inwestycje w kapitał ludzki polegają na zdobywaniu wiedzy przez ludzi, a realizuje się je poprzez różnego rodzaju szkolenia i kursy dla pracowników zatrudnionych w danym przedsiębiorstwie. Inwestycje w kapitał ludzki ostatnimi czasy zyskują coraz większe znaczenie. Przedsiębiorstwa zauważają, że dość istotnym czynnikiem do generowania przychodów jest ich kadra pracownicza, dlatego starają się podnosić ich kwalifikacje. Dodatkowo bardzo duża część środków unijnych (funduszy europejskich) przyznanych w Polsce jest przeznaczona na Program Kapitał Ludzki [198]. Wydaje się, że zainteresowanie tymi inwestycjami w dobie dzisiejszej ekonomii będzie zdobywać na znaczeniu, gdyż we współczesnej i innowacyjnej gospodarce, aby dane przedsiębiorstwo mogło zaistnieć, będzie musiało mieć dobrze wykształconą kadrę. Z punktu widzenia czasu trwania inwestycji można wyróżnić: inwestycje krótkoterminowe; inwestycje średnioterminowe; inwestycje długoterminowe. 18

Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014

Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014 Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014 1 Czynniki Ryzyka i Zagrożenia Jednym z najważniejszych czynników ryzyka, wpływających na zdolność

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

BION w bankach mapa klas ryzyka i ich definicje

BION w bankach mapa klas ryzyka i ich definicje BION w bankach mapa klas ryzyka i ich definicje Ryzyko kredytowe ryzyko nieoczekiwanego niewykonania zobowiązania lub pogorszenia się zdolności kredytowej zagrażającej wykonaniu zobowiązania. Ryzyko kontrahenta

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną Załącznik do Uchwały Zarządu nr 34/2015 z dnia 10 grudnia 2015 r. Załącznik nr 1 do Regulaminu świadczenia usług zarządzania portfelem przez RDM Wealth Management S.A. na rzecz Klienta Detalicznego Rodzaje

Bardziej szczegółowo

Rynek finansowy w Polsce

Rynek finansowy w Polsce finansowy w Polsce finansowy jest miejscem, na którym są zawierane transakcje kupna i sprzedaży różnych form kapitału pieniężnego, na różne terminy w oparciu o instrumenty finansowe. Uczestnikami rynku

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Rynek kapitałowopieniężny Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Uczestnicy rynku finansowego Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa Jednostki administracji państwowej i lokalnej Podmioty zagraniczne

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 2 SYSTEM FINANSOWY Co to jest system finansowy? System finansowy obejmuje rynki pośredników, firmy usługowe oraz inne instytucje wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji UFK SELEKTYWNY UFK Selektywny to aktywnie zarządzany poprzez Trigon Dom Maklerski S.A. Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, którego aktywa mogą stanowić Certyfikaty Inwestycyjne ośmiu Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WEDŁUG STANU NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2011 ROKU I. WSTĘP 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

PORTFEL MODELOWY STRATEGIA ŻÓŁTA (średnie ryzyko)

PORTFEL MODELOWY STRATEGIA ŻÓŁTA (średnie ryzyko) PORTFEL MODELOWY STRATEGIA ŻÓŁTA (średnie ryzyko) Portfel Modelowy Strategia Żółta (średnie ryzyko) to aktywnie zarządzany poprzez Trigon Dom Maklerski S.A. Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, którego

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r.

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r. Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r. Warszawa, marzec 2011 r. Słownik Rozporządzenie DM BOŚ rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianach

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA

SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA SPRAWOZDANIE Z ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ DOMU MAKLERSKIEGO PRICEWATERHOUSECOOPERS SECURITIES SPÓŁKA AKCYJNA ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2012 r. DO 31 GRUDNIA 2012 r. PricewaterhouseCoopers Securities S.A., Al.

Bardziej szczegółowo

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2010 r.

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2010 r. Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2010 r. Niniejsze Sprawozdanie stanowi wykonanie Polityki Informacyjnej Domu Maklerskiego

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 40/2012 Zarządu RBS Bank (Polska) S.A. z dnia 1 sierpnia 2012 roku INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Dane według stanu na 31

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji 1. Wycena Aktywów Funduszu oraz ustalenie Wartości Aktywów

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Warszawa, dnia 21 grudnia 2011 roku 1 Data powstania: Data zatwierdzenia: Data wejścia w życie: Właściciel:

Bardziej szczegółowo

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: ALTUS Absolutnej Stopy Zwrotu Fundusz Inwestycyjny Zamknięty GlobAl

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: ALTUS Absolutnej Stopy Zwrotu Fundusz Inwestycyjny Zamknięty GlobAl UFK SELEKTYWNY UFK Selektywny to aktywnie zarządzany poprzez Trigon Dom Maklerski S.A. Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, którego aktywa mogą stanowić Certyfikaty Inwestycyjne ośmiu Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem stopy procentowej w Banku Spółdzielczym w Końskich

Polityka zarządzania ryzykiem stopy procentowej w Banku Spółdzielczym w Końskich Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 11/IV/14 z dnia 20 lutego 2014r. Załącznik do Uchwały Rady Nadzorczej Nr 9/I/14 z dnia 21 lutego 2014r. Polityka zarządzania ryzykiem stopy procentowej w Banku Spółdzielczym

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka zatwierdzona przez Zarząd dnia 14 czerwca 2010 roku zmieniona przez Zarząd dnia 28 października 2010r. (Uchwała nr 3/X/2010) Tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

Wyniki Grupy Kapitałowej GETIN Holding za I kwartał 2009 roku

Wyniki Grupy Kapitałowej GETIN Holding za I kwartał 2009 roku Wyniki Grupy Kapitałowej GETIN Holding za I kwartał 2009 roku Prezentacja dla inwestorów i analityków niezaudytowanych wyników finansowych Warszawa, 15 maja 2009r. GETIN Holding w I kwartale 2009 roku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 grudnia 2015 r. Poz. 2321 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 23 grudnia 2015 r.

Warszawa, dnia 30 grudnia 2015 r. Poz. 2321 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 23 grudnia 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 30 grudnia 2015 r. Poz. 2321 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 23 grudnia 2015 r. w sprawie szczegółowego sposobu obliczania podstawowego

Bardziej szczegółowo

Jednostkowe Skrócone Sprawozdanie Finansowe za I kwartał 2015 według MSSF. MSSF w kształcie zatwierdzonym przez Unię Europejską REDAN SA

Jednostkowe Skrócone Sprawozdanie Finansowe za I kwartał 2015 według MSSF. MSSF w kształcie zatwierdzonym przez Unię Europejską REDAN SA Jednostkowe Skrócone Sprawozdanie Finansowe za I kwartał 2015 według MSSF MSSF w kształcie zatwierdzonym przez Unię Europejską REDAN SA Łódź, dn. 14.05.2015 Spis treści Jednostkowy rachunek zysków i strat

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacje ryzyka w działalności bankowej. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Klasyfikacje ryzyka w działalności bankowej. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Klasyfikacje ryzyka w działalności bankowej 2 Porozmawiajmy o wystąpieniach Wystąpienia na temat: Afera Art B Upadek Banku Staropolskiego SA w Poznaniu Upadek banku Barings Upadek Banku Allfirst Upadek

Bardziej szczegółowo

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ 1 Wpływ polityki pieniężnej na obszar makro i wyceny funduszy obligacji Polityka pieniężna kluczowym narzędziem w walce z recesją Utrzymująca się duża podaż taniego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6

Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6 DZIENNIK URZĘDOWY KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6 TREŚĆ: Poz.: KOMUNIKATY KOMISJI EGZAMINACYJNEJ DLA AGENTÓW FIRM INWESTYCYJNYCH: 27 Komunikat Nr 20 Komisji Egzaminacyjnej

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R. Niniejszym Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

zbadanego sprawozdania rocznego

zbadanego sprawozdania rocznego Informacje podlegające upowszechnieniu w Ventus Asset Management S.A., w tym informacje w zakresie adekwatności kapitałowej według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. na podstawie I. Wstęp zbadanego sprawozdania

Bardziej szczegółowo

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2011 r.

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2011 r. Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową ERSTE Securities Polska S.A. według stanu na dzień 31.12.2011 r. Niniejsze Sprawozdanie stanowi wykonanie Polityki Informacyjnej Domu Maklerskiego

Bardziej szczegółowo

Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A.

Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A. Informacja nt. Polityki inwestycyjnej KDPW_CCP S.A. 21.08.2014 1. KDPW_CCP zgodnie ze swoją Polityką inwestycyjną przyjętą w drodze uchwały Zarządu KDPW_CCP S.A. inwestuje następujące rodzaje aktywów:

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r.

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r. GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU 8 Marca 2010 r. ZASTRZEŻENIE Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC BETA Specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

Opis procesów zawierają Instrukcje zarządzania poszczególnymi ww. ryzykami.

Opis procesów zawierają Instrukcje zarządzania poszczególnymi ww. ryzykami. Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 31.12.214 roku I. Informacje ogólne: 1. Bank Spółdzielczy w Szumowie,

Bardziej szczegółowo

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA

[AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA [AMARA GALBARCZYK JOANNA ŚWIDERSKA :Y Podręcznik akademicki Spis treś«wprowadzenie 11 Rozdział 1 System bankowy w Polsce 13 1.1. Organizacja i funkcjonowanie systemu bankowego 13 1.2. Instytucje centralne

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu. Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi

Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu. Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Założenia Umowy Kapitałowej Przyjętej w 1988r.(Bazylea I) podstawowym wyznacznikiem

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty Depozytowe. Alternatywa dla tradycyjnych sposobów inwestowania

Certyfikaty Depozytowe. Alternatywa dla tradycyjnych sposobów inwestowania Certyfikaty Depozytowe Alternatywa dla tradycyjnych sposobów inwestowania Spis treści Certyfikaty Depozytowe Cechy Certyfikatów Depozytowych Zalety Certyfikatów Depozytowych Budowa Certyfikatu Depozytowego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 31.12.

Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 31.12. Informacje podlegające ujawnieniu z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału Banku Spółdzielczego w Szumowie według stanu na dzień 312.212 roku I. Informacje ogólne: Bank Spółdzielczy w Szumowie, zwany

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Forum Akcjonariat Prezentacja

Forum Akcjonariat Prezentacja Forum Akcjonariat Prezentacja 1 Zastrzeżenie Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów i akcjonariuszy PKO BP SA oraz analityków rynku i nie może być

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12.

Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie według stanu na dzień 31.12. Załącznik do Uchwały Nr 49/2014 Zarządu Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w Zabłudowie z dnia 10.07.2014r. Raport z zakresu adekwatności kapitałowej Podlasko-Mazurskiego Banku Spółdzielczego w

Bardziej szczegółowo

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: ALTUS Absolutnej Stopy Zwrotu Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Obligacji 1

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: ALTUS Absolutnej Stopy Zwrotu Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Obligacji 1 Opis FIZ: UFK SELEKTYWNY UFK Selektywny to aktywnie zarządzany poprzez Trigon Dom Maklerski S.A. Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, którego aktywa mogą stanowić Certyfikaty Inwestycyjne ośmiu Funduszy

Bardziej szczegółowo

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu:

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu: DODATKOWE INFORMACJE i OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 18 GRUDNIA 2003 ROKU DO 31 GRUDNIA 2004 ROKU DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO STABILNEGO WZROSTU 1. Dane uzupełniające

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r.

Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r. Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia zakresu tematycznego egzaminu na agenta firmy inwestycyjnej Na podstawie art. 128 ust.

Bardziej szczegółowo

Instrumenty pochodne Instrumenty wbudowane

Instrumenty pochodne Instrumenty wbudowane www.pwcacademy.pl Instrumenty pochodne Instrumenty wbudowane Jan Domanik Instrumenty pochodne ogólne zasady ujmowania i wyceny 2 Instrument pochodny definicja. to instrument finansowy: którego wartość

Bardziej szczegółowo

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym Część 1 - Przedsiębiorstwa Pytania 1-7 dotyczą polityki kredytowej Banku w zakresie kredytów dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Wykład: Ryzyko bankowe

Wykład: Ryzyko bankowe Wykład: Ryzyko bankowe Ryzyko a niepewność Słowo ryzyko pochodzi od włoskiego risicare oznaczającego odważyć się. Ryzyko dotyczy sytuacji, gdzie znane jest prawdopodobieństwo wystąpienia określonego zdarzenia.

Bardziej szczegółowo

Struktura rynku finansowego

Struktura rynku finansowego Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 21 listopada 2013 r. Struktura rynku finansowego rynek walutowy rynek pieniężny rynek

Bardziej szczegółowo

NEGOCJOWANA TERMINOWA TRANSAKCJA WYMIANY WALUT WYMIENIALNYCH WYKORZYSTYWANA JAKO ZABEZPIECZENIE PRZED WZROSTEM KURSÓW WALUTOWYCH

NEGOCJOWANA TERMINOWA TRANSAKCJA WYMIANY WALUT WYMIENIALNYCH WYKORZYSTYWANA JAKO ZABEZPIECZENIE PRZED WZROSTEM KURSÓW WALUTOWYCH NEGOCJOWANA TERMINOWA TRANSAKCJA WYMIANY WALUT WYMIENIALNYCH WYKORZYSTYWANA JAKO ZABEZPIECZENIE PRZED WZROSTEM KURSÓW WALUTOWYCH Jeden z najbardziej popularnych instrumentów zabezpieczających Pełne zabezpieczenie

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska Bank komercyjny w Polsce. Podręcznik akademicki., Ideą prezentowanej publikacji jest całościowa analiza działalności operacyjnej banków komercyjnych zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Kredyty inwestycyjne. Sposoby zabezpieczania przed ryzykiem stopy procentowej i ryzykiem walutowym

Kredyty inwestycyjne. Sposoby zabezpieczania przed ryzykiem stopy procentowej i ryzykiem walutowym Jeśli wystarcza nam kapitału, aby wybrać spłatę w ratach malejących, to koszt obsługi kredytu będzie niższy niż w przypadku spłaty kredytu w ratach równych. 8.1. Kredyt - definicja Jak stanowi art. 69

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE Zasady Działania Funduszy i Planów Inwestycyjnych Załącznik do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Indywidualne Ubezpieczenie na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) nr.../...

ZAŁĄCZNIK ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) nr.../... KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.10.2014 r. C(2014) 7117 final ANNEX 1 ZAŁĄCZNIK ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) nr.../... uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36/UE w

Bardziej szczegółowo

VII. Korekty z tytułu ryzyka kredytowego (CRR art. 442)

VII. Korekty z tytułu ryzyka kredytowego (CRR art. 442) VII. Korekty z tytułu ryzyka kredytowego (CRR art. 442) Art. 442.a, 442.b Strategia i polityka Grupy w odniesieniu do utraty wartości i tworzenia odpisów aktualizacyjnych została zaprezentowana w Raporcie,

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

Informacja z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału (Filar III) Banku Spółdzielczego w Gąsocinie wg stanu na 31.12.2012r.

Informacja z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału (Filar III) Banku Spółdzielczego w Gąsocinie wg stanu na 31.12.2012r. Informacja z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału (Filar III) Banku Spółdzielczego w Gąsocinie wg stanu na 31.12.212r. Dokument ten został opracowany zgodnie z postanowieniami Uchwały 385/28 Komisji

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka

Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka Załącznik nr 2 Informacja na temat profilu ryzyka oraz zestaw wskaźników i danych liczbowych dotyczących ryzyka 1. Profil ryzyka Banku Profil ryzyka Banku determinowany jest przez wskaźniki określające

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013)

Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013) Warszawa, dnia 13 czerwca 2013 roku Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013) 1. w artykule 3 ust. 7 otrzymuje następujące brzmienie:

Bardziej szczegółowo

Opis Transakcji na Dłużnych Papierach Wartościowych

Opis Transakcji na Dłużnych Papierach Wartościowych Opis Transakcji na Dłużnych Papierach Wartościowych mbank.pl Spis treści 1. Definicje...3 2. Rachunki...3 3. Zawieranie Transakcji...3 4. Wykonywanie Transakcji...3 5. Niedostarczenie...4 6. Ogólny opis

Bardziej szczegółowo

Skrócone Skonsolidowane Sprawozdanie Finansowe REDAN SA za I kwartał 2015 według MSSF

Skrócone Skonsolidowane Sprawozdanie Finansowe REDAN SA za I kwartał 2015 według MSSF Skrócone Skonsolidowane Sprawozdanie Finansowe REDAN SA za I kwartał 2015 według MSSF MSSF w kształcie zatwierdzonym przez Unię Europejską GRUPA KAPITAŁOWA REDAN Łódź, dn. 14.05.2015 Spis treści Skonsolidowany

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.PrivateVentures Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 31 lipca 2013 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.PrivateVentures Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 31 lipca 2013 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.PrivateVentures Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 31 lipca 2013 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie, ogłasza

Bardziej szczegółowo

w zakresie adekwatności kapitałowej

w zakresie adekwatności kapitałowej Polityka informacyjna w zakresie adekwatności kapitałowej Warszawa, 2011 r. Spis treści Rozdział I. Postanowienia ogólne... 3 Rozdział II. Zakres upowszechnianych informacji... 4 Rozdział III. Częstotliwość

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7.

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokaty 1. Co to jest lokata? Spis treści 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokata progresywna 8. Lokata rentierska

Bardziej szczegółowo

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ Wstęp Część I. Ogólna charakterystyka rynków finansowych 1. Istota i funkcje rynków finansowych 1.1. Pojęcie oraz podstawowe rodzaje rynków 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 13 października 2011 r. PLAN WYKŁADU I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego

ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego ZAŁĄCZNIK Nr 2 ZAKRES INFORMACJI WYKAZYWANYCH W SPRAWOZDANIU FINANSOWYM, O KTÓRYM MOWA W ART. 45 USTAWY, DLA BANKÓW Wprowadzenie do sprawozdania finansowego obejmuje zakres informacji określony w przepisach

Bardziej szczegółowo

Raport półroczny 1998

Raport półroczny 1998 Raport półroczny 1998 Zysk Zysk netto wypracowany w ciągu pierwszego półrocza 1998 roku wyniósł 8,6 mln PLN, a prognoza na koniec roku zakłada zysk netto na poziomie 18 mln PLN. Wyniki finansowe banku

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe powiązane z indeksem S&P 500 ze 100% gwarancją zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów Depozytowych

Bardziej szczegółowo

NEGOCJOWANA TRANSAKCJA FX SWAP

NEGOCJOWANA TRANSAKCJA FX SWAP Jeden z najbardziej popularnych instrumentów służący przesuwaniu terminów rozliczenia przepływów walutowych Obowiązek rozliczenia transakcji po ustalonych kursach Negocjowana transakcja FX swap polega

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata inwestycyjna powiązana z rynkiem akcji ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów

Bardziej szczegółowo

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku Akademia Młodego Ekonomisty Strategie na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 21 listopada 2013 r. Plan wykładu 2 1 Rynek finansowy Rynek kapitałowy

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONE SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SKRÓCONE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Do przeliczenia wybranych danych finansowych dotyczących rachunku wyników oraz rachunku przepływów przyjęto średnią arytmetyczną średnich kursów EURO z tabel NBP na ostatni dzień miesiąca w okresie od

Bardziej szczegółowo

WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01)

WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01) Dziennik Ustaw Nr 25 2164 Poz. 129 WZÓR SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE (MRF-01) Załącznik nr 3 Dziennik Ustaw Nr 25 2165 Poz. 129 Dziennik Ustaw Nr 25 2166 Poz. 129 Dziennik Ustaw Nr 25 2167 Poz. 129 Dziennik

Bardziej szczegółowo