Nowe życie Czarnego Anioła

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nowe życie Czarnego Anioła"

Transkrypt

1 DZIENNIK POLSKI NA LITWIE SOBOTA 11 PONIEDZIAŁEK 13 PAŹDZIERNIKA 2014 r. Nr. 193 (17479) Cena 1,80 Lt (0,52 EUR) Nowe życie Czarnego Anioła POGODA W sobotę w nocy i rano na większej części terytorium kraju zamglenie, a w niedzielę deszcz. W sobotę w nocy 9-12 st., w dzień Poniedziałek bez opadów, temperatura podobna. Dalsze dni tygodnia deszczowe. Czarny Anioł dzięki talentowi polskich specjalistów ożył i przez kolejne lata znów będzie prawdziwą ozdobą tej starej wileńskiej nekropoli... Fot. Marian Paluszkiewicz str. 15» W NUMERZE Młodzi, ambitni, pracowici: Szymon Noreikis Str. 4 Obraz Polaka na Litwie Str. 8-9 ISSN

2 2 WYDARZENIA Sobota Październik 2014 TRZY PYTANIA DO Imieniny: Aldony, Andronika, Brunona, Burcharda, Dobromiła, Emanuela, Emiliana, Firmin, Marii, Mariana, Placyda, Probusa i Zenaidy Jeleny Nikitkowej, administratorki Mai Ram Yoga Ashram Późna jesień to dobry czas na oczyszczanie, odnowę, wzmocnienie i przygotowanie organizmu do zbliżającej się zimy. Czy joga może nam w tym pomóc? Jak najbardziej. Zapraszamy wszystkich na bezpłatne zajęcia z jogi Mai Ram, które odbywają się we wtorki i czwartki. Początek o godzinie W tych dniach odbędą się zajęcia z jogi Basic therapy, a w sobotę o godzinie odbędą się zajęcia z jogi Basic. Ćwiczenia odbywają się w Wilnie przy ulicy Augustijonų 2. Czym różni się joga Basic therapy od jogi Basic? W tych dwóch rodzajach jogi człowiek pracuje na trzech poziomach: psychicznym, fizycznym i duchowym. Uczy się szacunku do otaczającego świata, do siebie a w szczególności do własnego ciała, by zacząć je traktować zgodnie z jego przeznaczeniem. Joga oznacza więc harmonię ducha i ciała. Basic therapy to łagodny styl jogi, przygotowujący raczej do medytacji. Natomiast joga Basic to styl bardziej dynamiczny, wymagający większego wysiłku i pięknie rzeźbiący ciało. KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Zgłaszamy kandydatów na Polaka Roku 2014 Przed kilkoma tygodniami na swych łamach ogłosiliśmy tradycyjny, a tak popularny wśród naszych Czytelników plebiscyt Polak Roku W tym roku będzie kolejny 17. Jak sugeruje jego nazwa Polak Roku jest to uhonorowanie osób, które w ciągu mijającego roku dokonały czynów wartych upamiętnienia w naszej polskiej kronice na Litwie. Dlatego zapraszamy do udziału, składając listownie nazwiska osób (obowiązkowo z uzasadnieniem), których czyny i obywatelska postawa wobec spraw życiowo ważnych dla nas, Polaków, zamieszkujących Litwę, kwalifikują do zdobycia zaszczytnego tytułu Polak Roku Zgłoszenia kandydatów w nieograniczonej ilości mogą składać osoby fizyczne, jak też organizacje społeczne oraz prywatne firmy. Cieszy to, że nasi Czytelnicy dostrzegają pracę ludzi bardzo różnych zawodów zarówno polityków, duszpasterzy oraz zwykłych robotników. Następnie Kapituła Plebiscytu, w skład której wchodzą osoby, które już były Polakami Roku, przeanalizuje każdą zgłoszoną przez Was kandydaturę i zaproponuje listę składającą się z 10 osób do głosowania. A głosowanie odbywać się będzie przez kupony wycięte z gazety (niekserowane!) i nadsyłane do redakcji. Podliczenia głosów dokona kapituła. Zapraszamy do udziału, czekamy na zgłoszenia wraz z uzasadnieniem i krótką charakterystyką osoby kandydującej oraz dokonanych przez nią w ciągu roku osiągnięć. Zgłoszenia należy przysyłać na adres redakcji: Kurier Wileński, Birbynių 4a, LT Vilnius, Lietuva, z dopiskiem: Polak Roku 2014 do 31 października br. Zgłoszenia można też nadsyłać pocztą elektroniczną: kurierwilenski.lt Redakcja Kto może brać udział w ćwiczeniach? 3. U nas jogę można ćwiczyć od szesnastego roku życia. Zwykle największą przeszkodą do ćwiczenia jogi dla osób młodych jest brak zdolności do koncentracji i wytrwałości. Ćwicząc jogę można jednak znacząco rozwinąć zarówno koncentrację, jak i wytrwałość i przez to dla młodych osób jest ona bardzo przydatna. Dzieci młodsze zwykle biorą udział w zajęciach z jogi dla dzieci, prowadzonych w formie zabawy. Rozmawiała Honorata Adamowicz KURIER WILEŃSKI Ukazuje się od 1 lipca 1953 roku Birbynių g. 4a, Vilnius, Lietuvos Respublika, tel./fax DZIENNIK NALEŻY DO EUROPEJSKIEGO STOWARZYSZENIA GAZET CODZIENNYCH MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH Redaktor naczelny: Ro bert Mic kie wicz (tel , Zastępca red. nacz.: Aleksander Borowik kurierwilenski.lt, tel ) Sekretarz redakcji: Lucja Stankevičiutė (tel , Dziennikarze: Honorata Adamowicz, Justyna Giedrojć, Brygita Łapszewicz, Anna Pieszko, Marian Paluszkiewicz fotoreporter Współpracownicy: He le na Gład kow ska, Witold Janczys, Ja dwi ga Pod most ko, Stanisław Tarasiewicz, Ali na So bo lew ska, Krzysztof Subocz, Ju lit ta Tryk Dział Promocji: Jolanta Baniukiewicz re kla ma (tel , re kla rier wi len ski.lt), (tel , kol rier wi len ski.lt). Wydawca: VšĮ Kurier Wilenski Druk: VšĮ Vilnijos žodis Ma te ria łów nieza mó wio nych re dak cja nie zwra ca. Za strze ga so bie pra wo do skra ca nia i ad iu sta cji tek stów. Za treść ogło szeń re dak cja nie od powiada. Opi nie Czy tel ni ków za war te w ich li stach nie za wsze są zbież ne z opi nią re dak cji. Redaktor dyżurny: Honorata Adamowicz Projekt/Program jest współfinansowany ze środków finansowych otrzymanych od Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach konkursu na realizację zadania Współpraca z Polonią i Polakami za granicą.

3 KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. WYDARZENIA 3 Człowiek jest wielki nie przez to, co posiada, lecz przez to, kim jest nie przez to, co ma, lecz przez to,czym się dzieli z innymi Jan Paweł II Ukochanej Mamusi, Babci, Prababci, Wspaniałej Teściowej KSAWERYNIE STANKIEWICZ z okazji pięknego Jubileuszu 90-lecia Urodzin życzymy dobrego zdrowia, słonecznych dni i opieki Pani Ostrobramskiej na dalsze lata! ZDJĘCIE DNIA PULS KURIERA Twe serce żywo bije Twe serce zna troski bliskich Twe serce ciosy życia mężnie znosi Twe serce wiary strzeże i umacnia w wierze Twe serce trudu nie zna, nie narzeka Twe serce pomaga bliskim w potrzebie i biedzie To serce Matki najdroższe na świecie, które nigdy nie zawodzi Kochające dzieci Bronisława, Jadwiga i Leonard z rodzinami Dlaczego mnie kochasz? Chyba za Twoje jasne włosy i uśmiech uroczy. Za to, że robi się ciepło, gdy patrzę w Twoje oczy... A może dlatego, że nie kochając żyć już nie umiem, Bo miłość do Ciebie to moja słodka niewola. Kocham Cię po prostu dlatego, że jesteś moja Jola. A Ty mnie?... Bo jesteś jedyny, kogo chcę widzieć, gdy się budzę. Bo ufam Ci, Robercie, i nigdy się z Tobą nie nudzę. Bo chcę zostać matką, jeżeli Ty będziesz ojcem. A może po prostu tak zechciał ktoś w Niebie, Bo żyję i czuję, że byłam stworzona dla Ciebie... Najserdeczniejsze życzenia z okazji ślubu składamy naszej Koleżance redakcyjnej Jolancie Baniukiewicz oraz jej Wybrankowi Robertowi Balkiewiczowi Niech trzy wieczne cnoty wiara, nadzieja i miłość towarzyszą Parze Młodej w pięknej nowej podróży przez całe życie, a poczucie humoru niech pomoże poradzić z problemami w dni pochmurne. Zespół redakcyjny Kuriera Wileńskiego Do zmywania rzeźb na Zielonym Moście, wysmarowanych czerwoną farbą, zabrał się samorząd stołeczny Fot. Marian Paluszkiewicz KOMENTARZ DNIA Nasi olbrzymi historii Większość nosiła brody, zawsze chodzili w długich, mundurowych płaszczach (specjalnie dla nich zaprojektowanych, gdyż w czasach, gdy walczyli nie mieli mundurów). Salutowali im wojskowi, a cywile zdejmowali przed nimi czapki. Żadna uroczystość nie mogła się bez nich obejść, a wymieniani byli wśród gości jako pierwsi, w pierwszym rzędzie ich też sadzano. O kim mowa? O powstańcach styczniowych, którzy w ten właśnie sposób byli traktowani po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w roku Dziś o tym stosunku do bohaterów walk o wolność Ojczyzny się nie wspomina. Sam o nim się dowiedziałem zupełnie przypadkiem. I stąd refleksja: dlaczego w ten sam sposób albo przynajmniej zbliżony nie są traktowani żołnierze Armii Krajowej, Polskiego Korpusu generała Andersa, powstańcy warszawscy? Czy nie zasługują na podobny szacunek? Stosunek do własnej przeszłości świadczy także o planach narodu na przyszłość. Międzywojenna Polska w przyszłość patrzyła z optymizmem i odważnie, a jej polityka historyczna to odzwierciedlała. Polacy wiedzieli, że stoją na ramionach olbrzymów. Naszych zaś olbrzymów traktujemy gorzej niż sto lat temu. Co to o nas świadczy? Rajmund Klonowski CYTAT DNIA Malala Yousafzai to duma Pakistanu tak premier tego kraju Nawaz Sharif określił działaczkę na rzecz dostępu dziewcząt do edukacji w krajach islamskich po przyznaniu jej w piątek, 10 października, Pokojowej Nagrody Nobla LICZBA DNIA litów przeznaczyły Departament Dziedzictwa Kulturowego i Samorząd Wileński na restauracje muru obronnego Wilna

4 4 WYWIAD KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Młodzi, ambitni, pracowici: Szymon Noreikis Kontynuujemy cykl rozmów z młodymi Polakami Wilna i Wileńszczyzny. Ambitnymi, pracowitymi, do wielu z nich pasuje określenie: utalentowanymi. Jak realizują swoje plany i marzenia? Co im sprzyja, co przeszkadza? Jacy w ogóle są. Mamy nadzieję, że dzięki tym wywiadom powstanie coś w rodzaju mówionej fotografii młodego pokolenia Polaków z urodzenia lub wyboru na Litwie. Poproszę na wstępie: kilka słów o sobie Urodziłem się w Wilnie, w mieszanej rodzinie litewsko-polskiej. Jedni mówią do mnie Simas, Simonas, drudzy Szymon. Ukończyłem Szkołę Średnią im. S. Stanevičiusa. Potem studiowałem filologię fińską na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Uzyskałem stopień licencjata. Mam 24 lata. Wiem, że pochodzisz z rodziny, w której dominowały nauki ścisłe. Rodzice architekci, babcia i dziadek Regina i Romuald Brazisowie fizycy. Skąd Twoje zainteresowanie filologią? W dzieciństwie lubiłem czytać napisy w różnych językach na opakowaniach. Próbowałem coś zrozumieć. Przyczyną też może być dwujęzyczność wyniesiona z domu. Kiedy odkryłeś tak na poważnie zamiłowanie do języków obcych? W wieku 15 lat zainteresowałem się językiem łotewskim. Nawet kupiłem sobie litewsko-łotewskie rozmówki. Na urodziny dostałem słownik litewsko-łotewski. Uczyłem się tego języka. Gdy nadarzyła się okazja, próbowałem mówić po łotewsku. Pomyślałem sobie, że dobrze by było nauczyć się szwedzkiego i norweskiego. Tak się szczęśliwie złożyło, że podróżowałem z rodzicami po krajach skandynawskich. Pierwszy raz tam byłem, gdy miałem siedem lat. Potem tych wojaży było bodaj jeszcze pięć: jechaliśmy przez Szwecję, Norwegię, Finlandię. Wracaliśmy przez Estonię i Łotwę. Zwiedzaliśmy także inne kraje Europy, ale najbardziej pociągała nas Skandynawia. Powiem szczerze, że czułem się źle, gdy przebywając w jakimś kraju, nie mogłem się porozumieć w jego języku. Na pierwszy ogień z języków skandynawskich? Norweski. Najpierw swoim zwyczajem uczyłem się samodzielnie i nawet w Wilnie uczęszczałem na kursy tego języka. Niestety, trochę zapomniałem tego, czego się nauczyłem, bo po prostu nie miałem z kim rozmawiać po norwesku, a w Norwegii nie byłem już cztery lata. Szkoda, bo mówiono mi, że dobrze opanowałem intonację norweską, potrafiłem mówić z dobrym akcentem. Ostatecznie jednak wybrałeś fiński? Zainteresował mnie, ponieważ jest najtrudniejszy. Ma aż 15 przypadków deklinacji. Dla porównania język polski siedem. Pomyślałem sobie, że szwedzki i norweski przy dobrej chęci potrafię opanować samodzielnie, a nad fińskim trzeba poważnie popracować. Ładny to język? Bardzo podoba mi się jego brzmienie. Jest inny od szwedzkiego i norweskiego, które należą do grupy języków germańskich podgrupa północna lub skandynawskich. Natomiast fiński jest spokrewniony m. in. z estońskim, karelskim, węgierskim. Należy do grupy języków ugrofińskich. Byłeś w Karelii... Uczestniczyłem w ekspedycji naukowej (socjolingwistycznej) w tym kraju. Załapałem się przypadkowo. Kolega zaproponował, a profesor koordynator projektu zgodził się. Porozumiewałem się tam po fińsku, ponieważ Karelowie są spokrewnieni z Finami. Oczywiście posługiwałem się też rosyjskim. Muszę przyznać, że z powodu pewnego ograniczenia językowego byłem raczej obserwatorem niż aktywnym uczestnikiem. Mój Szymon Noreikis podczas podróży po Skandynawii Fot. archiwum kolega Fin bardzo dobrze mówi po karelsku. Wędrowaliśmy po wsi Tuksa z dyktafonem i aparatem fotograficznym. Dokąd najbardziej chciałbyś wyruszyć w ekspedycję? Na moich nowych studiach co najmniej jedna ekspedycja będzie obowiązkowa. Pragnę zwiedzić znowu Karelię, Udmurcję i inne ugrofińskie kraje na terenie Rosji. Jakie jeszcze języki chciałbyś opanować? Uczę się udmurckiego. Do nauki zmotywowali mnie moi znajomi z Udmurcji. Mam podręczniki, próbuję korespondować ze swoimi przyjaciółmi po udmurcku. Jeśli czegoś nie pojmuję wyjaśniają. Język ten podobny jest do języka Komi, należy do tej samej grupy ugrofińskiej, jest tylko w innej podgrupie. Ile w tej chwili znasz języków? Polski, litewski, rosyjski, angielski i fiński. Na niższym poziomie estoński, norweski, szwedzki, trochę serbski. Poznałem wymarły w XVI wieku język pruski, przez rok na studiach w Poznaniu uczyłem się łaciny. Najbliższe plany? Rozpocząłem studia magisterskie na Uniwersytecie w Helsinkach. Kierunek języki i kultury ugrofińskie. Chciałbym też zrobić doktorat na tej uczelni. Zająć się pracą naukową, wyruszać w ekspedycje, podróżować. Słowem, marzę być językoznawcą. Twoje hobby prócz języków? Ostatnio dużo jeżdżę rowerem. W Finlandii koniecznie kupię sobie rower. Tam są wspaniałe trasy rowerowe z odcinkiem tzw. autostrady rowerowej. Fascynuje mnie wędkarstwo, które szczególnie popularne jest w Finlandii, krainie tysiąca jezior. Ponadto lubię fotografować. Pozdrów, proszę, Czytelników Kuriera Wileńskiego po fińsku. Bardzo chętnie. Terveiset Helsingistä hyvät Kurier Wilenskin lukijat! Hyvää syksyn jatkoa! Rozmawiała Justyna Giedrojć

5 KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. POLSKA GOSPODARKA 5 The New York Times chwali polską gospodarkę Nad Wisłę ściągają kolejne międzynarodowe koncerny. W Polsce już powstaje wiele produktów takich firm jak Ikea czy Volkswagen. Swoje centra otwierają tu także Amazon i Google. To zainteresowanie, jak napisał The New York Times, pokazuje, że Polska dobrze sobie radzi ze stojącymi przed nią wyzwaniami. Pisząc o polskiej gospodarce, popularny amerykański dziennik zauważył, że w ciągu ostatnich sześciu lat Polska była jedynym państwem w Europie, którego PKB rósł w każdym kwartale. Od 2008 roku PKB Polski wzrósł o 25 procent. Poprawę widać również w statystykach dotyczących eksportu. W 2003 roku z Polski wyeksportowano towary o łącznej wartości 53 mld dolarów. W 2013 roku wartość eksportu osiągnęła poziom 203 mld dolarów. Amerykański dziennik przypomniał jednocześnie, że rosnąca gospodarka umożliwia niektórym polskim firmom, np. Grupie Azoty, wchodzenie na zagraniczne rynki. W Polsce swoje ośrodki produkcyjne i dystrybucyjne otwierają kolejne międzynarodowe firmy Fot. archiwum Tania, jak na warunki Europy Zachodniej, siła robocza sprawia, że wiele firm widzi w Polsce produkcyjną i dystrybucyjną bazę. Centra dystrybucyjne otworzył już w Polsce Amazon. Nad Wisłą obecne są również inne amerykańskie przedsiębiorstwa: 3M, General Motors czy Procter & Gamble. Co więcej, Google zapowiedział, że otworzy w Warszawie kampus wspierający miejscowe start-upy. Polska gospodarka nie jest oczywiście wolna od problemów. W ostatnich latach wzrost PKB zaczął hamować, spadając z 4,5 procent w roku 2011 do 1,6 procent w roku 2013, deficyt budżetowy osiągnął niepokojący poziom, a wydatki konsumpcyjne nieco osłabły. Niemniej stosunkowo silna gospodarka pozwoliła Polsce na poprawienie swojej pozycji w borykającej się z kryzysem Europie. Polskie firmy kolejowe w czołówce Kiedy popatrzymy na ekspansję polskiego kapitału, polskiego sprzętu technicznego i technologii w kolejnictwie, to widać, że weszliśmy na trwałe do europejskiej czołówki powiedział w czwartek wicepremier i minister gospodarki Polski Janusz Piechociński. Wziął on udział w otwarciu IV Kongresu Kolejowego w Łodzi, gdzie prawie 900 menadżerów spółek kolejowych, samorządowców i dostawców rozwiązań dla transportu szynowego dyskutuje o problemach polskiego kolejnictwa. Mogę powiedzieć z satysfakcją, że praca, która została w ostatnich latach wykonana powoduje szczególnie w tym obszarze, który był bardzo zaniedbany, a więc przewozy pasażerskie to, że możemy z dumą powiedzieć: wchodzimy w rok 2015 z rekordową, także na rynku europejskim, liczbą nowego, świetnego efektywnego taboru powiedział Piechociński. Wicepremier podkreślił, że powodem do dumy może być fakt, że znaczna część tego taboru jest wytwarzana w polskiej przestrzeni gospodarczej i przez polski kapitał. Dodał, że nowe korytarze transportowe i zmiany w przemyśle sprawiają, że nie tylko polska kolej, ale cała logistyka, spedycja i transport cały czas podlegają potężnym turbulencjom. Wygasają jedne rodzaje przemysłu, powstają nowe. Kolej jest przywiązana do tych tradycyjnych górnictwa, energetyki, hutnictwa. Stąd m. in. ta wielka determinacja naszego rządu, aby zwiększać uprzemysłowienie kraju, aby restrukturyzować skutecznie i modernizować te dziedziny powiedział Piechociński. PLUS - MINUS PZU przejmie Lietuvos draudimas PZU może przejąć AB Lietuvos draudimas. PZU otrzymało zgodę na transakcję od Litewskiej Rady Konkurencji. Zgoda została wydana pod warunkiem dokonania sprzedaży przez PZU biznesu obejmującego ubezpieczenia autocasco oraz biznesu obejmującego ubezpieczenia mieszkań i domów na rzecz podmiotu trzeciego w określonym terminie. W kwietniu 2014 r. PZU podpisał umowę zakupu od RSA spółek Lietuvos draudimas AB, AAS Balta i Codan Forsikring A/S oraz działającego w Polsce Link4. Łączna kwota transakcji wyniesie około 360 mln euro. Elektrownia atomowa w Polsce Elektrownia atomowa w Polsce coraz bliżej. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) już wydał zgodę na stworzenie wspólnego przedsięwzięcia przez PGE, KGHM, Tauron i Eneę. Czempioni polskiej energetyki chcą wspólnie budować pierwszą elektrownię atomową w Polsce. Polskie jabłka do Indii Hinduscy importerzy są zainteresowani zakupem jabłek z Polski i jest szansa, aby sprzedać tam nawet 100 tys. ton tych owoców. Strona powstaje przy współpracy z Wydziałem Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Wilnie

6 6 Z REJONU WILEŃSKIEGO KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Uroczystość inauguracji Gimnazjum Meilė Lukšienė w Mariampolu 7 października br. Szkoła Średnia Meilė Lukšienė w Mariampolu rejonu wileńskiego oficjalnie stała się gimnazjum. Z tej okazji w sali sportowej gimnazjum odbyła się uroczystość inauguracji. Społeczność gimnazjum ciepło powitała dostojnych gości, przybyłych na uroczystość: przedstawicielkę Ministerstwa Oświaty i Nauki Ramutė Zungailienė, kierownik Wydziału Oświaty Administracji Samorządu Rejonu Wileńskiego Lilię Andruszkiewicz, proboszcza Mirosława Balcewicza, córkę M. Lukšienė, dr. hab. Ingė Lukšaitė, byłego wieloletniego dyrektora szkoły Algimantasa Masaitisa, byłych nauczycieli, rodziców i innych gości. Dyrektorka gimnazjum Juratė Šidlauskienė, która rozpoczęła ceremonię inauguracji, pozdrowiła wszystkich przybyłych i cieszyła się z ogólnych osiągnięć, zdobytych podczas zabiegania o status gimnazjum. Dyrektorka szczyciła się nadanym zaledwie rok temu honorowym mianem Meilė Lukšienė, osobowości, która w swoich ideach pozostawiła dla szkoły plan na przyszłość, jak stać się prawdziwą instytucją edukacyjną wysokiej jakości. Dlatego obiecała, że gimnazjum będzie działało i kierowało się ideami tej wybitnej osobowości. Serdecznie pozdrawiała społeczność gimnazjum i cieszyła się ze statusu gimnazjum kierownik Wydziału Oświaty Lilia Andruszkiewicz, która podkreśliła, że status gimnazjum - to wielka odpowiedzialność i początek nowych prac dla wszystkich, aby mogli swoją pracą ten status uzasadnić. Święto inauguracji gimnazjum uwieczniło wspólne zdjęcie Kierownik w imieniu mer Samorządu Rejonu Wileńskiego Marii Rekść wręczyła listy dziękczynne dla kierowników gimnazjum i rozporządzenie, którym na potrzeby gimnazjum przeznacza się 1000 Lt. Z okazji tego pięknego święta słowa powitania rzekła również członkini rodziny gimnazjum, córka M. Lukšienė, dr hab. Ingė Lukšaitė, która zwracając się do uczniów życzyła skorzystać z możliwości gimnazjum, samorealizacji, odkrywania siebie i odważnego podążania do przodu, a nauczycielom wytrwałości i rozkwitu instytucji. Muzyką na żywo i dźwięcznymi pieśniami weselili zebranych uczniowie klas początkowych, zespół wokalno- instrumentalny gimnazjum, występy strzelców gimnazjum i spektakle gimnastyków ulicznych. Podczas imprezy goście usłyszeli również piękne wiersze, oglądali teatralizowany fragment Antygony Sofoklesa i zapoznali się z historią życia szkoły. Imprezę zwieńczyła najbardziej oczekiwana część uroczystości inauguracja gimnazjum, w czasie której dyrektorka Jūratė Šidlauskienė razem z Lilią Andruszkiewicz, Ingė Lukšaite i Algimantasem Masaitisem uroczyście odsłonili nową tablicę Gimnazjum Meilė Lukšienė. Następnie wszyscy nauczyciele, uczniowie i goście święta zostali uwiecznieni na zdjęciu na dziedzińcu szkoły. W tym roku w Gimnazjum Meilė Lukšienė uczy się 240 uczniów. Świadectwa dojrzałości otrzyma 56-a promocja, w której uczy się 19 dwunastoklasistów, a 11 pierwszaków, którzy zostali pierwszymi uczniami gimnazjum, będą tworzyli historię od początku. Szanowni radni, pracownicy administracji Samorządu Rejonu Wileńskiego, starostowie, sołtysi, liderzy organizacji pozarządowych, składam szczere życzenia z okazji Dnia Samorządu Terytorialnego. Dziękuję za trud i poświęcenie, za owocną pracę, za dobre pomysły i śmiałe decyzje podejmowane dla dobra mieszkańców Rejonu Wileńskiego. Życzę wielu nowych wyzwań, wytrwałości, zapału w tej ważnej i odpowiedzialnej pracy, satysfakcji z pełnienia tej doniosłej społecznej roli oraz wiary w swoją ukierunkowaną działalność. Niech kolejne lata będą wypełnione sukcesami, społeczna akceptacja niech będzie źródłem motywacji do dalszej pracy. Maria Rekść Mer Samorządu Rejonu Wileńskiego

7 KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Z REJONU WILEŃSKIEGO 7 Odbyło się posiedzenie Rady Samorządu Rejonu Wileńskiego 3 października br. na posiedzeniu Rady Samorządu zgodnie z porządkiem obrad zostało omówione 59 uchwał, dotyczących różnych zagadnień. Rada Samorządu postanowiła zwiększyć dochody budżetowe 2014 r. do 297, 9 tys. Lt na realizację projektów inwestycyjnych. Po zatwierdzeniu tej uchwały rady będzie stworzona możliwość w czas rozliczyć się za zbliżającą się do końca realizację projektów inwestycyjnych. Jednogłośnie postanowiono skompensować koszty jazdy trasą Niemenczyn - Wilno (Antokolski węzeł transportowy) w r. szk. dla wychowanków organizacji pozarządowej Centrum Społeczne Dzieci i Młodzieży, jadącym do szkół zawodowych i nieformalnych instytucji edukacyjnych. W celu efektywnego organizowania, zwiększenia i zapewnienia jakościowych usług socjalnych w instytucjach pomocy społecznej rejonu wileńskiego ustalono maksymalną dopuszczalną liczbę etatów w instytucjach usług socjalnych. Wydział Gospodarki Lokalnej przedstawił dwanaście projektów uchwał w sprawie przeliczenia cen świadczonych usług z litów na euro, które rada zatwierdziła jednogłośnie. Poparcia radnych i jednomyślnej akceptacji doczekały się również przedstawione przez Wydział Architektury i Planowania Terytorium trzy uchwały Rady, w sprawie trzech działek, znajdujących się w gminach Czarny Bór, Pogiry i Sużany, w celu sformowania działek dla potrzeb społecznych. W Pogirach planuje się wybudować plac zabaw dla dzieci i urządzić teren rekreacyjno-sportowy, we wsi Dauksze (gmina Sużany) placyk wypoczynku, a w Czarnym Borze - urządzić plażę. Ze sformowaniem działek zostaną zrealizowane i zaspokojone potrzeby społeczne. Rozszerzając infrastrukturę turystyki aktywnego wypoczynku radni zatwierdzili plany specjalnego Społeczność Szkoły Średniej w Zujunach cieszy się nowym boiskiem sportowym W nowym roku szkolnym uczniowie Szkoły Średniej w Zujunach w rejonie wileńskim otrzymali prezent w środę, 8 października, oficjalnie otwarto nowe boisko sportowe o syntetycznej nawierzchni. Od samego rana świąteczny nastrój, poruszenie odczuwało się wszędzie. Wydaje się, że nawet jesienne słońce przyczyniło się do tego: przysłało świetny prezent - dobrą pogodę. Przy ozdobionym balonami boisku zebrali się nie tylko uczniowie, nauczyciele, ale również wielu zacnych gości: starosta sejmowej frakcji Akcji Wyborczej Polaków na Litwie Rita Tamašunienė, zastępca dyrektora administracji Samorządu Rejonu Wileńskiego Albert Narwojsz, kierownik Wydziału Oświaty Lilia Andruszkiewicz, kierownik Wydziału Stosunków Zagranicznych i Informacji Dorota Lewko, specjaliści Wydziału Inwestycji, Starosta Gminy Zujuny Mirosław Gajewski, przedstawiciele Wspólnoty Zujuńskiej. Ksiądz Andrzej Jasiński poświęcił, boisko pobłogosławił dzieci i ich rodziców, pocieszył się razem z zebranymi. Dyrektor szkoły Marek Pszczołowski, Rita Tamašunienė i Lilia Andruszkiewicz przecięli tradycyjną wstęgę, ogłaszając otwarcie boiska. Dyrektor cieszył się, że projekt Urządzenie boiska sportowego w Szkole Średniej w Zujunach jest zrealizowany. Jego wartość (250 tys. Lt, z czego 90% środki funduszy strukturalnych UE, a 10% z Samorządu Rejonu Wileńskiego) niemała, więc i wynik jest widoczny. Na gumowej powierzchni zmontowano inwentarz polowy, urządzono trzypasmowe bieżnie. W trakcie realizacji projektu uporządkowano również otoczenie, ogrodzono teren, urządzono ścieżki dla pieszych i elementy małej architektury. Obecnie poprawi się jakość zajęć wychowania fizycznego, młodzież będzie miała miejsce dla bezpiecznego spędzania wolnego czasu, boisko będzie miejscem organizacji świąt wsi gminy. Symbolicznym przecięciem wstęgi uroczyście otwarto nowe boisko sportowe szlaku rekreacyjnego Niemenczyn - Santoka (około 30 km) i rekreacyjnego szlaku turystycznego w gminach Miedniki - Rukojnie (około 20 km). Po urządzeniu ścieżek będziemy dążyli, aby przyciągnąć odwiedzających i szerzej przedstawić możliwości turystyczne rejonu wileńskiego. Na posiedzeniu postanowiono oddelegować zastępcę mera Samorządu Rejonu Wileńskiego Jana Gabriela Mincewicza do tworzonej przez premiera Republiki Litewskiej grupy roboczej ds. zmniejszenia różnic społecznych i gospodarczych między regionami, gdzie zwarcie żyją przedstawiciele mniejszości narodowych. Przybyli goście składali życzenia z okazji otwarcia, życzyli osiągnięć sportowych, aktywnego wypoczynku i niezapomnianych chwil na tym boisku. Starosta sejmowej frakcji Akcji Wyborczej Polaków na Litwie Rita Tamašunienė dla dyrektora szkoły wręczyła czek na zakup sprzętu sportowego. Po przemówieniach powitalnych dla wszystkich zebranych uczniowie przedstawili program artystyczny, urządzili również mecz pokazowy. To było piękne święto w ładnym zakątku aktywnego wypoczynku na nowym boisku. To miło, że w rejonie wileńskim inwestuje się w infrastrukturę sportową, a mieszkańcy rejonu mogą dbać o swoje zdrowie, sportując czy patrząc, jak aktywnie i dobrze spędza czas nasze młode pokolenie. Strony przygotowane na podstawie informacji Samorządu Rejonu Wileńskiego

8 8 SPOŁECZEŃSTWO KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Obraz Polaka na Litwie Kto ty jesteś? Polak mały te słowa Katechizmu polskiego dziecka Władysława Bełzy na Wileńszczyźnie powinny mieć swoją adaptację Polak na Litwie. Geograficzne umiejscowienie obok określenia narodowości jest dla litewskich Polaków równie ważną częścią ich tożsamości narodowej. Do takiego wniosku doszła grupa socjologów i politologów z Uniwersytetu im. Michała Römera w Wilnie. Właśnie ukazało się ich studium naukowe Badania tożsamości polskiej mniejszości narodowej na Litwie, które jak żadne dotąd objęły wiele aspektów życia litewskich Polaków. I chociaż ze względu na metodologię badań, ich wyniki nie można uznać za reprezentatywne dla całej populacji, autorzy pracy są przekonani, że odpowiedzi grupy respondentów w dużym stopniu odzwierciedlają poglądy i stanowisko polskiej społeczności na Litwie. Nie ma możliwości przeprowadzenia reprezentatywnych badań polskiej mniejszości na Litwie, bo obiektywnie nie sposób odseparować wszystkich przedstawicieli tego społeczeństwa dla wyboru reprezentatywnej grupy respondentów. Jednak z rozmów z Polakami spoza naszego sondażu lub z osobami, które odmówiły oficjalnie udzielać odpowiedzi, wynika, że ich poglądy i opinie niewiele różniły się od odpowiedzi respondentów sondażu wyjaśnia w rozmowie z Kurierem dr Gediminas Kazėnas, jeden z autorów badań i redaktor opracowanego na ich podstawie studium naukowego. Zakres tematyczny badania, jego zasięg geograficzny i łączenie metodologii jakościowej i ilościowej uzupełnionych wnioskami z badań nad polskojęzyczną pracą dają chyba do dziś najbardziej pełny obraz Polaka na Litwie. Właśnie na Litwie, bo jak wynika z badań, dla litewskich Polaków umiejscowienie Wyznacznikami polskości jest rodzina, polska tradycja i religia geograficzne na Litwie z Wileńszczyzny jest ważnym elementem wyrazu tożsamości narodowej. W ten sposób siebie określiło odpowiednio 24,6 oraz 12,9 proc. (w sumie 37,5 proc.) respondentów. Kolejne 11,2 proc. uważa się za litewskich Polaków, co w opinii badaczy polaryzuje z pojęciem Polak na Litwie, aczkolwiek tę różnicę językową może niwelować specyfika tłumaczenia. Z kolei 36,7 proc. respondentów określiło siebie zwyczajnie jako Polak/ Polka. Kolejnym ciekawym, a zarazem ważnym aspektem jest korelacja tożsamości narodowej z regionalizmem, bo choć Polak na Litwie i litewski Polak może sugerować, że pierwiastek obywatelski dominuje nad pierwiastkiem etnicznym, to jednak marginalny odsetek utożsamiających się z szeroko rozumianą litewskością, sugeruje, że usadowienie geograficzne wcale nie niweluje etnicznego pierwiastka tożsamości narodowej Polaków na Litwie, lecz podkreśla jego odrębność zarówno w opozycji do litewskości, jak też do polskości rodem z Macierzy. Zdaniem autorów pracy, może to być wynikiem trójpoziomowych relacji tożsamości politycznych i etnicznych ogólnoeuropejskich, państwowych oraz tożsamości regionalno-lokalnej. Jak wynika z badań, ten ostatni przejaw tożsamości tkwi najgłębiej w litewskich Polakach. Stąd, być może, wynika ich ogromne przywiązanie do swojej małej ojczyzny, co jednoznacznie wynika z badań, a co też bardzo zaskoczyło jej autorów. Lokalny patriotyzm i silne więzy z miejscem pochodzenia, ze swoją małą ojczyzną, chyba najbardziej nas zaskoczyło mówi nam dr Gediminas Kazėnas. Jego zdaniem, polska mniejszość na Litwie może świecić dla litewskiej większości przykładem lokalnego patriotyzmu i przywiązania do swoich małych ojczyzn. Powyższe aspekty badań skłoniły też naukowców do refleksji, że polska mniejszość na Litwie ma zarówno charakter mniejszości etnicznej (ang. Ethnic minority), jak też mniejszości narodowej (ang. National minority). Kolejnym ciekawym zjawiskiem wynikającym z badań nad tożsamością litewskich Polaków jest ich zróżnicowanie również na poziomie lokalnym. Z badań wynika bowiem, że jeśli w Wilnie odsetek respondentów określających się po prostu jako Polacy, bez umiejscowienia geograficznego, wynosi 41 proc., to już w rejonie solecznickim zwykłych Polaków jest zaledwie 23,8 proc. str. 9» Fot. Marian Paluszkiewicz

9 KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. SPOŁECZEŃSTWO 9 ze str. 8» Obraz Polaka na Litwie Bliskość pogranicza litewsko-białoruskiego rzutuje też na pewne zawężanie lokalizacji geograficznej swojej tożsamości narodowej, gdyż największy odsetek respondentów określających się jako tutejszy jest właśnie wśród respondentów mieszkających w rejonie solecznickim. Te wyniki obalają jeden z podstawowych mitów, dogmatycznie przyjmowanych przez litewskie elity polityczne, że litewscy Polacy to spolonizowani Litwini, bez wyraźnej tożsamości narodowej, tzw. tutejsi. Zresztą nie jest to jedyny mit o Polakach na Litwie, które obalają badania. Kolejnym jest domniemana niechęć Polaków do nauki języka litewskiego oraz ich słabe powiązanie z Litwą. Z badań wynika natomiast, że dla większości Polaków ich pochodzenie narodowe (42,6 proc.) jest równie ważne jak bycie obywatelem państwa litewskiego (40,4 proc.). W tej korelacji ścisłe umiejscowienie geograficzne (Wileńszczyzna) znalazło się z kolei dopiero na trzeciej pozycji (33,8 proc.). To również potwierdza po części wniosek autorów, że Polacy na Litwie są zarówno mniejszością etniczną, jak też narodową. Z kolei jeszcze inną korelację wykazuje stosunek Polaków do kraju zamieszkania. Dla zdecydowanej większości (45,3 proc.) badanych Litwa jest ojczyzną. Kolejnych 29,2 proc. uznało ją za kraj zamieszkania, a dla kolejnych 11,7 proc. najważniejszą więzią z Litwą jest obywatelstwo kraju. Z kolei tylko 10 proc. uznaje Litwę za kraj przodków, co w zasadzie tylko wzmacnia pozycję grupy, dla których Litwa jest ojczyzną. Wracając tymczasem do polskości, to tu również mamy do czynienia z pewnym zaskoczeniem, zwłaszcza w kontekście dogmatycznego utożsamiania litewskości z językiem litewskim, co zresztą jest powodem napięć w relacjach polsko-litewskich, gdyż większość polskich postulatów jest postrzeganych przez pryzmat domniemanego zagrożenia dla języka litewskiego, czyli litewskości. Dla Polaków na Litwie natomiast język polski jest ważnym wyznacznikiem tożsamości narodowej (56 proc.) ale nie jedynym. Dla 38 proc. respondentów bycie Polakiem jest po prostu uważanie się za Polaka. Dla kolejnych 31,1 proc. jest natomiast ważne polskie pochodzenie. Dla wielu też wyznacznikami polskości jest rodzina, polska tradycja, ale też religia. Kolejnym ciekawym i zaskakującym, bo obalającym kolejny mit o litewskich Polakach, jest ich stosunek do znajomości języka litewskiego. W opinii tychże litewskich polityków pokutuje stanowisko, że Polacy nie znają języka państwowego i nie są chętni do jego nauki. Stąd też pomysły do wzmacniania nauki języka litewskiego w szkołach mniejszości kosztem oczywiście wiedzy z zakresu języka ojczystego. Otóż z badań wynika, że dla większości Polaków znajomość języka litewskiego jest rzeczą bardzo ważną. Takie stanowisko reprezentuje prawie 60 proc. respondentów. Co więcej, kolejne 33 proc. badanych uważa, że znajomość języka państwowego jest ważna. W sumie 93 proc. Badania naukowców Uniwersytetu im. Michała Römera nad tożsamością polskiej mniejszości obejmują również aspekty gospodarczy i polityczny Mówiąc o sprawach politycznych wielu respondentów posługiwało się frazesami jakby żywcem wziętymi z tytułów prasowych, czy wypowiedzi polityków. Świadczy to, że ci ludzie prezentują poglądy raczej narzucone im przez media i polityków zauważa nasz rozmówca. Niemniej, z wyników badań wynika, że Polacy żywo interesują się sprawami politycznymi, zwłaszcza dotyczącymi ich bezpośrednio. Tu na pierwszy plan wysuwa się kwestia przyjęcia Ustawy o Mniejszościach Narodowych, która jest pierwszorzędną dla ponad 40 proc. respondentów. I choć na dalszych pozycjach pozostają kwestie oświatowe, czy chociażby kwestia nazwisk i podwójnego nazewnictwa znajdujące się na samym końcu priorytetów politycznych (około 15 proc.), to należy jednak uwzględnić, że sprawy te bezpośrednio są związane z Ustawą o Mniejszościach Narodowych, co wyznacza ją na niekwestionowany problem interesujący większość Polaków na Litwie. Podobnie ważnym aspektem jest rozwój gospodarczy Wileńszczyzny, ponieważ aż 69,6 proc. ankietowanych uważa to za priorytet, aczkolwiek większość (56 proc.) uważa też, że poziom gospodarczy Wileńszczyzny w niczym nie różni się od sytuacji w innych regionach kraju. Ale już ogólną sytuację gospodarczą kraju również większość respondentów uważa za negatywną, zwłaszcza w kontekście sytuacji gospodarczej Polski. Autorami Badań tożsamości polskiej mniejszości narodowej na Litwie są naukowcy z Uniwersytetu im. Michała Römera w Wilnie: Inga Gaižauskaitė, Adas Jakubauskas, Romualdas Kacevičius, Gediminas Kazėnas i Asta Visockaitė. Badania przeprowadzono i opracowano w latach Padania przeprowadzono na grupie 411 litewskich Polaków z Wilna (40,4 proc.), rejonu wileńskiego (44,5 proc.) oraz rejonu solecznickiego (15,3 proc.). Średnia wieku respondentów wyniosła 42 lata. Przeprowadzono też wywiady indywidualne z 30 przedstawicielami polskiej mniejszości. Studium uzupełniono badaniami nad prasą polską na Litwie. Dwujęzyczne (po litewsku i polsku) studium jest dostępne na stronie internetowej Uniwersytetu im. Michała Römera oraz na stronie Kuriera Wileńskiego. Stanisław Tarasiewicz

10 10 WYWIAD KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Miłość Matek Odmienia Świat Rozmowa z Vilmą Cicienienė, koordynatorką międzynarodowego ruchu na Litwie: Matki w modlitwie. O nowym ruchu Matki w modlitwie na Litwie przeciętny człowiek bardzo mało wie. A przecież w wielu krajach stał się już on bardzo popularny. Kiedy i gdzie powstał? Jest to jeszcze bardzo młody ruch, bo powstał dopiero w1995 roku w Anglii, a jego założycielką jest Weronika Wiliams. Matka, która wychowała troje dzieci, dziś ma 10 wnuków i 5 prawnuków. Miała dobre stanowisko w pracy, dobrze zarabiała i miała opinię bardzo zaradnej biznes lady. Czyli praktycznie mówiąc, niemal wszystko, co człowiekowi do szczęścia na tym świecie potrzebne. Mimo wszystko w pewnym wieku zaczęła się zastanawiać, jaką ją ludzie zapamiętają po śmierci, co ona zostawi otoczeniu, rodzinie i bliskim i stwierdziła, że właściwie poza dobrami materialnymi, raczej nie ma co po sobie zostawić. Idea przyszła sama, gdy przeczytała książkę pt. Co świat robi dla naszych dzieci. Wtedy to tak naprawdę odkryła, jak bardzo biedne są nasze dzieci duchowo i moralnie. Jak dużo uwagi poświęcają konsumpcji, pogoni za pieniędzmi, a jak mało i słabo rozwijają się duchowo i moralnie. Bardzo to przeżywała, bo nie chciała, żeby jej dzieci rosły w tej szalonej cywilizacji w otoczeniu alkoholu, narkotyków, bez żadnych większych wartości duchowych. Ale cóż właściwie może w tej kwestii zrobić samotna, słaba i już niemłoda kobieta? Coraz bardziej się tym zadręczała, ale akurat w tym samym czasie ten sam problem dręczył jej bratową Sandrę. Co więcej, Sandra miała dwukrotnie na wpół sen na wpół jawę, podczas którego usłyszała czyjś głos: módlcie się. Obie kobiety w ciągu miesiąca medytowały nad tym wydarzeniem, aż się wreszcie zaczęły gorąco modlić, by rozpoznać, czy jest w tym wola Boża, czy może tylko zwykła dewocja. Obie modląc się, wierzyły, że jeśli Bóg uzna to za dobrą sprawę, to pozwoli jej się rozwijać, jeśli nie to idea sama obumrze. No i nie obumarła. Jak to się stało, gdzie swoją ideę reklamowały, może w kościołach, czy pismach religijnych, czy jeszcze w jakiś inny sposób? Nigdzie się nie reklamowały. Po prostu dzieliły się pomysłem z koleżankami, znajomymi, ci z kolei ze swoimi znajomymi. Najpierw to rozeszło się w Anglii, potem w innych krajach Europy. Ruch rzeczywiście chwycił, bo okazało się, że jest to problem nie tylko jednego czy kilku państw, ale praktycznie całego świata. Bardzo wiele matek miało problemy z dziećmi, wnukami natury moralnego zachowania się, korzystania ze szkodliwych używek, wszelkiego rodzaju niezgody w rodzinie itp. i w ciszy każda z nich z osobna stale się za nich modliła. A więc nie był to już problem poszczególnych osób, nie był to problem rodzin z marginesu społecznego. Bardzo często kłopoty miały z tym rodziny wykształcone, dobrze materialnie usytuowane, rodziny porządne i głęboko wierzące, a nawet zaangażowane w ruchy charytatywne. Zarówno Weronika, jak i Sandra w ciągu miesiąca gorąco się obie modliły w tej intencji, by przekonać się czy ich pomysł pochodzi od Boga, czy może jest tylko zwykłą dewocją. Gdy ruch zaczął Weronika Wiliams założycielka ruchu się rozszerzać, uznały, że sam Bóg tego chce i wzięły się do roboty i nazwały ten ruch: Matki w modlitwie. W ilu mniej więcej krajach ruch: Matki w modlitwie jest znany? W tej chwili dokładnie 108 krajach świata, a książeczka z modlitwami za dzieci i wnuki jest już wydana w 40 językach, w tym także po polsku. Swoistym mottem książeczki jest list św. Jeremiasza: Powstrzymaj głos twój od lamentu, a oczy twoje od łez, bo jest nagroda za twoje trudy wyrocznia Pana powrócą oni z kraju nieprzyjaciela. Jest nadzieja dla twego potomstwa wyrocznia Pana wrócą synowie w swe granice. Kto może należeć do takiego ruchu czy tylko matki wierzące, czyli chrześcijanki, mające dzieci itp.? Uczestniczki ruchu Matki w modlitwie wywodzą się z wielu wyznań, kultur i krajów, co sprawia, że spotkania mogą się nieco różnić pomiędzy sobą. Różnymi modlitwami można się modlić, ale za podstawę powinny służyć te podane w książeczce Matki w modlitwie. Do grup modlitewnych mogą należeć osoby nawet niemające dzieci, np. osoby samotne, zakonnice. Chodzi tu bowiem nie tylko o modlitwę za własne dzieci, ale dzieci całego świata. Mogą to być nasze chrzestne lub bierzmowane dzieci albo po prostu jakieś dziecko przybrane w sensie duchowym. Modlitwy mogą też być bardzo różne. Niektóre grupy więcej czasu mogą poświęcać na wyrazy uwielbienia, inne mogą włączyć rozważania życia Jezusa na podstawie tajemnicy różańca. Jeszcze inne mogą więcej uwagi poświęcać, wsłuchując się w głos Pana, czytając Jego Słowo Pismo Święto. str. 11»

11 KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. WYWIAD 11 ze str. 10» Miłość Matek Odmienia Świat Jeśli pamiętamy życiorys św. Marty, to kobieta ta prawie 20 lat bezustannie modliła się o nawrócenie syna, w przyszłości św. Augustyna. Nikt, nawet sam Bóg nie obiecuje, że jego droga będzie łatwa, ale obiecuje, że będzie bardzo owocna i warta największego trudu Dlatego niemal każde spotkanie bywa inne. Ponieważ przed rozpoczęciem takiego spotkania zawsze prosimy Ducha Świętego, żeby nas prowadził według aktualnego w tej chwili dla nas problemu. Duch Święty zna potrzeby każdej z nas i jeśli nawet nie wysłucha w tej chwili naszej modlitwy lub nie tak wysłucha, jak chcemy, to On lepiej wie, co nam na dobre wyjdzie. Jeśli pamiętamy życiorys św. Marty, to kobieta ta prawie 20 lat bezustannie modliła się o nawrócenie syna, w przyszłości św. Augustyna. Nikt, nawet sam Bóg nie obiecuje, że jego droga będzie łatwa, ale obiecuje, że będzie bardzo owocna i warta największego trudu. Mówimy o tych grupach modlitewnych. Ile osób może do jednej z takich grup należeć i jakie są wymagania? Wymaganie jest tylko jedno: głęboka wiara i chęć modlitwy za młodzież całego świata. Jeśli nasze dzieci i wnukowie będą lepsi to i nasza starość będzie lepsza, poza tym pozostawimy po sobie niezniszczalny i trwały testament. Jeśli chodzi o grupy, to najmniejsza może się składać już nawet z 2 osób, a największa z 8. Pamiętamy z pewnością, że Chrystus powiedział, iż gdziekolwiek dwoje albo troje zbierze się w Jego Imię i będzie o coś szczerze prosić, otrzyma. Dlaczego nie większe grupy niż 8 osób? Chodzi o atmosferę większego skupienia i podobnych poglądów. Im mniejsza grupka, tym więcej porządku. Spotykamy się zwykle raz w tygodniu, najczęściej niedzielami, bo po mszy św. jest najwygodniej. Spotykać się na modlitwę Weronika Wiliams i Vilma Cicienienė można w kościele, domu parafialnym, kaplicy, a nawet w domach prywatnych. Pomimo że modlitwy dobieramy według własnego gustu, rozpoczynamy każde spotkanie zawsze modlitwą do Ducha Świętego, by nas ukierunkował i oświecił. Bardzo ważnym aspektem przy takich spotkaniach jest dziękowanie Bogu za dar macierzyństwa jako takiego, bo to właśnie my, matki, jesteśmy tym kościołem dla naszych dzieci. Jak praktycznie wyglądają takie spotkania? Jak już wspomniałam, zaczynamy modlitwą do Ducha Świętego. Ale wszystkiemu temu powinna towarzyszyć odpowiednia atmosfera. Należy się uprzednio nieco wyciszyć. Na stoliku ustawiamy krzyż, dwie palące się świece i koszyczek, do którego wrzucamy białe okrągłe kółko, na którym jest wpisane imię, za kogo chcemy się modlić. A każdy modli się nie tylko za swoje wybrane imię, ale za wszystkie imiona i intencje, które trafiły do koszyczka. Czy macie jakieś dowody skuteczności Waszych modlitw, a jeśli tak, to czy dzielicie się swoim świadectwem? Jak najbardziej. My nazywamy to małymi cudami. Bo czyż nie jest cudem dla matki, że po 10 latach jej syn przestał pić, narkotyzować się. Może rodzeństwo, które się nienawidziło, teraz się pojednało. Może dziecko włączyło się w jakąś działalność charytatywną i przez to zmieniło swój tryb życia. Na pierwszy rzut oka to niby drobiazgi, ale dla rodziny, szczególnie dla matki to prawdziwy cud. A jak się mają sprawy na Litwie z tym jakże szlachetnym ruchem? Cy już istnieje, a jeśli tak, to, jak dawno? Istnieje już od kilku lat, a Weronika Wiliams ostatnio po raz trzeci gościła na Litwie. Sam ruch natomiast Matki w modlitwie na Litwie rozpowszechnił się w 2000 roku. Początki były na Żmudzi. Żmudź do tego najszybciej i najaktywniej się włączyła. Włączyło się także Kowno, Koszedary, mamy też aktywne grupy w Wilnie w kościele pw. św. Kazimierza, pw. św Jana Bosko, pw. św. Józefa, pw. bł Matulewicza i in. Bardzo chcemy i modlimy się o to, by jak najwięcej takich grup powstawało na całym świecie. Na Litwie dominująca większość grup, to są grupy litewskie. A jak z grupami polskimi? Z Polską mamy dobre kontakty. Stanowczo brakuje nam grup polskich na Litwie, szczególnie na Wileńszczyźnie. Bardzo zapraszamy chętnych do wspólnej modlitwy. Pomóżmy swoim dzieciom, wnukom, pomóżmy swoją modlitwą odmienić świat. Telefon kontaktowy , pani Vilma. Mail Julitta Tryk Fot. archiwum

12 12 REPORTAŻ KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Orsza 1514 święto nielegalne (3) Smoleńsk nazywany był bramą do Moskwy lub patrząc od wschodu wrotami na Litwę. Leżąca na tym samym szlaku Orsza przez naszych określana była furtką do Smoleńska. Stąd duża ilość walk stoczonych o to miasto. W XV-XVII w. odbyło się blisko dziesięć dużych bitw i niezliczona ilość podchodów. Znad Dniepru i Kropiwny, pól bitewnych zaznaczonych zwycięstwem hetmana Ostrogskiego, ruszyliśmy z przyjacielem na turystyczny podbój Orszy. Zwiedzając zabytki tego miasta, otwarliśmy kolejną kartę historii wschodnich rubieży Wielkiego Księstwa Litewskiego dzieje Rusinów, Litwinów, Polaków. Ujrzeliśmy również dzień obecny Białorusinów, bodajże największych spadkobierców WKL. Poznając miasto i jego dzieje ciągle jednak powracał temat victorii orszańskiej. Zbędne w czasie zwiedzania miasta plecaki zostawiliśmy nieopodal miejsca noclegu u pierwszego napotkanego przy swoim letnisku gospodarza. Sześćdziesięcioletni mężczyzna taką prośbą był wielce zdziwiony i zmieszany, ale nie odmówił nam. Okazało się potem, że w ten sposób przysporzyliśmy mu wiele strachu. Wieczorem przywitał nas z wyraźną ulgą na sercu i bladym uśmiechem na twarzy. Po roztopieniu lodów półlitrówką, przy wspólnej kolacji, z przejęciem opowiadał o swoich obawach: Od razu nie zwracałem uwagi na te»mieszki«(ros. worki). Potem jednak pomyślałem dlaczego ot tak prosto zostawiono je u mnie? O zgrozo! Może to narkotrafik gdzieś z Wołgogradu? I zaraz przyjdą w czapkach z niebieskim otokiem albo jeszcze gorzej mafia Parę godzin dręczyłem się, aż się zwróciłem po radę do przyjaciela. Ten spojrzał na te»mieszki«i z uśmiechem rzekł takije że pridurki kak ja. Ja tut chodził i syn moj chodził. Tut z pałatkami na koncerty przyjeżdżają, ale ostatnich 10 lat Baćka nie pozwala i milicija goniajet. Informacja o spotkaniach i koncertach z okazji Bitwy Orszańskiej bardzo nas ucieszyła, Pod Orszą Rosjanie po raz pierwszy w 1941 r. użyli słynne katiusze, o czym świadczy ustawiona nad Dnieprem makieta ciężarówki Zwrócony wiernym katolicki kościół św. Józefa lecz kolejny raz usłyszeliśmy o nim, jako o święcie nielegalnym. Sercem Orszy kiedyś był zamek. Od XIII wieku pod panowaniem książąt litewskich, a wzniesiony prawdopodobnie w XI w. jako drewniany gród. W opisie z 1569 r. jest bardziej okazały: posiadał 5 wież, w połowie murowanych, a w połowie drewnianych, mury zamkowe wówczas miały wysokość 8 metrów, natomiast miasta bronił ziemny wał z 3 bramami. Właśnie po zwycięskiej Bitwie pod Orszą, ale niekorzystnej wojnie z Moskwą ( ) i utracie Smoleńska, Orsza stała się forpocztem Litwy na Wschodzie. Dlatego 1551 roku król Zygmunt August zwolnił miasto na 10 lat od podatków w celu zebrania odpowiednich funduszy na modernizację twierdzy. Powstał wówczas wyposażony w artylerię silny kompleks obronny, co pozwoliło w drugiej połowie XVI w. odpierać kolejne trzy ataki wojsk moskiewskich. Militarne znaczenie Orszy wzrastało lub malało w zależności od rozszerzenia granic WKL na wschód, lub ich cofnięcia. W lepszych czasach Orsza rozwijała się bardziej gospodarczo i kulturowo, a po kolejnej utracie Smoleńska ponownie wzrosło znaczenie fortyfikacji Orszy. Wojny i czas nie oszczędziły jednak zamku. Dzisiaj miejsce twierdzy orszańskiej zaznaczone jest wzniesieniem przypominającym wały obronne, na którym ustawiono pomnik w kształcie bramy z datą pierwszej wzmianki Orszy rokiem Jedynym ocalałym po zamku fragmentem jest kamienny most nad starą fosą. Zachowały się jednak budynki klasztorne Bazylianów, Franciszkanów, Trynitarzy, podominikański kościół św. Józefa z początku XIX w. oraz prawosławne zespół Kuteińskiego monastyru Bogojawleńskiego oraz cerkiew Narodzenia NMP. Większość tych zabytków pochodzi z XVII-XVIII stulecia, najczęściej nie posiada już zniszczonych przez bolszewików świątyń, w pewnym okresie odgrywało rolę magazynów lub domów mieszkalnych i takowymi niektóre pozostają do dziś. Czynne są monastyr Bogojawleński z barokową cerkwią św. Trójcy, cerkiew Narodzenia NMP oraz zwrócony wiernym katolicki kościół św. Józefa. Historia świątyń i klasztorów doskonale ukazuje walkę, jaka toczyła się o dusze na dalekich wschodnich rubieżach. Katolickie zakony szerzyły wpływy kultury łacińskiej, w czym prym wiodło Towarzystwo Jezusowe. Właśnie jezuici w 1604 założyli w Orszy kolegium, które dawało odpowiednio dobre wykształcenie i było początkowo najdalej wysuniętą na wschód takiego poziomu katolicką uczelnią. Budynek kolegium Jezuitów zachował się, niedawno był odnawiany, a mieści się tam obecnie muzeum oraz restauracja. str. 13»

13 KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. REPORTAŻ 13 ze str. 12» Orsza 1514 święto nielegalne (3) Wypisane łacińskimi literami słowo V PANU, utrwaliły w świadomości miejscowych, że to staroje polskoje kładbiszcze W dawnej i współczesnej historiografii rosyjskiej, w literaturze oraz w filmach, czuć ogromną niechęć do polskich jezuitów, których konkurencyjna działalność zagrażała wręcz moskiewskiemu patriarchatowi. Po rozbiorach, a zwłaszcza po stłumieniu Powstania Styczniowego, w Orszy ukazała się przewaga prawosławia, kiedy skasowano wszystkie katolickie i grekokatolickie zakony oraz zamknięto część kościołów. XX wiek przyniósł zmianę przyszli bolszewicy i wszystkich pogodzili, likwidując prawie wszystkie świątynie. Znacząca ilość katolickich klasztorów oraz kościołów, także udział Polaków w bitwach o Orszę, sugerowały, że muszą być inne ślady polskości w tym mieście. Cmentarze oczywiście są doskonałym przykładem historii, więc z Romkiem Sieniuciem udaliśmy się na poszukiwania polskich grobów. Według map szybko odnaleźliśmy pierwszy cmentarz. Zbiorowe mogiły blisko 30 tys. radzieckich żołnierzy i cywili z okresu II wojny światowej, kiedy o Orszę, znaczący węzeł kolejowy, toczyły się zażarte boje. Należy przypomnieć, że właśnie pod Orszą Rosjanie po raz pierwszy w 1941 r. użyli słynne katiusze, o czym świadczy ustawiona nad Dnieprem makieta ciężarówki ze śmiercionośną wyrzutnią rakiet. Następnie dotarliśmy na cmentarz żydowski. Wyznawcy judaizmu w większych ilościach napłynęli do Orszy w XVIII w. i już po stu latach stanowili prawie 50 proc. mieszkańców. Starsze napisy na grobach po hebrajsku, natomiast nowsze już po rosyjsku, świadczyć mogą o asymilacji Żydów w społeczeństwie sowieckim. Później odnaleźliśmy cmentarz zaznaczony jako proletarskij. Ironia losu, gdyż nazwę cmentarza można by uznać obrazą najstarszym lokatorom tej nekropoli, których stanowiska i zasługi wobec cara są dumnie wypisane na grobach. Część mogił oczywiście bez krzyży, które zanikały w Związku Sowieckim jednocześnie z wiarą. Tam się dowiedzieliśmy, że jest także staroje polskoje kładbiszcze. Uradowani ruszyliśmy we wskazanym kierunku. Trafiliśmy bez trudu, ale pierwszy grób, drugi oraz na pozostałych napisy wyłącznie cyrylicą. Napotkani ludzie jednakże potwierdzili, że to polskoje kładbiszcze. Dlaczego? Polskoje, ponieważ tu pochowany jest jakiś pan brzmiała odpowiedź. Odnaleźliśmy mogiłę pana. Stuletnie konary drzew dosłownie wrosły w metalową płytę z nazwiskiem ONGERMAN, niżej epitafium: ZESNUL V PANU 4 kvetnia 1908 r oraz niżej odpočivej v pokoji. Sądząc według pisowni, Czech bądź Słowak, jakimś losem rzucony daleko od ojczyzny. Jednakże wypisane łacińskimi literami słowo V PANU, utrwaliły w świadomości miejscowych, że to staroje polskoje kładbiszcze. Możliwe kiedyś były inne groby, właśnie Polaków, co by bardziej pasowało do nazwy. Tutaj warto przytoczyć przykład mentalności Białorusinów z przełomu XIX-XX w. ukazany przez Melchiora Wańkowicza w Szczenięcych latach. Opisując mieszkańców z okolic rodzinnego majątku, położonego gdzieś między Borysowem i Orszą, podaje: Do pojęcia pańskości nieodłącznie były przywiązane polskość i katolicyzm. Często pisze o stosunku chłopów do szlachty i pańskiej wiary. Chłop, zapytywany o wyznanie, drapał się w głowę i odpowiadał wstydliwie: Nieczem chwalitsia. Mużyckoj. Krążąc w okolicach cmentarza, nawiązaliśmy rozmowę z robotnikami ustawiającymi pomnik w nowej części nekropolii. Ponownie to samo tłumaczenie nazwy starego cmentarza no bo polski pan tam leży. Czy są inne polskie groby w Orszy? dopytywałem. Na tym cmentarzu nie widziałem, ale przy drodze na Dubrowno jest krasnyj granit z polskimi literami, chocieł jego szlifanuć, lecz ciężki zaraza Tam i został. To szlifanuć (odszlifować), zacierając wcześniejsze napisy w celu sporządzenia nowego nagrobka, dobitnie wyjaśnia przyczynę braku polskich grobów. Przypomniały się wówczas opowiadania miejscowych ze wsi Gadźkowszczyna o płytach cmentarnych z polskimi napisami branych do budowy letnisk nad Dnieprem, położonych akurat po przeciwnej stronie rzeki od pól victorii orszańskiej. Prymitywny wandalizm, dorabianie się na cmentarnych płytach albo często stosowana przez władzę sowiecką praktyka zakładania na cmentarzach parków bądź gmachów użytku publicznego, zatarły tę część polskiej historii wschodnich rubieży dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zachowały się nieliczne groby, podobne jak mogiła polskiego pana, którą wrośnięte w nią drzewa nie pozwoliły wydarć z dziejów Orszy. cdn. Waldemar Szełkowski Fot. archiwum Czynne są niektóre cerkwie. Większość tych zabytków pochodzi z XVII-XVIII stulecia

14 14 FELIETON Życiowe chitrości KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. W dzisiejszym dniu, jedenastego października, to człowiek ładnej pogody musi lękaćsia, abo Gdy na Aldony dzień jasny, w marcu śniegu zaspy. A tak naogół Gdy październik z wodami chadza, mroźny grudzień przyprowadza. Jak i to Gdy w październiku klon wcześnie opada sroga zima zapowiada. A jeśli już gdzie na przyroda dasia, miej uważna oka na trawy, leszczyny, jarzębiny... Wisz, ludowa mądrość mówi: Jeżeli w jesień chwasty wysoko wyrosły będzi dużo śniegu i Gdy dobrze zarodzą leszczyny i jarzębiny będzi groźna zima. To podług wszystkich znaków na niebie i ziemi, zołkość za para miesięcy dasia nam porządnie w znaki. A że na dziś nieroztropnemu haniebnie ciężku kołdybaćsia w tej życi, to niechaj garść życiowych chitrościów pozwolamsia sypnąć. Od kumy Hieronimowej, starej Bałajanowej i rozgarniętegu Kalikstegu, co to długu na tym świecie żywszy, niejedno widziwszy, i jak przyjęta mówić, nie z jednego garku kasza jadszy. Wisz, dziś modnie organizm odtruwać, przeróżne dyjety oczyszczające używać, detoksykaćja upotrzebiać. A może prościej żyć zawszystkim bez tych toksynów, truciznów, znaczysia? Wtedy trzeba co? Nie zapatrywaćsia na te światowe i miejscowe gwiazdy i nie czytać ob ichnie kaprysy z oczyszczaniem bo możnu niechcącu więcyj biedy nabraćsia, czym tołku dobićsia. Wisz, matka przyroda tak zaprogramowawszy naszy organizm, aby sam oczyszczałsia od tak zwanych szlaków. Aha, to dzień należałoby zaczynać od wypicia szklanki ciepłej wody z cytrynu. Pół godziny przed jedzeniu. A i potem, przez cały dzień, picie wody nie zaszkodzi. Bo określona ilość cieczy, to warunek naturalnego oczyszczenia organizmu. Można dodać trocha imbiru albo ogórkowego soku. Przed jedzeniem zrobić wdech wydech. Głęboku wdychając toksyny wydzielająsia pietnaście razy aktywniej. Zatu przed jedzeniu trzy razy wdech wydech i jeści nie śpieszająćsia, dokładnie żując. Na zdrowia dobrze działaju te wszystkie ziarkowate. Rudy ryż, ziarnisty chleb, gryka, niesłodki owies, mąka twardych gatunków. Nie zaszkodzu: zielona sałata, brokoli, fasola, jabki ze skórku. I wiadomu, bez ruchu ni tudy i ni siudy. Sport zaktywizui obrót krwi i wydzielanie toksynów garantowany. Niedrennie wypotnieć od sercy. Nu, od pracy fizycznej, znaczysia, czy łaźni. Patrzaj, nawet pracując, siedząc w krześle, możnu tyle ile posportować. Nu, a zieloniny to trzeba wałkować jak najwięcyj. Ot, w dyjetach kazana liczyć kalorii, a ważniej, jednakuż, liczyć ilość zjedzonych warzyw. To i na imunitet dobrze, i na funkcja oczyszczania wantroby i nyrków. A w lodówce muszu być świeże owocy, warzywy, jajki i naturalne mliczne produkty. Bez dodatków. Wisz, w składzie ma być nie więcyj pięcu komponentów, bo produkt, to tobie nie tablica Mendelejewa. Choć raz w tygodniu, przez cały dzień trzeba jeść tylku naturalny produkt. Nie stronić od kefiru, kwaśnego mlika, naturalnego jogurtu, bo mikroorganizmy mającesia w tych produktach haniebnie pożyteczne człowieku. A te całe procedury hidrokolonoskopii tylku szkodzu albo wypłukuju wszystko na niet. I co drennego, i co dobrego za jedno. Choć to bardzo na dziś popularna rzecz. Jednu słowu: chcesz być zdrowym jedz najmniej słodyczy, tłustych rzeczy, smażonych i wędzonych. Raz dziennie wypij kefiru. Choć wiadomu, że w życi najczęściej, co smaczne i przyjemne, to najczęściej szkodliwe. I czemuż to tak przymyślona? Nu, ale w życi trzeba wiedzieć dużu czegu. Ot, na ten przykład, sok czarnej porzeczki haniebnie pomocny, na bóli menstruacyjne: pół szklanki trzy cztery razy w dzień. Jeżeli bolu nogi szmaruj rycynu i zakładaj wełniane szkarpetki. A tuszona dynia i marchiewka jakwisz odczyści organizm od różnych truciznów. A na wszystku pasuju migdały. I czyszczu organizm, i wzmacniaju wzrok, io polepszaju działalność mozgów. Czyścicielem przychodzisia i seler. A soli dobrze wypędza napój: pół szklanki kwasnego mlika, pół szklanki przemletych sucharów, pół łyżeczki sody i niechaj postoi, jakich sześć godzin, potem odcedzić. I na skórne problemy też pomocne leki z Bożej apteki. Skóra oparzył? Przykładaj tarkowana kartofla, wkroiłsia myj młode liści pokrzywy, łoż na rana i obwiązuj. Trzymaj pół godziny. Tarkowana marchiewka pasui na rany narywające i zmniejsza ból. Jednu słowu, do zażywania ran używająsia i tarkowane buraki, cybula. Zmieszana z cukrem i prostym mydłem. A na pryszczy pomocny napar z suszonych liściów śliwy. Harbuzowy miękisz pasui na popalona skóra od słonca. A jeszcze ludowa mądrość radzi moczyć ręcy w kartoflanym odwarze. Na rozdrażnienie skóry pasui akurat. Jednu słowu: dobrej Wam jesieni, sytej i bezpiecznej życzy Wincuk Bałbatunszczyk z Pustaszyszek

15 KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. WYDARZENIA 15 Nowe życie Czarnego Anioła ze str. 1» To cud zaiste, że w ciągu tak krótkiego czasu Czarny Anioł jeden z najpiękniejszych i najcenniejszych pomników na Rossie, któremu groziło nawet osunięcie się ze skarpy ożył i stał się świetną wizytówką umiejętności konserwatorów, którzy dokonali tego cudu powiedział wczoraj na Rossie Jarosław Czubiński, ambasador RP na Litwie. Okazją było ukończenie prac restauratorskich właśnie na tym obiekcie będącym dziełem słynnego warszawskiego rzeźbiarza Leopolda Wasilkowskiego. Zgromadziła ona wielu ludzi, którzy byli bezpośrednio związani z odnową tego pomnika oraz turystów, wilnian, dla których ten symbol Rossy figura smukłego anioła z wielkimi skrzydłami i spętanymi łańcuchem rękoma na grobie Izy Salmonowiczówny jest tak ważna. Prezes Społecznego Komitetu Opieki nad Starą Rossą Alicja Klimaszewska nie mogła ukryć radości, że tak długo zabiegane starania (osiem miesięcy) przyniosły wreszcie tak piękny rezultat. Najtrudniejsze było uzyskanie pozwolenia na to, by pracami zajęli się specjaliści z Polski, którzy między innymi niepierwszy raz przychodzą z pomocą Rossie. Dzisiaj nawet sama przyroda się cieszy, że prace restauratorskie dobiegły końca. Cieszy się duszyczka tak młodo zmarłej, w wieku 24 lat Izy Salmonowiczównej. Przy okazji restauracji odnaleźliśmy też jej metrykę śmierci z kościoła św. Janów, a mianowicie, że Iza (pełne imię Izolda), córka Zygmunta, który między innymi jest pochowany obok córki, zmarła na gruźlicę, a nie jak to dotąd tłumaczyli niektórzy Ambasador Jarosław Czubiński oraz konsul generalny RP w Wilnie Stanisław Cygnarowski razem z Alicją Klimaszewską, prezes SKOnSR przewodnicy z powodu nieszczęśliwej miłości. Wracając do odnowy, to oczywiście najważniejsze było uzyskanie pieniędzy. Dlatego na ręce pana ambasadora Jarosława Czubińskiego oraz radcy-ministra, konsula generalnego RP w Wilnie Stanisława Cygnarowskiego i wszystkich konserwatorów polskich, którzy tu pracowali, składam podziękowania dla całego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP, które to nas wsparło finansowo restauracja 110 lat liczącego pomnika kosztowała 130 tysięcy złotych powiedziała Alicja Klimaszewska. Prezes Alicja Klimaszewska przypomniała okres, kiedy to przed rozpoczęciem prac do Wilna przybyła grupa specjalistów z Warszawy, aby kolejny raz przyjrzeć się, w jakim stanie jest ten pomnik i podjąć decyzję o restauracji Akcja sprzątania i zbiórka zniczy rozpoczyna się 15 października br. A przynosić te światełka można do Domu Kultury Polskiej, jak też do księgarni Elephas na Antokolu oraz konserwacji najpiękniejszego i najcenniejszego pomnika na wileńskiej Rossie. W składzie tej delegacji byli: Janusz Mróz, konserwator metalu, Zenon Sadecki, konserwator rzeźby kamiennej, dr hab. Janusz Smaza, ekspert Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP, konserwator rzeźby kamiennej i elementów architektury, Piotr Zambrzycki, ekspert w dziedzinie konserwacji rzeźby, reprezentujący Społeczny Komitet Opieki nad Starą Rossą w Wilnie, główny konserwator Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie. A potem rozpoczęły się prace, które w fantastycznym wprost tempie zostały zakończone. Przypomnijmy, że ostatnie prace renowacyjne pomnika Izy Salmonowiczównej przeprowadzone były w 1995 roku. A kilka lat przedtem (w roku 1992) nagrobek Izy Salmonowiczównej był wpisany do rejestru państwowego chronionych zabytków Litwy. Lata jednak zrobiły swoje. Pomoc restauratorów była konieczna z racji na pęknięcie bocznej płyty okalającej część górną cokołu wykonanego z labradorytu oraz bardzo zły stan ceglanego fundamentu i inne rodzaje zniszczeń. Opracowaniem metodyki prac konserwatorsko-restauratorskich zajęła się znana specjalistka w tej dziedzinie Elvyra Veronika Telksnienė. I oto po fantastycznym wprost tempie prace zostały zakończone. Przy tej okazji było wiele serdecznych słów dla obu stron polskiej, a konkretnie wyżej wymienionego ministerstwa, które widzi potrzebę takiej współpracy oraz dla Ministerstwa Kultury Litwy które robi wiele, by groby, nagrobki na tej tak starej nekropolii żyły, bo są przecież pomnikami wspólnej przeszłości. Najwięcej ciepłych słów padło oczywiście pod adresem niestrudzonej prezeski Społecznego Komitetu Opieki nad Starą Rossą Alicji Klimaszewskiej, która dziękując za dokonania, już marzy, by zadbać o odpowiednie ogrodzenie tego miejsca, a na najbliższe tygodnie planuje kolejną, tradycyjną już akcję sprzątania Rossy oraz zbiórkę zniczy, by podarować światełko dla każdego najbardziej zapomnianego grobu. Akcja sprzątania i zbiórka zniczy rozpoczyna się 15 października br. A przynosić te światełka można do Domu Kultury Polskiej, jak też do księgarni Elephas na Antokolu.... Nad postumentem lekko unosząca się wiotka postać anioła zrywa łańcuchy łączące go z ziemią i gestem odżegnuje się od niej. Tylko fałda szaty podtrzymuje ją na cokole. Twarz anioła piękna, uduchowiona. Czarny Anioł, kruszący pęta ziemskie dzięki talentowi polskich specjalistów ożył i przez kolejne lata znów będzie prawdziwą ozdobą tej starej wileńskiej nekropoli... Helena Gładkowska Fot. Marian Paluszkiewicz

16 16 DLA DZIECI KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Cześć! Co jakiś czas piszę, wspominam, mówię o przyjaźni. Ten temat jest dla wszystkich ludzi bardzo ważny. Bez przyjaciela, ale takiego prawdziwego nie jest łatwo. Kto nim może być? Każdy: brat, siostra, mama, tato, kolega, znajomy, sąsiadka Jaki jest prawdziwy przyjaciel Czy możliwa jest przyjaźń na odległość? Oczywiście! Jeżeli kogoś poznaliśmy na koloniach, w sanatorium czy gdzieś indziej, to można pisać do siebie listy, które utrzymają przyjaźń, jeśli tylko zechcecie. Na ponowne spotkanie też jest szansa. Może w tym samym miejscu, a może jeśli Wasi rodzice się zgodzą będziecie mogli się odwiedzić. Zaproście przyjaciela na przykład na ferie zimowe albo na wakacje. Ktoś trzeci?! Zawsze byliście razem, a tu pojawia się ktoś trzeci i nie jesteście już najważniejsi i jedyni dla swojego kumpla? Jeszcze nie wszystko stracone. Czy wyobrażacie sobie, że w trójkę również można być przyjaciółmi? Szkoda tylko, że w ławce nie mogą siedzieć więcej niż dwie osoby. Jest jeszcze jeden wspaniały sposób poszukajcie czwartej osoby do kompletu. Przyjaźń? Tak, ale nie za wszelką cenę Jest w waszej klasie paczka, która lubi się popisywać? Chcecie do niej przystać? Możecie spróbować, ale pamiętajcie, iż prawdziwi przyjaciele do niczego nas nie zmuszają. Bo wiecie, że bywa: Jeżeli zrobisz to, czy tamto, to będziesz z nami. O, nie! Macie swoje zdanie i nie zmuszajcie się do niczego, czego nie chcecie robić. Na prawdziwych przyjaciół warto zaczekać. Jak postępuje prawdziwy przyjaciel? Ma 10 zasad postępowania 1. Przyjaciel nigdy nie zawodzi. 2. Przyjaciel zawsze dotrzymuje słowa. 3. Przyjaciel nigdy nie zdradza tajemnic. 4. Przyjaciel zawsze służy dobrą radą. 5. Przyjaciel nigdy nie oszukuje. 6. Przyjaciel zawsze Cię wysłucha. 7. Przyjaciel nigdy Cię nie wyśmieje. 8. Przyjaciel zawsze będzie Cię bronił. 9. Przyjaciel nigdy Cię nie obgada. 10. Przyjaciel zawsze Ci pomoże. Poznajemy świat: na wesoło Najwspanialsze miejsca na Starym Kontynencie Stary Kontynent czyli Europa Skalna ambona. Patrząc na Preikestolen, można odnieść wrażenie, że ta skalna platforma została tam wykuta celowo jako platforma widokowa. Tymczasem, twórcą tej jednej z najbardziej charakterystycznych atrakcji turystycznych Norwegii jest sama natura. Preikestolen to szczyt wznoszący się ok. 600 m ponad lustro wody fiordu Lysefjordem. Jego charakterystyczny płaski wierzchołek ma 25 m na 25 m. W dosłownym tłumaczeniu słowo preikestolen oznacza kazalnicę lub ambonę. Ten nietypowy blok skalny powstał prawdopodobnie ok. 10 tys. lat temu na skutek pęknięcia skał spowodowanego działaniem mrozu. Norwegia... to kraj położony na Półwyspie Skandynawskim. Stolicą Norwegii jest Oslo. Mimo że kraj ten zamieszkuje niespełna 5 mln ludzi (czyli tak naprawdę niewiele), należy on do najbogatszych na świecie. Jednym z bogactw mineralnych Norwegii jest ropa naftowa, wydobywana z dna Morza Północnego. Kraj ten zajmuje pierwsze miejsce na świecie pod względem produkcji energii elektrycznej w przeliczeniu na jednego mieszkańca. W tym kraju niemal cała produkowana energia pochodzi z hydroelektrowni. ALE DOWCIP! Mama mówi do Mądrali: Twoja wychowawczyni znów dzisiaj skarżyła się na ciebie. To niemożliwe! odpowiada Mądrala. Dziś przez cały dzień byłem na wagarach.

17 KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Wzrok podstawowym zmysłem człowieka Wzrok jest podstawowym zmysłem człowieka oraz wielu zwierząt. Narządem tego zmysłu są oczy. Oko widzi dzięki temu, że dociera do niego światło. Różne zwierzęta potrzebują do widzenia różnych ilości światła. Oczy wszystkich ssaków, a więc m. in. człowieka, szympansa, psa, kota czy niedźwiedzia są zbudowane i działają podobnie. Część oka, która rejestruje obraz, nazywa się siatkówką. Jest to błona zbudowana z komórek światłoczułych. Są ich dwa rodzaje: czopki (dzięki nim widzimy kolory) oraz pręciki (dzięki nim widzimy kształty i zauważamy ruch). Zwierzęta, które mają tysiące oczu! Pomóż pokonać labirynt DLA DZIECI 17 Niektóre zwierzęta, np. owady (m. in. pszczoły, muchy, ważki), mają tzw. oczy złożone. Każde z nich składa się z setek, a nawet tysięcy maleńkich oczek! Każdym oczkiem widzą tylko mały fragment otoczenia. Dopiero obrazy odbierane ze wszystkich oczek składają się na cały obraz. Obraz widziany przez owada składa się więc jakby z setek maleńkich obrazków (trochę jak puzzle cały obrazek składa się z kawałków, które są na poszczególnych puzzlach). Takie widzenie nazywamy mozaikowym. Za pomocą oczu złożonych nie można jednak dobrze widzieć kształtów, za to możliwe jest dobre odróżnianie barw i natężenia światła. Niektóre owady nie muszą się ruszać, żeby widzieć wszystko naokoło głowy. Niektóre zwierzęta nie mają typowych oczu. Na przykład krewniacy dżdżownicy mają jedynie skupiska komórek światłoczułych na powierzchni ciała. Za ich pomocą rozróżniają tylko światło od ciemności, a nie widzą kolorów i kształtów, nie wiedzą też, skąd pada światło. Inne zwierzęta mają tzw. oczy kubkowe jakby dołki w ciele, na dnie których są komórki światłoczułe. Dzięki nim oprócz światła i ciemności zwierzę może odróżnić, skąd pada światło. Tak widzą np. ślimaki. 10 zasad zdrowego żywienia Co robić, by fajnie wyglądać, być zdrowym i dobrze się czuć? Ma na to wpływ to, co jecie! Zasada 3 źródłem energii w diecie powinny być głównie produkty zbożowe znajdujące się w podstawie piramidy (na dole) to produkty zbożowe, w które powinien obfitować codzienny jadłospis (przynajmniej 5 porcji). Te produkty to dla organizmu główne źródło energii oraz błonnika wpływającego na prawidłową pracę jelit, a także witamin z grupy B i składników mineralnych. Oprócz kanapek z pieczywa pełnoziarnistego (ciemnego razowego i typu graham), poleca się także ryż pełnoziarnisty niełuskany (brązowy) oraz kaszę gryczaną i jęczmienną. Dobrym i zdrowym rozwiązaniem jest też razowy makaron. Lizus czy kujon? Kogo uznalibyśmy za lizusa? Taką osobę, która jak trzeba posprzątać w klasie po lekcjach, to jest pierwsza chętna? Czy taką, która zawsze odpowiada na pytania wychowawczyni, nawet jeśli są niewygodne, a do tego uważa, że właściwie każdy nauczyciel jest kimś ciekawym? Taka osoba jest zwykle lubiana przez wszystkich nauczycieli, a nielubiana przez zdecydowaną większość klasy. Lizusami najczęściej zostają osoby mało wyluzowane, które nie mają znajomych w klasie, bo jakoś nie umieją nawiązać przyjaźni, no i żeby nie czuć się zupełnie samotnie, chcą być zauważone i docenione chociaż przez nauczycieli. Często z lizusami myleni są kujoni, dla których najważniejsza jest nauka i dobre oceny, a więc siłą rzeczy też skupiają na sobie sporo uwagi nauczycieli, no i są też przez nich lubiani, bo nie sprawiają żadnych kłopotów. To, że mi zależy na ocenach, nie znaczy przecież, że trzymam sztamę z nauczycielami, a nie z kolegami z klasy, a czasem czuję, że oni tak myślą. I to jest strasznie niesprawiedliwe! złości się Tomek, który prawie zawsze ma najwyższą średnią w szkole. I trochę ma w tym swoim zdenerwowaniu racji, bo w końcu kto by chciał być niesprawiedliwie oceniany?

18 18 BYĆ KOBIETĄ PLOTECZKI Wreszcie ślub Na ślubnym kobiercu stanęła ostatnio znana para. Jedynak Krystyny Brazauskienė Ernestas Butrimas zdecydował się wreszcie na związek małżeński ze swą wybranką Jurgitą Alsytė. Para ma już dwójkę dzieci. Przyjęcie weselne odbyło się na szesnastym piętrze hotelu, który należy do Krystyny, jej byłego męża Antanasa Butrimasa i syna Ernesta. Przybyło około 70 gości. Program przygotował aktor Vytautas Rumšas (junior). Wśród gości było wiele znanych ludzi: koszykarze, aktorzy, przedsiębiorcy. Na weselu był także ojciec Ernesta były mąż Krystyny, Antanas Butrimas. Z nową wybranką Były legendarny piłkarz, a obecnie trener Edgaras Jankauskas przybył między innymi na to wesele z nową damą serca. Zupełnie niedawno rozstał się z piosenkarką Viliją Pilibaitytė (Mia), ale jak widać, oboje nie wpadli w rozpacz z powodu zerwania ze sobą. Edgaras przedstawił swą wybrankę byłą uczestniczkę grupy Olialia 20-letnią Viktorię Staponaitė z Połągi. I jeszcze jeden ślub W pałacu w Wace Trockiej odbył się jeszcze jeden ślub znanej pary. Projektantki ubrań Viktorii Jakučinskaitė oraz przedsiębiorcy Vitalijusa Jančenkovasa. Widocznie tyle czasu było nam potrzeba, aby się zdecydować na to, czy chcemy być ze sobą razem powiedziała Viktoria. Para ze sobą jest już od 13 lat. Stronę przygotowała Helena Gładkowska KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Oznaki, że o sobie zapominasz Jeśli uważasz się za mistrzynię zarządzania czasem i że nad wszystkim panujesz, to możesz nie zwracać uwagi na sygnały, które świadczą o tym, że myślisz o potrzebach wszystkich wokół, z wyjątkiem własnych. A oto oznaki, że twoje potrzeby zeszły ostatnio na dalszy plan. Twoje włosy przestały rosnąć. Zdrowe włosy rosną kilka milimetrów na miesiąc. Jeśli zauważyłaś, że od jakiegoś czasu w ogóle się nie wydłużają, nie wpadaj w panikę. Lepiej zastanów się nad swoim trybem życia i sposobem odżywiania. Wytłumaczenie najczęściej jest najprostsze: może brakować ci witamin i mikroelementów. Czego potrzebujesz, aby włosy znów zaczęły rosnąć? Witaminy B12, wapnia, żelaza i cynku. Niewykluczone także, że włosy przestały rosnąć, ponieważ niewystarczająco o nie dbasz. Nie chodzi tylko o regularne wizyty u fryzjera (zniszczone końcówki powinno się obcinać co ok. 2-3 miesiące), ale także zbyt rzadkie mycie. Brud i tłuszcze wydzielane przez skórę głowy powodują podrażnienie i stany zapalne mieszków włosowych, przez co włosy, zamiast rosnąć stoją w miejscu. Chwalisz się koleżankom, że spaliłaś trochę kalorii podczas codziennych domowych obowiązków, takich jak zmywanie naczyń, prasowanie albo mieszanie ciasta na ulubione babeczki dzieci? Oczywiście nic w tym złego, pod warunkiem, że nie wmawiasz sobie, iż dbanie o dom i innych ludzi (nawet najbliższych) jest równoznaczne z dbaniem o siebie. Zastanów się, ile razy w ciągu tygodnia znajdujesz czas na swoje ulubione aktywności: rower, bieganie. Jak często robisz rzeczy, które sprawiają ci przyjemność? Jeśli uważasz, że równowaga między obowiązkami a przyjemnościami jest zachowana, to świetnie. Dodatkowe 50 kalorii spalonych podczas zmywania może tylko cieszyć. Zaczynasz używać kosmetyków męża, partnera, dzieci. Jeśli są przeznaczone również dla ciebie nie ma problemu. Jeśli jednak sięgasz po pastę do zębów dla wrażliwych dziąseł, chociaż sama takich nie masz, po przeciwłupieżowy szampon, choć sucha skóra głowy to nie twój problem nie jest dobrze. To sygnał, że wpadłaś w pułapkę myślenia: ja się nie liczę, ważne są potrzeby innych. Dostajesz w prezencie coś, czego nie chcesz. Według ankiety jednego z amerykańskich serwisów zakupowych, wymarzonym prezentem walentynkowym większości pytanych kobiet była wycieczka, ale 45 proc. z nich dostało kwiaty, a 41 proc. partner zaprosił na kolację do restauracji. Aby dostać to, na czym nam zależy, trzeba najpierw o tym powiedzieć. Ta sama zasada dotyczy także wszystkich innych życiowych kwestii. Na przykład: masz psa, bo prosiły cię o to dzieci, chociaż sama uwielbiasz koty albo skoro trzy twoje przyjaciółki biegają, ty robisz to z nimi, choć w rzeczywistości nie cierpisz joggingu. Trzy razy w tygodniu jesz resztki. Nikt nie lubi zjadać resztek z lodówki, ale bycie odpowiedzialnym obywatelem świata oznacza, że nie powinno się wyrzucać jedzenia. Jeśli z jakiegoś powodu osobą, której w twoim domu przypada konsumowanie Zastanów się, ile razy w ciągu tygodnia znajdujesz czas na swoje ulubione aktywności Fot. archiwum takich kulinarnych rarytasów, jesteś ty, wiedz, że określenie dbać o siebie raczej do ciebie nie pasuje. Od roku nie prosiłaś o podwyżkę. Tymczasem o podwyżkę warto prosić, nawet gdy firma oficjalnie ogłasza zamrożenie płac. Nie tylko rosną wtedy szanse na większe zarobki, ale także dzięki przygotowaniom do rozmowy z szefem pracownik zdaje sobie sprawę, jak wiele dobrego robi dla firmy. Codziennie w taki sam sposób związujesz włosy. Jaka jest twoja ulubiona fryzura? Czy nie ta, którą robi się najszybciej? Bo zawsze jest coś ważniejszego do zrobienia. Związujesz włosy pierwszą z brzegu gumką i już jesteś gotowa, by pomagać wszystkim wokół: mężowi w wyprowadzeniu psa, dzieciom w spakowaniu książek twoich ostatnich transakcji bankowych dotyczyło innych osób. Prezent dla siostrzenicy, rachunek za telefon syna, dodatkowe ubezpieczenie zdrowotne dla rodziny, kurs angielskiego, najnowsza gra komputerowa, wycieczka szkolna... Która z tych transakcji dotyczyła ciebie? Życie, zwłaszcza rodzinne, często wymaga, by na innych wydawać więcej niż na siebie, ale możesz przecież co miesiąc odkładać symboliczne grosiki z myślą, że to tylko twoje pieniądze. Chowając tę kwotę na dno szuflady, już możesz zastanawiać się, na co je wydasz: na nowe buty czy wizytę u kosmetyczki?

19 KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Burak dobry na lato i na zimę Burak był już znany nad Morzem Śródziemnym od co najmniej lat i znany był jako burak dziki. Składał się głównie z liści i zawiązków korzenia. Walory lecznicze liści cenili medycy starożytnego Babilonu. Za ich przykładem poszli Grecy i Rzymianie. Potomkowie tych ostatnich tak zasmakowali w tym warzywie, że zaczęli jeść nawet jego mizerne korzonki. Dlatego próbowali zwiększyć ich rozmiar. Udało się to dopiero włoskim ogrodnikom w XVI wieku. Z czasem buraki stały się bardziej zróżnicowane. Dziś znamy ćwikłowe, pastewne i cukrowe. Warzywa korzeniowe, im są większe, tym prawdopodobnie bardziej naszpikowane chemicznymi nawozami. Warto wiedzieć, że najwięcej walorów smakowych i zdrowotnych mają odmiany czerwone. Który jest najzdrowszy? Burak ćwikłowy musi być w dobrym gatunku, czyli mieć cienką skórkę, a w przekroju jednolitą barwę i błyszczący miąższ. Im ciemniejszy, tym bogatszy w antocyjany. Jego marmurkowata faktura świadczy o nadmiarze celulozy, która w żołądku fermentuje i jest ciężkostrawna. Najsmaczniejsze są buraki o średnicy nieprzekraczającej 8 cm. Botwina to niedojrzała O czym warto pamiętać przy robieniu przetworów 1. Owoce i warzywa przeznaczone na przetwory muszą być dojrzałe, zdrowe, świeże, dokładnie umyte i osuszone. Zachowanie czystości jest bowiem podstawowym warunkiem trwałości przetworów, a dotyczy on nie tylko owoców i warzyw, ale także wszystkich używanych naczyń oraz narzędzi. 2. Do przygotowywania przetworów najlepsze są naczynia i narzędzia (noże, drylownice itp.) z nierdzewnej stali lub emaliowane (koniecznie bez żadnych uszkodzeń). postać buraka ćwikłowego, jest mniej kaloryczna od buraków i w 89 proc. składa się z wody. Zawiera mnóstwo potasu, trochę fosforu, sodu i żelaza oraz mnóstwo witamin. Przepis na kiszony sok z buraków 1/2 kg buraków skórka z razowego chleba czosnek koperek lub natka pietruszki cukier sól Buraki umyj, obierz, pokrój w plastry i ułóż w kamiennym garnku. Zalej je 1 litrem przegotowanej wody. Dodaj pokrojony w plastry czosnek, chleb, łyżkę cukru i soli. Przykryj gazą, odstaw w ciepłe miejsce na 3-5 dni. Sfermentowany sok przecedź, przelej do wyparzonych butelek. Można go przechowywać w chłodnym miejscu kilka dni. Burak ćwikłowy musi mieć cienką skórkę 3. Do marynat najlepiej używać zamiast octu spirytusowego, octu winnego lub kwasku cytrynowego, wówczas będą mniej kwaśne, a następnie pasteryzować je. 4. Pasteryzacja zabezpiecza przetwory przed psuciem się, a pasteryzować można wszystko owoce w soku własnym, warzywa i owoce kiszone lub marynowane, pasty, sosy, sałatki, pikle. Proces ten polega na wstawieniu słoików z przetworami do większego naczynia (duży garnek lub kociołek) z wodą Przed podaniem przypraw solą i cukrem, posyp zieleniną. Sałatka na zimę do wszystkiego Buraki dokładnie myjemy i gotujemy nie obierając ich. Gdy są już miękkie, odstawiamy we wrzątku do ostygnięcia. W ten sposób bardzo lekko zdziera się skórka. Następnie ucieramy na tarce do buraków. Utarte ponownie wrzucamy do osolonego wrzątku, dodajemy nieco octu, by miały ładny kolor. Jeszcze chwile gotujemy, dodając ziarenka pieprzu i liść laurowy do smaku. Gdy wszystko się zagotuje, wraz z polewą wlewamy do słoików, do każdego wrzucając mały ząbek czosnku. Słoiki zakręcamy i przewracamy dnem do góry do ostygnięcia. Taka sałatka wspaniale się nadaję się na zupę, na sucho do mięs, ryby, śledzia i jako dodatek do innych warzywnych sałatek. Fot. archiwum niedosięgającą przykrywek i gotowania w temperaturze st. Celsjusza. Czas gotowania zależy od ilości użytego cukru lub octu i jest podany w każdym przepisie. 5. Odmianą pasteryzacji jest pasteryzacja na sucho. Gorące przetwory wlewa się wówczas do wyparzonych słoików, które należy od razu szczelnie zamknąć, odwrócić dnem do góry i umieścić pod kocem lub w gorącym piekarniku. Na sucho pasteryzuje się konfitury, chutneye i sosy. SMACZNEGO! 19 PORADY BABUNI Kiszonki Produkty kwaszone w całości (jabłka, śliwki, grzyby, ogórki, itp.) muszą być w naczyniach układane ściśle i zalane solanką. W początkowym okresie fermentacji kiszonki powinny stać w ciepłym miejscu, a później należy je przenieść i przechowywać w bardzo zimnej piwnicy (4-8 st. Celsjusza) lub po dokładnym ukiszeniu przełożyć do małych słoików i pasteryzować przez minut. Pasteryzowane kiszonki nie tracą swoich walorów smakowych ani dietetycznych. Kiszone warzywa i owoce Do kiszonek możemy używać różnych przypraw w zależności od upodobań smakowych. Bierzemy np. małe cebulki, czosnek, paprykę, gorczycę, chrzan, koper, jałowiec, kminek, estragon, cząber, pieprz, ziele angielskie, a także liście dębu, winorośli, wiśni lub czarnej porzeczki. Grzybom przyda ostrości dodanie do kiszenia jodłowych szpilek. Kiszenie w beczkach Najpierw trzeba dobrze umyć beczkę, na dnie ułożyć gałązki jałowca, sparzyć je, tak aby każda deseczka nasyciła się zapachem jałowca. Beczułkę należy przykryć watowaną kołdrą i do środka kadzi włożyć mocno nagrzany kamień. Woda syczy i głucho pomrukuje pod kołdrą i nowa porcja aromatu jałowcowego wsiąka w beczułkę. Chodzi tu jednak nie tyle o zapach jałowca ( ), ale w ten sposób dokonuje się dezynfekcji, a jest to gwarancja, że zimą grzyby nie sfermentują i nie zaczną pleśnieć. Strony przygotowała Julitta Tryk

20 20 ROZRYWKA KURIER WILEŃSKI Sobota, 11 poniedziałek, 13 października 2014 r. Serce na dłoni psychotest Wzruszasz się, gdy ktoś opowiada jakąś smutną historię. Gwałtownie reagujesz na krzywdę innych. A może to tylko wielkie udawanie. Może płacz ci po prostu łatwo przychodzi. Odpowiedź znajdziesz w teście. 1. Na ulicy, w kinie, na spacerze... a) okazujesz czułość tylko osobie, którą darzysz względami...2 b) całujesz i obejmujesz wyłącznie małe dzieci...1 c) jesteś chłodna, uważasz, że ze sprawami intymnymi nie należy się obnosić Uwielbiasz filmy, których bohaterowie to... a) ludzie twardzi, pewni siebie...3 b) niepoprawni romantycy...2 c) ludzie nieprzystosowani do życia Do twoich bliskich należą tylko... a) osoby, które nie afiszują się ze swoimi uczuciami...3 b) ludzie obdarzeni ogromną wrażliwością...1 c) ci, którzy potrafią rozszyfrować intencje innych Gdy twój przełożony zbyt poufale odnosi się do swoich podwładnych... a) czujesz się poniżona...3 FOTODOWCIP b) czujesz się dowartościowana...2 c) jest ci miło, że stać go na ciepłe gesty...1 Ponad 10 punktów Do współpracowników podchodzisz z ogromną rezerwą. Nie pozwalasz sobie na zbyt poufałe gesty, co nie znaczy, że nie jest ci przykro, gdy komuś w twojej obecności dzieje się krzywda. Potrafisz wówczas ostro i stanowczo zareagować. Nie należysz do osób pozbawionych czułości, raczej do stonowanych. Może dzięki temu wygrywasz każdą potyczkę. Od 7 do 9 punktów Uważasz, że czułe gesty i miłe słowa są podstawą nie tylko bliskich związków, ale i dobrych kontaktów międzyludzkich. Mimo to nie jesteś zbyt wylewna. Masz jednak w sobie coś, co sprawia, że ludzie do ciebie lgną, że ci ufają, że czują się w twojej obecności pewnie. Wrażliwy z ciebie człowiek. Do 6 punktów Wzruszasz się przy byle okazji, sprawia ci ogromną przyjemność, gdy ktoś bliski okazuje przy obcych, jak bardzo mu na tobie zależy. Czasami trochę z tą czułością przesadzasz. Umykają ci sprawy naprawdę ważne, bo zbyt często pochylasz się nad nieszczęściami tego świata. A może pochylasz się raczej nad sobą. Przemyśl to. KALENDARIUM Sobota (11.IX) jest 282. dniem roku. Do końca roku pozostało 83 dni. Znak Zodiaku Waga. Wschód Słońca Zachód Długość dnia 10 godz. 57 min. Księżyc Pełnia Międzynarodowy Dziewczynek Dzień Niedziela (12.IX) jest 283. dniem roku. Do końca roku pozostało 82 dni. Znak Zodiaku Waga. Wschód Słońca Zachód Długość dnia 10 godz. 52 min. Księżyc Pełnia Światowy Dzień Reumatyzmu Poniedziałek (13.IX) jest 284. dniem roku. Do końca roku pozostało 81 dzień. Znak Zodiaku Waga. Wschód Słońca Zachód Długość dnia 10 godz. 48 min. Księżyc Pełnia

Wizyta w Gazecie Krakowskiej

Wizyta w Gazecie Krakowskiej Wizyta w Gazecie Krakowskiej fotoreportaż 15.04.2013 byliśmy w Gazecie Krakowskiej w Nowym Sączu. Dowiedzieliśmy, się jak ciężka i wymagająca jest praca dziennikarza. Opowiedzieli nam o tym pan Paweł Szeliga

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

Przed podróŝą na Litwę

Przed podróŝą na Litwę Przed podróŝą na Litwę Źródło: http://www.hotels-europe.com/lithuania/images/lithuania-map-large.jpg BirŜai to niewielkie miasto litewskie wyznaczone jako miejsce kolejnego, juŝ piątego spotkania przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ Witaj Św. Stanisławie, czy mogę z Tobą przeprowadzić wywiad? - Witam. Tak bardzo chętnie udzielę wywiadu. Gdzie i kiedy się urodziłeś? - Urodziłem się w Październiku 1550r.

Bardziej szczegółowo

WIEŚCI SZKOLNE Z ŻYCIA SZKOŁY. Cyprian Kamil Norwid

WIEŚCI SZKOLNE Z ŻYCIA SZKOŁY. Cyprian Kamil Norwid MIESIĘCZNIK SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. C.K. NORWIDA W DĄBRÓWCE WIEŚCI Cyprian Kamil Norwid Cyprian Kamil Norwid N U M E R V I SZKOLNE M A R Z E C 2 0 1 4 Z ŻYCIA SZKOŁY W TYM NUMERZE: Z życia szkoły 1 Zuch

Bardziej szczegółowo

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu!

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Jesteś już uczniem i właśnie rozpoczynasz swoją przygodę ze szkołą. Poznajesz nowe koleżanki i nowych kolegów. Tworzysz razem z nimi grupę klasową i katechetyczną. Podczas

Bardziej szczegółowo

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia polski-polski

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia polski-polski Życzenia : Ślub Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! młodej parze Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje i najlepsze

Bardziej szczegółowo

Szanowna Mieszkanko, Szanowny Mieszkańcu miejscowości Pleśna! Zabierz głos w sprawie swojej miejscowości!

Szanowna Mieszkanko, Szanowny Mieszkańcu miejscowości Pleśna! Zabierz głos w sprawie swojej miejscowości! Szanowna Mieszkanko, Szanowny Mieszkańcu miejscowości Pleśna! Zabierz głos w sprawie swojej miejscowości! Gmina Pleśna bierze udział w projekcie Samorząd z inicjatywą realizowanym przez Fundację Biuro

Bardziej szczegółowo

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE 2015.05.11 1 BALTIJOS JŪRA LENKIJOS IR LIETUVOS KONCEPCIJOSE IR POLITIKOJE: ŽVILGSNIS Į LIETUVIŠKUS VADOVĖLIUS / MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

Bardziej szczegółowo

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia chiński-polski

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia chiński-polski Życzenia : Ślub 祝 贺, 愿 你 们 幸 福 快 乐, 天 长 地 久 Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! młodej parze 致 以 我 对 你 们 婚 姻 真 诚 的 祝 福 Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! młodej parze 恭 喜 喜 结

Bardziej szczegółowo

KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014

KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014 KRONIKA PKRD na stronie parafii św. Urbana STYCZEŃ 2014 19 stycznia 2014 można było obejrzeć kronikę naszej wspólnoty na stronie internetowej parafii: PODWÓRKOWE KOŁO RÓŻAŃCOWE DZIECI - KRONIKA Zachęcamy

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE?

JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE? JAKIE ZNAMY JĘZYKI OBCE? Warszawa, październik 2000! Większość, niecałe trzy piąte (57%), Polaków twierdzi, że zna jakiś język obcy. Do braku umiejętności porozumienia się w innym języku niż ojczysty przyznaje

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1. (wersja dla studentów)

REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1. (wersja dla studentów) REKLAMA. TRYB ROZKAZUJĄCY AUDIO A2 / B1 (wersja dla studentów) Reklama jest obecna wszędzie w mediach, na ulicy, w miejscach, w których uczymy się, pracujemy i odpoczywamy. Czasem pomaga nam w codziennych

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

Dom Ani Mój dom znajduje się w niewielkiej wsi 20km od Ostródy. Dla mnie jest miejscem niezwykłym, chyba najwspanialszym na świecie. To z nim wiążą się moje przeżycia z dzieciństwa, gdyż mieszkam tu od

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ 1 Drogi Czytelniku! Życzymy Ci przyjemnej lektury Szkolnego Newsa. Zachęcamy do refleksji nad pytaniem

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy...

Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy... Spis treści Wstęp... 3 Raport w Liczbach... 3 Powody przyjazu Ukraińców do Polski... 4 Otwartość Polaków na pracowników z Ukrainy... 4 Elementy, które zaskoczyły Ukraińców po przyjeździe do Polski... 4

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU

Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE klasy IV-VI szkoły podstawowej Oprac. Ks. Łukasz Skolimowski Warszawa 2012 Przeznaczenie: Szkoła

Bardziej szczegółowo

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIETY EWALUCYJNEJ DLA UCZNIÓW NA TEMAT REALIZACJI PROJEKTU COMENIUS W ZESPOLE SZKÓŁ IM. PIOTRA WYSOCKIEGO

WYNIKI ANKIETY EWALUCYJNEJ DLA UCZNIÓW NA TEMAT REALIZACJI PROJEKTU COMENIUS W ZESPOLE SZKÓŁ IM. PIOTRA WYSOCKIEGO WYNIKI ANKIETY EWALUCYJNEJ DLA UCZNIÓW NA TEMAT REALIZACJI PROJEKTU COMENIUS W ZESPOLE SZKÓŁ IM. PIOTRA WYSOCKIEGO 1. Czy byłeś zaangażowany w projekt? Tak 100% Nie 2. Co skłoniło Cię do wzięcia udziału

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia.

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia. KRYTERIA OCENIANIA z katechezy w zakresie I klasy szkoły podstawowej do programu nr AZ-1-01/10 i podręcznika nr AZ-11-01/10-RA-1/11 Jesteśmy w rodzinie Jezusa pod redakcją ks. Stanisława Łabendowicza Kryteria

Bardziej szczegółowo

Okolicznościowe przemówienie wygłosiła Pani Dyrektor Barbara Bogacz.

Okolicznościowe przemówienie wygłosiła Pani Dyrektor Barbara Bogacz. 22 maja 2010 roku świętowaliśmy Jubileusz pięćdziesięciolecia Szkoły Podstawowej nr 15 im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. Uroczystości rozpoczęły się Wielką Galą otwarcia w Filharmonii Olsztyńskiej.

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Imię i nazwisko Klasa III Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Zestaw humanistyczny Kurs fotografii Instrukcja dla ucznia 1. Wpisz swoje imię i nazwisko oraz klasę. 2. Bardzo uważnie czytaj tekst

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Listy z okazji inauguracji roku akademickiego

Listy z okazji inauguracji roku akademickiego Listy z okazji inauguracji roku akademickiego MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU Krystyna ŁYBACKA Magnificencjo Rektorze, Wysoki Senacie, Szanowna Społeczności Akademicka! Każdego roku z początkiem października

Bardziej szczegółowo

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Rok 2005 został ogłoszony przez Radę Europy Europejskim Rokiem Edukacji Obywatelskiej. Ma to zwrócić uwagę na znaczenie edukacji dla wspierania

Bardziej szczegółowo

Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy?

Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy? Kogo podziwiasz dzisiaj, a kogo podziwiałeś w przeszłości? Jaki jest Twój ulubiony dzień tygodnia? Czy wiesz jaki dzień tygodnia najbardziej lubią Twoi bliscy? Jaka jest Twoja ulubiona potrawa? Czy wiesz

Bardziej szczegółowo

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Serwus Witam Dobry wieczór Dzień dobry Szczęść Boże Chrystus zmartwychwstał Króluj nam, Chryste Grupa 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Zapoznajcie się z tekstem

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie losów zawodowych absolwentów WAT Badanie pilotażowe 2013

Monitorowanie losów zawodowych absolwentów WAT Badanie pilotażowe 2013 Monitorowanie losów zawodowych absolwentów WAT Badanie pilotażowe 2013 Raport z monitorowania losów zawodowych absolwentów 1/50 Informacje ogólne Badanie zostało przeprowadzone w dniach 19.03.2013 02.0.2013

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA BIEŻĄCA (W SEMESTRZE I) PROGRAMU WŁASNEGO Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO GRY I ZABAWY JĘZYKOWE koło zainteresowań.

EWALUACJA BIEŻĄCA (W SEMESTRZE I) PROGRAMU WŁASNEGO Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO GRY I ZABAWY JĘZYKOWE koło zainteresowań. EWALUACJA BIEŻĄCA (W SEMESTRZE I) PROGRAMU WŁASNEGO Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO GRY I ZABAWY JĘZYKOWE koło zainteresowań. DLA UCZNIÓW KLASY 5b SZKOŁY PODSTAWOWEJ ZESPOŁU SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH W LUBINIE Z KLASAMI

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ Tematy i zagadnienia (cele edukacyjne) 1. Wybór samorządu klasowego prawa i obowiązki ucznia -kształtowanie postaw patriotycznych i świadomości

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

Projekt Aktywne Lenarty współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Aktywne Lenarty współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt Aktywne Lenarty współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt jest realizowany w ramach umowy podpisanej z Wojewódzkim Urzędem Pracy w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

Prawa Dziecka w Unii Europejskiej. Mam prawo do...

Prawa Dziecka w Unii Europejskiej. Mam prawo do... Prawa Dziecka w Unii Europejskiej Mam prawo do... Marta Drężek; W mojej małej ojczyźnie Szczytnie rozwijam się Czy wiesz, że każdemu dziecku*, niezależnie od koloru skóry, wyznania czy pochodzenia, przysługują

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić Tekst zaproszenia Tekst 1 Mamy zaszczyt zaprosić Sz.P. Na uroczystość PIERWSZEGO PEŁNEGO UCZESTNICTWA WE MSZY ŚIĘTEJ Naszej córki Leny Kardas która odbędzie się dnia 5 maja 2015o godz. 9.30 w kościele

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Głos Jutrzenki. Już w tym numerze: *Wywiad z Panią Ewą Żylińskąpracownikiem

Głos Jutrzenki. Już w tym numerze: *Wywiad z Panią Ewą Żylińskąpracownikiem Głos Jutrzenki 1 grudnia 2011 Już w tym numerze: *Wywiad z Panią Ewą Żylińskąpracownikiem socjalnym. *Andrzejki w Jutrzence *Chrzciny Amandy, Miłosza i Anastazji. I inne artykuły Andrzejki 2011! Dnia 25.11.2011

Bardziej szczegółowo

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady,

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, Laura Mastalerz, gr. IV Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, w których mieszkały wraz ze swoimi rodzinami:

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk o mała Jadwinia p MAŁA JADWINIA nr 11 Opracowała Daniela Abramczuk Zdjęcie na okładce Julia na huśtawce pochodzą z książeczki Julia święta Urszula Ledóchowska za zgodą Wydawnictwa FIDES. o Mała Jadwinia

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

Hufiec Poznań Siódemka. Analiza Hufca ROK 2013

Hufiec Poznań Siódemka. Analiza Hufca ROK 2013 Analiza Hufca ROK 2013 Profil Instruktora Na podstawie 63 poprawnie wypełnionych ankiet. Przeciętny ankietowany jest: Kobietą Z Poznania (51,67%) (71,67%) Posiada wykształcenie średnie ogólnokształcące

Bardziej szczegółowo

Ten kto włada jęzkiem, włada nie tylko słowami. Modersmålscentrum i Lund Centrum Języków Ojczystych w Lund

Ten kto włada jęzkiem, włada nie tylko słowami. Modersmålscentrum i Lund Centrum Języków Ojczystych w Lund Ten kto włada jęzkiem, włada nie tylko słowami Modersmålscentrum i Lund Centrum Języków Ojczystych w Lund Język ojczysty edukacja i integracja Dla wielu młodych ludzi mieszkających w gminie Lund język

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

Wywiady. Pani Halina Glińska. Tancerka, właścicielka sklepu Just Dance z akcesoriami tanecznymi

Wywiady. Pani Halina Glińska. Tancerka, właścicielka sklepu Just Dance z akcesoriami tanecznymi Wywiady Pani Aleksandra Machnikowska Przedsiębiorca od 2009 roku, najpierw w spółce cywilnej prowadziła sklep Just Dance. Od 2012 roku prowadzi restaurację EL KAKTUS. W styczniu 2014 restauracja EL KAKTUS

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które 1. Gdyby miał P. urządzać mieszkanie, to czy byłoby dla P. wzorem [ANKIETER odczytuje wszystkie opcje, respondent przy każdej z nich odpowiada tak/nie, rotacja] 1.1 To, jak wyglądają mieszkania w serialach,

Bardziej szczegółowo

Znów jesteśmy w szkole!!!

Znów jesteśmy w szkole!!! Znów jesteśmy w szkole!!! 1 września 2003r. uroczystymi apelami rozpoczęliśmy nowy rok szkolny. Pani dyrektor Elżbieta Pytka powitała nas i naszych rodziców bardzo serdecznie. Następnie wprowadzony został

Bardziej szczegółowo

TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA

TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA Drogi uczniu! Instrukcja dla użytkownika testu Najpierw przeczytaj uważnie tekst. Następnie rozwiązuj

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI

Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Warszawa, styczeń 2012 BS/10/2012 WSPÓŁCZESNE ZWIĄZKI Z DAWNYMI KRESAMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

1. Roland rycerz średniowieczny

1. Roland rycerz średniowieczny 1. Roland rycerz średniowieczny Uczeń: Uczeń: a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości zna fragmenty tekstu Pieśni o Rolandzie, zna podstawowe wiadomości o zwyczajach i tradycjach rycerzy średniowiecznych, rozumie

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 INSTRUKCJA Poniżej znajdują się twierdzenia dotyczące pewnych cech, zachowań, umiejętności i zdolności,

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

Co to są prawa dziecka?

Co to są prawa dziecka? Prawa Dziecka Co to są prawa dziecka? Każdy człowiek jest osobą, ale żaden człowiek nie rodzi się w pełni ukształtowany. Pełnię swojej osobowości musi rozwinąć. Każdy człowiek musi odpowiednio ukształtować

Bardziej szczegółowo

ASPIRACJE ZAWODOWE LUBELSKICH MATURZYSTÓW

ASPIRACJE ZAWODOWE LUBELSKICH MATURZYSTÓW Pracownia Badań i Ewaluacji Sp. z o.o. ASPIRACJE ZAWODOWE LUBELSKICH MATURZYSTÓW Badania sondażowe 2014-05-28 Zawartość Metodologia badań... 3 Charakterystyka grupy badawczej... 4 Preferowane kierunki

Bardziej szczegółowo

Konflikt na Ukrainie osłabił bezpieczeństwo Litwinów 2015-06-15 15:21:15

Konflikt na Ukrainie osłabił bezpieczeństwo Litwinów 2015-06-15 15:21:15 Konflikt na Ukrainie osłabił bezpieczeństwo Litwinów 2015-06-15 15:21:15 2 Działania Rosji na Ukrainie osłabiły bezpieczeństwo Litwinów. Na Litwie, będącej członkiem NATO, nie powinien się powtórzyć ukraiński

Bardziej szczegółowo

Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży. Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz

Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży. Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz Cele referatu Przedstawienie opinii młodzieży nt. obecności kultury w nauczaniu języka kaszubskiego

Bardziej szczegółowo

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś STRUKTURA WYKORZYSTANIA CZASU WOLNEGO A STAN ZDROWIA DZIECI I MŁODZIEŻY mgr inż. Janusz Trepkowski 1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś 1.1 Formy wykorzystania czasu wolnego. Do najbardziej spotykanych

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi. ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa tel. 18 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.pl okładka.indd 1 2015-03-03 08:10:05 Alicja Maksymiuk ŚWIĘTY JÓZEFIE,

Bardziej szczegółowo

Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje z okazji wypowiedzenia sakramentalnego "tak"! najlepsze na nadchodzącej drodze życia

Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje z okazji wypowiedzenia sakramentalnego tak! najlepsze na nadchodzącej drodze życia 祝 福 : 结 婚 Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu!

Bardziej szczegółowo

ANKIETA - Nauczyciele

ANKIETA - Nauczyciele Niniejsza ankieta jest anonimowa. Jej wyniki posłużą tylko i wyłącznie do badań społecznych. Prosimy o uważne przeczytanie ankiety oraz udzielenie rzeczywistych odpowiedzi na załączonej karcie kodowej.

Bardziej szczegółowo

Królestwo Boże. oznaki wieczności. Wskazówki dla liderów młodzieży

Królestwo Boże. oznaki wieczności. Wskazówki dla liderów młodzieży Królestwo Boże oznaki wieczności Wskazówki dla liderów młodzieży Tydzień Modlitw Młodzieży 2014 01 Modlitwa A. Módl się na kilka tygodni przed samym wydarzeniem o Boże prowadzenie dla Ciebie i młodzieży

Bardziej szczegółowo

Program Comenius 2012-2014

Program Comenius 2012-2014 Wyniki ankiet ewaluacyjnych na temat realizacji w Gimnazjum nr 2 w Sulejówku projektu: Młodzi Europejczycy wobec zmian zachodzących w świecie pracy ( Les adolescents européens et l évolution du monde du

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI REGIONY W KRAJU 1 ZAŁĄCZNIK DOTYCZĄCY METODOLOGII: ANALIZA WYNIKÓW EUROBAROMETRU Z ROZBICIEM NA REGIONY Poniższa analiza regionalna jest oparta na badaniach Eurobarometru zleconych przez Parlament Europejski.

Bardziej szczegółowo

JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ

JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ JAK CZYTAĆ WYKRESY I DANE STATYSTYCZNE PRZYKŁADY ZADAŃ 1. Polityk roku 2003 w Polsce i na Świecie. Badanie CBOS 1. Wyjaśnij kim są poszczególne osoby wymienione w sondażu; 2. Jakie wydarzenia sprawiły,

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Opracowanie: Agata Rudnicka Łódź 2014 1 Badania ankietowe przeprowadzone zostały we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ? ISSN 1230-7297 11

Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ? ISSN 1230-7297 11 Rok XXIII listopad-grudzień 2013 nr 6(127) cena: 6,00 PLN (w tym 5% VAT) czasser CA dwumiesięcznik religijno-społeczny dwum iesięcę znik religij ijno no-s -spo łeczny temat na czasie MEDIA KONTRA KOŚCIÓŁ?

Bardziej szczegółowo

Podstawy balonowych kreacji

Podstawy balonowych kreacji Strona1 Jakub B. Bączek Podstawy balonowych kreacji Wydawnictwo: STAGEMAN POLSKA Copyright: Jakub B. Bączek Warszawa 2011 www.stageman.pl Strona2 WPROWADZENIE Animacja czasu wolnego to jeszcze słabo rozpowszechniony

Bardziej szczegółowo

Pan Bóg poprzez niemoc i słabość osób niepełnosprawnych jakby paradoksalnie sprawia, Ŝe mają one ogromną moc przemieniania ludzkich serc.

Pan Bóg poprzez niemoc i słabość osób niepełnosprawnych jakby paradoksalnie sprawia, Ŝe mają one ogromną moc przemieniania ludzkich serc. Pan Bóg poprzez niemoc i słabość osób niepełnosprawnych jakby paradoksalnie sprawia, Ŝe mają one ogromną moc przemieniania ludzkich serc. Dnia 16.12.10 odbyła się wycieczka do Domu Opieki Społecznej w

Bardziej szczegółowo

TYDZIEŃ MODLITW MŁODZIEŻY 16 23 MARCA 2013 WSKAZÓWKI DLA LIDERÓW MŁODZIEŻY

TYDZIEŃ MODLITW MŁODZIEŻY 16 23 MARCA 2013 WSKAZÓWKI DLA LIDERÓW MŁODZIEŻY TYDZIEŃ MODLITW MŁODZIEŻY 16 23 MARCA 2013 WSKAZÓWKI DLA LIDERÓW MŁODZIEŻY 01Modlitwa: A. Módl się na kilka tygodni przed samym wydarzeniem o Boże prowadzenie dla Ciebie i młodzieży w Twoim zborze. B.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ:

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: Bezpłatne zajęcia dodatkowe w Twojej szkole dowiedz się więcej!!!! Projekt

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

Ziemia. Modlitwa Żeglarza

Ziemia. Modlitwa Żeglarza Ziemia Ziemia, którą mi dajesz, nie jest fikcją ani bajką, Wolność którą mam w Sobie Jest Prawdziwa. Wszystkie góry na drodze muszą, muszą ustąpić, Bo wiara góry przenosi, a ja wierzę Tobie. Ref: Będę

Bardziej szczegółowo

Nr 4/2013. EGZEMPLARZ BEZPŁATNY Centrum edukacyjne w Czarncy

Nr 4/2013. EGZEMPLARZ BEZPŁATNY Centrum edukacyjne w Czarncy ISSN 1429-8589 Nr 4/2013 EGZEMPLARZ BEZPŁATNY Centrum edukacyjne w Czarncy Fot. Szkoła Podstawowa w Czarncy Już w przyszłym roku w Czarncy powstanie Centrum Edukacyjno-Kulturalne poświęcone Hetmanowi Stefanowi

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Raport miesiąca - Rynek pracy a system edukacji w Polsce

Raport miesiąca - Rynek pracy a system edukacji w Polsce Raport miesiąca - Rynek pracy a system edukacji w Polsce W październiku konsultanci Zielonej Linii przeprowadzili badania dotyczące relacji pomiędzy systemem edukacji a rynkiem pracy w Polsce. Zapytaliśmy

Bardziej szczegółowo

Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006

Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006 Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006 Jak w kilku zdaniach ująć naukę, jaką odebraliśmy z tego, co mówił do nas Ksiądz Profesor. Czym dla nas była Jego obecność w polskiej rzeczywistości,

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo