KALIGRAFIA SZTUKA LITER SZTUKA PISANIA PIOTR GRZEGORZ MĄDRACH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KALIGRAFIA SZTUKA LITER SZTUKA PISANIA PIOTR GRZEGORZ MĄDRACH"

Transkrypt

1 KALIGRAFIA SZTUKA LITER SZTUKA PISANIA PIOTR GRZEGORZ MĄDRACH

2

3 KALIGRAFIA SZTUKA LITER SZTUKA PISANIA LITERA WCALE NIE JEST, JAK TUSZY NIEKTÓRY, CZYMŚ DOWOLNYM, CO NIE MA SWEJ ARCHITEKTURY, ANI UZASADNIONYM NA PIERWIASTKU WIECZNYM! STARA JAK SŁOWO, ONA CZYNI JE STATECZNYM. RZECZ O WOLNOŚCI SŁOWA Cyprian Kamil Norwid

4

5 PIOTR GRZEGORZ MĄDRACH KALIGRAFIA SZTUKA LITER SZTUKA PISANIA Warszawa 2010

6 Ilustracje Piotr Grzegorz Mądrach Skład i łamanie Magdalena Barańska Rysunek na okładce Dominik Jagiełło Zrealizowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Patronat medialny Wydanie pierwsze ISBN Fundacja HEREDITAS 2010 Wszelkie prawa zastrzeżone. Całość ani żadna część niniejszej książki nie może być reprodukowana bez pisemnej zgody wydawcy.

7 Żyjemy w czasach niebywałego rozwoju informacji wizualnej, która otacza nas jak powietrze. Grafi czny przekaz uderza, atakuje nas na każdym kroku. Począwszy od znaczków pocztowych aż do niebotycznych rozmiarów bilbordów. Świat litery, świat pisma jest przeogromny. Piękna litera może być ozdobą każdego dzieła: ręcznie nakreślonych plansz informacyjnych, dyplomów, książek, plakatów, szyldów, reklam, opakowań, tablic upamiętniających, pomników i innych obiektów przekazu wizualnego i dzieł plastycznych. Piękna i czytelna litera powinna być także tworzona przez nas na co dzień, podczas pisania nie tylko listów z życzeniami, ale każdej notatki, każdej recepty i innych zapisów. Rola litery, która jest podstawowym ich składnikiem, jest wiodąca. A litery spełniają dobrze swą rolę wtedy, gdy są piękne i czytelne. Dlatego tak ważna jest nauka sztuki kaligrafi i, sztuki komponowania liter, komponowania tekstów. INICJAŁ ROMAŃSKI RENESANSOWY INICJAŁ OTWARTY INICJAŁ GOTYCKI BAROKOWY INICJAŁ ZAMKNIĘTY 1. Inicjał to słowo pochodzące od łacińskiego initium (początek), oznacza literę wersalikową, która zaczyna rozdziały lub poszczególne części książki. Litera ta wyróżnia się wielkością, kształtem oraz zdobnictwem. Inicjałów używamy do zdobienia kolumn z tekstami, zarówno w rękopisach, jak i w drukach. Styl litery pełniącej rolę inicjału powinien być dobrany do stylu całego wydawnictwa, a przede wszystkim do stylu użytego kroju liternictwa. Inicjały zaczęto stosować bardzo dawno temu. Już teksty pisane na papirusach, a potem na pergaminach, ozdabiano bogato opracowywanymi pierwszymi literami tekstu. Do rozkwitu sztuki inicjałów doszło we Włoszech na początku XVI w. Podstawowym rozróżnieniem inicjałów jest ich konstrukcja otwarta lub zamknięta. Otwarte są otoczone rysunkiem swobodnie otaczającym literę. Inicjały zamknięte są ściśle otoczone geometryczną ramką. Inicjał w tekście możemy umieścić wpasowując go w kolumnę tekstu (wtedy ma on wysokość kilku wersów) albo bazując na dolnej linii pierwszego wersu i wtedy góruje on nad całym tekstem. 7

8 2. Jednym z pierwszych narzędzi do pisania ręcznego było pióro ptasie, wymagające dobrego i sprawnego przygotowania. Dzisiaj chyba już nikt nie pisze piórami ptasimi. Są jednak jeszcze są osoby, które lubią trzymać w ręku takie właśnie narzędzie, pisząc kaligrafi cznie. Dla nich produkuje się pióra ptasie uzbrojone w stalówki. Kaligrafi a to wyraz pochodzący od greckich słów kalos (piękny) i grafo (piszę). Sztuka pięknego pisania stawia nacisk przede wszystkim na estetyczny wyraz komponowania liter i układów literniczych wykonywanych ręcznie. W kaligrafi i nie ma znaczenia, jakimi narzędziami dochodzi się do końcowego efektu. Wiadomo jednak, że wspaniałych efektów nie osiąga się bez dobrze wyćwiczonych umiejętności i bez dobrego warsztatu technicznego. Pismo kaligrafi czne powinna cechować prostota, czytelność, staranność i potoczystość, a nawet powłóczystość. W dobie coraz większych ułatwień w posługiwaniu się narzędziami służącymi do układania liter, tekstów, napisów panuje ogólne przekonanie, że tworzenie kompozycji literniczych jest dziecinnie proste. Na przekonanie to miało wpływ przede wszystkim zlikwidowanie lekcji kaligrafi i w szkołach podstawowych. Od tego czasu wyraźnie widoczny jest brak szacunku dla pisania pięknymi literami. Wszelkiego rodzaju litery samoprzylepne, plotery, programy komputerowe nie stworzą tekstów, które będą zgodne ze sztuką literniczą. Do tego potrzebna jest wiedza, która tworzona była przez wieki. Kaligrafi a, kompozycja liternicza to rozległa dziedzina nauki 8

9 i sztuki plastycznej. Poza wiedzą potrzebne są jeszcze chęci do ćwiczenia sprawności technicznej, podstawowe umiejętności plastyczne oraz inwencja twórcza. Nauka liternictwa to ich właściwe kształtowanie, komponowanie, ustawianie, aranżacja, techniczne wykonywanie, a nie tylko jakże częste obecnie wolne od zasad mechaniczne układanie na monitorze komputera. Przemyślane konstruowanie liter i napisów pokazuje, jak dobrze je rozumieć, a co za tym idzie uczy mądrze je stosować: z precyzją i wrażliwością na proporcje. Uczy koncentracji i cierpliwości. To, jak przenosimy nasze myśli na papier nie tylko w treści, ale i w formie jest odbiciem naszej duszy, naszych nastrojów. Jest także wyrazem naszego sposobu zewnętrznego komunikowania się z otoczeniem. Wiedza o liternictwie jest dziś niezbędna dla tych wszystkich, którzy w swej pracy starają się wykorzystać siłę wyrazu pisma. Ale myślę, że również dla tych, którzy moc swych słów chcą podkreślić pięknymi literami i efektownie zakomponowanymi wersami. Mam nadzieję, że tych kilka stron moich wywodów, na których zamierzam przybliżyć sztukę kaligrafi i, będzie pomocą dla osób zajmujących się tym zawodowo, ale też wszystkich czyniących to z zamiłowania. W czasach totalnego poświęcenia się klawiaturom urządzeń cyfrowych, starajmy się, aby w kontakcie z pięknym liternictwem ludzie mieli podobne przeżycia emocjonalne, jakie płyną z obcowania z dziełami sztuki malarskiej, sztuk grafi cznych czy rzeźbiarskich... HISTORIA PISMA Europejskie piśmiennictwo opiera się na niewielu stylach literniczych. Wieki ewolucji przekazu pisemnego tylko nieznacznie zmieniły pierwsze znaki, które służyły komunikacji ludzkiej. 3. Rysunki kości odnalezionych podczas wykopalisk archeologicznych i datowanych na lat p.n.e., z widocznymi rytami, dokumentującymi sukcesy odniesione w walce tymuzbrojeniem, czyli pierwszymi notatkami dokumentującymi historię. 9

10 Już sześć milionów lat temu nasz praprzodek znaczył na swej broni, jaką stanowiły kości zwierząt, prawdopodobnie kolejne swoje zdobycze. Wyraźne kreski znaleziono na wielu wykopaliskach archeologicznych. Z biegiem czasu powstawały piktogramy odpowiadające codziennym wydarzeniom, a wreszcie rysunki, które tworzyły całe opowieści. 5. W Babilonie w czasach pomiędzy 3000 a 2700 lat przed naszą erą porozumiewano się pismem klinowym. datowane jest na trzy tysiące lat przed Chrystusem. Pierwsze wizerunki tego pisma odnalezione zostały w dolinie rzek Tygrysu i Eufratu na terenie dzisiejszego Iraku. 4. Hieroglify egipskie w tym kształcie funkcjonowały ok lat p.n.e.. Przekaz realizowany znakami albo rysunkami rozwijał się równolegle. Niektóre ludy tworzyły różne skąpe znaki, takie jak pismo klinowe. Inne rozwijały rysunkowy system odnotowywania swoich historii. Ten sposób do perfekcji doprowadzili Egipcjanie w hieroglifach. Za pierwsze pismo na świecie uznaje się wynalezione przez Sumerów pismo klinowe. Jego powstanie 6. Na Cyprze znaki o kształtach zbliżonych do liter współcześnie nam znanych były używane w okresie od 3000 do 2800 lat p.n.e.. 10

11 Pismo to powstawało na glinianych tabliczkach, przy użyciu bambusowych lub trzcinowych rylców. Z początku było pismem wyrazowym, gdzie jeden znak oddawał cały wyraz. Później przekształciło się w pismo sylabowe, by w końcu po wielu przemianach stać się pismem literowym. szybko rozpowszechnili swój wynalazek na obszarze basenu Morza Śródziemnego. 7. Ruchliwa nacja fenicka stworzyła około 1000 lat p.n.e. bardzo czytelny krój pisma. 8. Około 1600 lat p.n.e. również na Krecie powstawała baza do stworzenia współczesnego alfabetu łacińskiego. Pierwsze pismo alfabetyczne zostało stworzone dopiero przez Fenicjan. To im zawdzięcza swoje pochodzenie większość współczesnych alfabetów. Fenicjanie, naród kupców i żeglarzy, zamieszkujący tereny dzisiejszego Libanu, czerpali z doświadczeń Egipcjan w tworzeniu pisma hieroglifi cznego czy sumeryjskiego pisma klinowego. Wynaleziony przez nich alfabet, składający się z dwudziestu dwóch znaków fonetycznych, stał się najdoskonalszą metodą zapisu mowy. Fenicjanie w trakcie swoich podróży i wypraw handlowych 9. Liternictwo greckie z przełomu 8 i 7 w. p.n.e. jest już bardzo podobne do rzymskiej antykwy. 11

12 Jako pierwsi skorzystali z fenickiego wynalazku pisma Grecy, którzy szybko przystosowali je do swoich potrzeb. Słowo alfabet wywodzi się właśnie od dwóch pierwszych liter alfabetu greckiego: alfa i beta. W Jonii ok. 403 r. p.n.e. ukształtował się antyczny alfabet grecki, zawierający dwadzieścia cztery znaki. Po raz pierwszy była to harmonijna kompozycja, w której każda litera posiadała jednakową wysokość. Klasyczny alfabet grecki opanował całą Grecję i stopniowo rozprzestrzenił się na terenie Italii. Z zainteresowaniem został przyjęty w Cesarstwie Rzymskim. Udoskonalenia i adaptacja alfabetu greckiego spowodowały wykształcenie alfabetu łacińskiego. Składał się on pierwotnie z dwudziestu jeden znaków. Rzymianie zaokrąglili litery przejęte od Greków. Alfabet ten posiadał tylko litery wielkie. Po wielu przemianach alfabet łaciński został rozbudowany do dwudziestu sześciu znaków, a każdy z narodów, który przejął ten system, dodawał swoje nowe znaki lub modyfi kował zastane, tak aby odzwierciedlić brzmienie ojczystego języka. Estetyka pisania, przekazywana z epoki na epokę, z pokolenia na pokolenie i pomiędzy ludami ugruntowała dopiero kapitałę jako ogólnoświatowy krój literniczy, wprowadzony przez antycznych Rzymian. Krój 10. Kapitała rzymska. 12

13 alfabetu łacińskiego wywodzi swe korzenie od alfabetu fenickiego, greckiego i etruskiego. Powstał ponad 600 lat p.n.e. w Rzymie. Ukształtował się w I w. p.n.e. Pismo to określamy mianem zarówno kapitały, jak i antykwy. Początkowo było wykuwane lub ryte w twardym materiale (kamieniu, metalu). Stosowano je na tablicach informacyjnych, tablicach pamiątkowych, w inskrypcjach na pomnikach tryumfalnych oraz nagrobnych. Pierwotnie, gdy posiadało tylko litery majuskułowe, nazwano je scriptura monumentalis. Gdy pismo to zaczęto stosować do użytku codziennego na takich podkładach, jak papirusy, pergaminy i wykonywano miękkimi narzędziami (zaostrzonymi rurkami trzcinowymi, pędzlami), litery nabrały lekkości i nazwano je capitalis quadrata. Najdoskonalszą formę kapitały znamy z kolumny wzniesionej na cześć cesarza Trajana w Rzymie w 114 r. Do dnia dzisiejszego używamy tego pisma na ogół pod nazwą antykwy w jego pierwotnym kształcie. Krój tych liter stał się bazą dla tysięcy odmian i adaptacji pism używanych do przekazu licznych języków na całym świecie. Również w takich językach, jak turecki czy hindu. Piękne litery z kolumny Trajana wykute były według wzoru namalowanego najpierw sztywnym pędzlem. Stąd ich miękkie kształty i dwuelementowa charakterystyka. 11. Fragment kolumny z wyraźnie widocznymi, doskonałymi w kroju, wykutymi w białym marmurze literami kapitały rzymskiej. Litery te tworzono w dwóch etapach. Najpierw malowano je kaligrafi cznie, potem wykuwano dłutem rzeźbiarskim. Litery kapitały rzymskiej były niezwykle pięknie ukształtowane, choć nie były konstruowane matematycznie. Stworzono je na podstawie naturalnej ewolucji liternictwa i wyczucia artystycznego. Geometryczne projektowanie liter rozpoczęto dopiero w dobie renesansu. 13

14 Kapitała rzymska funkcjonowała niepodzielnie, jako jedyne pismo w imperium antycznym aż do jego upadku. Była także źródłem, z którego szerokim strumieniem wypłynęła rzeka kaligrafi i. W starożytnej Grecji (która była kolebką słowa kaligrafi a ) nie przywiązywano wielkiej wagi do tej umiejętności, dopiero Rzymianie odkryli jej wartość. Doskonała kapitała, łącząca monumentalną prostotę, niezwykłą wyrazistość i estetykę, dała piszącym natchnienie do tworzenia pięknych dokumentów, wypełnionych ręcznie wykonywanym liternictwem. Z pewnością, o bogowie, miało na to wpływ powstanie wielu urzędów państwowych, które na potęgę mnożyły liczbę powstających dokumentów. Skrybowie rzymscy na szczęście nie tylko odnotowywali to, co im kazano. Mieli też ambicję robić to ładnie. Pisali głównie przy użyciu pędzli lub odpowiednio zaostrzonych pisaków z trzciny. W trzecim wieku naszej ery zmieniono kąt używania narzędzi do pisania, wtedy już głównie piór ptasich, z płaskiego na ukośny i powstało pismo nazwane rustyką. W następnym wieku mnisi irlandzcy zmienili pismo rustykalne na bardziej szerokie i okrągłe swobodniej pisaną uncjałę. Uncjała królowała w całej Europie przez kilka wieków. Oczywiście w różnych odmianach. Jako karolina, pismo anglosaksońskie, merowińskie, lombardzkie, wizygockie. 12. Dziesięć liter majuskułowych skomponowanych w różnych stylach, charakterystycznych dla poszczególnych epok historycznych: 1 litera grecka, 2 kapitała rzymska, 3 uncjała romańska, 4 tekstura gotycka, 5 klasyczna litera renesansowa, 6 ozdobna litera barokowa, 7 powrót do antyku w dobie klasycyzmu, 8 gwałtowny rozwój przemysłu spowodował w drugiej połowie XIX w., ze względów praktycznych, uproszczenie krojów liter, 9 poszukiwania wyjątkowego stylu doprowadziło do stworzenia płynnej secesji w końcu XIX wieku, 10 współczesna, bardzo techniczna litera blokowa. 14

15 13. Pismo w stylu gotyckim i stalówka ze ściętą końcówką, którą takie pismo można wykonać. Oczywiście w średniowieczu nie używano jeszcze metalowych stalówek. Teksturą gotycką pisano przy użyciu piór ptasich albo pisaków trzcinowych. W wieku XIII pismo zaczyna smukleć, a okrągłości nabierają kantów, tworząc bardzo charakterystyczne pismo gotyckie. Zdominowało ono liternictwo europejskie na czas dwóch wieków. W tym też kroju powstały pierwsze czcionki drukarskie. W 1440 r. w Moguncji niemiecki rzemieślnik, złotnik, znawca metali i drukarz, Johannes Gutenberg, wykorzystał swoje różnorodne zdolności, dokonując wynalazku ruchomych czcionek. Odlewał w metalu pojedyncze czcionki, a następnie zestawiał je w kolumny. Zaprojektował i wykonał własną prasę drukarską, na której mógł odbijać dowolną liczbę kart z jednego utworzonego składu. Wynalazek Gutenberga szybko zyskał szerokie zastosowanie. Pod koniec XV w. istniało już dwieście pięćdziesiąt drukarni w różnych europejskich krajach. Od tego momentu książki przestały być rzadkim i kosztownym towarem. Humaniści włoscy, którzy w zasadzie nigdy nie poddali się pismom północnoeuropejskim, pod koniec XIV w. rozpoczęli silnie rozpowszechnianie klasycznej rzymskiej antykwy. Nie przyjęli również do druku gotyckich czcionek Gutenberga, tworząc własne wzorowane na kapitale. Dotarliśmy do epoki renesansu, w czasy współczesnego tworzenia krojów pism. Do dzisiaj dominacja klasycznej antykwy nie została zagrożona, pomimo prób wprowadzania np. pism narodowych, takich jak niemiecka szwabacha, czy krojów stylowych jak pismo secesyjne. Antykwa króluje niepodzielnie, szczególnie w piśmiennictwie mechanicznym. W programach komputerowych jednym z podstawowych 15

16 14. Kancelareska pismo stosowane w kancelariach urzędowych w Italii w okresie renesansu. krojów pisma jest krój o nazwie times new roman, który wywodzi się bezpośrednio od kapitały rzymskiej. Natomiast w pisaniu ręcznym od czasów odrodzenia, od końca XV w., króluje kursywa humanistyczna, czyli pismo angielskie (kursywa współczesna). Jest to bardzo regularne i bardzo czytelne dwuelementowe pismo angielskie (powstało w Anglii w XVIII w.). To właśnie sztandarowy krój kaligrafi czny pisanka angielska. 15. Typowa pisanka angielska pismo dwuelementowe, które powstaje poprzez umiejętne naciskanie końca pióra w odpowiednim momencie. Naciska się prowadząc pióro w dół kreślonej litery. Na fotografi i widać typowy przyrząd do pisania tego typu kroju pisma drewniana obsadka i specjalna stalówka, której koniec miękko rozszerza się, malując zgrubienia lasek liter. NARZĘDZIA I PRZYBORY DO LITERNICTWA W pracy literników ogromną rolę odgrywają narzędzia służące do wykonywania liter. Dokładne poznanie kształtu i techniki działania narzędzi, a szczególnie ich końcówek, mających bezpośredni wpływ na kreślenie liter, jest podstawowym warunkiem komponowania znaków literniczych. 16

17 Dobre narzędzia nie tylko ułatwiają pracę i dają satysfakcję z jakości wykonywanych dzieł literniczych, ale również wpływają na ekonomiczne wykorzystanie czasu, który na tę twórczość poświęcamy. Dlatego narzędzia do kaligrafi i musi cechować przede wszystkim celowość ich wykorzystywania, prostota w konstrukcji i obsłudze oraz niezawodność techniczna. Do pisania ręcznego używa się narzędzi, których kształt nie zmienił się od wieków. Wszystkie przypominają współczesne pióra, długopisy, ołówki. Jak były, tak nadal są cienkie, wysmukłe i na tyle długie, by dobrze układały się w całej, nawet jak największej dłoni. Pierwsze narzędzia to rylce i dłuta kamienne, następnie metalowe. Napisy ryto lub kuto na kościach zwierzęcych, tabliczkach glinianych, materiałach kamiennych. Potem stosowano specjalnie preparowane tabliczki drewniane wypełnione woskiem, na których ryto rylcami metalowymi lub drewnianymi. Wreszcie powstały narzędzia już bardziej kojarzące się nam z kaligrafi ą: pędzle z małych wiązek sierści zwierzęcej, osadzonych na końcu drewnianego trzonka, i pisaki trzcinowe lub bambusowe. Te ostatnie to już prawie współczesne pióra atramentowe. Zakończenia łodyg trzcin były zaostrzone jak stalówki, a wnętrza rurek stanowiły zbiorniki na tusze. Tusze były wykonywane na przykład z sadzy lub pigmentów roślinnych i klejów skórnych. Przełomowym dla kaligrafi i wynalazkiem było użycie do pisania (na zachodzie Europy w wieku VII) odpowiednio przyciętych piór ptasich. Musiały to być pióra na tyle duże, żeby ich trzony swobodnie leżały w dłoni, a chorągiewki wystawały pod nią. Istotna też była ich ogólna dostępność. Takie pióra zapewniały gęsi. I właśnie te ptaki dostarczały narzędzi do pisania ręcznego przez prawie dwanaście stuleci. Czasami wspomagano się piórami indyczymi, kruczymi lub łabędzimi. Pióra ptasie składają się z elastycznego trzonu oraz dwóch chorągiewek: zewnętrznej i wewnętrznej. Górna część trzonu pióra o przekroju czworokątnym nosi nazwę stosiny, dolną o przekroju owalnym, znajdującą się poniżej chorągiewek nazywa się dutką. Wewnętrzna część dutki, zbudowana z delikatnych łuseczek rogowych, nosi nazwę duszy. Chorągiewki pióra składają się z promieni, wyrastających z obydwu stron stosiny. Ptasią lotkę należało odpowiednio przygotować. Najpierw rozgrzewano w gorącym piasku i starannie oczyszczano. Koniec dutki ścinano jednym, zdecydowanym ruchem ręki, przy pomocy ostrego noża i delikatnie nacinano wzdłuż. Wymagało to dużej wprawy 17

18 16. Pióra ptasie przez prawie dwanaście stuleci królowały w rękach tych, którzy chcieli coś napisać tuszem lub atramentem, a potem wyparły je całkowicie stalówki. i zręczności. Dusza dutki pełniła rolę zbiorniczka na tusz. Nie był to wydajny zbiornik, dlatego pióra trzeba było często zanurzać w kałamarzu. Pióra ptasie były bardzo giętkie i umożliwiały kaligrafowanie liter z dużą lekkością. Dla tworzenia liter dwuelementowych przycinano koniec pod kątem prostym do osi dutki. Taki instrument piśmienniczy w krótkim czasie rozpowszechnił się w całej Europie. Maczanie piór w atramencie nie było jednak wygodne. Kłopotliwe było również częste pojawianie się kleksowych zabrudzeń. Pisanie piórem ptasim wymagało niezwykłej cierpliwości i skupienia. Pióra ptasie były nietrwałe, zużywały się szybko i łatwo łamały. Wiele osób próbowało znaleźć sposób, który pozwoliłby magazynować większą ilość tuszu wewnątrz piór. Na przełomie XV i XVI w. nawet Leonardo da Vinci projektował przyrządy pisarskie. Wśród jego szkiców odnaleziono liczne przykłady projektów przedmiotów wyposażonych w zbiorniczki, spływaki i piszące ostrza. Rysunki owe bardzo przypominały rozwiązania zastosowane w dużo późniejszych piórach wiecznych. Dążenia te doprowadziły do wynalezienia i wytworzenia funkcjonującej do dzisiaj metalowej końcówki pióra do pisania, nazwanej stalówką. Stalówka była to ukształtowana w formie cienkiego ostrza rozdwojonego na końcu, stalowa (stąd nazwa) cienka blacha, służąca do pisania piórem przy użyciu ciekłego atramentu. Można ją było obsadzić w kawałku drewnianego kołka, zwanego obsadką. W ten sposób pozbyto się niewygodnego operowania ptasim piórem. 18

19 Droga do stworzenia popularnego pisaka ze stalówką była długa. Poszukiwań tych nie wstrzymało wynalezienie druku. Ciągle poszukiwano rozwiązań, które umożliwiałyby pisanie piórem przez dłuższy czas bez potrzeby częstego zanurzania w kałamarzu. Pierwsze prototypy piór wiecznych były dość dziwaczne. Konstruktorzy wychodzili z założenia, że zbiorniczek z atramentem powinien znajdować się poza piórem. Jeden z pomysłów zakładał nawet zastosowanie sporych rozmiarów pompy tłokowej. W pierwszej połowie XVI w. Czech Johann Mathesius wykonał pióro z metalu, które posiadało własny zbiornik atramentu. W 1657 r. w Paryżu pojawiły się przyrządy ze zbiornikami i stalówkami. Umożliwiały one napisanie około dwunastu stron tekstu na zmagazynowanym w pojemniku atramencie. Przedmioty te po raz pierwszy nazwano piórami wiecznymi. Wykonane one były ze złota, srebra i kości słoniowej. We Włoszech w Mediolanie, w 1797 r. Scalvini wyprodukował pióra metalowe, w których zapas atramentu wystarczał na kilka dni. Rewolucja przemysłowa, jak również rosnące potrzeby gospodarcze oraz społeczne, stały się przyczyną, dla której wytwarzane na początku XIX w. w Birmingham w Anglii metalowe stalówki znalazły powszechne zastosowanie. Pióra nie musiały być już stale ostrzone, ale problem dozowania atramentu i kleksów ciągle pozostawał. 17. Siedem rodzajów stalówek używanych do pisania kaligrafi cznego: 1 piórko do pisania cienkich liter i kreślenia cienkolinijnych rysunków, 2 stalówka w fi glarnym kształcie ręki, służąca do pisania prostą pisanką kaligrafi czną, ze względu na to, że zakończona jest stosunkowo krótkim ostrzem niepozwalającym na szerokie pogrubianie, 3 typowa stalówka do kaligrafowania wszelkimi odmianami pisanki angielskiej, 4 klasyczna stalówka do pisma angielskiego, 5 niemiecka stalówka do kaligrafowania, 6 stalówka ze ściętym końcem do kaligrafi i liter o bardzo szerokich laskach lub pisania tekstura gotycką, 7 stalówka typu redis, używana do wykonywania pisma technicznego. 19

20 Jak widać, w różnych częściach Europy, i w różnym czasie, pojawiały się próby stworzenia sprawnego narzędzia do pisania. Jednak dopiero wiek XIX przyniósł zadawalające rozwiązania. Działanie stalówki polega na tym, że w jej wygięciu wzdłuż osi w formę stanowiącą połowę rurki, po zanurzeniu w tuszu w jej wewnętrznej, wklęsłej części zatrzymuje się porcja atramentu. Po dotknięciu czubkiem stalówki do powierzchni papieru tusz spływa z niej powoli i pozostawia ślad. Często w stalówce wycięty jest dodatkowy otwór, którego obecność powoduje, iż zatrzymująca się po zanurzeniu stalówki w kałamarzu porcja jest większa. Z kolei zwiększenie nacisku stalówki na papier rozsuwa rozcięcie na końcu stalówki, co powoduje poszerzenie linii rysowanej przez stalówkę. Szczelina wraz z otworem, zwanym sercem, stanowią o elastyczności stalówki. Kształty stalówek do pisania tuszami lub atramentami są bardzo różne i jakże często mocno skomplikowane. Obecnie kształt najbardziej zbliżony do wyglądu pierwszej stalówki mają piórka używane do rysowania tuszami artystycznymi. Pióra, składające się ze stalówek zamocowanych w drewnianych obsadkach, nadal zanurzano w kałamarzach napełnionych tuszami lub atramentami. Obsadki z biegiem lat uzyskiwały różnego rodzaju kształty. Wykonywano je także z różnych rodzajów materiałów. Stawały się przedmiotami sztuki użytkowej. Były także osoby, które przy pisaniu nie mogły rozstać się z piórami ptasimi. Mocowały w ich końcach metalowe stalówki, traktując pióra jako obsadki. 18. Jeżeli ktoś pragnie wczuć się w rolę piszących piórem ptasim,a nie potrafi odpowiednio przygotować tego naturalnego narzędzia, to może zaopatrzyć się w pióra uzbrojone w metalową stalówkę wrażenia będą bardzo zbliżone polecam. Dalszy rozwój technik pisarskich zaowocował stworzeniem pióra wiecznego, którego stalówka z nierdzewnej stali jest często pozłacana. Końcówki tych stalówek mają dodatkowe zgrubienie z irydu lub rutenu. Atrament 20

21 dostarczany jest nie przez zanurzanie co chwilę w kałamarzu, ale spływa ze zbiorniczka znajdującego się we wnętrzu obsadki. Pod koniec XIX w. agent ubezpieczeniowy Lewis Edson Waterman skonstruował prototyp pióra wiecznego z wewnętrznym zbiorniczkiem na atrament, który przy pisaniu spływał do stalówki. Równomierny przepływ atramentu odbywał się dzięki wykorzystaniu zjawiska napięcia powierzchniowego oraz opracowanego systemu zasilania kanalikowego w atrament. Pierwowzór pióra wiecznego po raz pierwszy został zaprezentowany w Nowym Jorku w 1884 r. W tym też roku Lewis Edson Waterman uzyskał patent na wieczne pióro. Bardzo już współczesną odmianą stalówki jest tak zwana redisówka. Powstała ona na użytek kreślarzy projektów technicznych jako narzędzie do pisania i rysowania tuszem. Redisówka od zwykłej stalówki różni się tym, że odgięta stopka pisząca może mieć różną szerokość: od pół milimetra do kilku milimetrów w zależności od tego, jakiej grubości linie chcemy narysować. Na stalówce typu redis znajduje się dodatkowa nasadka, którą pełni rolę zbiorniczka dla większej ilości tuszu. Bardzo ułatwia to kreślenie, a szczególnie rysowanie szerokich linii. Specjalistyczne stalówki, bez rozcięć, o znacznych szerokościach końcówek, pięciu ostrzach do kreślenia pięciolinii i im podobne, używane są także do wykonywania wyjątkowych rodzajów pisma kaligrafi cznego. Współcześni twórcy napisów kaligrafi cznych używają szerokiego wachlarza narzędzi do tworzenia kompozycji kaligrafi cznych. Począwszy od najprostszych, jak starannie przycięte pisaki z drewna lipowego aż po bardzo wytrawne i kosztowne, specjalistyczne pióra wieczne do kaligrafi i. 19. Wieczne pióra do pisania kaligrafi cznego, posiadające cztery końcówki o ściętych stalówkach, różnej szerokości. Pióro to ładuje się standardowymi nabojami z atramentem, co pozwala na szybkie pisanie dużej partii tekstu. Można także napełniać atramentem systemowy tłoczek, który bywa w wyposażeniu takiego zestawu kaligrafi cznego. 21

22 Wielu hobbystów hołduje bardzo tradycyjnym metodom pisania kaligrafi cznego i stosują przygotowane historycznymi metodami pisaki trzcinowe, pióra ptasie lub pędzle. Wielu trzyma w dłoniach obsadki uzbrojone w stalówki o różnych kształtach i twardościach. Większość jednak chwyta za nowoczesne pióra z atramentowymi nabojami. Żadna z tych postaw nie jest naganna, gdyż narzędzie jest tylko narzędziem. Kaligrafi a to sposób myślenia i sprawność ręki. Narzędzia służące do pisania kaligrafi cznego na podłożu papierowym z użyciem atramentu, tuszu lub farb: 1. pisak z drewna lipowego, 2. pisak trzcinowy, 3. pióro ptasie, 4. pędzle płaskie z włosiem naturalnym zwierzęcym, 5. pędzle płaskie z włosiem sztucznym, 6. pędzle płaskie z gąbki, 7. piórko stalowe w obsadce, 8. stalówka do kaligrafi i z ostrą końcówką w obsadce, 9. stalówki do kaligrafi i ze ściętymi końcówkami w obsadce, 10. stalówki typu redis z okrągłymi lub owalnymi stopkami w obsadce, 11. stalówki z pięcioma ostrymi końcówkami w obsadce, 12. stalówka do kursywy angielskiej w obsadce, 13. pióra wieczne ze stalówkami do kaligrafi i, 14. pisaki typu mazak z końcówkami do kaligrafi i 20. Typowe pismo techniczne, którego jeszcze w latach 70. uczono wszystkich w szkołach średnich na zajęciach technicznych. Było wykonywane pisakiem wyposażonym w stalówkę typu redis. Tymi narzędziami możemy tylko ryć litery na papierze. Do pisania niezbędne są płyny, które nadadzą naszemu pisaniu wizualny wyraz plastyczny. 22

23 Do wykonywania liter na podłożach papierowych używamy następujących barwników płynnych: 1. tuszów czarnych kreślarskich, 2. tuszów kolorowych kreślarskich, 3. tuszów czarnych do rysunku, 4. tuszów kolorowych do rysunku, 5. atramentów do piór, 6. farb artystycznych (przede wszystkim rozpuszczalnych w wodzie) Tusze czarne i kolorowe kreślarskie są płynami gęstymi i tworzą linie bardzo kontrastowe kolorystycznie. Nadają się tylko do pisania przy użyciu historycznych narzędzi: pisaków, piór ptasich, stalówek w obsadkach i pędzli. Tusze czarne i kolorowe, służące do rysowania, mają bardziej rozrzedzoną konsystencję i nadają się tylko do pisania przy użyciu stalówek w obsadkach i pędzli. 21. Do pisania kaligrafi cznego używa się albo atramentów, albo tuszy. Atramenty są bardziej płynne i bywają w wielu kolorach (kałamarze po lewej stronie), a tusze na ogół są czarne i mają bardziej zawiesistą konsystencję (kałamarze po prawej stronie). 22. Do pisania prostych liter blokowych użyć można pędzli płaskich o różnych szerokościach. 23

24 Atramenty to płyny skomponowane wyłącznie do pisania przy użyciu piór wiecznych. Mogą być nabierane do piór przy pomocy tłoczków albo poprzez włożenie odpowiednio dobranych nabojów z atramentem. Napisy wykonywane farbami, przede wszystkim akwarelowymi, gwaszowymi (popularnie zwanymi plakatówkami) lub akrylowymi, realizujemy wyłącznie przy użyciu pędzli. Wszystkie narzędzia, które stosujemy do pisania kaligrafi cznego, są bardzo delikatne i wymagają szczególnej opieki. Po każdym ich użyciu, a nawet w trakcie dłużej trwającego pisania, gdy robimy przerwy, należy każde piórko, każdy pędzelek starannie czyścić. Na szczęście większość materiałów do pisania kaligrafi cznego nie wymaga stosowania specjalistycznych rozpuszczalników. Wystarczy woda, a czasem do uprania pędzelków zwykłe mydło i woda. Nie wolno zostawiać stalówek w tuszu. Nie wolno zostawiać pędzelków w farbie. Nie powinno się zostawiać nieprzepłukanych wnętrz piór wiecznych z wysychającym nabojem z atramentem, kiedy nie korzystamy z niego przez kilka dni. Kaligrafi a jest sztuką estetycznego i czystego pisania, jest także sztuką pisania w czystości. Pisanie kaligrafi czne dobrze jest wykonywać na pulpicie, który ma górną krawędź uniesioną pod kątem około 30º w stosunku do poziomu stołu czy biurka. Już średniowieczni skrybowie w klasztornych skryptoriach pisali na tak uniesionych pulpitach. Stali przy nich przez wiele godzin, co obrazowo i barwnie przedstawiono na fi lmie Imię róży. Ani wtedy, ani obecnie nie ma jednakj potrzeby wykonywaniu dzieł kaligrafi cznych w pozycji stojącej. W dawnych wiekach mógł to być rodzaj klasztornego umartwiania się i budowania szacunku dla starannie przepisywanych ksiąg. Uniesiony do góry pulpit bardzo pomaga znosić trudy długiego pisania kaligrafi cznego. Niezbędnym materiałem do pisania kaligrafi cznego jest odpowiednie podłoże. Powinien to być bardzo dobrej jakości papier lub karton. Tylko na takich kartach można pisać pięknie, pięknym pismem odręcznym. Materiały papiernicze powinny posiadać powierzchnię gładką, ale nie śliską. Powinny być w miarę sztywne, by się nie zginały, ale nie tak twarde, jak blacha. Nie są dobre powierzchnie chropowate (jak na przykład w papierze czerpanym, papirusie, pergaminie, papierze do litografi i czy akwareli), ani też za bardzo gładkie (jak papiery kredowe lub posiadające powierzchnie woskowane czy laminowane). Jednocześnie powierzchnia podłoża powinna powodować lekki opór w stalówce, aby można 24

Narysowanie postaci ludzkiej nie należy

Narysowanie postaci ludzkiej nie należy WSTĘP 3 Narysowanie postaci ludzkiej nie należy do prostych zadań. Opanowanie tej sztuki wymaga wielu ćwiczeń i dużej cierpliwości, jednak jest to możliwe dla każdego, kto wykaże się zapałem oraz ambicją,

Bardziej szczegółowo

Grafika inżynierska i rysunek geodezyjny

Grafika inżynierska i rysunek geodezyjny Akademia Górniczo-Hutnicza Grafika inżynierska i rysunek geodezyjny Mgr inż. Aleksandra Szabat-Pręcikowska Normalizacja w rysunku technicznym i geodezyjnym W Polsce istnieją następujące rodzaje norm: polskie

Bardziej szczegółowo

Techniki stosowane w zajęciach plastycznych. w przedszkolu

Techniki stosowane w zajęciach plastycznych. w przedszkolu Techniki stosowane w zajęciach plastycznych w przedszkolu Techniki plastyczne, czyli całokształt środków i czynności związanych z twórczością plastyczną, oraz wiedza o nich decydują o prawidłowym przebiegu

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 15 Standardy nauczania dla kierunku studiów: grafika STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku grafika trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY PODSTAWA PROGRAMOWA- ROZPORZADZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Z DNIA 23 GRUDNIA 2008R. W SPRAWIE PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRACY ZAJĘĆ DODATKOWYCH

PROGRAM PRACY ZAJĘĆ DODATKOWYCH PROGRAM PRACY ZAJĘĆ DODATKOWYCH TWÓRCZE DZIAŁANIA TECHNICZNE DLA KLAS 2 WSTĘP Prace krawieckie mają znaczenie w kontekście kształcenia praktycznego. Doskonalą koordynację wzrokowo ruchową, uczą precyzji

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Copyright by Ewa Gaweł, Kraków 2006 Opracowanie grafi czne i projekt okładki: Robert Gaweł ISBN 978-83-7308-679-1 ISBN 978-83-7587-946-9 Ofi cyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z PLASTYKI DLA KLAS IV - VI.

KRYTERIA OCENIANIA Z PLASTYKI DLA KLAS IV - VI. KRYTERIA OCENIANIA Z PLASTYKI DLA KLAS IV - VI. Ocenianie osiągnięć edukacyjnych uczniów z zakresu plastyki polega na rozpoznawaniu przez nauczyciela poziomu postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Zabawy grafomotoryczne 2

Zabawy grafomotoryczne 2 Dla rodziców Zabawy grafomotoryczne 2 Zabawy grafomotoryczne pozwalają korygować nieprawidłową technikę rysowania i stymulują polisensorycznie, tzn. oddziałują na wszystkie zmysły dziecka. Usprawniają

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2004 Copyright by Ewa Gaweł, Kraków 2004 Opracowanie grafi czne i projekt okładki: Robert Gaweł ISBN 978-83-7308-679-1 ISBN 978-83-7587-947-6 Ofi cyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl. WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl.5 1)Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który: nie opanował zakresu wiadomości

Bardziej szczegółowo

EDYCJA TEKSTU MS WORDPAD

EDYCJA TEKSTU MS WORDPAD EDYCJA TEKSTU MS WORDPAD EDYCJA TEKSTU - MS WORDPAD WordPad (ryc. 1 ang. miejsce na słowa) to bardzo przydatny program do edycji i pisania tekstów, który dodatkowo dostępny jest w każdym systemie z rodziny

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY:

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY: Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY: Podstawowe kryteria oceny osiągnięć ucznia: 1. Opanowanie podstawowego warsztatu plastycznego. 2. Znajomość

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia grafomotoryczne 2

Ćwiczenia grafomotoryczne 2 Dla Rodziców Ćwiczenia grafomotoryczne 2 Ćwiczenia grafomotoryczne pozwalają korygować nieprawidłową technikę rysowania i stymulują polisensorycznie, tzn. oddziałują na wszystkie zmysły dziecka. Usprawniają

Bardziej szczegółowo

Przekazywanie i zdobywanie informacji jest ważne! opracowanie Dorota Tłoczkowska, Warszawa luty 2007 r.

Przekazywanie i zdobywanie informacji jest ważne! opracowanie Dorota Tłoczkowska, Warszawa luty 2007 r. Przekazywanie i zdobywanie informacji jest ważne! Zdobywanie informacji Wszyscy potrzebujemy różnych informacji. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną mają większa trudność, żeby zdobyć potrzebne im

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie programu Paint na lekcjach matematyki w nauczaniu zintegrowanym

Wykorzystanie programu Paint na lekcjach matematyki w nauczaniu zintegrowanym Hanna Łukasiewicz HaniaLukasiewicz@interia.pl. Wykorzystanie programu Paint na lekcjach matematyki w nauczaniu zintegrowanym "Technologia informacyjna może wspomagać i wzbogacać wszechstronny rozwój uczniów,

Bardziej szczegółowo

swiat przestrzenny plastyka - zajęcia manualne piątek godz. 18.30-20.00 GRUPA WIEKOWA 7-12 CENA KURSU: 170,- Zajęcia manualne skupiają się na rozwijaniu percepcji wzrokowej i kontroli ręki a także na stymulowaniu

Bardziej szczegółowo

LOGO UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO KSIĄŻKA TOŻSAMOŚCI ZNAKU

LOGO UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO KSIĄŻKA TOŻSAMOŚCI ZNAKU Załącznik do Zarządzenia nr 38 Rektora Uniwersytetu Zielonogórskiego z dnia 3 września 2009 w sprawie wprowadzenia książki tożsamości znaku Uniwersytetu Zielonogórskiego LOGO UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Jak profesjonalnie pisać teksty w edytorach tekstu? Na jakie drobiazgi należałoby zwrócić szczególną uwagę?

Jak profesjonalnie pisać teksty w edytorach tekstu? Na jakie drobiazgi należałoby zwrócić szczególną uwagę? Jak profesjonalnie pisać teksty w edytorach tekstu? Na jakie drobiazgi należałoby zwrócić szczególną uwagę? Pamiętaj o celu pisania dokumentu. Dostosuj do tego format strony i jej układ (w pionie czy w

Bardziej szczegółowo

narzędzie Linia. 2. W polu koloru kliknij kolor, którego chcesz użyć. 3. Aby coś narysować, przeciągnij wskaźnikiem w obszarze rysowania.

narzędzie Linia. 2. W polu koloru kliknij kolor, którego chcesz użyć. 3. Aby coś narysować, przeciągnij wskaźnikiem w obszarze rysowania. Elementy programu Paint Aby otworzyć program Paint, należy kliknąć przycisk Start i Paint., Wszystkie programy, Akcesoria Po uruchomieniu programu Paint jest wyświetlane okno, które jest w większej części

Bardziej szczegółowo

Zasady otrzymywania ocen bieżących z plastyki:

Zasady otrzymywania ocen bieżących z plastyki: PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny z plastyki w klasach I gimnazjum w roku szkolnym 2015 / 2016 Program dostosowany jest do podręcznika do plastyki dla gimnazjum:

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE KOMPUTERA W EDUKACJI DZIECI W MŁODSZYM WIEKU SZKOLNYM

WYKORZYSTANIE KOMPUTERA W EDUKACJI DZIECI W MŁODSZYM WIEKU SZKOLNYM WYKORZYSTANIE KOMPUTERA W EDUKACJI DZIECI W MŁODSZYM WIEKU SZKOLNYM W podstawie programowej w nauczaniu zintegrowanym nie przewiduje się typowej informatyki, czy technologii informacyjnej, charakterystycznych

Bardziej szczegółowo

Szyfry kody - scenariusz działania

Szyfry kody - scenariusz działania Szyfry kody - scenariusz działania Adresaci: dzieci od 6 roku życia Czas trwania ćwiczenia: ok 1,5 godz. Materiały: Specjalnie przygotowane arkusze grubego papieru, o wyraźnie wydłużonym kształcie 15x40

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI 4-6. Warunkiem pozytywnej oceny jest regularna obecność ucznia na lekcji lub obecność nieregularna

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI 4-6. Warunkiem pozytywnej oceny jest regularna obecność ucznia na lekcji lub obecność nieregularna WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI 4-6 Warunkiem pozytywnej oceny jest regularna obecność ucznia na lekcji lub obecność nieregularna usprawiedliwiona. NA OCENĘ Z PLASTYKI WPŁYWA: aktywne uczestniczenie

Bardziej szczegółowo

Andrzej Frydrych SWSPiZ 1/8

Andrzej Frydrych SWSPiZ 1/8 Kilka zasad: Czerwoną strzałką na zrzutach pokazuje w co warto kliknąć lub co zmieniłem oznacza kolejny wybierany element podczas poruszania się po menu Ustawienia strony: Menu PLIK (Rozwinąć żeby było

Bardziej szczegółowo

1. Poznajemy regulamin i przepisy BHP podczas korzystania z komputera

1. Poznajemy regulamin i przepisy BHP podczas korzystania z komputera MIESIĄCE TEMATY 1. Poznajemy regulamin i przepisy BHP podczas korzystania z komputera - poznajemy zasady bezpiecznego użytkowania komputera - wiemy, jak należy postępować, aby zachować bezpieczeństwo swoje

Bardziej szczegółowo

Dominik przypomniał Agatce i rodzicom, że hebrajczyk znaczy podróżnik, przechodzień, ponieważ Izraelici długo wędrowali do ziemi Kanaan.

Dominik przypomniał Agatce i rodzicom, że hebrajczyk znaczy podróżnik, przechodzień, ponieważ Izraelici długo wędrowali do ziemi Kanaan. 2. SKRYBA (STAROŻYTNY PISARZ) (SPRAWNOŚĆ BIBLIJNA) Cel : początki języka Biblii. Opowiadanie Agatka i Dominik byli bardzo szczęśliwi, że w pierwszej wędrówce po Biblii dotarli do źródła czyli początku,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 3

Scenariusz zajęć nr 3 Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Wielkanocne tradycje Scenariusz zajęć nr 3 I. Tytuł scenariusza zajęć : "Oszukana pisanka". II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Kryteria oceniania historia kl. I Ocena dopuszczająca. Poziom wymagań konieczny. - zna pojęcia źródło historyczne, era, zlokalizuje na

Bardziej szczegółowo

STANDARDY WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH W ZAKRESIE WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI UCZNIÓW ZAJĘCIA TECHNICZNE DLA KLAS IV

STANDARDY WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH W ZAKRESIE WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI UCZNIÓW ZAJĘCIA TECHNICZNE DLA KLAS IV STANDARDY WYMAGAŃ EDUACYJNYCH W ZARESIE WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI UCZNIÓW ZAJĘCIA TECHNICZNE DLA LAS IV Zasady sporządzania dokumentacji technicznej ocena bardzo dobra -Posługują się elementarnymi przyborami

Bardziej szczegółowo

Cykl lekcji informatyki w klasie IV szkoły podstawowej. Wstęp

Cykl lekcji informatyki w klasie IV szkoły podstawowej. Wstęp Cykl lekcji informatyki w klasie IV szkoły podstawowej Wstęp Poniżej przedstawiam cykl początkowych lekcji informatyki poświęconym programowi Paint. Nie są to scenariusze lekcji, lecz coś w rodzaju kart

Bardziej szczegółowo

Podstawy pracy z edytorem tekstu. na przykładzie Open Office

Podstawy pracy z edytorem tekstu. na przykładzie Open Office Podstawy pracy z edytorem tekstu na przykładzie Open Office inż. Krzysztof Głaz krzysztof.glaz@gmail.com http://krzysztofglaz.eu.org Wprowadzenie Dokument ten został napisany jako pomoc dla osób, które

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Cele kształcenia I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Patryk D. Garkowski. Repetytorium z historii ogólnej

Patryk D. Garkowski. Repetytorium z historii ogólnej Patryk D. Garkowski Repetytorium z historii ogólnej R e p e t y t o r i u m z h i s t o r i i o g ó l n e j 3 Copyright by Patryk Daniel Garkowski & e-bookowo 2010 ISBN 978-83-62480-21-0 Wydawca: Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA Temat lekcji Światło i cień. 1. Światłocień w malarstwie ćwiczenie rysunkowe. 2. Budowa bryły światłem i cieniem. Wymagania programowe podstawowe

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016 Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6 Zakres materiału realizowany w danym okresie może ulec zmianie w zależności od tempa pracy uczniów i innych czynników niezależnych. O zmianach uczniowie będą

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI Przedmiotowy system oceniania z plastyki jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania.

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI Przedmiotowy system oceniania z plastyki jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI Przedmiotowy system oceniania z plastyki jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. Obszary podlegające ocenianiu na plastyce klasy IV- VI 1. Prace plastyczne

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe w klasie III

Wymagania programowe w klasie III Wymagania programowe w klasie III Edukacja polonistyczna (czytanie, mówienie, pisanie) 6p ( uczysz się celująco) otrzymuje uczeń, który: Czyta płynnie, całymi zdaniami, z właściwą intonacją, Rozumie głośno

Bardziej szczegółowo

Maskowanie i selekcja

Maskowanie i selekcja Maskowanie i selekcja Maska prostokątna Grafika bitmapowa - Corel PHOTO-PAINT Pozwala definiować prostokątne obszary edytowalne. Kiedy chcemy wykonać operacje nie na całym obrazku, lecz na jego części,

Bardziej szczegółowo

Co oznaczają te poszczególne elementy świecy?

Co oznaczają te poszczególne elementy świecy? Budowa świec Wielu inwestorów od razu porzuca analizę wykresów świecowych, ponieważ na pierwszy rzut oka są one zbyt skomplikowane. Na szczęście tylko na pierwszy rzut oka. Jeśli lepiej im się przyjrzeć

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja rysunkowa materiału ceramicznego ze stanowiska Gurukly Depe (Turkmenistan)

Dokumentacja rysunkowa materiału ceramicznego ze stanowiska Gurukly Depe (Turkmenistan) Dokumentacja rysunkowa materiału ceramicznego ze stanowiska Gurukly Depe (Turkmenistan) Prawidłowa dokumentacja materiału ceramicznego ma na celu odtworzenie pierwotnego kształtu i wyglądu naczynia. Rysunek

Bardziej szczegółowo

Podręcznik edycji tekstu dla inteligentnych

Podręcznik edycji tekstu dla inteligentnych Podręcznik edycji tekstu dla inteligentnych Spis treści Ogólne zasady edycji tekstu...3 Struktura dokumentu tekstowego...3 Strona...3 Akapit...3 Znak...3 Znaki niedrukowane...4 Twarda spacja, miękki i

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS OCHRONNY WZORU PRZEMYSŁOWEGO

(12) OPIS OCHRONNY WZORU PRZEMYSŁOWEGO RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS OCHRONNY WZORU PRZEMYSŁOWEGO (19) PL (11) 15007 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 13529 (22) Data zgłoszenia: 22.08.2008 (51) Klasyfikacja:

Bardziej szczegółowo

KOLOROWA TWÓRCZOŚĆ DZIECKA NA KARTACH ALBUMU WYKONANEGO METODĄ SCRAPBOOKINGU. Innowacja pedagogiczna Autor: Maria Pomorska

KOLOROWA TWÓRCZOŚĆ DZIECKA NA KARTACH ALBUMU WYKONANEGO METODĄ SCRAPBOOKINGU. Innowacja pedagogiczna Autor: Maria Pomorska KOLOROWA TWÓRCZOŚĆ DZIECKA NA KARTACH ALBUMU WYKONANEGO METODĄ SCRAPBOOKINGU Innowacja pedagogiczna Autor: Maria Pomorska Scrapbooking Scrapbooking to sztuka ręcznego tworzenia oraz dekorowania albumów

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PLASTYKA. Wymagania edukacyjne

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PLASTYKA. Wymagania edukacyjne PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PLASTYKA Wymagania edukacyjne Klasa IV Ocena ucznia w zakresie przedmiotu plastyka jest osobliwie złożona i trudna. Nauczyciel plastyki oceniając osiągnięcia edukacyjne ucznia

Bardziej szczegółowo

Nauka pisania z użyciem nakładki na ołówek/długopis.

Nauka pisania z użyciem nakładki na ołówek/długopis. Nauka pisania z użyciem nakładki na ołówek/długopis. Na początek ogólnie: Coraz częściej dzieci rozpoczynając przygodę z rysowaniem czy pisaniem mają problem z prawidłowym trzymaniem przyboru do pisania.

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁAŃ KÓŁKA HAFCIARSKIEGO

PLAN DZIAŁAŃ KÓŁKA HAFCIARSKIEGO KÓŁKO HAFCIARSKIE Koncepcja programu Różnego rodzaju techniki artystyczne przeżywają swój powrót do łask. Ludzie coraz chętniej kupują i są zainteresowani wytworami rękodzielniczymi, często zachwyceni

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W GIMNAZJUM Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W GIMNAZJUM Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W GIMNAZJUM Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH 1. Wymagania edukacyjne w stosunku do ucznia są realizacją podstawy programowej oraz są określone kryteriami oceniania. 2. Sposoby sprawdzania

Bardziej szczegółowo

PL 215409 B3. BORCZYK MONIKA, Bielsko-Biała, PL 22.06.2009 BUP 13/09. MONIKA BORCZYK, Bielsko-Biała, PL 31.12.2013 WUP 12/13 RZECZPOSPOLITA POLSKA

PL 215409 B3. BORCZYK MONIKA, Bielsko-Biała, PL 22.06.2009 BUP 13/09. MONIKA BORCZYK, Bielsko-Biała, PL 31.12.2013 WUP 12/13 RZECZPOSPOLITA POLSKA PL 215409 B3 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 215409 (21) Numer zgłoszenia: 384078 (22) Data zgłoszenia: 17.12.2007 (61) Patent dodatkowy

Bardziej szczegółowo

32. ZBIERAMY DANE W NASZEJ KLASIE I SZKOLE CZYLI O TYM, JAK SIĘ TWORZY WYKRESY SŁUPKOWE

32. ZBIERAMY DANE W NASZEJ KLASIE I SZKOLE CZYLI O TYM, JAK SIĘ TWORZY WYKRESY SŁUPKOWE 32. ZBIERAMY DANE W NASZEJ KLASIE I SZKOLE CZYLI O TYM, JAK SIĘ TWORZY WYKRESY SŁUPKOWE 143 Małgorzata Sieńczewska 32. ZBIERAMY DANE W NASZEJ KLASIE I SZKOLE CZYLI O TYM, JAK SIĘ TWORZY WYKRESY SŁUPKOWE

Bardziej szczegółowo

mgr Agnieszka Łukasiak Zasadnicza Szkoła Zawodowa przy Zespole Szkół nr 3 we Włocławku

mgr Agnieszka Łukasiak Zasadnicza Szkoła Zawodowa przy Zespole Szkół nr 3 we Włocławku Wybrane scenariusze lekcji matematyki aktywizujące uczniów. mgr Agnieszka Łukasiak Zasadnicza Szkoła Zawodowa przy Zespole Szkół nr 3 we Włocławku Scenariusz 1- wykorzystanie metody problemowej i czynnościowej.

Bardziej szczegółowo

Zasady oceniania na zajęciach plastycznych

Zasady oceniania na zajęciach plastycznych Zasady oceniania na zajęciach plastycznych Obszary aktywności oceniane na lekcjach plastyki: Aktywność na lekcjach: przygotowanie się do zajęć, praca i wypowiedzi na lekcji, zadania dodatkowe, konkursy,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA TECHNIKA / ZAJĘCIA TECHNICZNE

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA TECHNIKA / ZAJĘCIA TECHNICZNE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA TECHNIKA / ZAJĘCIA TECHNICZNE I. PRZEDMIOT KONTROLI I OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 1. Ocenę końcową pozytywną z przedmiotu otrzymują uczniowie, którzy aktywnie uczestniczą w zajęciach

Bardziej szczegółowo

HISTORIA PISMA. czyli od piktogramu do alfabetu. Przygotowała: Edyta Wzorek

HISTORIA PISMA. czyli od piktogramu do alfabetu. Przygotowała: Edyta Wzorek HISTORIA PISMA czyli od piktogramu do alfabetu Przygotowała: Edyta Wzorek Co to jest pismo Pismo jest systemem umownych znaków, za pomocą których utrwalamy język mówiony. Jednakże jest wiele sposobów za

Bardziej szczegółowo

1. WIADOMOŚCI WPROWADZAJĄCE DO PROJ. I GR. INŻ.

1. WIADOMOŚCI WPROWADZAJĄCE DO PROJ. I GR. INŻ. 1. WIADOMOŚCI WPROWADZAJĄCE DO PROJ. I GR. INŻ. 1.1. Formaty arkuszy Dobierając wielkość arkusza rysunkowego należy stosować się do normy PN EN ISO 5457, która zaleca aby oryginał rysunku wykonany był

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLASY V

WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLASY V WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLASY V Temat Zagadnienia, materiał nauczania Wymagania podstawowe Uczeń: ROZDZIAŁ. MATERIAŁY I ICH ZASTOSOWANIE 1. Od włókna do ubrania 2. To takie proste! Pokrowiec na telefon

Bardziej szczegółowo

Skuteczna prezentacja PowerPoint. Opracowanie: Anna Walkowiak

Skuteczna prezentacja PowerPoint. Opracowanie: Anna Walkowiak Skuteczna prezentacja PowerPoint Opracowanie: Anna Walkowiak Pomoce wizualne Pomoc wizualna jest dobra gdy: treść i obraz pomocy wizualnej są łatwo zrozumiałe, jest ona czytelna, przekazuje pojedynczą

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji 1. - Dokonanie doboru dwuosobowych grup ze wskazaniem pracy ucznia z dysfunkcjami z kolegą bez problemów (pomoc pedagogawychowawcy).

Konspekt lekcji 1. - Dokonanie doboru dwuosobowych grup ze wskazaniem pracy ucznia z dysfunkcjami z kolegą bez problemów (pomoc pedagogawychowawcy). Grażyna Maleszewska - nauczyciel informatyki Agata Łopuszyńska - pedagog specjalny Szkoła Podstawowa nr 14 z Oddziałami Integracyjnymi im. Bohaterów Warszawy w Warszawie Szkoła Podstawowa nr 14 w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Ekslibris, (łac. ex libris - z książek) - znak własnościowy danego egzemplarza książki, najczęściej ozdobny, wykonany w technice graficznej, z

Ekslibris, (łac. ex libris - z książek) - znak własnościowy danego egzemplarza książki, najczęściej ozdobny, wykonany w technice graficznej, z Ekslibris, (łac. ex libris - z książek) - znak własnościowy danego egzemplarza książki, najczęściej ozdobny, wykonany w technice graficznej, z imieniem i nazwiskiem właściciela księgozbioru (np. stylizowanymi

Bardziej szczegółowo

I MIEDZYSZKOLNY TURNIEJ ŁADNEGO PISANIA

I MIEDZYSZKOLNY TURNIEJ ŁADNEGO PISANIA Prezydent Miasta Gdańska i Szkoła Podstawowa nr 76 w Gdańsku zapraszają na dla uczniów klas pierwszych szkoły podstawowej który odbędzie się 21 maja 2015r. o godz. 9.00 w Szkole Podstawowej nr 76 w Gdańsku

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

dla symboli graficznych O bardzo dużej liczbie szczegółów 0,18 0,35 0,70 0,25 A3 i A4 O dużej liczbie szczegółów

dla symboli graficznych O bardzo dużej liczbie szczegółów 0,18 0,35 0,70 0,25 A3 i A4 O dużej liczbie szczegółów 6/ LINIE RYSUNKOWE Normy rysunkowe PN-EN ISO 128-20:2002 Rysunek techniczny. Zasady ogólne przedstawiania Część 20: Wymagania podstawowe dotyczące linii PN-ISO 128-23:2002 Rysunek techniczny. Ogólne zasady

Bardziej szczegółowo

Autor scenariusza: Krystyna Jakubowska. Blok tematyczny: Historia książki. Scenariusz nr 3

Autor scenariusza: Krystyna Jakubowska. Blok tematyczny: Historia książki. Scenariusz nr 3 Autor scenariusza: Krystyna Jakubowska Blok tematyczny: Historia książki Scenariusz nr 3 I. Tytuł scenariusza: Etapy powstawania książki. II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje (3 wiodące):

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne Niedostateczny Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący -nie opanował wiedzy o sztuce w zakresie wymaganym na ocenę dopuszczającą.

Bardziej szczegółowo

XXI Krajowa Konferencja SNM

XXI Krajowa Konferencja SNM 1 XXI Krajowa Konferencja SNM AKTYWNOŚCI MATEMATYCZNE Ewa Szelecka (Częstochowa) ewaszel@poczta.onet.pl Małgorzata Pyziak (Rzeszów) mmpskarp@interia.pl Projekty, gry dydaktyczne i podręcznik interaktywny

Bardziej szczegółowo

Mały Artysta. Program zajęć dla dzieci 5 i 6 - letnich

Mały Artysta. Program zajęć dla dzieci 5 i 6 - letnich Mały Artysta Program zajęć dla dzieci 5 i 6 - letnich O programie: Głównym założeniem programu jest wychodzenie naprzeciw potrzebom dziecka,rozwijanie i wspomaganie jego zdolności zgodnie z jego potencjałem

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych w klasie V. Ocenę dostateczną. który:

Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych w klasie V. Ocenę dostateczną. który: Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych w klasie V Dział podręcznika Temat lekcji Ocenę dopuszczającą Ocenę dostateczną Ocenę dobrą Ocenę bardzo dobrą otrzymuje uczeń, Ocenę celującą Lekcja organizacyjna.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI KLASA I Stopień celujący otrzymuje uczeń, który: w odpowiednim porządku chronologicznym i w centrum kulturotwórczym, które miały zasadniczy wpływ dla ich powstania; we współczesnej

Bardziej szczegółowo

Wymagania Uczeń zna zasady bezpiecznej pracy z komputerem. Uczeń stosuje się do regulaminu szkolnej pracowni komputerowej.

Wymagania Uczeń zna zasady bezpiecznej pracy z komputerem. Uczeń stosuje się do regulaminu szkolnej pracowni komputerowej. I. EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA 6 Uczeń samodzielnie wykonuje wszystkie zadania na lekcji, zadania dodatkowe. Jego wiadomości i umiejętności wykraczają poza te, które zawarte są w programie nauczania zajęć

Bardziej szczegółowo

Regulamin XIII Międzyszkolnego Konkursu Kaligraficznego " O Złote Pióro Dyrektora Szkoły" dla uczniów klas II i III

Regulamin XIII Międzyszkolnego Konkursu Kaligraficznego  O Złote Pióro Dyrektora Szkoły dla uczniów klas II i III Z E S P Ó Ł S Z K Ó Ł O G Ó L N O K S Z T A Ł C Ą C Y C H Szkoła Podstawowa Nr 9 im. kpt. ż. w. K. O. Borchardta w Rumi 84 RUMIA, ul. Stoczniowców 6, tel/fax 67--97; tel. 67-8-07 e-mail: sp9@rumia.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie materiału uczącego dla OCR w oparciu o aplikację Wycinanki.

Przygotowanie materiału uczącego dla OCR w oparciu o aplikację Wycinanki. Przygotowanie materiału uczącego dla OCR w oparciu o aplikację Wycinanki. Zespół bibliotek cyfrowych PCSS 6 maja 2011 1 Cel aplikacji Aplikacja wspomaga przygotowanie poprawnego materiału uczącego dla

Bardziej szczegółowo

identyfikacja wizualna festiwalu konfrontacje teatralne

identyfikacja wizualna festiwalu konfrontacje teatralne identyfikacja wizualna festiwalu konfrontacje teatralne logo Centralnym elementem systemu identyfikacji wizualnej festiwalu Konfrontacje Teatralne jest logotyp. Podstawowy wariant znaku to czarne litery

Bardziej szczegółowo

Kryteria wymagań z przedmiotu: Informatyka

Kryteria wymagań z przedmiotu: Informatyka Kryteria wymagań z przedmiotu: Informatyka Ocenianie osiągnięć uczniów polega na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez uczniów wiadomości i umiejętności. To rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym Rozdział II Praca z systemem operacyjnym 55 Rozdział III - System operacyjny i jego hierarchia 2.2. System operacyjny i jego życie Jak już wiesz, wyróżniamy wiele odmian systemów operacyjnych, które różnią

Bardziej szczegółowo

Uwagi dotyczące techniki pisania pracy

Uwagi dotyczące techniki pisania pracy Uwagi dotyczące techniki pisania pracy Każdy rozdział/podrozdział musi posiadać przynajmniej jeden akapit treści. Niedopuszczalne jest tworzenie tytułu rozdziału którego treść zaczyna się kolejnym podrozdziałem.

Bardziej szczegółowo

Nowy Produkt. Flamastry. Pudełko x 12

Nowy Produkt. Flamastry. Pudełko x 12 Flamastry Flamastry przeznaczone dla najmłodszych dzieci, Już od pierwszego roku życia Okrągła, blokowana końcówka, brak możliwości wciśnięcia do środka Szeroka gama kolorów Zmywalny tusz na bazie wody,

Bardziej szczegółowo

Anna Bidzińska-Kristof Elżbieta Kulisz Publiczna Biblioteka Pedagogiczna RODN WOM w Częstochowie Filia w Lublińcu

Anna Bidzińska-Kristof Elżbieta Kulisz Publiczna Biblioteka Pedagogiczna RODN WOM w Częstochowie Filia w Lublińcu Anna Bidzińska-Kristof Elżbieta Kulisz Publiczna Biblioteka Pedagogiczna RODN WOM w Częstochowie Filia w Lublińcu OD PAPIRUSU DO EDYTORA TEKSTU Konkurs z zakresu historii książki i pisma Wprowadzenie do

Bardziej szczegółowo

Tematy lekcji informatyki klasa 4a luty/marzec 2013

Tematy lekcji informatyki klasa 4a luty/marzec 2013 Tematy lekcji informatyki klasa 4a luty/marzec 2013 temat 11. z podręcznika (str. 116-120) Jak uruchomić edytor tekstu MS Word 2007? ćwiczenia 2-5 (str. 117-120); Co to jest przycisk Office? W jaki sposób

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka dla klasy 4 szkoły podstawowej

Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka dla klasy 4 szkoły podstawowej Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka dla klasy 4 szkoły podstawowej Temat Ocena dopuszczająca 1. Co to jest sztuka? wymienia miejsca, w których można zobaczyć dzieła wskazane ćwiczenie

Bardziej szczegółowo

Podstawy edycji tekstu

Podstawy edycji tekstu Podstawy edycji tekstu Edytor tekstu (ang. word processor) to program umożliwiający wprowadzanie, redagowanie, formatowanie oraz drukowanie dokumentów tekstowych. Wyliczmy możliwości dzisiejszych aplikacji

Bardziej szczegółowo

Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE

Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE Najwyższa jakość usług Prawdziwą reputację można zdobyć dzięki trwałości oraz najwyższej jakości oferowanych produktów i usług. Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

W TYM MIEJSCU NALEŻY WPISAĆ TEMAT PRACY DYPLOMOWEJ

W TYM MIEJSCU NALEŻY WPISAĆ TEMAT PRACY DYPLOMOWEJ POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ GÓRNICTWA I GEOLOGII Kierunek: Specjalność: Rodzaj studiów: Imię NAZWISKO W TYM MIEJSCU NALEŻY WPISAĆ TEMAT PRACY DYPLOMOWEJ PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA WYKONANA W TU PODAĆ

Bardziej szczegółowo

Plastyka. Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania

Plastyka. Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania Plastyka Wymagania edukacyjne--kryteria oceniania ocena celująca - dysponuje wiedzą i umiejętnościami znacznie wykraczającymi poza wymagania edukacyjne sformułowane dla jego poziomu; - sprawnie, świadomie

Bardziej szczegółowo

1. Ocena struktury materiałów na podstawie demo MEN-u Liczba zaprezentowanych przez MEN kart 12

1. Ocena struktury materiałów na podstawie demo MEN-u Liczba zaprezentowanych przez MEN kart 12 Porównanie propozycji kart pracy do elementarza rządowego przygotowywanych przez MEN z serią ćwiczeń do elementarza rządowego przygotowywanych przez NE, seria nosi tytuł Nasze ćwiczenia karty pracy MEN-u

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych dla klasy V do programu nauczania Jak to działa?

Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych dla klasy V do programu nauczania Jak to działa? Wymagania edukacyjne z zajęć technicznych dla klasy V do programu nauczania Jak to działa? Temat. Od włókna do ubrania. To takie proste! Pokrowiec na telefon 3. Wszystko o papierze Zagadnienia, materiał

Bardziej szczegółowo

Magdalena Psykowska. Zajęcia komputerowe w Szkole Przysposabiającej do Pracy

Magdalena Psykowska. Zajęcia komputerowe w Szkole Przysposabiającej do Pracy Magdalena Psykowska Zajęcia komputerowe w Szkole Przysposabiającej do Pracy Włocławek 2014 Zajęcia komputerowe pełnią istotną rolę w procesie kształcenia uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 3 W OZIMKU OPRACOWANIE ANNA MAZUR EWA KWIATKOWSKA OBSZARY AKTYWNOŚCI UCZNIA PODLEGAJĄCE OCENIE I ICH KRYTERIA Nauka języków obcych

Bardziej szczegółowo

ORIGAMI Z opornym papierem zmierz się i TY!

ORIGAMI Z opornym papierem zmierz się i TY! Najłatwiej przemawia do nas to co możemy zobaczyć, dotknąć, spróbować samodzielnie wykonać. Każdy sukces cieszy bardziej jak można się nim pochwalić. ORIGAMI Z opornym papierem zmierz się i TY! 1 Co to

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Grafika wektorowa Corel DRAW

Rozdział 8. Grafika wektorowa Corel DRAW Rozdział 8. Grafika wektorowa Corel DRAW Grafika wektorowa jest całkowicie odmiennym podejściem do prezentacji, tworzenia i przekształcania obrazów komputerowych. Ma ona silne powiązanie z geometrią i

Bardziej szczegółowo

ECDL/ICDL Przetwarzanie tekstów Moduł B3 Sylabus - wersja 5.0

ECDL/ICDL Przetwarzanie tekstów Moduł B3 Sylabus - wersja 5.0 ECDL/ICDL Przetwarzanie tekstów Moduł B3 Sylabus - wersja 5.0 Przeznaczenie sylabusa Dokument ten zawiera szczegółowy sylabus dla modułu ECDL/ICDL Przetwarzanie tekstów. Sylabus opisuje zakres wiedzy i

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt graficzny z metamorfozą (ćwiczenie dla grup I i II modułowych) Otwórz nowy rysunek. Ustal rozmiar arkusza na A4. Z przybornika wybierz rysowanie elipsy (1). Narysuj okrąg i nadaj mu średnicę 100

Bardziej szczegółowo