Akademia Rolnicza im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Wydział Leśny, Katedra Ekologii Lasu Laboratorium GIS i Teledetekcji

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Akademia Rolnicza im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Wydział Leśny, Katedra Ekologii Lasu Laboratorium GIS i Teledetekcji"

Transkrypt

1 Akademia Rolnicza im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Wydział Leśny, Katedra Ekologii Lasu Laboratorium GIS i Teledetekcji MARCIN GUZIK ANALIZA ZMIAN SZATY ROŚLINNEJ TATR PRZY WYKORZYSTANIU TECHNIK GEOMATYCZNYCH NA PRZYKŁADZIE DOLINY BYSTREJ I SUCHEJ STAWIAŃSKIEJ Praca wykonana pod kierunkiem dr inż. Piotra Wężyka KRAKÓW

2 Podziękowania Bardzo serdecznie dziękuję mojemu promotorowi dr inż. Piotrowi Wężykowi, że mogłem pod jego kierunkiem zdobywać wiedzę i doświadczenie. Dziękuję za dziesiątki godzin, które razem spędziliśmy na Kasprowym i przed komputerem, a także za pomoc i wskazówki przy tworzeniu tej pracy. mgr inż. Krystianowi Koziołowi za pomoc na którą zawsze mogłem liczyć. dr inż. Pawłowi Skawińskiemu za cenne wskazówki i pomoc podczas badań terenowych. Dyrekcji Tatrzańskiego Parku Narodowego za pozwolenie na prowadzenie badań oraz zakup zdjęć lotniczych, a także pracownikom Parku dr inż. Zbigniewowi Krzanowi, mgr inż. Lesławowi Oporowskiemu, mgr inż. Józefowi Chowańcowi za okazaną pomoc. Praca powstała dzięki dotacji Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. 2

3 Dziękuję mojej kochanej żonie za wyrozumiałość i życzliwość okazywaną mi podczas pisania pracy 3

4 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI WSTĘP I CEL PRACY TEREN BADAŃ Lokalizacja Szata roślinna Rys historyczny Naturalne czynniki kształtujące szatę roślinną oraz wywołujące jej zmiany Klimat Gleby Czynniki antropogeniczne kształtujące szatę roślinną Pasterstwo Hutnictwo i przemysł Narciarstwo Turystyka piesza MATERIAŁ I METODA Fotogrametria cyfrowa Materiały fotogrametryczne Orientacja zdjęć lotniczych Opracowanie fotogrametryczne przy użyciu VSD-AGH Globalny System Pozycjonowania (GPS) Kartowanie uszkodzeń pokrywy glebowej i kosodrzewiny Geograficzne Systemy Informacyjne (GIS) Leśna mapa numeryczna Cyfrowy Model Terenu (CMT) Sprzęt i oprogramowanie WYNIKI I DYSKUSJA Leśna mapa numeryczna Doliny Bystrej i Suchej Stawiańskiej Transformacja map analogowych Leśna numeryczna mapa gospodarcza

5 4.2. Opracowanie fotogrametryczne Błędy orientacji bezwzględnej zdjęć lotniczych Analiza opracowania fotogrametrycznego Doliny Bystrej i Suchej Stawiańskiej Porównanie opracowania fotogrametrycznego Doliny Bystrej i Suchej Stawiańskiej z 1964 roku z mapą fotogrametryczną WIG z 1934 r Pomiary DGPS zasięgu użytkowania narciarskiego Kotłów Goryczkowego i Gąsienicowego Kartowanie szkód w Kotle Goryczkowym z wykorzystaniem technik DGPS i opracowania fotogrametrycznego zdjęć lotniczych z 1999 roku Kartowanie uszkodzeń pokrywy glebowej Kartowanie uszkodzeń kosodrzewiny Oddziaływanie turystyki pieszej na kopułę szczytową Kasprowego Wierchu oraz szlak Myślenickie Turnie- Kasprowy Wierch Analizy przestrzenne z wykorzystaniem Cyfrowego Model Terenu Analiza występowania poszczególnych kategorii obiektów w zależności od wysokości n.p.m Analiza występowania poszczególnych kategorii obiektów w zależności od ekspozycji terenu Analiza występowania poszczególnych kategorii obiektów w zależności od spadku terenu WNIOSKI LITERATURA SPIS TABEL SPIS RYCIN 127 5

6 1. WSTĘP I CEL PRACY Tatry są po to,by zmieniać Ciebie, nie po to, byś Ty zmieniał Tatry... (z Mirek 1996a) Zachwyt i zauroczenie Tatrami istnieje od momentu pojawienia się człowieka w ich pobliżu. Majestat tych gór zawsze przyciągał ludzi oraz budził respekt i ciekawość poznania. Człowiek poznawał je powoli, zdobywał, badał i od samego początku korzystał z darów jakie mu ofiarowała przyroda. Rozpoczął od działalności pasterskiej tj. karczowania lasów i kosodrzewiny, a następnie eksploatował surowiec drzewny i rudy metali. Działalność ta miała charakter niekontrolowany i rabunkowy czego następstwa są widoczne po dzień dzisiejszy. W ten sposób zmieniony został: naturalny skład gatunkowy, struktura drzewostanów oraz układ wysokościowy pięter roślinnych w Tatrach. Tym samym pojawiły się nowe zagrożenia wynikające z podatności monokultur świerkowych na czynniki abiotyczne i biotyczne (Fabijanowski, Dziewolski 1996). Obszarem w Tatrach, na którym w sposób szczególny człowiek odcisnął swe piętno jest Dolina Bystrej. To właśnie w tej dolinie znajdowały się największe na ówczesne czasy zakłady przemysłowe: kopalnie rud, huty i papiernie. Przez setki lat na poszerzonych halach i polanach w okresie letnim wypasano zwierzęta. Kilkadziesiąt lat temu powstał w tym rejonie największy ośrodek narciarski Tatr Polskich. Tempo degradacji przyrodniczej obszaru Tatr zostało przyhamowane w 1954 roku przez powołanie do życia w tym rejonie Parku Narodowego. Fakt ten, nie oznacza jednak braku jakiejkolwiek ingerencji człowieka w ekosystemy Tatr. Antropogeniczne oddziaływanie trwa po dzień dzisiejszy, choć jego zakres i intensywność zmienił się diametralnie. W chwili obecnej największy wpływ na góry wywiera turystyka górska i narciarska. Celem prezentowanej pracy było określenie charakteru i dynamiki przestrzennoczasowej (4D) zmian szaty roślinnej w obszarze Doliny Bystrej i Suchej Stawiańskiej, (w tym szczególnie rejonu Kotłów Goryczkowego i Gąsienicowego) przy wykorzystaniu technik geomatycznych. Geomatykę uważa się za nową gałąź nauki, która obejmuje dziedziny zajmujące się zbieraniem, przechowywaniem, przetwarzaniem, analizą, prezentacją i rozpowszechnianiem danych dotyczących geometrii i pokrycia powierzchni Ziemi. Techniki geomatyczne pozwalają na porównanie obrazów zarejestrowanych w przeszłości z ich stanem obecnym, oraz prognozowanie przyszłości (Olenderek et al. 2000, Wężyk 2000). 6

7 2. TEREN BADAŃ... Jądrem niejako gór Karpackich są Tatry, z których tylko niższa część należy do Galicyi. Wysokie szczyty, przepaściste drogi, piękne górskie jeziora, malownicze doliny dziwnie uroczym czynią ten kąt ziemi... (Limanowski 1892) Tatry to pasmo górskie o powierzchni ha, leżące na granicy Polski i Słowacji. Po polskiej stronie znajduje się tylko 22,3 % ich całkowitej powierzchni tj ha. Gerlach wznoszący się na wysokość 2663 m n.p.m. jest najwyższym szczytem Tatr, a także największym wzniesieniem pomiędzy Alpami a Kaukazem oraz Bałkanami i górami północnej Skandynawii. Łańcuch Tatr ma przebieg równoleżnikowy, a jego rozpiętość w linii prostej w kierunku E-W wynosi 56,3 km, natomiast w kierunku N-S tylko 19,0 km. Dla polskiego fragmentu Tatr wartości te wynoszą: 26,8 km E-W oraz 12,0 km N-S. Współrzędne zwartego obszaru TPN przedstawiono poniżej (Rycina 1). Tatrzański Park Narodowy Rycina 1. Współrzędne skrajnych punktów zwartego obszaru Tatrzańskiego Parku Narodowego. Według podziału geobotanicznego (Mirek 1996b) Tatry podzielono na cztery jednostki (Rycina 2): pasmo Siwego Wierchu- leżące całkowicie po stronie Słowackiej z najwyższym szczytem Siwym Wierchem (1805 m n.p.m.), Tatry Zachodnie- które ciągną się od Przełęczy Palenica aż po Przełęcz Liliowe, z najwyższym szczytem Bystrą (2248 m n.p.m.), 7

8 Tatry Wysokie- od Przełęczy Liliowe do Przełęczy pod Kopą, z najwyższym szczytem Tatr- Gerlachem, oraz Polski- Rysami (2499 m n.p.m.), Tatry Bielskie- leżące całkowicie po stronie Słowackiej i kulminujące w Hawraniu (2152 m n.p.m.). Podział geobotaniczny Tatr Rycina 2. Podział geobotaniczny Tatr. a) Pasmo Siwego Wierchu, b) Tatry Zachodnie (część słowacka), c) Tatry Zachodnie (część polska), d) Tatry Wysokie (część słowacka), e) Tatry Wysokie (część polska), f) Tatry Bielskie, g) granice podokręgów, h) granica państwa (Mirek 1996b) Lokalizacja... nie skręciliśmy na lewo do Jaworzynki, tylko prosto w głębie Tatr szliśmy ponurym wąwozem. Po kwadransie, koło polany Kalatówki wąwóz się rozszerzył, poweselał i niedługo wspaniałe źródło Białego Dunajca zaszumiało... (Łapczyński 1866) Teren będący przedmiotem niniejszej pracy, znajduje się całkowicie na obszarze Tatr Zachodnich i graniczy od wschodu z Tatrami Wysokimi. W jego skład wchodzi Dolina Bystrej oraz Dolina Sucha Stawiańska wraz z przyległymi terenami znajdującymi się na zachód od szlaku turystycznego Przełęcz Liliowe- Hala Gąsienicowa Przełęcz między Kopami (Beskid, Gładkie Stawiańskie, Stawiański Upłaz). Powierzchnia terenu badań wynosi ha (Rycina 3). 8

9 Teren badań 1 2 Rycina 3. Lokalizacja terenu badań. 1) Tatrzański Park Narodowy, 2) teren badań. Dolina Sucha Stawiańska to górna część Doliny Gąsienicowej, która jest jednym z rozgałęzień Doliny Suchej Wody Gąsienicowej. Oś doliny wyznaczona jest przez linie: Sucha Przełęcz (1949,5 m n.p.m.) - dolna stacja wyciągu krzesełkowego w rejonie Szałasisk (wysokość m n.p.m.) i ma kierunek NW-SE. Powierzchnia Doliny wraz z przyległymi terenami wynosi 147,52 ha. Geograficzny podział terenu badań Dolina Goryczkowa pod Zakosy Dolina Sucha Kasprowa Dolina Sucha Stawiańska KW Dolina Goryczkowa Świńska KK Dolina Sucha Kondracka G Dolina Kondratowa Dolina Stare Szałasiska Dolina Jaworzynka DOLINA BYSTREJ Rycina 4. Geograficzny podział Doliny Bystrej na doliny boczne. Rzut izometryczny na cyfrowy model terenu obszaru badań z kierunku NE (KW- Kasprowy Wierch, KK- Kopa Kondracka, G- Giewont). 9

10 Dolina Bystrej zajmuje powierzchnię 16,5 km 2, dzieląc się w górnej części na regularny wachlarz siedmiu dolin bocznych (Dolina Jaworzynka, Dolina Stare Szałasiska, Dolina Sucha Kasprowa, Dolina Goryczkowa pod Zakosy, Dolina Goryczkowa Świńska, Dolina Sucha Kondracka, i Dolina Kondratowa). Najwyższym punktem doliny jest wierzchołek Kopy Kondrackiej (2004,6 m n.p.m.), natomiast wylot doliny znajduje się w rejonie Kuźnic na wysokości ok. 890 m n.p.m. (Rycina 4) Szata roślinna...droga zamieniła się w ścieżkę, potem ścieżka rozstąpiła się pod nogami, i łożyskiem wyschłego potoku przeskakując z kamienia na kamień, zszedłem w tak cudowne zielone groty, świerkowemi gałęźmi sklepione, mchami i paprocią zasłane... (Łapczyński 1866) W okresie ostatniego zlodowacenia Tatry, pokryte lodowcami pozbawione były całkowicie drzew. Zaraz po ich ustąpieniu pojawiła się na tym terenie sosna, która w Młodszym Dryasie ustąpiła miejsca modrzewiowi i limbie. Kolejno wraz ze zmieniającymi się warunkami klimatycznymi pojawiały się nowe gatunki: brzoza karpacka, świerk, leszczyna, buk i jodła. Wahaniom klimatu towarzyszyły również zmiany wysokości górnej granicy lasu (Tabela 1) (Obidowicz 1996). Tabela 1. Zmiany wys. górnej granicy lasu w m n.p.m. w Tatrach w okresie poglacjalnym (Obidowicz 1996). Okres lat lat 3600 lat 3000 lat przed B.P. lat przed B.P. przed B.P. przed B.P. przed B.P. B.P. wys. n.p.m m 1100 m 1700 m 1700 m m 1550 m W Tatrach mamy do czynienia z najpełniej w całym łuku Karpat wykształconym strefowym układem roślinności (Rycina 5). Zasięg wysokościowy naturalnych pięter roślinności na tle podziału geologicznego w Tatrach przedstawiono poniżej (Tabela 2). Tabela 2. Piętra roślinności naturalnej (Pawłowska 1955). Piętra roślinne Przeciętna górna granica pięter w m n.p.m. Podłoże wapienne Podłoże granitowe regiel dolny 1250 jedno piętro regiel górny 1550 reglowe po 1550 piętro kosodrzewiny piętro alpejskie (2154) 2300 piętro turniowe (2663) 10

11 Piętra roślinne Tatr Rycina 5. Rozkład poziomy pięter roślinnych w Tatrzańskim Parku Narodowym. 1) regiel dolny, 2) regiel górny, 3) piętro kosówki, 4) piętro halne, 5) piętro turniowe (Mirek 1996b). W reglu dolnym panują z natury lasy jodłowo-bukowe, a przewodnim zespołem jest buczyna karpacka Dentario glandulosae- Fagetum. Na glebach cięższych rozwijają się płaty żyznej jedliny Galio-Abietetum, a na ubogich występuje dolnoreglowy bór jodłowoświerkowy Plagiothecio- Piceetum. Skrajnie ubogie podłoże granitowe w Tatrach Wysokich porasta zespół Plagiothecio-Piceetum. Innymi zespołami leśnymi spotykanymi w tym piętrze to: Alnetum incane, Caltho-Alnetum, Sorbo-Aceretum oraz Vario-Pinetum (Piękoś-Mirkowa, Mirek 1996). Klimaksowym zbiorowiskiem regla górnego jest bór świerkowy, który występuje w dwóch zespołach (w zależności od podłoża): Plagiothecio-Piceetum tatricum na podłożu krystalicznym oraz Polysticho-Piceetum na wapieniu. W wąskim pasie wysokościowym przy górnej granicy lasu, napotyka się czasami na reliktowy bór limbowy Cembro-Piceetum (Piękoś-Mirkowa, Mirek 1996). Pinetum mughi carpaticum to główne zbiorowisko roślinne piętra kosodrzewiny, które dzieli się w zależności od podłoża na dwa podzespoły: P.m.c.calcicolum i P.m.c.silicicolum (Piękoś-Mirkowa, Mirek 1996). 11

12 Piętro alpejskie zdominowane jest przez murawy wysokogórskie, które w zależności od podłoża dzielą się na: zespół situ skuciny i boimki dwurzędowej Oreochloo distichae - Juncetum trifidi, który występuje na podłożu kwaśnym oraz jedno z najbogatszych zbiorowisk tatrzańskich- zespół kostrzewy pstrej Festuco versicoloris - Seslerietum tatrae- na wapieniu (Piękoś-Mirkowa, Mirek 1996). W najwyższych rejonach Tatr występuje piętro turniowe. Jest to strefa dominacji roślin zarodnikowych (porostów, mchów i wątrobowców) oraz luźnych, rozrzuconych wśród nagich skał i ubogich w gatunki, niskich muraw. Głównym zbiorowiskiem jest tu zespół boimki dwurzędowej Oreochloetum distichae subnivale (Piękoś-Mirkowa, Mirek 1996) Rys historyczny Pierwszymi ludźmi, którzy pojawili się w Tatrach byli najprawdopodobniej myśliwi i poszukiwacze skarbów. Ich śladem podążyli górnicy, którzy już w XIV wieku rozpoczęli wydobywanie rud z głębi tatrzańskiego górotworu. Na przełomie XVI-XVII wieku pojawiło się w Tatrach pasterstwo, a mniej więcej 100 lat później przemysł hutniczy. Po upadku hutnictwa, jego miejsce zajął przemysł papierniczy, który zakończył swą działalność pod koniec XIX wieku. Za pierwszą tatrzańską turystkę, uważa się Beatę z Kościeliskich-Łaska, która w 1565 odbyła wycieczkę do Zielonego Stawu Kieźmarskiego (Nyka 1994) inaugurując w ten sposób erę turystyki pieszej, która swój szczyt osiągnęła w drugiej połowie XX wieku. Według Piękoś-Mirkowej (1981) ślady działalności człowieka w postaci przekształconej szaty roślinnej, widoczne są na większej części terenu Doliny Bystrej (Rycina 6). Równolegle z działaniami powodującymi niszczenie przyrody tatrzańskiej, trwały prace nad objęciem ochroną tego wyjątkowego zakątka Polski. Historia starań o ochronę Tatr sięga pierwszej połowy XVII wieku, wtedy to dochodziło do sporów pomiędzy starostami a chłopami, którzy nadmiernie wycinali i pustoszyli lasy. Komisja królewska z 1765 roku ostrzegała przed szkodliwością wypasu owiec w lasach i marnotrawstwem drewna przez pasterzy. Jednakże z tych ostrzeżeń nie wyciągnięto żadnych wniosków i w protokole z 1775 roku, pisze się nadal o pustoszeniu lasów przez chłopów (Paryski 1984). Pierwszym, który wystąpił z ideą ochrony przyrody tatrzańskiej był Ludwik Zejsznerwybitny polski geolog. W latach pisał on, o nadmiernym wyniszczeniu lasów tatrzańskich, o niszczeniu limb, kozic i świstaków. Te apele pełniły bardzo ważną rolę w społeczeństwie polskim, wzbudzały one szerszą świadomość zagrożenia przyrody 12

13 tatrzańskiej. Kolejnymi ochroniarzami Tatr byli dwaj przyrodnicy: Eugeniusz Janota i Maksymilian Nowicki. Oni to, swoimi staraniami doprowadzili do uchwalenia w 1968 roku przez sejm galicyjski ustawy o ochronie kozicy i świstaka (Paryski 1984). Przekształcenia szaty roślinnej Tatr Rycina 6. Przekształcenia szaty roślinnej Tatrzańskiego Parku Narodowego (Piękoś-Mirkowa 1981). 1) zbiorowiska naturalne, 2) wtórnie powstałe zbiorowiska murawowe o składzie zbliżonym do naturalnego, 3) zbiorowiska leśne o wyraźnie wtórnie przekształconych drzewostanach, 4) zbiorowiska na wpół naturalne, 5) większe skupiska roślinności synantropijnej. Pod koniec XIX wieku powstało Towarzystwo Tatrzańskie, zwane później Polskim Towarzystwem Tatrzańskim (PTT), które jako swój cel statutowy miało ochronę Tatr. W roku 1912 w TT powstaje Sekcja Ochrony Tatr, która stworzyła najszerszy jak na owe czasy program ochrony przyrody tatrzańskiej (Paryski 1984). Zaraz po odzyskaniu niepodległości, w okresie międzywojennym szybko rozwinęła się akcja utworzenia Parku Narodowego. Rozpoczęto akcję wykupu gruntu w Tatrach, uzyskując w tym celu specjalne fundusze od rządu. Mimo starań Mariana i Stanisława Sokołowskich, Walerego Goetla i Władysława Szafera, nie udało się w tym okresie powołać do życia Tatrzańskiego Parku Narodowego, powstała natomiast jego namiastka, tj. Park Przyrody, który obejmował swym obszarem jedynie tereny lasów państwowych. Po II wojnie światowej zaistniały korzystniejsze warunki dla rozwoju idei ochrony przyrody w Tatrach. W 1947 roku Minister Leśnictwa powołał jednostkę administracyjną Lasów Państwowych o nazwie Park Tatrzański, a w 1948 powstał pierwszy ścisły rezerwat przyrody na Hali Pysznej. Kulminacją starań w dziedzinie ochrony tego najpiękniejszego zakątka Polski, podsumowaniem pracy wielu pokoleń ochroniarzy Tatr, była decyzja Rady 13

14 Ministrów z października 1954 (z mocą od 1 stycznia 1955) o utworzeniu Tatrzańskiego Parku Narodowego, obejmującego całe Polskie Tatry (Paryski 1984) Naturalne czynniki kształtujące szatę roślinną oraz wywołujące jej zmiany. Do czynników naturalnych, które obecnie wpływają na kształtowanie przebiegu górnej granicy lasu, a także obraz całej szaty roślinnej Tatr, zalicza się: klimat, gleby, ukształtowanie terenu, lawiny oraz konkurencję zbiorowisk roślinnych (Sokołowski 1928) Klimat Tatry charakteryzują się wyraźnym zróżnicowaniem klimatycznym w profilu pionowym. Kierując się zależnością średniej temperatury roku i wysokością nad poziomem morza oraz współzależnością między średnią roczną temperaturą a wieloma innymi elementami i wskaźnikami klimatu można wyróżnić w tym rejonie sześć pięter klimatycznych (Rycina 7): zimne, umiarkowanie zimne, bardzo chłodne, chłodne, umiarkowanie chłodne, umiarkowanie ciepłe (Hess 1974). Z powodu znacznej wysokości bezwzględnej podnóży Tatr, nie stwierdzono tu piętra umiarkowanie ciepłego, charakterystycznego dla całych Karpat Zachodnich. Rycina 7. Piętra klimatyczne w Tatrach. 1) zimne, 2) umiarkowanie zimne, 3) bardzo chłodne, 4) chłodne, 5) umiarkowanie chłodne, 6) umiarkowanie ciepłe, 7) odmiana klimatu kotlin (Hess 1974). 14

15 Zależności między wysokością nad poziomem morza a wartościami poszczególnych elementów klimatu wg. Hessa (1974) przedstawiono poniżej (Tabela 3). Tabela 3. Zależność elementów klimatycznych od wysokości nad poziomem morza wg. Hessa (1974). Czynnik klimatyczny Podnóża Tatr Szczyty Tatr Zmiana Średnia temperatura roku ,5 0 / 100 m Liczba dni z silnym mrozem 30 > dni / 100 m Liczba dni z mrozem 50 > dni / 100 m Liczba dni z pokrywą śnieżną dni / 100 m Średnia roczna prędkość wiatru 2 m/s 6 m/s Liczba dni z wiatrem silnym * *- szczególnie gwałtowne wiatry występują w pasie m n.p.m. tj. w rejonie, gdzie występuje górna granica lasu (g.g.l.) W Tatrach zaobserwowano (Hess 1974) istnienie bardzo silnego związku dwustopniowych przedziałów średniej temperatury powietrza z granicami poszczególnych pięter roślinnych (górna granica hal pokrywa się z izotermą -2 0 C, górna granica piętra kosodrzewiny z izotermą 0 0 C, górna granica lasu (regla górnego) z izotermą +2 0 C oraz górna granica regla dolnego z izotermą +4 0 C). Tatry należą do obszarów o największej w Polsce ilości opadów atmosferycznych. Opady zarówno śniegu jak i deszczu zależą przede wszystkim od wysokości nad poziomem morza, ekspozycji wietrznej, wysokości względnej grzbietów oraz kierunku przebiegu dolin. Gwałtowne deszcze przyczyniają się do uruchomienia szybkich ruchów masowych. Ponad górną granicą lasu są to spływy gruzowe, a w piętrach leśnych spływy ziemnogruzowe, płytkie osuwiska i złaziska. Największe szlaki spływów gruzowych w Tatrach Wysokich mają długość 2 km, a masa gruzu przemieszczanego może osiągnąć do m 3 (Kotarba 2000). Wielkość opadów atmosferycznych obserwowanych na Kasprowym Wierchu oraz na stacji meteorologicznej w Zakopanem przedstawiono poniżej (Tabela 4). Tabela 4. Średnie i ekstremalne sumy roczne, miesięczne i dobowe opadów (mm) w Zakopanem i na Kasprowym Wierchu (Hess 1996). Nazwa Wys. Rok Styczeń Lipiec Max. dobowe stacji n.p.m. [m] Śr. Max. Min. Śr. Max. Min. Śr. Max. Min. I VII Zakopane ,8 172,3 Kasprowy Wierch ,5 124,5 15

16 Na Kasprowym Wierchu notuje się około 260 kg/m 2 osadów, co razem z opadem w postaci deszczu lub śniegu daje około 2130 mm produktów kondensacji pary wodnej (Hess 1996). Śnieg pojawia się w najwyższych partiach Tatr czasami już w połowie III dekady sierpnia, a zdarza się, że zanika dopiero z końcem II dekady lipca. Pojawianie się pokrywy śnieżnej jesienią i jej zanik na wiosnę odbywa się z przeciętną szybkością 4-5 dni na 100 m spadku lub wzrostu wysokości. Wraz z wysokością zmienia się także grubość pokrywy śnieżnej (Hess 1996). Charakterystycznym zjawiskiem dla chłodnej pory roku, związanym z obfitym zaleganiem pokrywy śnieżnej, są lawiny. Lawiny swym podmuchem i masą śnieżną wywracają lub łamią drzewa i porywają je ze sobą w dół (Rycina 8). Siłę lawin śnieżnych porównuje się w wybuchem 25 kg trotylu. Często poruszają się one z prędkością 350 m/sek. Powstawanie lawin jest uzależnione od ukształtowania terenu oraz stosunków klimatycznych (Myczkowski 1965). Nie bez znaczenia jest obecność i rodzaj występującej szaty roślinnej. obszary terenu badań zagrożone lawinami przedstawiono na rycinie (Rycina 9). W literaturze (Fabijanowski, Dziewolski 1996) spotyka się opis lawiny, która spadła z Wołoszyna w okolicy Wodogrzmotów Mickiewicza dnia 1 lutego 1911 roku, niszcząc drzewostan w pasie długości 250 m i szerokości 100 m. W rejonie Wolarni zniszczony został las o powierzchni 3 ha. Rycina 8.Kartowanie DGPS obszaru połamanych drzew na skutek zejścia lawiny śnieżnej w rejonie Polany Kondratowej (maj 2000, fot. M.Szczygielski). 16

17 Przyczyną częstego występowania lawin w Tatrach wg. Sokołowskiego (1928) było wyniszczenie lasów górnoreglowych i zbiorowisk kosodrzewiny. Lawiny w sposób dość widoczny wpływają na obniżenie górnej granicy drzewostanu, szczególnie w żlebach, które są naturalnymi torami ich ruchu. Akumulując olbrzymie zwały śniegu (miąższość ich dochodzi nieraz do 10 m) w znaczący sposób opóźniają wegetację roślinności. Tereny zagrożone lawinami Rycina 9. Obszary terenu badań zagrożone lawinami (wg. WZKart.). Kolejnym czynnikiem kształtującym i modyfikującym szatę roślinną jest wiatr. Wiatr wpływa na wygląd drzewostanów (sztandarowe formy świerka), ich cykl życiowy (pojedyncze i masowe wypady), zasięg (przenoszenie nasion, obniżenie g.g.l.), a nawet na strukturę gleby (Sokołowski 1928). Dla północnych zboczy Tatr charakterystyczna jest przewaga wiatrów kierunku zachodniego nad wschodnim we wszystkich wysokościach oraz przewaga kierunku południowego nad północnym, słabnąca w miarę wznoszenia się od Rowu Podtatrzańskiego ku szczytom. We wnętrzu Tatr kierunki i prędkość wiatru są uwarunkowane skomplikowaną rzeźbą terenu (Hess 1996). Poniżej prezentowany jest rozkład kierunków wiatrów (Rycina 10) na Kasprowym Wierchu oraz prędkość w poszczególnych miesiącach obserwacji (Tabela 5). 17

18 Tabela 5. Średnia prędkość wiatrów na Kasprowym Wierchu (Michalczewski 1955). Miesiąc I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII prędkość wiatru m/s. 8,8 8,6 7,9 6,6 5,2 5,4 5,3 5,4 6,0 6,5 9,2 8,0 N 20 W NW NE E SW SE S % udział kierunków wiatrów Rycina 10. Średni roczny rozkład kierunków wiatrów na Kasprowym Wierchu (Michalczewski 1955). Najwyższe wartości prędkości wiatru notowane są wiosną i jesienią, co wiąże się z częstymi w tym okresie wiatrami halnymi. Wiatr halny jest jednym z najbardziej charakterystycznych wiatrów lokalnych w tym rejonie. Jest to wiatr typu fenowego i powstaje gdy izobary przebiegają prostopadle do osi podłużnej Karpat północnych (wyż atmosferyczny znajduje się na wschodzie, a obszar niżu na zachodzie od Karpat północnych), a ponad Tatrami dochodzi do ruchu powietrza skierowanego od południa ku północy. Wiatr halny odznacza się wielką prędkością i porywistością. Na szczytach osiąga prędkość m/s, a w dolinach jego porywy osiągają wartość 30 m/s i więcej (Hess 1996). Ciepłe i suche powietrze halnego powoduje szybki zanik pokrywy śnieżnej, a na wiosnę przyspiesza rozwój wegetacji. Słabszy wiatr łamie lub wywraca pojedyncze drzewa, natomiast silny powoduje powstawanie dużych wiatrowałów (Rycina 11). Według zapisów archiwalnych szalejący od 25 do 27 listopada 1898 roku halny wywrócił na terenie rewirów Poronina i Bukowiny około , zaś w majątku Zakopiańskim drzew (Fabijanowski 1955, Marchlewski 1950). W 1902 r. ofiarą wiatru halnego padło , a 3 sierpnia 1925 roku aż drzew, prawie wyłącznie świerków. Największe spustoszenie spowodował jednak halny w roku Jego prędkość na Kasprowym Wierchu wynosiła około 288 km/h, a w Zakopanem około 144 km/h. Powałom i złomom uległy wówczas drzewa na powierzchni ponad 450 ha w masie około m 3. Stosunkowo duże zniszczenia wystąpiły jeszcze na przełomie lat 1974 i 1975, kiedy ofiarą wiatru padło około m 3 drzew (Fabijanowski, Dziewolski 1996). 18

19 Rycina 11. Powierzchnia wiatrołomowa w okolicach Myślenickich Turni (lipiec 2000, fot. P.Wężyk) Gleby W Tatrach przestrzenne zróżnicowanie gleb jest ściśle powiązane z rzeźbą terenu i podłożem geologicznym, a także z warunkami klimatyczno-roślinnymi i niekiedy z gospodarczą działalnością człowieka. Wyróżniono tu następujące jednostki taksonomiczne gleb (Komornicki, Skiba 1996): gleby litogeniczne- budowa ich profilu, właściwości chemiczne i skład mineralny uwarunkowane są cechami litologicznymi skał macierzystych (litosole, regosole, rankery, rędziny i pararędziny), gleby autogeniczne- o dobrze wykształconym profilu glebowym, wykazującym wyraźne powiązania z warunkami klimatycznymi i roślinnością (gleby bielicowe, gleby brunatne) gleby napływowe - powstające w wyniku rozwoju dolin rzecznych (mady) oraz procesów stokowych (gleby deluwialne), gleby semihydrogeniczne i hydrogeniczne- silnie powiązane z warunkami hydrologicznymi środowiska. W granicach Tatrzańskiego Parku Narodowego gleby inicjalne i słabo wykształcone zajmują około 30% powierzchni, rędziny i pararędziny ok. 30%; bielice ok. 20%; gleby brunatne ok. 10%, a pozostałe (mady, deluwialne, glejowe, murszowe i torfowe) około 5% powierzchni. 19

20 Na obszarze terenu badań reprezentowane są następujące typy gleb (Skiba 1997): z grupy gleb litogenicznych wykształconych ze skał bezwęglanowych: litosole, regosole, regosole bielicowe i bielice oraz rankery bielicowe i rankery butwinowe, z grupy gleb litogenicznych wykształconych ze skał węglanowych: rędziny inicjalne, rędziny próchniczne, rędziny butwinowe oraz rędziny brunatne, grupę gleb autogenicznych reprezentują: gleby brunatne właściwe typowe i wyługowane, gleby brunatne kwaśne a także gleby bielicowe i bielice, niewielkie fragmenty powierzchni zajmowane są przez gleby z grupy semihydrogenicznych i hydrogenicznych: gleby torfowo bielicowe oraz gleby torfowe, a w pobliżu dużych potoków występują gleby napływowe- mady właściwe i brunatne (Rycina 12). Mapa gleb TPN Rycina 12. Mapa glebowa Tatrzańskiego Parku Narodowego. 1) Litosole, 2) Regosole, 3) Regosole bielicowe i Bielice, 4) Rankery bielicowe, 5) Rankery butwinowe i Rankery bielicowe, 6) Rędziny inicjalne, 8) Rędziny próchniczne, 9) Rędziny butwinowe i Rędziny próchnicze, 10) Rędziny brunatne, 11) Gleby brunatne właściwe i wyługowane, 12) Gleby brunatne kwaśne, 13) Gleby bielicowe i bielice, 14) Gleby gruntowo-glejowe, 15) Gleby torfowo-bielicowe, 16) Gleby torfowe, 19) Mady właściwe, 20) Stawy (Skiba 1997). 20

21 2.5. Czynniki antropogeniczne kształtujące szatę roślinną. Człowiek gospodaruje w Tatrach od ponad pięciu wieków, polując, karczując lasy i wycinając kosodrzewinę. Miejsca niegdyś pokryte drzewostanem lub kosówką długo użytkował pastersko. Skutkiem jego oddziaływań jest zmiana składu gatunkowego drzewostanów, obniżenie górnej granicy lasu, a także ograniczenie liczebności rzadkich tatrzańskich gatunków roślin i zwierząt. Największe zmiany w składzie roślinności rejonu górnej granicy lasu spowodowało pasterstwo, natomiast obszar reglowy uległ presji przemysłu hutniczego i papierniczego Pasterstwo... doleciał mnie dźwięk dzwonków, zwolna się przybliżał, aż wychyliły się pomiędzy świerków owcze kudłate głowy i cały kierdel wytoczył się z lasu, a za kierdlem, jakby deus ex machina, poświstujący juhas. (Łapczyński 1866) Do najstarszych form użytkowania ziemi w Dolinie Bystrej należy pasterstwo, a dokumenty potwierdzające ten fakt pochodzą z XVII wieku. Z tego okresu istnieje poświadczenie wypasu owiec przez wsie: Pieniążkowice, Zakopane, Pyzówka, Szaflary, Biały Dunajec i Poronin (Moździerz, Skawiński 1997). Najprawdopodobniej teren ten był już wcześniej użytkowany pastersko, gdyż ta forma działalności człowieka w łatwiej dostępnych dolinach północnych skłonów Tatr była stwierdzona już na przełomie XVI i XVII wieku (Skawiński 1993). W początkowym okresie, gdy ludności było mało a gospodarstwa były zasobne w grunty, stada nielicznych owiec wypędzano na hale w momencie gdy trawa dostatecznie podrosła. Kolejno wypasano poszczególne polany, posuwając się w miarę rozwoju roślinności coraz wyżej w górę, niekiedy aż po same szczyty i granie. Ten sposób gospodarki pasterskiej nie wyrządzał znacznych szkód. Taka sytuacja trwała mniej więcej do końca XVIII wieku (Kolowca 1954). W 1868 roku przestało obowiązywać prawo o niepodzielności gruntów, hale, które do tego czasu były własnością co najwyżej kilkunastu baców, w szybkim okresie stały się obiektem zainteresowania dużej liczby rodzin. Polany zaczęły być eksploatowane w nadmierny sposób, na zimę ściągano z gór siano oraz nawóz wyprodukowany przez zwierzęta, doprowadzając w ten sposób do zubożenia łąk. Bacowie coraz wcześniej rozpoczynali wypas na górskich halach, które często nie zdołały jeszcze wyprodukować 21

Techniki geomatyczne w badaniach czasowo-przestrzennych zmian szaty roślinnej na przykładzie rejonu Kasprowego Wierchu w Tatrach.

Techniki geomatyczne w badaniach czasowo-przestrzennych zmian szaty roślinnej na przykładzie rejonu Kasprowego Wierchu w Tatrach. Techniki geomatyczne w badaniach czasowo-przestrzennych zmian szaty roślinnej na przykładzie rejonu Kasprowego Wierchu w Tatrach. Piotr Wężyk, Marcin Guzik 1. Wstęp i cel pracy Obszarem w Tatrach, na którym

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 10/14 za okres 7.02.2014 13.02.2014

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 10/14 za okres 7.02.2014 13.02.2014 nr 1/14 za okres 7.2.214 13.2.214 O P I S P O G O D Y Na początku opisywanego okresu region Tatr był w zasięgu płytkiej zatoki niżowej związanej z niżem z ośrodkiem nad Szetlandami, w strefie frontu okluzji.

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Dąbrowska, Marcin Bukowski

Katarzyna Dąbrowska, Marcin Bukowski Katarzyna Dąbrowska, Marcin Bukowski Co to jest GIS? Źródła danych GIS System Informacji Geograficznej Pod pojęciem GIS rozumie się zestaw narzędzi sprzętowych, oprogramowania, bazę danych oraz ludzi obsługujących

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 12/14 za okres 21.02.2014 27.02.2014

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 12/14 za okres 21.02.2014 27.02.2014 nr 12/14 za okres 21.2.214 27.2.214 O P I S P O G O D Y Na początku opisywanego okresu Polska południowa znajdowała się na skraju niżu znad Atlantyku, w strefie falującego frontu atmosferycznego. W jego

Bardziej szczegółowo

Plan scenariusza zajęć. Różnorodność środowiska przyrodniczego Tatrzańskiego Parku Narodowego

Plan scenariusza zajęć. Różnorodność środowiska przyrodniczego Tatrzańskiego Parku Narodowego Akademia EduGIS Technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) oraz geoinformacyjne (GIS) w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych w gimnazjum i liceum oraz w edukacji środowiskowej. Plan scenariusza zajęć

Bardziej szczegółowo

4003 Świstak Marmota marmota latirostris

4003 Świstak Marmota marmota latirostris 4003 Świstak Marmota marmota latirostris Liczba i lokalizacja obszarów i stanowisk monitoringowych Gatunek występuje wyłącznie w regionie alpejskim. Monitoring obejmuje cały teren występowania świstaka

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 19/14 za okres 11.04.2014 17.04.2014

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich nr 19/14 za okres 11.04.2014 17.04.2014 nr 19/14 za okres 11.4.214 17.4.214 O P I S P O G O D Y W pierwszych dniach minionego tygodnia pogoda kształtowana była przez zatokę niskiego ciśnienia, związaną z niżem znad M. Norweskiego i chłodnym

Bardziej szczegółowo

Piotr Wężyk, Marcin Guzik

Piotr Wężyk, Marcin Guzik Kartowanie w okresie zimowym terenów narciarskich w Kotłach Goryczkowym i Gąsienicowym z wykorzystaniem technik Globalnego Systemu Pozycjonowania (GPS) Piotr Wężyk, Marcin Guzik Laboratorium GIS i Teledetekcji

Bardziej szczegółowo

4070 *Zarośla kosodrzewiny

4070 *Zarośla kosodrzewiny 4070 *Zarośla kosodrzewiny Liczba i lokalizacja powierzchni monitoringowych W roku 2006 przeprowadzono badania terenowe (monitoring podstawowy) na 11 stanowiskach, w 3 obszarach Natura 2000, przez 2 specjalistów

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu..

1. Co to jest las 3. 2. Pielęgnacja drzewostanu.4. 3. Co nam daje las..5. 4. Zagrożenia lasu..6. 5. Monitoring lasu..7. 6. Ochrona lasu.. 1. Co to jest las 3 2. Pielęgnacja drzewostanu.4 3. Co nam daje las..5 4. Zagrożenia lasu..6 5. Monitoring lasu..7 6. Ochrona lasu.. 8 Las jest jednym z najważniejszych z odnawialnych zasobów przyrody,

Bardziej szczegółowo

Piętrowość roślinności w Tatrach. Piętrowość roślinności w Tatrach

Piętrowość roślinności w Tatrach. Piętrowość roślinności w Tatrach Piętrowość roślinności w Tatrach Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego za pośrednictwem Euroregionu Tatry w ramach Programu Współpracy Transgranicznej

Bardziej szczegółowo

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995)

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995) Słupskie Prace Geograficzne 2 2005 Dariusz Baranowski Instytut Geografii Pomorska Akademia Pedagogiczna Słupsk DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

Wiatry OKRESOWE ZMIENNE NISZCZĄCE STAŁE. (zmieniające swój kierunek w cyklu rocznym lub dobowym)

Wiatry OKRESOWE ZMIENNE NISZCZĄCE STAŁE. (zmieniające swój kierunek w cyklu rocznym lub dobowym) Wiatry Co to jest wiatr? Wiatr to poziomy ruch powietrza w troposferze z wyżu barycznego do niżu barycznego. Prędkość wiatru wzrasta wraz z różnicą ciśnienia atmosferycznego. W N Wiatry STAŁE (niezmieniające

Bardziej szczegółowo

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Jest to obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi,

Bardziej szczegółowo

ZADANIA CZĘŚCI PRZYRODNICZEJ IV EDYCJI KONKURSU PIOSENKI TURYSTYCZNEJ I WIEDZY O POLSKICH GÓRACH WAGABUNDA 2007

ZADANIA CZĘŚCI PRZYRODNICZEJ IV EDYCJI KONKURSU PIOSENKI TURYSTYCZNEJ I WIEDZY O POLSKICH GÓRACH WAGABUNDA 2007 ZADANIA CZĘŚCI PRZYRODNICZEJ IV EDYCJI KONKURSU PIOSENKI TURYSTYCZNEJ I WIEDZY O POLSKICH GÓRACH WAGABUNDA 2007 SZKOŁA PODSTAWOWA NR 130 W ŁODZI IM. MARSZAŁKA JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO Zadania opracowała mgr

Bardziej szczegółowo

Test nr 4 Strefy klimatyczne, roślinność, gleby

Test nr 4 Strefy klimatyczne, roślinność, gleby Zadanie 1: Wykresy oznaczone literami od A do H przedstawiają 8 podstawowych typów klimatów: podrównikowy, równikowy wilgotny, polarny, subpolarny, podzwrotnikowy, zwrotnikowy suchy oraz umiarkowany morski

Bardziej szczegółowo

Z DNIA 18 LUTEGO 2013 R.

Z DNIA 18 LUTEGO 2013 R. ZARZĄDZENIE NR 4/2013 DYREKTORA TATRZAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO Z DNIA 18 LUTEGO 2013 R. W SPRAWIE RUCHU PIESZEGO, ROWEROWEGO ORAZ UPRAWIANIA NARCIARSTWA NA TERENIE TATRZAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO Na podstawie

Bardziej szczegółowo

7. Metody pozyskiwania danych

7. Metody pozyskiwania danych 7. Metody pozyskiwania danych Jedną z podstawowych funkcji systemu informacji przestrzennej jest pozyskiwanie danych. Od jakości pozyskanych danych i ich kompletności będą zależały przyszłe możliwości

Bardziej szczegółowo

Wykład 13. Systemy Informacji Przestrzennej. Systemy Informacji Przestrzennej 1

Wykład 13. Systemy Informacji Przestrzennej. Systemy Informacji Przestrzennej 1 Wykład 13 Systemy Informacji Przestrzennej Systemy Informacji Przestrzennej 1 Mapa jako element Systemu Informacji Geograficznej Systemy Informacyjne Systemy Informacji przestrzennej Systemy Informacji

Bardziej szczegółowo

FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA

FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA 2014-2015 program podstawowy dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu Format Liczba kolorów Rozdzielczość Wielkość pliku *.tiff CMYK 300

Bardziej szczegółowo

2. Na poniższym rysunku odszukaj i przyporządkuj oznaczonym miejscom następujące pojęcia:

2. Na poniższym rysunku odszukaj i przyporządkuj oznaczonym miejscom następujące pojęcia: 1. W wykropkowane miejsca wpisz nazwy odpowiednich pięter roślinności w Tatrach Wysokich: do 1000 m.n.p.m... do 1250 m.n.p.m... do 1550 m.n.p.m... do 1800 m.n.p.m... do 2300 m.n.p.m... od 2300 m.n.p.m...

Bardziej szczegółowo

3. Warunki hydrometeorologiczne

3. Warunki hydrometeorologiczne 3. WARUNKI HYDROMETEOROLOGICZNE Monitoring zjawisk meteorologicznych i hydrologicznych jest jednym z najważniejszych zadań realizowanych w ramach ZMŚP. Właściwe rozpoznanie warunków hydrometeorologicznych

Bardziej szczegółowo

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników System Informacji Geograficznej (GIS: ang. Geographic Information System) system informacyjny służący do wprowadzania, gromadzenia, przetwarzania oraz wizualizacji danych geograficznych. Najbardziej oczywistą

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu zwierzyny płowej na odnowienia naturalne na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego - powierzchnie powiatrołomowe (25.12.2013 r.

Ocena wpływu zwierzyny płowej na odnowienia naturalne na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego - powierzchnie powiatrołomowe (25.12.2013 r. Sfinansowano ze środków funduszu leśnego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Kamil Kluś Tomasz Skrzydłowski RAPORT Ocena wpływu zwierzyny płowej na odnowienia naturalne na terenie Tatrzańskiego

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNA ANALIZA PRZYDATNOŚCI WIELOSPEKTRALNYCH ZDJĘĆ LOTNICZYCH DO FOTOGRAMETRYCZNEJ INWENTARYZACJI STRUKTUR PRZESTRZENNYCH W DRZEWOSTANACH 3

WSTĘPNA ANALIZA PRZYDATNOŚCI WIELOSPEKTRALNYCH ZDJĘĆ LOTNICZYCH DO FOTOGRAMETRYCZNEJ INWENTARYZACJI STRUKTUR PRZESTRZENNYCH W DRZEWOSTANACH 3 Krzysztof Będkowski 1 Sławomir Mikrut 2 WSTĘPNA ANALIZA PRZYDATNOŚCI WIELOSPEKTRALNYCH ZDJĘĆ LOTNICZYCH DO FOTOGRAMETRYCZNEJ INWENTARYZACJI STRUKTUR PRZESTRZENNYCH W DRZEWOSTANACH 3 Streszczenie. W referacie

Bardziej szczegółowo

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 Fotogrametria to technika pomiarowa oparta na obrazach fotograficznych. Wykorzystywana jest ona do opracowywani map oraz do różnego rodzaju zadań pomiarowych.

Bardziej szczegółowo

Narciarstwo wysokogórskie w Polskich Tatrach Zachodnich Ski Touring in the Polish West Tatras

Narciarstwo wysokogórskie w Polskich Tatrach Zachodnich Ski Touring in the Polish West Tatras Józef Wala i Karol Życzkowski 27 lutego 2009 Narciarstwo wysokogórskie w Polskich Tatrach Zachodnich Ski Touring in the Polish West Tatras Obszar 5. Otoczenie Kasprowego Wierchu Obejmuje teren od przełęczy

Bardziej szczegółowo

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analizę wykonalności dla wskaźnika dostępności obszarów pod zabudowę wykonamy zgodnie z przedstawionym schematem postępowania rozpoczynając

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich

Biuletyn Śniegowy dla Tatr Polskich za okres 18.1.213 24.1.213 6/13 O P I S P O G O D Y Początkowo region pozostawał w bruździe niskiego ciśnienia, pomiędzy odsuwającym się na wschód niżem z ośrodkiem nad wschodnią Rosją a rozległym układem

Bardziej szczegółowo

ProGea Consulting. Biuro: WGS84 N 50 05 39.9 E 19 55 29.1 ul. Pachońskiego 9, 31-223 Krakow, POLSKA tel. +48-(0)12-415-06-41 faks. +48-(0)12-415-73-27

ProGea Consulting. Biuro: WGS84 N 50 05 39.9 E 19 55 29.1 ul. Pachońskiego 9, 31-223 Krakow, POLSKA tel. +48-(0)12-415-06-41 faks. +48-(0)12-415-73-27 Biuro: WGS84 N 50 05 39.9 E 19 55 29.1 ul. Pachońskiego 9, 31-223 Krakow, POLSKA tel. +48-(0)12-415-06-41 faks. +48-(0)12-415-73-27 e-mail: office@progea.pl Profil działalności: Szeroko pojęta GEOINFORMATYKA

Bardziej szczegółowo

2. Wyposażenie bazy sprzętu przeciwpożarowego stanowi w szczególności:

2. Wyposażenie bazy sprzętu przeciwpożarowego stanowi w szczególności: Dziennik Ustaw Nr 73-3950- Poz. 824 10. 1. Zabezpieczeniu przeciwpożarowemu lasów służą pasy przeciwpożarowe w lasach położonych przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe lasu. 2. Wyróżnia się

Bardziej szczegółowo

Gęsia Szyja, Wiktorówki

Gęsia Szyja, Wiktorówki Gęsia Szyja, Wiktorówki Łysa Polana Gęsia Szyja(wyjście na szczyt góry na wysokość 1489 m n.p.m) Wiktorówki(zwiedzanie Sanktuarium Maryjnego na Wiktorówkach) Zazadnia powrót (łatwa wycieczka górska) Widok

Bardziej szczegółowo

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie SCENARIUSZ WYCIECZKI DO LASU ( ZAJĘCIA TERENOWE ) Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie Temat : Las domem zwierząt ZAKRES TREŚCI : 1. Piętra roślinne w lesie i warunki w nich panujące. 2. Zwierzęta

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r.

Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 30 lipca 2015 r. Poz. 1070 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad

Bardziej szczegółowo

1. Podpisz na mapce główne rzeki i miasta Polski i Słowacji, a następnie zakoloruj obszar Tatr. Wpisz kierunki świata przy róży wiatrów.

1. Podpisz na mapce główne rzeki i miasta Polski i Słowacji, a następnie zakoloruj obszar Tatr. Wpisz kierunki świata przy róży wiatrów. Palcem po mapie m e c l Pa apie po m Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego za pośrednictwem Euroregionu Tatry w ramach Programu Współpracy Transgranicznej

Bardziej szczegółowo

Naziemne skanowanie laserowe i trójwymiarowa wizualizacja Jaskini Łokietka

Naziemne skanowanie laserowe i trójwymiarowa wizualizacja Jaskini Łokietka Naziemne skanowanie laserowe i trójwymiarowa wizualizacja Jaskini Łokietka Przez 27 lat, od kiedy Jaskinia Łokietka w Ojcowskim Parku Narodowym została udostępniona dla masowego ruchu turystycznego, jej

Bardziej szczegółowo

Wrota Parsęty II o bazie danych przestrzennych - wprowadzenie

Wrota Parsęty II o bazie danych przestrzennych - wprowadzenie Wrota Parsęty II o bazie danych przestrzennych - wprowadzenie Czym jest baza danych? zbiór powiązanych danych z pewnej dziedziny, zorganizowanych w sposób dogodny do korzystania z nich, a zwłaszcza do

Bardziej szczegółowo

Karta pracy nr 5. Materiały dodatkowe do scenariusza: Poznajemy różnorodność biologiczną Doliny Środkowej Wisły. Anna Janowska.

Karta pracy nr 5. Materiały dodatkowe do scenariusza: Poznajemy różnorodność biologiczną Doliny Środkowej Wisły. Anna Janowska. Akademia EduGIS Technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) oraz geoinformacyjne (GIS) w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych w gimnazjum i liceum oraz w edukacji środowiskowej Karta pracy nr 5 Materiały

Bardziej szczegółowo

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Szczecińskiego oraz archipelagu przybrzeżnych wysp stał się pierwszym

Bardziej szczegółowo

Zadania. 1. Na podstawie rysunku:

Zadania. 1. Na podstawie rysunku: 1. Na podstawie rysunku: Zadania Wykonaj polecenia: a) podpisz poziomice, które nie są podpisane 200 220 240 b) podkreśl prawidłowe uzupełnienie zdania: Szlak turystyczny zaznaczony na rysunku prowadzi

Bardziej szczegółowo

Nowe możliwości systemu mapy numerycznej GEO-MAP

Nowe możliwości systemu mapy numerycznej GEO-MAP Waldemar Izdebski Tadeusz Knap GEO-SYSTEM Warszawa Nowe możliwości systemu mapy numerycznej GEO-MAP System mapy numerycznej GEO-MAP jest oryginalnym oprogramowaniem opracowanym w całości przez firmę GEO-SYSTEM.

Bardziej szczegółowo

POIS.05.03.00-00-284/10

POIS.05.03.00-00-284/10 Walory krajobrazowe Małgorzata Strzyż Anna Świercz Piotr Czernecki Rafał Kozieł POIS.05.03.00-00-284/10 Plan ochrony Świętokrzyskiego Parku Narodowego i obszaru Natura 2000 Łysogóry na lata 2013-2033,

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

Konkurs z cyklu Wędrówki po Polsce TATRY ODPOWIEDZI

Konkurs z cyklu Wędrówki po Polsce TATRY ODPOWIEDZI Konkurs z cyklu Wędrówki po Polsce TATRY ODPOWIEDZI Zadania konkursowe I. Wykonaj zadania na podstawie mapy fragmentu Tatrzańskiego Parku Narodowego 1. Którą część Tatr przedstawia mapa Tatry Wschodnie

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia.

Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia. Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia. Zagadnienia 1. Widzenie monokularne, binokularne

Bardziej szczegółowo

Ewelina Henek, Agnieszka Wypych, Zbigniew Ustrnul. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB)

Ewelina Henek, Agnieszka Wypych, Zbigniew Ustrnul. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB) Ewelina Henek, Agnieszka Wypych, Zbigniew Ustrnul Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB) IT SYSTEM GŁÓWNE KOMPONENTY SYSTEMU ISOK: Dane LIDAR (4- punktów/m ; >00

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016)

ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016) ROZKŁAD MATERIAŁU Z GEOGRAFII W KLASACH II i III LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY (2014-2016) Malarz R., Więckowski M., Oblicza geografii, Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa 2012 (numer dopuszczenia

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja projektowa. tras do uprawiania. Nordic Walking. na terenie Gminy Zamość

Dokumentacja projektowa. tras do uprawiania. Nordic Walking. na terenie Gminy Zamość Dokumentacja projektowa tras do uprawiania Nordic Walking na terenie Gminy Zamość Szczebrzeszyn, kwiecień 2013r. Projekt i opracowanie tras: TRAMP Zofia Kapecka Szczebrzeszyn Leśna tel. 600 423 828, 602

Bardziej szczegółowo

KARTA MONITOROWANIA PODSTAWY PROGRAMOWEJ

KARTA MONITOROWANIA PODSTAWY PROGRAMOWEJ KARTA MONITOROWANIA PODSTAWY PROGRAMOWEJ ETAP EDUKACJI PRZEDMIOT klasa Rok szkolny Imię i nazwisko nauczyciela gimnazjum GEOGRAFIA Treści nauczania Miesiąc realizacji tematyki uwzględniającej treści nauczania

Bardziej szczegółowo

Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów. Instytut Badawczy Leśnictwa Nadleśnictwo

Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów. Instytut Badawczy Leśnictwa Nadleśnictwo Technologie geomatyczne wykorzystywane w Nadleśnictwie Świeradów Instytut Badawczy Leśnictwa Tomasz Zawiła-Niedźwiecki Nadleśnictwo Świeradów Radomir Bałazy Plan prezentacji 1. Wstęp 2. Poziomy zbierania

Bardziej szczegółowo

KARPATY I POGÓRZE KARPACKIE

KARPATY I POGÓRZE KARPACKIE KARPATY I POGÓRZE KARPACKIE KARPATY Góry orogenezy alpejskiej Najwyższy szczyt Gerlach 2655 m n.p.m. Podział Karpat: Karpaty Zewnętrzne: Pogórze Karpackie Beskidy Karpaty Wewnętrzne Tatry Obniżenie Orawsko-Podhalańskie

Bardziej szczegółowo

Systemy Informacji Geograficznej ich rola i zastosowanie

Systemy Informacji Geograficznej ich rola i zastosowanie Systemy Informacji Geograficznej ich rola i zastosowanie Iwona Nakonieczna Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Wydział Geodezji i Kartografii Wrocław, ul. Dobrzyńska 21/23 Wydział Geodezji i

Bardziej szczegółowo

Cechy klimatu Europy. Czynniki kształtujące klimat Europy

Cechy klimatu Europy. Czynniki kształtujące klimat Europy Czynniki kształtujące klimat Europy Cechy klimatu Europy położenie geograficzne kontynentu Zszerokością geograficzną związane jest nasłonecznienie powierzchni lądu, długość dnia i nocy, a pośrednio rozkład

Bardziej szczegółowo

MIERNICTWO GÓRNICZE SYLLABUS

MIERNICTWO GÓRNICZE SYLLABUS MIERNICTWO GÓRNICZE SYLLABUS Dr inż. Jan Blachowski Politechnika Wrocławska Instytut Górnictwa Zakład Geodezji i GIS Pl. Teatralny 2 tel (71) 320 68 73 SYLLABUS Podstawy pozycjonowania satelitarnego GPS

Bardziej szczegółowo

SYSTEM GIS-TPN. Marcin Guzik Tatrzański Park Narodowy

SYSTEM GIS-TPN. Marcin Guzik Tatrzański Park Narodowy Marcin Guzik Tatrzański Park Narodowy GIS TPN SYSTEM GIS-TPN Streszczenie System GIS w Tatrzańskim Parku Narodowym zaczął być budowany w 2000 roku, obecnie jego budowa jest n półmetku. Przebrnięto już

Bardziej szczegółowo

1354 Niedźwiedź Ursus arctos

1354 Niedźwiedź Ursus arctos 1354 Niedźwiedź Ursus arctos Liczba i lokalizacja obszarów monitoringowych Gatunek występuje wyłącznie w regionie alpejskim. Prowadzony od roku 1982 monitoring gatunku obejmuje cały zasięg jego występowania,

Bardziej szczegółowo

Klub Przyrodników. Świebodzin, 26 stycznia 2010. Tatrzański Park Narodowy Zakopane

Klub Przyrodników. Świebodzin, 26 stycznia 2010. Tatrzański Park Narodowy Zakopane Klub Przyrodników ul. 1 Maja 22, 66-200-Świebodzin Konto: BZ WBK SA o/świebodzin nr 28 1090 1593 0000 0001 0243 0645 tel./fax 068 3828236, e-mail: kp@kp.org.pl, http:// www.kp.org.pl Świebodzin, 26 stycznia

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Konferencja Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Uniwersytet Śląski w Katowicach 12 lutego 2014 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Szybko i ekstremalnie po Tatrach - Zakopiański Weekend Biegowy z Sokołem

Szybko i ekstremalnie po Tatrach - Zakopiański Weekend Biegowy z Sokołem Szybko i ekstremalnie po Tatrach - Zakopiański Weekend Biegowy z Sokołem Tegoroczna edycja Zakopiańskiego Weekendu Biegowego z Sokołem odbędzie się w dniach 6-8 czerwca. W jej ramach zaplanowano VII Bieg

Bardziej szczegółowo

Międzyszkolna Liga Przedmiotowa PŁOCK 2011. Zadania konkursowe z zakresu edukacji polonistycznej dla klasy III

Międzyszkolna Liga Przedmiotowa PŁOCK 2011. Zadania konkursowe z zakresu edukacji polonistycznej dla klasy III Międzyszkolna Liga Przedmiotowa PŁOCK 2011 Zadania konkursowe z zakresu edukacji polonistycznej dla klasy III Witamy Cię na XVII Międzyszkolnej Lidze Przedmiotowej. Przed Tobą zadania konkursowe z edukacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I POZYSKIWANIE ZDJĘĆ, OBRAZÓW I INNYCH DANYCH POCZĄTKOWYCH... 37

Spis treści CZĘŚĆ I POZYSKIWANIE ZDJĘĆ, OBRAZÓW I INNYCH DANYCH POCZĄTKOWYCH... 37 Spis treści Przedmowa... 11 1. Przedmiot fotogrametrii i rys historyczny jej rozwoju... 15 1.1. Definicja i przedmiot fotogrametrii... 15 1.2. Rozwój fotogrametrii na świecie... 23 1.3. Rozwój fotogrametrii

Bardziej szczegółowo

System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza

System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza Mateusz Troll Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ Tomasz Gacek GISonLine S.C. Plan prezentacji 1. Informacje o projekcie 2. Składowe systemu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Rekordy klimatyczne Rekordy wysokościowe Rekordy wodne Rekordy szaty roślinnej

SPIS TREŚCI. Rekordy klimatyczne Rekordy wysokościowe Rekordy wodne Rekordy szaty roślinnej Adam Grzesiak Mateusz Przybyła kl. IIgc kl. IIgc SPIS TREŚCI Rekordy klimatyczne Rekordy wysokościowe Rekordy wodne Rekordy szaty roślinnej Rekordy Klimatyczne Najwyższa temperatura powietrza na Ziemi

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Populacja bobra w Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, w ostatnich 30 latach odnotowała nagły wzrost liczebności z 270 do ponad???

Bardziej szczegółowo

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Załącznik nr 2 Rozdział 1 Techniki precyzyjnego pozycjonowania w oparciu o GNSS 1. Podczas wykonywania pomiarów geodezyjnych metodą precyzyjnego pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Podział powierzchniowy

Podział powierzchniowy Zakład Urządzania Lasu Podział powierzchniowy Podział powierzchniowy - przestrzenny podział kompleksu leśnego siecią linii bezdrzewnych (gospodarczych i oddziałowych) Podział na części zwane oddziałami

Bardziej szczegółowo

przy tworzeniu mapy numerycznej Nadleśnictwa Pisz

przy tworzeniu mapy numerycznej Nadleśnictwa Pisz Mgr inŝ. Marek Ksepko Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej w Warszawie Oddział w Białymstoku Wykorzystanie zdjęć lotniczych przy tworzeniu mapy numerycznej Nadleśnictwa Pisz Województwo warmińsko-mazurskie

Bardziej szczegółowo

System mapy numerycznej GEO-MAP

System mapy numerycznej GEO-MAP mgr inż. Waldemar Izdebski GEO-SYSTEM Sp. z o.o. ul. Szaserów 120B m 14 04-349 Warszawa, tel. 610-36-54 System mapy numerycznej GEO-MAP System GEO-MAP jest wygodnym i prostym w obsłudze narzędziem możliwym

Bardziej szczegółowo

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych Opracowanie zasad tworzenia programów ochrony przed hałasem mieszkańców terenów przygranicznych związanych z funkcjonowaniem duŝych przejść granicznych Opracowanie metody szacowania liczebności populacji

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2

Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2 Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2 Tematy lekcji Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca DZIAŁ 1. POŁOŻENIE I ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE

Bardziej szczegółowo

Geografia - Klasa 2 Dział 1 Położenie oraz środowisko przyrodnicze Polski 1. Położenie i granice Polski - określam położenie Polski w Europie i na

Geografia - Klasa 2 Dział 1 Położenie oraz środowisko przyrodnicze Polski 1. Położenie i granice Polski - określam położenie Polski w Europie i na Geografia - Klasa 2 Dział 1 Położenie oraz środowisko przyrodnicze Polski 1. Położenie i granice Polski - określam położenie Polski w Europie i na świecie - wskazuję paostwa sąsiadujące i podaję długości

Bardziej szczegółowo

Aglomeracja Opolska w regionalnym system informacji przestrzennej. Opolskie w Internecie

Aglomeracja Opolska w regionalnym system informacji przestrzennej. Opolskie w Internecie Aglomeracja Opolska w regionalnym system informacji przestrzennej Opolskie w Internecie Podstawa prawna Realizacja projektu Opolskie w Internecie- system informacji przestrzennej i portal informacyjnopromocyjny

Bardziej szczegółowo

Bednarka PLH 120033. II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012.

Bednarka PLH 120033. II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012. Bednarka PLH 120033 II spotkanie Zespołu Lokalnej Współpracy Bednarka, 10.09.2012. Położenie i zasięg Położenie administracyjne: woj. małopolskie, powiat gorlicki, gmina Lipinki; woj. podkarpackie, powiat

Bardziej szczegółowo

Zakres wymagań z Podstawy Programowej z geografii w klasach I-III gimnazjum. Treści nauczania Kl. I

Zakres wymagań z Podstawy Programowej z geografii w klasach I-III gimnazjum. Treści nauczania Kl. I 1 Zakres wymagań z Podstawy Programowej z geografii w klasach I-III gimnazjum Treści nauczania Kl. I 1. Mapa - umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą. Uczeń: 1.1. wykazuje znaczenie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Na ocenę dostateczną uczeń powinien opanować następujące zagadnienia z działów: 1. Środowisko przyrodnicze Polski

Bardziej szczegółowo

Bieszczady Ustrzyki Górne Połonina Caryńska Kruhly Wierch (1297 m n.p.m.) Tarnica(1346 m n.p.m.) Wielką Rawkę (1307 m n.p.m.

Bieszczady Ustrzyki Górne Połonina Caryńska Kruhly Wierch (1297 m n.p.m.) Tarnica(1346 m n.p.m.) Wielką Rawkę (1307 m n.p.m. Bieszczady Gdzieś na krańcu Polski, na południowym wschodzie leży legendarna i trudno dostępna kraina górska, czyli słynne Bieszczady. Dostać się tutaj środkiem komunikacji publicznej jest niezwykle ciężko.

Bardziej szczegółowo

Temat: Warstwy roślinności górskiej

Temat: Warstwy roślinności górskiej Temat: Warstwy roślinności górskiej Cele: - Uczniowie wiedzą na jakie warstwy podzielona jest roślinność w górach. - Uczniowie dowiadują się jakie rośliny występują na rożnych wysokościach w górach. -

Bardziej szczegółowo

Leśnictwo. Lesistość według kontynentów 2016-04-13. Poziom rozszerzony

Leśnictwo. Lesistość według kontynentów 2016-04-13. Poziom rozszerzony Leśnictwo Poziom rozszerzony Funkcje przyrodnicze lasów Pochłanianie dwutlenku węgla i produkcja tlenu w procesie fotosyntezy (wpływ na wartość efektu cieplarnianego) Redukcja zanieczyszczeń gazowych i

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI

PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI Michał Kędzierski PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI Streszczenie. W referacie zostało porównane edukacyjne oprogramowanie

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ. Arkusz... Skala...

WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ. Arkusz... Skala... WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ Arkusz... Skala... WARSZAWA 1980 Warszawa, dnia 27 marca 1980 r. GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII ul. Jasna 2/4 skrytka pocztowa 145 tel. 26-42-21

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE -PRZYRODA

WYMAGANIA EDUKACYJNE -PRZYRODA Po ukończeniu klasy IV WYMAGANIA EDUKACYJNE -PRZYRODA Uczeń: wymienia czynniki warunkujące dobre samopoczucie w szkole i w domu, konstruuje własny plan dnia i tygodnia, stosuje w praktyce zasady zdrowego

Bardziej szczegółowo

Projektowanie nalotu fotogrametrycznego

Projektowanie nalotu fotogrametrycznego Projektowanie nalotu fotogrametrycznego Akty prawne normujące pomiary fotogrametryczne w Polsce: 1. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 listopada 2011r. w sprawie standardów

Bardziej szczegółowo

Geografia - KLASA III. Dział I

Geografia - KLASA III. Dział I Geografia - KLASA III Dział I Dział II 1. Rodzaje i rozwój usług w Polsce - klasyfikuję usługi - określam rolę usług jako III sektora gospodarki - opisuję znaczenie usług we współczesnej gospodarce - wykazuję

Bardziej szczegółowo

Zagospodarowanie turystyczne Tatr. Zagospodarowanie turystyczne Tatr

Zagospodarowanie turystyczne Tatr. Zagospodarowanie turystyczne Tatr Zagospodarowanie turystyczne Tatr Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego za pośrednictwem Euroregionu Tatry w ramach Programu Współpracy Transgranicznej

Bardziej szczegółowo

03. Zadania obliczeniowe z działu kartografia

03. Zadania obliczeniowe z działu kartografia 1. Kampinoski PN Zadanie 1. (3 pkt) Oblicz, ile wynosi w terenie szerokość Wisły na zaznaczonym na mapie odcinku AB. Skala mapy wynosi 1:50 000. Przedstaw obliczenia. Zadanie 8. (1 pkt) Odszukaj na mapie

Bardziej szczegółowo

Monika Ciak-Ozimek. Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie

Monika Ciak-Ozimek. Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie Monika Ciak-Ozimek Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie Informatyczny System Osłony Kraju przed nadzwyczajnymi zagrożeniami Projekt ISOK jest realizowany w ramach

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS. Planowanie inwestycji drogowych w Małopolsce w latach 2007-2013 Wykorzystanie nowoczesnych technologii w zarządzaniu drogami wojewódzkimi na przykładzie systemu zarządzania opartego na technologii GPS-GPRS.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA Im Stanisława Staszica w Krakowie. Karolina Banyś

AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA Im Stanisława Staszica w Krakowie. Karolina Banyś AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA Im Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Gr. I Kier. IŚ Rok: III Przedmiot: Systemy informacji przestrzennej Karolina Banyś Projekt

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe Alternatywne źródła energii Elektrownie wiatrowe Elektrownia wiatrowa zespół urządzeń produkujących energię elektryczną wykorzystujących do tego turbiny wiatrowe. Energia elektryczna uzyskana z wiatru

Bardziej szczegółowo

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie.

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Łąki Nowohuckie Mapa Łąk Nowohuckich, na której niebieską linią zaznaczona jest trasa ścieżki dydaktycznej. Łąki Nowohuckie Łąki Nowohuckie

Bardziej szczegółowo

ZIELONE SCHRONISKA POLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZE. w TATRACH POLSKICH

ZIELONE SCHRONISKA POLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZE. w TATRACH POLSKICH POLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZE ZIELONE SCHRONISKA w TATRACH POLSKICH realizacja projektu: Schroniska i Hotele PTTK Karpaty Rynek 9, 33-300 Nowy Sącz Turystyka i przemysł kulturowy Małopolskiego

Bardziej szczegółowo

Dynamika Zlewni (Rzecznej)

Dynamika Zlewni (Rzecznej) Dynamika Zlewni (Rzecznej) Skąd pochodzi woda, której używasz? Czy tam gdzie mieszkasz jest wystarczająca ilość wody czy też jej dostawy są ograniczone? Jakie czynniki mają wpływ na ilość i jakość wody

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Krzysztof Karsznia Leica Geosystems Polska XX Jesienna Szkoła Geodezji im Jacka Rejmana, Polanica

Bardziej szczegółowo

DNI technik SATELITARNYCH 21-24 CZERWCA 2007. ROLNICTWO zastosowania rozwiązań GIS

DNI technik SATELITARNYCH 21-24 CZERWCA 2007. ROLNICTWO zastosowania rozwiązań GIS DNI technik SATELITARNYCH 21-24 CZERWCA 2007 ROLNICTWO zastosowania rozwiązań GIS Rolnictwo Współczesne rolnictwo w równym stopniu jak rozwiązań technicznych potrzebuje fachowej wiedzy i nowości technologicznych.

Bardziej szczegółowo

Kartowanie szaty roślinnej Tatr Wysokich z wykorzystaniem barwnych spektrostrefowych zdjęć lotniczych

Kartowanie szaty roślinnej Tatr Wysokich z wykorzystaniem barwnych spektrostrefowych zdjęć lotniczych Akademia Rolnicza im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Wydział Leśny, Katedra Ekologii Lasu Joanna Wrzodak Kartowanie szaty roślinnej Tatr Wysokich z wykorzystaniem barwnych spektrostrefowych zdjęć lotniczych

Bardziej szczegółowo