struktura, zmienność, premie akwizycyjne

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "struktura, zmienność, premie akwizycyjne"

Transkrypt

1 Rynek M&A struktura, zmienność, premie akwizycyjne

2 Raport Rynek M&A. Struktura, zmienność, premie akwizycyjne powstał na podstawie danych otrzymanych od Thomson Reuters. Spis treści Niniejsza publikacja została przygotowana przez Bank Zachodni WBK S.A. z wykorzystaniem informacji zawartych w bazie danych Thomson Reuters. Publikacja ma charakter wyłącznie informacyjny, nie stanowi oferty, porady inwestycyjnej ani rekomendacji, a dane zawarte w materiale nie powinny być traktowane jako podstawa decyzji inwestycyjnych. Publikacja nie może być utożsamiana ze świadczeniem jakichkolwiek usług doradczych, w tym usług doradztwa prawnego, podatkowego lub finansowego na rzecz jakichkolwiek osób lub podmiotów. Publikacja jest wynikiem przeprowadzonych analiz i choć dane w niej zawarte zostały przygotowane w oparciu o wiarygodne źródła, Bank Zachodni WBK S.A. nie gwarantuje kompletności, poprawności i aktualności informacji. Publikacja nie wyczerpuje wszystkich zagadnień, stanowi jedynie podstawę do bardziej szczegółowych opracowań, jako materiał pomocniczy oraz poglądowy dla podmiotów zainteresowanych rynkiem fuzji i przejęć oraz może zawierać subiektywne opinie autorów, rozbieżne ze stanowiskiem lub interpretacjami organów i organizacji działających w zakresie procesów M&A. W zakresie w jakim jest to dopuszczalne na gruncie obowiązującego prawa, Bank Zachodni WBK S.A., autorzy publikacji, członkowie organów Banku Zachodniego WBK S.A., jego pracownicy i doradcy nie ponoszą odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki, szkody, koszty, straty itp. wynikające z polegania na niniejszej publikacji przez jej odbiorców oraz jakikolwiek podmiot trzeci. Bank Zachodni WBK S.A. zachowuje prawa autorskie i wszelkie inne prawa własności intelektualnej związane z niniejszą publikacją, tym niemniej podstawą opracowania niniejszej publikacji były m.in. dane finansowe udostępnione Bankowi Zachodniemu WBK S.A. przez Thomson Reuters ( Dane Finansowe ), do których Thomson Reuters ma pełne prawa autorskie i majątkowe. Bank Zachodni WBK S.A. informuje, że w zakresie, w jakim jest to dopuszczalne na gruncie obowiązującego prawa, Thomson Reuters nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne omyłki i nieścisłości w Danych Finansowych lub za ewentualne konsekwencje polegania na Danych Finansowych. Przy powoływaniu się na informacje zawarte w publikacji należy bezwzględnie wskazać źródło i autora publikacji, przez dołączenie klauzuli: Źródło: Raport Banku Zachodniego WBK S.A. na podstawie danych Thomson Reuters. Bank Zachodni WBK S.A. jest jednym z największych polskich banków, oferującym szeroką paletę nowoczesnych produktów i usług finansowych. Siedzibą Banku Zachodniego WBK S.A. jest Wrocław. Adres: Rynek 9/11, Wrocław. Działalność Banku zarejestrowana została w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia Fabrycznej we Wrocławiu, Wydział VI Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS NIP: Wysokość kapitału zakładowego wynosi: zł. Głównym akcjonariuszem Banku Zachodniego WBK jest Banco Santander S.A. Bank Zachodni WBK S.A. prowadzi działalność pod nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego. Szczegółowe informacje na temat Banku dostępne są na stronie internetowej Warszawa, listopad 2011 r. 1. Wstęp 2. Wielkość i struktura rynków fuzji i przejęć Globalna struktura rynku M&A Stopień nasycenia rynków M&A Zasada Pareto na rynku M&A Struktura branżowa 3. Wrażliwość rynków fuzji i przejęć na koniunkturę gospodarczą Trendy na rynkach M&A Lokalne rynki M&A a indeksy giełdowe 4. Podejście do wyceny celów przejęcia M&A Istota premii akwizycyjnej Premie w regionach Premie w czasie Premie a indeksy giełdowe Premie w branżach Premie a wielkość transakcji, w podziale na branże 5. Podsumowanie

3 Wstęp mld EUR regiony świata branż oszacowana wartość transakcji M&A w zbadanym okresie Połączenie fachowej wiedzy pracowników Obszaru Rynków Kapitałowych Banku Zachodniego WBK oraz informacji zawartych w jednej z największych na świecie baz danych Thomson Reuters, pozwoliło na wszechstronne przeanalizowanie działania rynku M&A w ciągu ostatnich 11 lat. lat państw całkowita oszacowana liczba transakcji M&A w zbadanym okresie Wiele firm uznaje wzrost przez akwizycję za znacznie szybszą i efektywniejszą metodę rozwoju niż wzrost organiczny. Zarówno małe firmy, jak i światowi liderzy, widzą w tej formie wzrostu duży potencjał. Świadczy o tym znaczna liczba transakcji z udziałem małych i średnich graczy (o wartości kilku-kilkunastu milionów EUR) jak i mniej liczne, ale elektryzujące obserwatorów największe transakcje (takie jak przejęcie za blisko 46 mld EUR koncernu farmaceutycznego Wyeth przez Pfizer Inc. w 2009 r.). O skali i znaczeniu rynku M&A dla gospodarki globalnej świadczy fakt, iż w latach szacunkowa, łączna wartość transakcji tego rodzaju na świecie wyniosła mld EUR. To ponad dwukrotnie więcej niż łączny produkt krajowy brutto (PKB) wytworzony w 2010 r. przez wszystkie kraje Unii Europejskiej. Dziś, u progu kolejnej fali kryzysu finansowego, część przedsiębiorstw zmienia swoje strategie. Wiele firm przyjmuje postawę defensywną, koncentrując się na stronie kosztowej i odkładając planowane przejęcia na lepsze czasy. To z kolei zmniejsza szanse tej grupy spółek, w których udziałowcy chcą sprzedać swoje udziały, licząc na rozwiązanie bieżących problemów, np. związanych z finansowaniem swojej działalności. Są też inwestorzy, którzy właśnie w tych okolicznościach dostrzegają szanse na atrakcyjne i tanie przejęcia. Ta grupa jest jednak zdecydowanie mniej liczna w czasie dekoniunktury, o czym świadczy spadek o 2/3 wartości transakcji na rynku globalnym, zanotowany w 2010 r. (w stosunku do rekordowego 2007 r.). Fuzje i przejęcia nie są metodą łatwego wzrostu, zwłaszcza w niestabilnych warunkach ekonomicznych. Duża zmienność otoczenia utrudnia inwestorom dokonanie odpowiedniej analizy przedinwestycyjnej i podjęcie właściwej decyzji. Rodzą się pytania i wątpliwości. Do najważniejszych pytań związanych z akwizycjami należą: Jak koniunktura na rynku wpływa na ceny płacone w transakcjach M&A? Jaki wpływ nadchodzący kryzys będzie miał na dalszy rozwój rynków M&A i na warunki zawieranych transakcji? Jaką cenę nabycia powinien w takich warunkach zaoferować inwestor, by pozostać konkurencyjnym, jednocześnie nie dopuszczając do zmniejszenia wartości konsolidujących się podmiotów? 4 5

4 Wstęp Ostatnie pytanie jest związane z faktem, iż w transak- USA i Europa Zachodnia 2, jako dwa najbardziej Powyższe regiony zostały omówione z punktu makroekonomicznych i powiązane z nimi in- cjach M&A inwestorzy płacą z reguły za pakiety kon- dojrzałe rynki kapitałowe na świecie; widzenia spółek przejmowanych. Analiza regionu deksy giełdowe rynków kapitałowych w po- trolne udziałów w przejmowanych spółkach więcej, Europa Środkowo-Wschodnia 3 (w niniejszym odnosi się do charakterystyki transakcji przejęcia szczególnych regionach? niż wynikałoby to z wyceny rynkowej spółki przepro- raporcie dla celów porównywalności bez Polski) spółek mających siedziby na jego terenie, niezależ- Jakie jest podejście inwestorów do transakcji wadzonej przed jej przejęciem. Ta nadwyżka nazywa- i Polska, jako szybko rozwijające się gospodarki nie od kraju pochodzenia inwestora. przejęć spółek w poszczególnych regionach, na jest premią za kontrolę (lub premią akwizycyjną) 1. o relatywnie młodych ustrojach polityczno-go- w jaki sposób określają oni ceny nabycia? Jej wielkość zależy od charakteru transakcji, w tym spodarczych. W wybranych regionach zrealizowano w badanym regionu, branży czy koniunktury. Tym samym okre- okresie ok. 270 tys. transakcji M&A o średniej wiel- ślenie właściwej wysokości premii, jaką należałoby Z analizy wyłączono pozostałe regiony świata ze kości 82 mln EUR. Z kolei na potrzeby analizy pre- zaoferować w transakcji przejęcia, jest bardzo trud- względu na mniejszą porównywalność tych rynków. mii akwizycyjnych wyselekcjonowano zbiór 7 tys. ne, o ile w ogóle możliwe. Możliwe natomiast jest transakcji M&A dotyczących spółek giełdowych, przeanalizowanie cen płaconych w zakończonych dla których możliwe było zebranie danych niezbęd- już transakcjach i ocena jaki wpływ na nie miały poszczególne kluczowe czynniki makroekonomiczne. W celu uzyskania wiarygodnego porównania obserwacji z poszczególnych regionów świata, analitycy Banku Zachodniego WBK połączyli w dwie pary re- Zbadano transakcje w usa, europie zachodniej, w europie środkowo-wschodniej i polsce. nych do obliczenia wysokości premii akwizycyjnych. Średnia wartość przejmowanego przedsiębiorstwa w tej grupie przekroczyła 1 mld EUR. W celu omówienia i porównania rynków M&A w poszczególnych regionach, oraz dla przeprowadzenia giony objęte badaniem: rozważań dotyczących prognoz rozwoju rynków, zdefiniowano trzy kluczowe obszary problemowe: 1 Premie za kontrolę zapłacone w poszczególnych transakcjach zostały obliczone jako różnica pomiędzy ceną nabycia w transakcji a ceną akcji przejmowanej spółki, notowaną przed ogłoszeniem zamiaru dokonania fuzji z innym przedsiębiorstwem. Na potrzeby raportu założono, że wyjściową ceną akcji jest cena zanotowana na 1 miesiąc przed ogłoszeniem zmiany właściciela. Jako że powyższa metodologia zakłada wykorzystanie ceny akcji, analiza została ograniczona do transakcji przejęcia pakietów kontrolnych spółek notowanych na giełdzie. 2 Andora, Austria, Belgia, Cypr, Dania, Finlandia, Francja, Grecja, Islandia, Irlandia, Włochy, Liechtenstein, Luksemburg, San Marino, Monako, Malta, Niemcy, Norwegia, Holandia, Portugalia, Hiszpania, Szwecja, Szwajcaria i Wielka Brytania. 3 Bośnia i Hercegowina, Bułgaria, Czechy, Chorwacja, Estonia, Węgry, Łotwa, Litwa, Słowenia, Czarnogóra, Serbia, Rumunia, Słowacja, Macedonia, Albania. Jaka jest wielkość i struktura analizowanych rynków fuzji i przejęć? Jak rynki M&A reagują na zmiany czynników 6 7

5 Wielkość i struktura rynków fuzji i przejęć globalna struktura rynku m&a wszystkich fuzji i przejęć w ujęciu wartościowym. Nie- wartości transakcji do 56 mln EUR (w 2003 roku) W latach dokonano ponad 431 tys. transakcji typu M&A o łącznej wartości mld EUR*. Średnia wielkość transakcji wyniosła w tym czasie 44 mln EUR*. Niekwestionowanym liderem tego rynku były Stany Zjednoczone, gdzie przeprowadzono 39,1% wiele mniejszy udział, stanowiący 33,7%, posiadała Europa Zachodnia. Łączna wartość transakcji w Europie Środkowo-Wschodniej i w Polsce stanowiła niespełna 2,2% globalnego rynku. Amerykański rynek M&A jest największy na świecie pod względem wartości, ale to w Europie Zachodniej przeprowadzono najwięcej transakcji. oraz do 72 mln EUR (w 2009 roku). Spadkowi wartości transakcji towarzyszył spadek liczby transakcji, jednak nie był on aż tak dotkliwy i wyniósł średnio % na obu rynkach. Analogicznie, średnia wartość transakcji osiągała rekordowe wartości podczas hossy na rynkach kapitałowych. Na szczycie bańki internetowej w 2000 r. średnia wartość transakcji Struktura rynku M&A. Transakcje w latach wynosiła 162 mln EUR w Stanach Zjednoczonych USA (39,1%) Łączna wartość transakcji: mld EUR Łączna ilość transakcji: Średnia wielkość transakcji: 101 mln EUR Europa Zachodnia (33,7%) Łączna wartość transakcji: mld EUR Łączna ilość transakcji: Średnia wielkość transakcji: 77 mln EUR Rynek amerykański, mimo, iż biorąc pod uwagę łączną wartość M&A był i jest rynkiem dominującym, pod względem liczby transakcji ustępował Europie Zachodniej (114 tys. wobec 129 tys.). Średnia wartość transakcji w tych regionach była istotnie różna oraz 123 mln EUR w Europie Zachodniej. Jednym z powodów wzrostu tej wartości było pojawienie się w branży technologicznej transakcji o wielkiej skali, takich jak np. przejęcie przez Yahoo! platformy hostingowej Geocities za równowartość 4 mld EUR. i wyniosła 101 mln EUR w USA oraz 77 mln EUR Europa Środkowo-Wschodnia, z 22 tys. transakcji w Europie Zachodniej. Omawiane wartości były uwa- wartymi 587 mld EUR, była rynkiem siedemnasto- 8 Europa Środkowo-Wschodnia (2,0%) Łączna wartość transakcji: 587 mld EUR Łączna ilość transakcji: Średnia wielkość transakcji: 26 mln EUR Polska (0,2%) Łączna wartość transakcji: 53 mld EUR Łączna ilość transakcji: Średnia wielkość transakcji: 20 mln EUR Pozostałe (25,0%)* Łączna wartość transakcji: mld EUR Łączna ilość transakcji: Średnia wielkość transakcji: 45 mln EUR Źródło: Obszar Rynków Kapitałowych Banku Zachodniego WBK i Thomson Reuters * Szacunki BZ WBK na podstawie danych Thomson Reuters runkowane sytuacją gospodarczą w poszczególnych regionach. Dla przykładu, podczas występowania skrajnie negatywnych nastrojów na rynkach kapitałowych (tak jak miało to miejsce w roku 2003 i 2009), średnia wartość transakcji spadała w Europie Zachodniej o 50% odpowiednio do 52 mln EUR oraz 51 mln EUR. W Stanach Zjednoczonych skala spadków była podobna i doprowadziła do zmniejszenia średniej krotnie mniejszym niż Europa Zachodnia. W tym regionie dominowały zdecydowanie mniejsze transakcje niż na największych rynkach. Średnia wartość transakcji wynosiła 26 mln EUR, jednak w czasach dekoniunktury wartość ta spadała nawet do 10 mln EUR. Polski rynek M&A stanowi mniej niż 10% wartości transakcji w Europie Środkowo-Wschodniej i około 0,5% wartości transakcji w całej Europie. 9

6 Wielkość i struktura rynków fuzji i przejęć Przeprowadzone w Polsce 2542 transakcje fuzji i przejęć osiągnęły wartość 53 mld EUR. Średnia wartość transakcji wyniosła 20 mln EUR, z tendencją do spadku do 10 mln EUR w czasie zawirowań gospodarczych. Niezależnie od wielkości i stopnia dojrzałości danego regionu, na zmniejszenie liczby i wartości transakcji 40% w latach dekoniunktury negatywnie wpływały słabe nastroje inwestycyjne oraz zła sytuacja makroekonomiczna. Rezygnowano wtedy głównie z największych transakcji. W konsekwencji średnia wartość transakcji na niektórych rynkach spadała nawet o 50%. Relacja pomiędzy roczną wartością rynku M&A a PKB danego regionu oraz średnie wartości tego 35% wskaźnika w latach (biała czcionka) 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 19,8% 10% USA 5,2% 20,8% 8,4% 4% Europa Zachodnia Dobra koniunktura gospodarcza 17,8% 10,3% 5,7% Europa Środkowo- -Wschodnia 6,7% 2% Polska Zła koniunktura gospodarcza 0,8% stopień nasycenia rynków m&a Z punktu widzenia potrzeby określenia perspektyw rozwoju rynków fuzji i przejęć, i tym samym ich roli w gospodarce, kluczowe jest wyznaczenie jego stopnia nasycenia, czyli relacji wartości rynku M&A w danym roku do PKB w regionie. Ten wskaźnik dość precyzyjnie określa relatywną wartość rynku M&A, w zależności od wielkości i specyfiki danej gospodarki. Najwyższy średni poziom nasycenia wystąpił w Europie Środkowo-Wschodniej (10,3%). W Stanach Zjednoczonych wskaźnik ten był bardzo podobny i wyniósł 10,0%, natomiast w Europie Zachodniej był niższy od wskaźnika USA o 1,6 p.p. i wyniósł 8,4%. W Polsce nasycenie rynku było najniższe spośród badanych regionów i wyniosło 2,0%. Stopień nasycenia osiągał krańcowo różne wyniki w zależności od klimatu gospodarczego. Z wyjątkiem Europy Środkowo-Wschodniej, maksymalne wartości zanotowano w 2000 r., czyli w ostatnim roku trwania bańki internetowej. W Stanach Zjednoczonych poziom nasycenia wyniósł wtedy 19,8%, w Europie Zachodniej 20,8%, a w Polsce 6,7%. W Europie Środkowo-Wschodniej rekordowy poziom 17,8% został osiągnięty 7 lat później, w 2007 r. Dysproporcje między Polską a pozostałymi omawianymi regionami utrzymywały się w całym badanym okresie. W okresie gorszej koniunktury gospodarczej w latach , kiedy to wartość rynku M&A wynosiła około 5% PKB dla wszystkich opisywanych regionów, a w Polsce wskaźnik ten spadł do poziomu zaledwie ok. 1%. Mimo iż pod względem wartości udział Europy Środkowo-Wschodniej w globalnym rynku M&A był w latach niski i nie przekroczył 2%, zastosowanie relatywnego wskaźnika wartości M&A do PKB daje temu regionowi pozycję lidera z nieznaczną przewagą w porównaniu do USA i istotną do Europy Zachodniej (mimo niższych wartości maksymalnych). W Polsce rynek M&A dopiero się rozwija i na razie jest mało istotny w relacji do PKB. Wyjątek stanowią duże transakcje prywatyzacyjne, które w znaczącym stopniu wpływają na obraz rynku M&A w Polsce

7 Wielkość i struktura rynków fuzji i przejęć zasada pareto na rynku m&a Niezależnie od wszelkich czynników determinujących rynki (w tym wpływu koniunktury), powszechnie obowiązującą zasadą jest, iż stosunkowo niewielka liczba największych transakcji (poniżej 20%) odpowiada za znaczącą większość (80%) łącznej wartości rynku fuzji i przejęć, co odpowiada tzw. zasadzie Pareto. Za 80% wartości rynku M&A odpowiada jedynie niewielki procent największych transakcji: w USA i Europie Zachodniej 9%, w Europie Środkowo- Wschodniej 11%, w Polsce 16%. Skumulowana wartość transakcji (%, oś Y) oraz skumulowana liczba transakcji (%,oś X) 80% W przypadku USA i Europy Zachodniej zaledwie 9% największych transakcji odpowiadało za 80% salda wartości M&A. To właśnie w Europie Zachodniej doszło do jednej z najbardziej spektakularnych transakcji w historii światowego rynku M&A: w 2000 roku koncern telekomunikacyjny Vodafone AirTouch PLC przejął konglomerat Mannesmann za równowartość 220 mld EUR (czyli 11% łącznej wartości rynku fuzji i przejęć w Europie Zachodniej w 2000 roku!). W Europie Środkowo-Wschodniej oraz w Polsce efekt koncentracji nie był tak widoczny. Odpowiednio 11% i 16% największych transakcji dało 80% salda łącznej wartości lokalnych rynków M&A. Warto również zwrócić uwagę na fakt, że spośród analizowanych regionów udział sektora technologicznego jest największy na amerykańskim rynku i wynosi 10%. Przykładem obrazującym znaczenie amerykańskiego sektora technologicznego był zakup (w 2002 roku) spółki Compaq Computer przez firmę Hewlett-Packard. Wartość transakcji wyniosła 25 mld EUR. Relatywnie równomierny udział wszystkich branż w strukturze amerykańskiego rynku M&A wynika z faktu, iż inwestorzy na tamtejszym rynku traktują transakcje fuzji i przejęć jako naturalną i jedną z najprostszych metod rozwoju spółek, niezależnie od specyfiki danej branży, co jest typową cechą dużego i dojrzałego rynku. struktura branżowa Zachodnioeuropejski rynek transakcji M&A jest mniej zdywersyfikowany niż amerykański. Większość transakcji została przeprowadzona w czterech bran- W USA największy udział mają transakcje przejęcia żach (finanse, przemysł, energetyka oraz produkty spółek z sektora finansów (15%), energetyki (13%) oraz konsumpcyjne), które łącznie odpowiadały za ponad produktów konsumpcyjnych (13%). Z kolei na drugim 64% łącznej wartości rynku. 0% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% biegunie, czyli wśród sektorów, w których dokonano łącznie transakcji o najniższej wartości, znalazły się Fuzje i przejęcia, zarówno w Europie Środkowo- USA, Europa Zachodnia Europa Środkowo-Wschodnia Polska branże nieruchomości (6%) oraz telekomunikacja (8%). -Wschodniej, jak i w Polsce, cechują się znacznym 12 13

8 Wielkość i struktura rynków fuzji i przejęć Udziały poszczególnych sektorów w transakcjach M&A w Stanach Zjednoczonych i w Europie Zachodniej (pod względem wartości transakcji). 19% 18% USA Europa Zachodnia 13% 14% 15% 12% 12% 6% 10% 6% 10% 10% 14% 13% 8% 7% 6% 6% Udziały poszczególnych sektorów w transakcjach M&A w Europie Środkowo-Wschodniej i w Polsce (pod względem wartości transakcji). Europa Środkowo- -Wschodnia Polska 23% 16% 22% 15% 11% 12% 11% 5% 5% 6% 2% 1% 21% 20% 15% 7% 5% 5% Energetyka Finanse Przemysł Media Zdrowie i farmacja Nowe technologie Telekomunikacja Produkty konsumpcyjne Nieruchomości Energetyka Finanse Przemysł Media Zdrowie i farmacja Nowe technologie Telekomunikacja Produkty konsumpcyjne Nieruchomości podobieństwem do modelu zaobserwowanego w Eu- w tym czasie przejęcie przez niemiecki koncern RWE finansowej oraz energetycznej ma szanse wywrzeć ropie Zachodniej, polegającego na silnej koncentra- Gas AG czeskiej spółki Transgas (za 3,9 mld EUR). w przyszłości znaczący wpływ na stan krajowej cji działań akwizycyjnych w kilku podstawowych branżach (energetyka, finanse, telekomunikacja, przemysł). Udział transakcji w tych czterech podstawowych branżach w Europie Środkowo-Wschodniej wyniósł w latach %, a w Polsce 61%. Do jednej z największych transakcji w Europie Środ- Charakterystyczny dla wszystkich regionów jest fakt, iż sektory energetyczny i finansowy plasują się w czołówce, stanowiąc od 15 do 23% całości transakcji M&A przeprowadzonych w analizowanym okresie. Tendencje te obserwowane gospodarki. Wysoka aktywność sektora telekomunikacyjnego, finansowego i energetycznego w Europie Środkowo-Wschodniej oraz w Polsce jest w znaczącej mierze wynikiem wielkich prywatyzacji. Przykła- Branża finansowa i energetyczna należą do najbardziej aktywnych pod względem wartości fuzji i przejęć w każdym z regionów. kowo-wschodniej w branży energetycznej należało są również w Polsce, gdzie konsolidacja branży dem z rodzimego rynku jest transakcja sprzedaży 14 15

9 Wrażliwość rynków fuzji i przejęć na koniunkturę gospodarczą 35% akcji Telekomunikacji Polskiej grupie inwestorów, do których należał m.in. France Telecom (za 4,6 mld EUR w 2000 r.), czy zrealizowana już poza horyzontem analizy transakcja sprzedaży spółki Polkomtel, polskiego operatora telefonii komórkowej, za którą jeden z największych polskich biznesmenów zapłacił około 4,4 mld EUR F trendy na rynkach m&a Rynek fuzji i przejęć, który funkcjonuje jako narzędzie ekspansywnej strategii rozwojowej przedsiębiorstw, jest szczególnie wrażliwy na koniunkturę gospodarczą, co potwierdza analiza historyczna przeprowadzona w latach Trendy dla zagregowanych czterech analizowanych rynków M&A w latach (skala lewa: liczba, skala prawa: wartość transakcji w mln EUR) dekoniunktura koniunktura ilość transakcji dekoniunktura wartość 2012 F 2013 F Badany okres rozpoczął się na szczycie hossy, tzw. bańki internetowej związanej z przeszacowanymi wycenami spółek internetowych i hurraoptymizmem inwestorów. Przykładem odzwierciedlającym panujące wówczas nastroje była ogłoszona pod koniec 2000 r. transakcja, która zdaniem wielu ekspertów stanowiła początek końca hossy. Time Warner, potentat amerykańskiego rynku mediowego, połączył się wówczas z jednym z największych portali internetowych w USA, America Online. Kwota transakcji opiewała na 202 mld EUR, a towarzyszyła jej wysoka (nawet jak na warunki amerykańskie) premia w wysokości 70%. W kolejnych latach widoczna była silna, dodatnia korelacja pomiędzy liczbą a wartością transakcji. W okresie słabszej koniunktury (lata ), łączna wartość transakcji zmniejszyła się o 68%: z 3700 mld EUR w 2000 r. do 1200 mld EUR w 2003 r. W tym okresie liczba transakcji spadła o 37%, z 30 tys. do 19 tys. Tym samym średnia wartość przejęcia zmniejszyła się dwukrotnie. Wartość spadała szybciej niż liczba transakcji, co było efektem spadających wycen oraz rezygnacji z zawierania największych transakcji (m.in. na skutek ograniczeń w dostępie do finansowania). W 2007 roku, tuż przed zapaścią rynku kapitałowego, rynek przejęć powrócił do poziomu osiągniętego u szczytu bańki internetowej w 2000 roku. Później, wraz ze spadkami cen akcji, wartość przejęć skurczyła się do około mld EUR (poziomu nie notowanego od 2003 r.). W 2010 r. można było zaobserwować niewielkie odbicie, jednak obecna niestabilna sytuacja światowych gospodarek stawia dalszy jego rozwój pod znakiem zapytania. Osłabienie gospodarki światowej wpłynie na ograniczenie dostępu spółek do finansowania, a co za tym idzie, może wpłynąć na spadek wartości globalnego rynku fuzji i przejęć w 2012 r

10 Wrażliwość rynków fuzji i przejęć na koniunkturę gospodarczą Zgodnie z prognozami dotyczącymi wartości głównych indeksów giełdowych oraz wzrostu PKB, w 2012 r. eksperci Banku Zachodniego WBK zakła- niczeniami finansowania ze strony banków, a także trudnościami w pozyskiwaniu finansowania w alternatywnych formach, takich jak emisja obligacji lityce fiskalnej objawi się naszym zdaniem w 2012 roku, który upłynie pod znakiem osłabienia się światowych rynków. Stąd też sporządzone przez Bank lokalne Rynki m&a a indeksy giełdowe dają pogorszenie sytuacji makroekonomicznej i po- bądź akcji. W pierwszej kolejności wpłynie to na- Zachodni WBK prognozy zakładają spadek łącznej Ważnych informacji dostarcza porównanie pod- wrót do analogicznej sytuacji jak ta, obserwowana szym zdaniem na inwestycje realizowane w formule wartości transakcji fuzji i przejęć do poziomu uzy- stawowych zmiennych określających rynek M&A, w 2009 roku. Za takim scenariuszem przemawiają przejęć, jako związane z relatywnie wysokim ryzy- skanego w 2009 roku. czyli wartości i liczby transakcji oraz zmiennych publikowane dane makroekonomiczne. Mowa tutaj kiem i w związku z tym trudne do sfinansowania. determinujących kierunki rozwoju rynku, czyli przede wszystkim o wciąż pogarszającej się kon- Spodziewamy się, iż dopiero rok 2013 przyniesie indeksów giełdowych. dycji niektórych państw strefy euro (głównie Grecji, Zdaniem ekspertów Banku Zachodniego WBK, rynek poprawę sytuacji ekonomicznej, a światowe go- ale także Portugalii, Włoch, Hiszpanii czy Irlandii). M&A będzie podtrzymywany głównie przez wymu- spodarki zaczną niwelować przeszłe oznaki kryzy- Każdemu z regionów przyporządkowano wybrany W skrajnym przypadku wpłynie to na znaczące szoną konsolidację przedsiębiorstw oraz przejęcia su. Wtedy też zauważalny będzie trend zwiększenia wskaźnik: S&P500 dla USA, Eurostoxx dla Europy osłabienie strefy euro i wzmożony odwrót kapita- przedsiębiorstw znajdujących się w złej sytuacji aktywności inwestycyjnej i ograniczania awersji do Zachodniej, syntetyczny indeks CEE Indeks dla łu z tego regionu świata. Zła sytuacja europejskich ekonomicznej. Tym samym należy spodziewać się ryzyka. Szacowana przez ekspertów z BZ WBK dy- Europy Środkowo-Wschodniej oraz WIG dla Pol- banków, z których wiele finansuje grecki deficyt, znacznego zmniejszenia aktywności na rynku M&A, namika wzrostu rynku w 2013 wyniesie około 40% ski. Wskaźniki te spełniają funkcje barometrów może być katalizatorem pojawienia się kolejnego zarówno pod względem wolumenu, jak i wartości rok do roku. gospodarek. Reagują natychmiastowo i dyskon- dna kryzysu. Dodatkowo wciąż słabnąca pozycja transakcji. tują zarówno pojawiające się historyczne informa- ekonomiczna największej gospodarki świata Sta- cje, jak też opinie inwestorów i prognozy wyników nów Zjednoczonych, znacząco pogarsza nastroje W tej sytuacji zyskają dobrze zarządzane spółki spółek. wśród uczestników rynków kapitałowych. Negatywne dane makroekonomiczne oraz obserwowany od połowy 2008 r. wzrost awersji do ryzyka prowadzi do stosowania defensywnych strategii przedsiębiorstw skoncentrowanych na cięciu kosztów. z dużymi zapasami gotówki, które w tych niepewnych czasach będą mogły się samofinansować i ewentualnie szukać okazji inwestycyjnych w postaci przejęć niedowartościowanych firm. Wraz z prognozowaną poprawą sytuacji ekonomicznej w 2013 r., rynek M&A wróci do dawnych wartości. Większość ze skutków obserwowanego dzisiaj spo- Zarządy spółek będą musiały zmierzyć się z ogra- wolnienia gospodarczego i braku równowagi w po

11 Spadek warto ci indeksu S&P 500 o 1% prowadzi do ponad dwukrotnie silniejszego spadku warto ci transakcji M&A. Wrażliwość rynków fuzji i przejęć na koniunkturę gospodarczą Trendy na rynkach M&A w Stanach Zjednoczonych (lewy wykres) oraz w Europie Zachodniej (prawy wykres). rok 2000=100%. 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% wartość liczba F S&P500 W Stanach Zjednoczonych pomiędzy indeksem giełdowym, a wartością i liczbą transakcji występuje silna dodatnia korelacja. Dla przykładu, rok 2002 w porównaniu do roku 2000 przyniósł spadek amerykańskiego indeksu S&P500 o 35%. Jednocześnie negatywne nastroje na rynku kapitałowym spowodowały spadek wolumenu transakcji o 37% oraz spadek wartości o 63%. 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% F wartość liczba Eurostoxx Potwierdzeniem tej reguły jest zachowanie zmiennych w latach Spadkowi wartości indeksu o blisko 37% towarzyszył spadek wolumenu transakcji o 36% oraz spadek łącznej wartości transakcji o nieco ponad 70%. Biorąc pod uwagę historyczne trendy jesteśmy przekonani, iż amerykański rynek M&A w najbliższych dwóch latach będzie pochodną rozwoju globalnej sytuacji. Pro- gnozy Banku Zachodniego WBK zakładają spadek wartości fuzji i przejęć w 2012 roku o około 20%, w stosunku do roku Rok 2013 powinien, zdaniem specjalistów z BZ WBK, przynieść ożywienie i wzrost wartości transakcji do wartości uzyskanej w roku 2008 r. Spadek wartości indeksu S&P 500 o 1% prowadził do ponad dwukrotnie silniejszego spadku wartości transakcji M&A Sytuacja panująca w Europie Zachodniej jest bardzo podobna do obserwowanej w Stanach Zjednoczonych. Tutaj również wskaźnik giełdowy Eurostoxx odzwierciedla tendencje panujące na rynku fuzji i przejęć. Historyczna analiza jednoznacznie to potwierdza: spadek indeksu w latach o 50% spowodował spadek liczby transakcji o 40% oraz zmniejszenie ich łącznej wartości o 67%. Podczas panującej w latach hossy, Eurostoxx wzrósł niemal dwukrotnie. W tym samym czasie liczba transakcji M&A wzrosła o 150%, a ich wartość zwiększyła się o 255%. W przypadku Europy Zachodniej prognozy Banku Zachodniego WBK na 2012 r. zakładają analogiczny rozwój wydarzeń jak w Stanach Zjednoczonych. Zakładamy, że zachodnioeuropejskie podmioty ograniczą aktywność w M&A. Niemniej jednak, spodziewane przez BZ WBK ożywienie w 2013 r. spowoduje zwiększenie dynamiki wzrostu wartości rynku fuzji i przejęć o ponad 20%. Przytoczony wyżej model analizy nie ma zastosowania do rynków rozwijających się, takich jak Europa Środkowo-Wschodnia oraz Polska, ze względu na brak relacji między wartością indeksów, a wartością rynków M&A. W latach wartość tutejszych wskaźników giełdowych wzrosła niemal trzykrotnie, podczas gdy indeksy S&P500 oraz Eurostoxx w tym czasie praktycznie nie zmieniły swojej wartości. Ponadto w 2007 r. odnotowano ośmiokrotny wzrost 20 21

12 Wrażliwość rynków fuzji i przejęć na koniunkturę gospodarczą Trendy na rynkach M&A w EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ (lewy wykres) oraz w POLSCE (prawy wykres). 800% 700% 600% 500% 400% 300% 200% 100% 0% F 350% 300% 250% 200% 150% 100% 50% 0% F wartość wzrośnie według prognoz o około 35% rok do roku. W przypadku Polski prognozujemy, iż w 2012 r. wartość przejęć zmniejszy się o około 30% w porównaniu do 2011 r. Z kolei wartość prognozowana na 2013 r. będzie równa tej z 2011 r. W krajach Europy Środkowo-Wschodniej nie zaobserwowano korelacji między poziomami wskaźników giełdowych, a aktywnością na rynkach M&A. wartość liczba CEE Indeks wartość liczba WIG wartości zawieranych transakcji w stosunku do roku 2000 w Europie Środkowo Wschodniej, co nie było determinowane analogicznym wzrostem indeksu giełdowego w tym regionie. Wynika z tego, że indeksy giełdowe w tych gospodarkach w znacznie mniejszym stopniu obrazują tendencje na rynkach M&A. Stąd też prognozy dla rynków rozwijających się zostały oparte na analizie wskaźnika relacji wartości rynku M&A do PKB. Zgodnie z prognozami Banku Zachodniego WBK, w Europie Środkowo-Wschodniej wartość transakcji realizowanych w 2012 r. zbliży się do poziomu zaobserwowanego w 2009 r. W roku kolejnym ich 22 23

13 Podejście do wyceny celów przejęcia M&A istota premii akwizycyjnej Określenie właściwej ceny za przejmowaną spółkę to jedno z największych wyzwań stojących przed inwestorem. Proponowana kwota powinna być z jednej strony na tyle niska, by przekonać udziałowców inwestora do transakcji i pozwolić na godziwy zwrot z inwestycji, a z drugiej strony na tyle wysoka, by móc skutecznie konkurować z innymi oferentami i w efekcie przekonać stronę sprzedającą do zawarcia transakcji. Praktyka wskazuje, iż standardowa ścieżka określenia ceny w procesie M&A składa się z dwóch podstawowych kroków: określenia wartości wewnętrznej spółki przejmowanej, niezależnej od potencjalnego efektu transakcji i uzależnionej od jej obecnych wyników działalności; oszacowania wartości przejęcia kontroli nad spółką, unikalnej dla danego inwestora i uwzględniającej wszystkie istotne dla niego czynniki. Wartość wewnętrzna spółki szacowana jest na podstawie danych udostępnionych potencjalnym inwestorom przez właścicieli przejmowanej spółki. Jeśli dostęp do informacji jest taki sam dla wszystkich inwestorów, wartość przez nich oszacowana powinna teoretycznie być zbliżona. Istotne różnice pojawiają się na etapie przewidywanych efektów przejęcia, które dla każdego z inwestorów będą inne. Lista czynników może wynikać z uwarunkowań zewnętrznych (np. kondycji rynku i opinii inwestora na temat jego dalszego rozwoju) oraz z uwarunkowań wewnętrznych, takich jak aktualna kondycja spółki i pomysł inwestora na jej poprawę. Duże znaczenie może też odgrywać profil inwestora. Podczas gdy inwestor strategiczny może kłaść większy nacisk na synergie przychodowo-kosztowe wynikające z transakcji, inwestor finansowy może skoncentrować się bardziej na gruntownej restrukturyzacji przedsiębiorstwa albo optymalizacji zarządzania finansami przejmowanego podmiotu. Po wyliczeniu efektów przejęcia spółki, potencjalny inwestor jest w stanie określić z jak wysoką nadwyżką nad wartością godziwą spółki jest w stanie się pogodzić (i jaką jest w stanie zapłacić). Ta nadwyżka określana jest jako premia akwizycyjna. Co do zasady, powinna być ona niższa niż efekt przejęcia, co umożliwi kupującemu uzyskanie w przyszłości zwrotu z inwestycji przewyższającego zapłaconą cenę. W przypadku spółek giełdowych i na potrzeby analizy, premia akwizycyjna została zaprezentowana jako procent kapitalizacji spółki przed ogłoszeniem transakcji (zgodnie z metodologią zaprezentowaną we wstępie raportu). Przy takim podejściu wartość spółki przed transakcją jest obserwowalna i możliwe jest dokładne określenie wysokości premii dla szerokiej grupy porównawczej. Wysokość premii za kontrolę jest silnie zróżnicowana, w zależności od regionów geograficznych, branż czy momentu dokonywania transakcji. Szczegółowa Wartość spółki Premia za kontrolę (% wartości spółki) analiza rozkładu premii za kontrolę pokazuje, iż nie ma jednej standardowej wartości, a osiągane premie znacząco się różnią. Można wyróżnić pewne prawidłowości dotyczące relacji wysokości premii do niektórych cech transakcji. Wyróżnione w badaniu cechy to: region świata, w którym dochodzi do zawarcia transakcji, od którego w znacznym stopniu jest uzależniony apetyt na ryzyko inwestorów oraz kultura inwestowania; sytuacja na rynku kapitałowym, zmieniająca się m.in. wraz ze zmieniającym się poziomem indeksów giełdowych czy tempem wzrostu gospodarczego; jest to kluczowy czynnik szczególnie w okresie dekoniunktury gospodarczej; Finalna cena nabycia 24 25

14 Podejście do wyceny celów przejęcia M&A branża, w której dochodzi do przejęcia, w szczególności ze względu na różnice w efektach możliwych do osiągnięcia synergii oraz w wielkości podmiotów przejmowanych w danym sektorze. Co istotne, powyższa lista nie jest zamknięta i mogłaby zostać rozszerzona chociażby o takie elementy jak sytuacja makroekonomiczna w regionie, stabilność polityczna, dojrzałość i wielkość danego rynku. Można wymienić również cechy właściwe dla stron transakcji, takie jak wyniki finansowe spółki przejmowanej, jej ustrój korporacyjny (corporate governance), liczbę oferentów w danym procesie, wielkość inwestora czy też potencjał do zoptymalizowania procesów wewnętrznych w spółce i jej wyników. Premie w regionach Spośród wszystkich analizowanych regionów, najwyższe premie za kontrolę inwestorzy płacili w przypadku spółek amerykańskich. Średni poziom premii płaconej za nie w latach wyniósł 32% i był o 1/3 wyższy niż w Europie Zachodniej, gdzie płacono w tym czasie 24%. W Europie Środkowo- -Wschodniej przeciętna premia wyniosła 20%. W Polsce ceny nabycia były najbardziej zbliżone do wycen giełdowych przeciętna premia wyniosła w tym czasie 13%. Najwyższe premie akwizycyjne płacono za amerykańskie spółki. Poza różnicami w średniej wysokości premii akwizycyjnych, w poszczególnych regionach zaobserwowano również wahania wartości premii, rozumiane jako przedział między dolną a górną granicą przeciętnie obserwowanych wartości 4. Dolna granica przedziału standardowych premii płaconych w USA, czyli 26,3%, była wyższa niż górna granica przedziałów we wszystkich pozostałych 4 Na potrzeby prezentacji przeciętnych premii odrzuciliśmy 25% najniższych i najwyższych obserwacji. Typowy przedział premii za kontrolę płaconych w wybranych regionach, [%] Premie akwizycyjne [%] 35,8 26,3 regionach (w tym 25,5% w drugiej z kolei Europie Zachodniej). Co ciekawe, rozrzut premii w USA był przy tym stosunkowo wysoki i sięgał 9,5 p.p. (różnica między najniższą i najwyższą premią). Był prawie 2 razy większy niż w Europie Zachodniej, a jednocześnie zbliżał się do rozrzutu charakterystycznego dla Europy Środkowo-Wschodniej. To sygnał, że w badanym okresie poziom premii (i cen) na amerykańskim rynku M&A był bardziej zmienny i wrażliwy na zmiany cyklu koniunkturalnego. 25,5 20,4 24,6 14,9 22,3 USA Europa Zachodnia Europa Środkowo-Wschodnia Polska 4,7 na polskim RYNKU inwestorzy płacą najbardziej zróżnicowane premie spośród wszystkich analizowanych regionów, co jest typowe dla płytkiego rynku z małą liczbą dużych transakcji

15 Podejście do wyceny celów przejęcia M&A W 2009 r., kiedy w USA odnotowano najniższe W przypadku Europy Środkowo-Wschodniej rozrzut mu 25% w 2009 r. do 35% w 2010 r., podczas gdy Zmiany wysokości premii w Europie Środkowo- premie, Bank Of America przejął 100% akcji Merrill premii na poziomie 9,7 p.p. jest zbliżony do pozio- w Europie Zachodniej poziom premii malał dalej, by -Wschodniej i w Polsce były znacznie bardziej dyna- Lynch & Co z premią niewiele ponad 10%. Dla po- mu USA i niższy niż w Polsce. Wniosek z tego, że osiągnąć 20% w 2010 r. miczne, a średnie wartości na przestrzeni lat niższe równania, w 2000 r. Chase Manhattan Corp został relatywnie głębszy rynek i większa liczba transakcji niż w USA i Europie Zachodniej. przejęty przez bank JP Morgan za cenę obejmującą prowadzi do zawężenia przedziału płaconych premii. aż 30-procentową premię akwizycyjną. Najmniejszy rozrzut premii odnotowano w Europie Zachodniej, gdzie wyniósł on 5,1 p.p. Wynik ten jest typowy dla dużego, dojrzałego rynku. Potwierdza to Premie w czasie Średnie premie akwizycyjne na rynku amerykańskim i zachodnioeuropejskim nie spadały poniżej 20%. W Europie Środkowo-Wschodniej premie spadły w latach prawie o połowę, z poziomu 25% do 13%. W Polsce doszło do spadku z 12% w 2000 r. do 6% w 2010 r., a w 2005 r. do rekordowo niskiego poziomu 0,6% (najniższego odnoto- tezę o stosunkowej mniejszej wrażliwości przejmują- Premie za kontrolę zmieniają się wraz z kondycją wanego we wszystkich badanych regionach). Tylko cych w Europie Zachodniej (w porównaniu do USA) gospodarki danego regionu, czego dowodzą zmiany na cykl koniunkturalny. W Polsce rozrzut premii jest największy i sięga 17,6 p.p. Jest to zjawisko typowe dla płytkiego rynku z niewielką liczbą relatywnie dużych transakcji. Przykładowo, w 2004 r. grupa KBC nabyła grupę Warta (czołowego polskiego ubezpieczyciela), płacąc zaledwie 1% premii ponad cenę akcji (notowaną na miesiąc przed transakcją). Z kolei 2 lata później poziomu premii w latach odnotowywane w poszczególnych rejonach świata. Średni poziom premii za kontrolę w USA spadł o 5 p.p., z poziomu 40% w 2000 r. do 35% w 2010 r., osiągając minimum w 2009 r. na poziomie ok. 25%. W Europie Zachodniej spadek na przestrzeni 10 lat był 3 razy większy i wyniósł 15 p.p. od 35% w 2000 r. do 20% w 2010 r. Jedyny rok, kiedy poziom premii Średni poziom premii za kontrolę płaconej w USA i w Europie Zachodniej w % 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% Banco Comercial Portugues zapłacił za akcje Bank w obu regionach zrównał się, to 2008 w tym roku 5% Millennium S.A. blisko 18% premię. premie za kontrolę wyniosły ok. 30%. W kolejnych latach różnica między regionami zaczęła się powięk- 0% szać. W USA premie wzrosły gwałtownie z pozio- USA Europa Zachodnia 28 29

16 Podejście do wyceny celów przejęcia M&A Średni poziom premii za kontrolę, płaconej w Europie Środkowo Wschodniej i Polsce w latach % 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Europa Środkowo-Wschodnia Polska zycyjna jest częściowo skonsumowana przez tę nadwyżkę i jest relatywnie niższa. Jednak równocześnie powyższy efekt może być zniwelowany przez fakt, że w sytuacji w której wyceny giełdowe są niskie, inwestorzy mogą forsować niskie ceny transakcyjne jako odpowiadające aktualnej sytuacji na giełdzie. Jeśli udziałowcy spółki sprzedawanej zdecydują się na sprzedaż udziałów po cenie zbliżonej do wartości wewnętrznej spółki, ale wciąż wyższej niż zaniżona wycena giełdowa, premia akwizycyjna będzie relatywnie niższa. W celu zbadania wpływu indeksów giełdowych na premie, zbadaliśmy ich wysokość w poszczególnych regionach w latach W przypadku USA obserwacje były niejednoznaczne. W latach spadający indeks S&P500 szedł w parze ze spadkiem premii, co sugerowałoby cykliczność premii akwizycyjnej. W latach w USA odnotowano wyraźną odwrotną zależność między indeksem giełdowym a poziomem premii. W tym okresie indeks S&P500 wzrósł z poziomu ok punktów do 1500 punktów, podczas w jednym roku (2009), inwestorzy w Polsce płacili wyższą premię niż przeciętnie w Europie Środkowo- -Wschodniej 20% w porównaniu do 19%. Premie a indeksy giełdowe Wysokość obserwowanej na rynku premii akwizycyjnej jest zależna od koniunktury gospodarczej. Podczas bessy na giełdzie zdecydowana większość spółek wyceniana jest poniżej swojej fundamentalnej (wewnętrznej) wartości. Tym samym premia akwizycyjna za daną spółkę (rozumiana jako różnica między finalną ceną nabycia a jej wyceną giełdową) zawiera nie tylko premię ponad wartość wewnętrzną spółki, ale także krótkoterminowe dyskonto, z jakim notowane są jej akcje. Podczas hossy dochodzi do sytuacji odwrotnej. Kiedy kapitalizacja giełdowa spółki przewyższa jej wartość wewnętrzną, obserwowana premia akwi- Premie za kontrolę a indeksy giełdowe w USA (lewy wykres) i w Europie Zachodniej (prawy wykres) 45% 40% 35% 30% 25% 20% Premie S&P500 Premie Eurostoxx 35% 30% 25% 20% 15% 10%

17 Podejście do wyceny celów przejęcia M&A gdy premie spadły: z 38% o 11 p.p. do 27%. W latach premie ponownie zachowywały Premie za kontrolę a indeksy giełdowe w EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ (lewy wykres) i w polsce (prawy wykres) się cyklicznie. W przypadku Europy Zachodniej zależność jest wyraźniejsza i wskazuje na cykliczność premii akwizycyjnych. Korelacja między indeksem blue chipów strefy euro (Eurostoxx) i poziomem płaconych premii jest dodatnia, a oba wskaźniki zmieniają się w tym samym kierunku, wraz z cyklami gospodarczymi. Można wyróżnić trzy wyraźne okresy Wysokość premii była antycykliczna w odniesieniu do indeksów giełdowych w Europie Środkowo- -Wschodniej oraz w Polsce. w Europie Zachodniej zaobserwowano przeciwną zależność. 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% % 20% 15% 10% 5% 0% Premia Indeks CEE Premia Indeks WIG zmienności: lata , kiedy wraz z pogorszeniem Jak wynika z tych obserwacji, w Europie Zachod- region (w postrzeganiu wyceny przejmowanego punktów, czyli do jednego z najniższych poziomów sytuacji na giełdzie i spadkiem indeksu o 45% niej inwestorzy kupują spółki taniej (tj. płacą niższe podmiotu) do modelu obserwowanego w Stanach w badanym okresie. Później, w 2007 r., silnie rosną- do poziomu 2,8 tys. punktów, płacone premie premie) w czasie gorszej koniunktury na giełdzie. Zjednoczonych w latach Efekt ten był cy indeks giełdowy w Europie Środkowo-Wschod- spadały z 34% do 19%; Tym samym, w decydowaniu o ostatecznej cenie szczególnie widoczny w 2003 r. i w 2007 r., kiedy niej osiągnął swój maksymalny (w 11-letnim okresie lata , kiedy poziom indeksu wzrósł mniejszą rolę w Europie niż w USA zdaje się grać wystąpiły przeciwstawne sytuacje. W 2003 r. pre- notowań) poziom ponad 26 tys. punktów, podczas o prawie 19%, a premie wzrosły do poziomu wartość wewnętrzna kupowanych spółek, a więk- mie płacone w transakcjach M&A przekroczyły 30% gdy premie spadły do 11%. nienotowanego od 2001 r., czyli 29%; szą ich postrzeganie przez pryzmat notowań gieł- i osiągnęły maksimum (dla okresu ). lata , kiedy, analogicznie jak dowych. Przykładem takiego przejęcia była zakończona Przypadek Polski był podobny. W latach w pierwszym okresie, dekoniunktura na gieł- w tym okresie transakcja zakupu Zagrebacka Banka premie płacone w akwizycjach polskich spółek były dzie i spadek indeksu o 16% szły w parze ze W Europie Środkowo-Wschodniej korelacja pomię- przez inwestorów z Włoch. Włosi przejęli pakiet kon- relatywnie wysokie i wyniosły 15 20%. Przykłado- spadkiem premii o 30%. dzy premią za kontrolę a wartością indeksu wybra- trolny płacąc ponad 27% premii za kontrolę. Równo- wo, w zakupie 35% akcji Telekomunikacji Polskiej nych giełd jest wyraźnie negatywna, co zbliża ten legle, w 2003 r. indeks giełdowy spadł poniżej 8000 w 2000 r., France Telecom zdecydował się na za

18 Podejście do wyceny celów przejęcia M&A płacenie premii na poziomie 18%. W tym samym okresie WIG osiągnął minimum na poziomie nieco powyżej 14 tys. punktów. Z kolei w 2007 r., kiedy premie spadły do poziomu ok. 5% (przykładowo, Bayer Media Invest zapłacił w tym roku 7% premii za kontrolę nad Broker FM S.A., właścicielem radia RMF FM), WIG osiągnął swój maksymalny poziom blisko 60 tys. punktów. Wreszcie w 2009 r., kiedy kryzys finansowy doprowadził do spadku WIG o niemal 50%, premie wróciły na poziom 15 20%, nienotowany od 2001 r. Inwestorzy nabywający spółki w Europie Środkowo- -Wschodniej i w Polsce zachowują się zatem podobnie do inwestorów inwestujących w spółki amerykańskie w okresie i przeciwnie do inwestorów inwestujących w spółki zachodnioeuropejskie. W większym stopniu odnoszą się bowiem do wyceny fundamentalnej i mniej ulegają trendom rynków giełdowych i wyznaczonym przez nie wycenom spółek niż inwestorzy przejmujący spółki zachodnioeuropejskie. Premie w branżach Niezależnie od regionu świata czy kondycji gospodarki w danym momencie, branża w której dochodzi do przejęcia, ma często decydujący wpływ na ostateczny charakter i warunki transakcji przejęcia (w tym na wysokość premii za kontrolę). Przykładowo, w przypadku sektora produktów konsumenckich można osiągnąć wysokie synergie kosztowe i przychodowe, co zachęca inwestorów do płacenia premii na wyższym poziomie. Z kolei w przypadku silnie regulowanego sektora energetycznego, w którym trudno jest rozpocząć inwestycję typu greenfield, inwestorzy powinni być zainteresowani płaceniem premii na wyższym poziomie tak, by przejąć spółkę, która ma już niezbędne koncesje i pozwolenia. w usa najwyższe premie płacono w branżach technologia oraz zdrowie i farmacja. Stopień uzależnienia premii w branży od koniunktury Symbol Technologia Zdrowie i farmacja Przemysł Produkty konsumenckie Finanse Telekomunikacja Energetyka Media Nieruchomości USA Równocześnie jednak sektory, w których transakcje przejęć charakteryzują się wysokimi premiami Niski Średni Wysoki Europa Zachodnia w jednym regionie, nie muszą posiadać tych właściwości w innym kraju. Na przykład premie w sektorze technologicznym na świecie wahają się od ponad 60% w USA (tyle premii zapłacił w 2011 r

19 Podejście do wyceny celów przejęcia M&A Google za kontrolę nad Motorola Mobility) do mniej niż 10% (które w 2008 r. zapłaciła spółka Asseco Poland za Prokom Software). Przykład transakcji z udziałem Google nie był odosobniony w USA. W sektorze technologicznym premie płacone za kontrolę były najwyższe spośród wszystkich analizowanych branż i wyniosły średnio 36% w latach Był to poziom znacząco powyżej średniej (30%) dla całego kraju. Inne sektory gospodarki USA, w których inwestorzy zdecydowali się na zapłacenie wysokich premii to: branże zdrowia i farmacji, przemysłu oraz produktów konsumenckich. Najniższe premie zapłacono za spółki z sektora mediowego oraz nieruchomości, gdzie wyniosły one odpowiednio 25 i 21%. W Europie Zachodniej nie odnotowano branży, w której inwestorzy płaciliby wyższe premie za przejęcia niż w USA. Średni poziom wyniósł 24%, czyli o 6 p.p. mniej niż w USA. Numerem 1 pod kątem atrakcyjności akwizycyjnej była branża produktów konsumenckich z premiami na poziomie 27%, następnie sektor telekomunikacji, technologiczny oraz zdrowia i farmacji, gdzie średnie premie w latach były na podobnym poziomie i wyniosły 25%. Sektor technologiczny (lider w USA) osiągnął w Europie Zachodniej premie na poziomie o 11 p.p. niższym niż za oceanem. Wynika to z tego, że technologia odgrywa w gospodarce USA większą rolę niż w gospodarce Europy Zachodniej. Tym samym zainteresowanie inwestorów przejmowaniem spółek w tym sektorze jest większe. W przypadku Europy Środkowo-Wschodniej atrakcyjność akwizycyjna branż jest zdecydowanie inna niż w USA czy Europie Zachodniej. W tym regionie premie wahały się od 3% w przypadku sektora technologicznego (najmniej z analizowanych regionów wyraźna różnica w porównaniu do USA) do 32% premii płaconych za spółki z sektora przemysłu. Sektor finansowy i telekomunikacyjny zajmują kolejno drugie i trzecie miejsce w rankingu atrakcyjności akwizycyjnej, z premiami na poziomie odpowiednio 30% i 28%. Premie płacone w tych dwóch branżach należały ponadto do najstabilniejszych (wraz z sektorem energetycznym) w całym regionie. Na drugim biegunie uplasowały Stopień uzależnienia premii w branży od koniunktury Symbol Przemysł Finanse Telekomunikacja Zdrowie i farmacja Energetyka Media Produkty konsumenckie Technologia się spółki z sektora technologicznego, które należały 3 3 Niski Średni Wysoki Europa Środkowo-Wschodnia 23 do grupy charakteryzującej się najdynamiczniejszymi zmianami płaconych premii (zależnymi od zmian koniunktury). Polska

20 Podejście do wyceny celów przejęcia M&A W przypadku Polski premie w większości branż były wyraźnie niższe niż w Europie Środkowo-Wschodniej, w szczególności w sektorze finansowym (3% w porównaniu do 30%) oraz w sektorze telekomunikacyjnym, gdzie premie płacone za polskie spółki na poziomie 10% wyraźnie kontrastowały z 28% premii płaconej w Europie Środkowo-Wschodniej. zajął sektor produktów konsumenckich ze stratą 5 p.p. do lidera, trzecie miejsce w Polsce zajął sektor technologiczny z premią na poziomie 12%. Ta wysoka pozycja atrakcyjności inwestycyjnej sektora technologicznego w Polsce wyraźnie kontrastuje z ostatnią pozycją tej branży w Europie Środkowo- -Wschodniej. Klasyfikacja poszczególnych branż w zależności od wielkości transakcji i premii za kontrolę Gorąca branża (transakcje w branży o premii wyższej niż przeciętna w regionie) Chłodna branża (transakcje w branży o premii niższej niż przeciętna w regionie) Duże transakcje (transakcje w branży większe niż średnia dla wszystkich branż w regionie) Małe transakcje (transakcje w branży mniejsze niż średnia dla wszystkich branż w regionie) Polska: najwyższe premie akwizycyjne w sektorach zdrowia i farmacji (28%), produktów konsumenckich (23%) i technologicznym (12%). Premie a wielkość transakcji, w podziale na branże Sama wysokość premii w poszczególnych sektorach nie daje jeszcze pełnego obrazu ich wielkości. Poza premiami, wyrażonymi jako procent wartości wewnętrznej spółki, przeanalizowano również średni rozmiar transakcji w poszczególnych branżach i regionach. Branża Branża nowych Produkty konsumenckie technologii wiele małych i gorących Energetyka transakcji, w szczególności w USA. Finanse Zdrowie i farmacja USA żym prawdopodobieństwem można przyjąć, że Europa Zachodnia w tych sektorach można dokonać zakupu spółek relatywnie mniejszych niż średnie w transakcjach M&A, należy jednak liczyć się z ceną nabycia przekraczającą ich aktualną wycenę rynkową; sektor mały i chłodny w USA i w Europie Zachodniej to branża nieruchomości: cena nabycia tego rodzaju spółek nie odbiega znacząco od wyceny rynkowej spółki; W celu zaprezentowania różnic między branżami, W przypadku USA i Europy Zachodniej, 6 spośród Technologia 9 branż zostało zakwalifikowanych do tych samych sektor dużych i chłodnych transakcji w obu regionach to sektor energetyczny; W Polsce najbardziej atrakcyjny pod kątem akwizycyjnym był sektor zdrowie i farmacja, gdzie osią- każdej z nich (w podziale na regiony) przyporządkowano jedną z czterech kategorii: kategorii, w tym: Przemysł sektor dużych i gorących transakcji to branża ochrony zdrowia, w przypadku której inwestorzy gano średnie premie na poziomie 28% (znacząco powyżej średniego poziomu w badanym okresie). jako sektory z małymi, gorącymi transakcjami, zakwalifikowano 3 branże: Media produktów byli historycznie skłonni dokonywać przeciętnie większych transakcji niż na całym rynku do- Wysokie drugie miejsce w rankingu atrakcyjności konsumenckich, technologii i przemysłu. Z du- Nieruchomości datkowo płacąc za nie wysoką premię. 38 Telekomunikacja 39

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Bank of America jeden z największych banków świata. Pod względem wielkości aktywów zajmuje 3.

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe

Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć. Rynki Kapitałowe Czynniki sukcesu przy transakcjach fuzji i przejęć Rynki Kapitałowe Warszawa, 24 września 2008 1 A. Bankowość Inwestycyjna BZWBK Obszar Rynków Kapitałowych B. Wybrane aspekty badania C. Wnioski i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Test wskaźnika C/Z (P/E)

Test wskaźnika C/Z (P/E) % Test wskaźnika C/Z (P/E) W poprzednim materiale przedstawiliśmy Państwu teoretyczny zarys informacji dotyczący wskaźnika Cena/Zysk. W tym artykule zwrócimy uwagę na praktyczne zastosowania tego wskaźnika,

Bardziej szczegółowo

Kapitalizacja na koniec okresu w mln pln - marzec

Kapitalizacja na koniec okresu w mln pln - marzec lp. Emitent Miejsce w rankingu w porównaniu do ubiegłego miesiąca Kapitalizacja na koniec okresu w mln pln - marzec Kapitalizacja na koniec okresu w mln pln- luty Różnica kapitalizacji w porównaniu do

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

5 lat funduszu Lyxor WIG20 UCITS ETF na GPW w Warszawie rynek wtórny

5 lat funduszu Lyxor WIG20 UCITS ETF na GPW w Warszawie rynek wtórny 25 wrzesień 215 r. 5 lat funduszu Lyxor WIG2 UCITS ETF rynek wtórny 22 września 215 r. minęło dokładnie pięć lat od momentu wprowadzenia do obrotu giełdowego tytułów uczestnictwa subfunduszu Lyxor WIG2

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV)

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Wskaźnik cenadowartości księgowej (ang. price to book value ratio) jest bardzo popularnym w analizie fundamentalnej. Informuje on jaką cenę trzeba zapład za 1 złotówkę

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 2 Polska w 2014 r. była, po raz kolejny, liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej pod względem pozyskania inwestycji zagranicznych - wynika

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Goldman Sachs Group Inc. (GS) jedna z największych ogólnoświatowych firm w branży bankowości inwestycyjnej pełniąca profesjonalne

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Pfizer Inc. (PFE) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Pfizer Inc. to firma farmaceutyczna o światowym zasięgu, prowadząca prace badawcze w celu opracowania nowych

Bardziej szczegółowo

Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ).

Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? ebay - portal internetowy prowadzący największy serwis aukcji internetowych na świecie. ebay został założony

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO Rola i wpływ auto-moto na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym auto-moto tworzy 7,8% wartości dodanej (104 mld PLN w 2012 r.); wpływ bezpośredni części produkcyjnej jest

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Microsoft Corp. (MSFT) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? Microsoft - na początku XXI wieku jest największą na świecie firmą branży komputerowej. Najbardziej znana

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe na indeksy GPW pozostaje czwartym rynkiem w Europie

Kontrakty terminowe na indeksy GPW pozostaje czwartym rynkiem w Europie Rynek instrumentów pochodnych GPW w I półroczu 2012 roku na tle Europy GPW utrzymuje czwartą pozycję w Europie pod względem wolumenu obrotów indeksowymi kontraktami terminowymi Kontrakty terminowe na indeksy

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa październik 2012 r. Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy październik 2012 2 Kategorie aktywów cieszące się

Bardziej szczegółowo

Komunikat z badań. Kryzys w Grecji silnie wpływa na oceny przyszłej sytuacji gospodarczej Europy

Komunikat z badań. Kryzys w Grecji silnie wpływa na oceny przyszłej sytuacji gospodarczej Europy Komunikat z badań 15 lipca 2015 r. Maciej Siejewicz Manager Marketing and Communications T: +48 22 43 41 239 M: +48 500 100 500 F: +48 22 43 41 010 maciej.siejewicz@gfk.com Kryzys w Grecji silnie wpływa

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 8 marca 2012 r.

Warszawa, 8 marca 2012 r. Kondycja banków w Europie i Polsce. Czy problemy finansowe inwestorów strategicznych wpłyną na zaostrzenie polityki kredytowej w spółkach-córkach w Polsce Warszawa, 8 marca 2012 r. Samodzielność w ramach

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu

Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu Toruń, 7 stycznia 2014 r. Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu W grudniu uprawnienia do emisji dwutlenku węgla (EUA) zyskały na wartości 11,26 proc.

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012

Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012 Warszawa / 29 / 03 / 2012 Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012 Inwestorzy zadowoleni z Polski 95% inwestorów zagranicznych w Polsce ponownie wybrałoby nasz kraj na lokalizację

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

CENNIK OFERTY PLAY ONLINE NA KARTĘ Z MODEMEM

CENNIK OFERTY PLAY ONLINE NA KARTĘ Z MODEMEM CENNIK OFERTY PLAY ONLINE NA KARTĘ Z MODEMEM Cennik Usług Telekomunikacyjnych P4 sp. z o.o. obowiązuje od 23.08.2010 r. do odwołania (zmieniony dn. 01.07.2014 r.) Wszystkie ceny w niniejszym Cenniku podane

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Melania Nieć, Maja Wasilewska, Joanna Orłowska Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Struktura podmiotowa Województwo dolnośląskie W 2012 r. w systemie REGON w województwie dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Apple Inc. (AAPL) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? Apple Inc. (wcześniej Apple Computer Inc.) przedsiębiorstwo komputerowe założone 1 kwietnia 1976 roku przez

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Wal-Mart Stores Inc. (WMT) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Wal-Mart Stores Inc. (WMT) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Wal-Mart Stores Inc. (WMT) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Wal-Mart Stores Inc. (WMT) amerykańska sieć supermarketów założona w 196 przez Sama Waltona, będąca obecnie największym na

Bardziej szczegółowo

Google Inc. (GOOG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ).

Google Inc. (GOOG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Google Inc. (GOOG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? Google Inc. - znana amerykańska firma z branży internetowej. Jej flagowym produktem jest wyszukiwarka Google,

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE O PRZEMYŚLE CENTRALNYCH BANKÓW PIENIĘŻNYCH

NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE O PRZEMYŚLE CENTRALNYCH BANKÓW PIENIĘŻNYCH Wells Fargo & Co. (WFC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Wells Fargo & Co. (WFC) jest najbardziej zróżnicowaną firmą w zakresie oferowanych usług finansowych w USA. Główna siedziba banku

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Procter & Gamble Co. (PG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej.

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Procter & Gamble Co. (PG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej. Procter & Gamble Co. (PG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej. Procter & Gamble Co. (P&G, NYSE: PG) to globalna grupa kapitałowa mająca swoją siedzibę w Cincinnati, Ohio, USA. Wytwarza dobra konsumpcyjne,

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Cennik Oferty Play Online na Kartę

Cennik Oferty Play Online na Kartę Cennik Oferty Play Online na Kartę Cennik Usług Telekomunikacyjnych P4 sp. z o.o. obowiązuje od 20.07.2010 r. do odwołania (zmieniony dn. 01.07.2013 r.) Wszystkie ceny w niniejszym Cenniku podane są w

Bardziej szczegółowo

Bariery i stymulanty rozwoju rynku Venture Capital w Polsce

Bariery i stymulanty rozwoju rynku Venture Capital w Polsce Bariery i stymulanty rozwoju rynku Szymon Bula Wiceprezes Zarządu Association of Business Angels Networks 25 maja 2012 Fazy rozwoju biznesu Zysk Pomysł Seed Start-up Rozwój Dojrzałość Zysk Czas Strata

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Coca-Cola Co. (KO) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Coca-Cola Co. (KO) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Coca-Cola Co. (KO) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Coca-Cola Co. (KO) - (w USA, Kanadzie, Australii i Wielkiej Brytanii powszechnie znana jako coke) to marka bezalkoholowego napoju gazowanego

Bardziej szczegółowo

Avon Products Inc. (AVP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Avon Products Inc. (AVP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Avon Products Inc. (AVP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Avon Products Inc. (AVP) światowa firma kosmetyczna zajmująca się produkcją i dystrybucją kosmetyków

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 kg na mieszkańca Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W pierwszym tygodniu września 2015 r. na rynku krajowym ceny

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2015 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Publikacja chroniona jest prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Tyco International Ltd. (TYC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Tyco International Ltd. (TYC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Tyco International Ltd. (TYC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Korporacja TYCO istnieje we wszystkich regionach świata dostarczając szeroką gamę produktów i usług, wśród których można

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych American Express Company (AXP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych American Express Company (AXP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). American Express Company (AXP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). American Express Company (AXP) to obecnie największa firma świata świadcząca usługi w zakresie finansów. Główna siedziba

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa wrzesień 2012 r. Co ma potencjał zysku? wrzesień 2012 2 Sztandarowy subfundusz dla klientów banków spółdzielczych: UniStabilny

Bardziej szczegółowo

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami 18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami Okres subskrypcji: 09.09.2011 20.09.2011 Okres trwania lokaty: 21.09.2011-22.03.2013 Aktywo bazowe: koszyk akcji 5 banków

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje 2015-07-20 14:39:55

Kto i gdzie inwestuje 2015-07-20 14:39:55 Kto i gdzie inwestuje 2015-07-20 14:39:55 2 Polska dla Portugalii jest największym rynkiem inwestycyjnym w Europie Środkowej i Wschodniej. Natomiast wartość polskich inwestycji w Portugalii jest stosunkowo

Bardziej szczegółowo

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka 24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka Okres subskrypcji: 25.05.2010-08.06.2010 Okres trwania lokaty: 9.06.2010-08.06.2012 Aktywo bazowe: kontrakt terminowy na WIG20 Minimalna kwota wpłaty:

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK Chorzów, 7 Kwiecień 2011 WIDZIMY WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK GLOBALNE CZYNNIKI RYZYKA Niestabilność polityczna w rejonie Afryki Północnej i krajów Bliskiego Wschodu Wzrost cen

Bardziej szczegółowo

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU GPW 27 NOWA JAKOŚĆ INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 28 ROKU - podsumowanie 1 RYNEK AKCJI W 28 ROKU ŚREDNIA WARTOŚĆ TRANSAKCJI (PLN) 2 UDZIAŁ TRANSAKCJI W OBROTACH 1 18 8 16 6 14 4 2 12 24 25 26 27 28 24

Bardziej szczegółowo

Cennik Oferty Play Mix

Cennik Oferty Play Mix Cennik Oferty Play Mix Cennik Oferty Play Mix Cennik Usług Telekomunikacyjnych P4 Sp. z o.o. obowiązuje od 3 września 2007r do odwołania Wszystkie ceny w niniejszym Cenniku podane są w złotych polskich

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca RYNEK MIĘSA TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca Cena Zmiana Towar bez VAT tyg. Wg ZSRIR (MRiRW) 07 13.07.2014 r. w skupie żywiec wieprzowy 5,47 żywiec wołowy 5,82 kurczęta typu brojler 3,84 indyki 5,91

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Hewlett-Packard Co. (HPQ) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Hewlett-Packard Co. (HPQ) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Hewlett-Packard Co. (HPQ) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Hewlett-Packard Co. (HPQ) to obecnie największa firma informatyczna świata. Magazym Wired uznał HP za twórcę pierwszego komputera

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Kimberly-Clark Corp. (KMB) - spółka notowana na giełdzie NYSE.

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Kimberly-Clark Corp. (KMB) - spółka notowana na giełdzie NYSE. Kimberly-Clark Corp. (KMB) - spółka notowana na giełdzie NYSE. Kimberly-Clark Corp. (KMB) ogólnoświatowa korporacja dostarczająca swoje produkty na potrzeby domu, wielu gałęzi przemysłu i medycyny. Dziś

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

RAPORT KWARTALNY BLUE TAX GROUP S.A. ZA II KWARTAŁ 2011 ROKU

RAPORT KWARTALNY BLUE TAX GROUP S.A. ZA II KWARTAŁ 2011 ROKU RAPORT KWARTALNY BLUE TAX GROUP S.A. ZA II KWARTAŁ 2011 ROKU (za okres od 01.04.2011 do 30.06.2011) Wrocław, 04.08.2011r. Wrocław, 04.08.2011r. Szanowni Inwestorzy i Akcjonariusze! Przekazuję Państwu Raport

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Monitor Rynku Pracy. Raport z 18. edycji badania 27 stycznia 2015 r.

Monitor Rynku Pracy. Raport z 18. edycji badania 27 stycznia 2015 r. Monitor Rynku Pracy Raport z 18. edycji badania 27 stycznia 2015 r. Struktura raportu: Metodologia i opis próby badania Wyniki badania: rotacje na rynku pracy obawa o utratę pracy i przekonanie o możliwości

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Firma Fast Finance S.A. 1

Firma Fast Finance S.A. 1 Firma Fast Finance S.A. 1 PEWNY ZYSK NA NIEPEWNE CZASY Fast Finance S.A. Spółka publiczna notowana na NewConnect Prezentuje jeden z najwyższych współczynników rentowności operacyjnej spośród wszystkich

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 48/2014

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 48/2014 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W ostatnim tygodniu listopada 2014 r. w krajowym skupie odnotowano umiarkowany wzrost cen zbóż. Według danych Zintegrowanego

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Poland a true special economic zone

Poland a true special economic zone Poland a true special economic zone Raport EY Paweł Tynel 25 listopada 2013 r. Dlaczego powstał raport Poland a true special economic zone Zebranie w jednym dokumencie ważnych informacji dla inwestorów

Bardziej szczegółowo

Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1

Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1 Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1 WIG Budownictwo oraz WIG Inaczej Warszawski Indeks Giełdowy. W jego skład wchodzą wszystkie spółki z Głównego Rynku Giełdy Papierów

Bardziej szczegółowo

Przejęcie 60% Santander Consumer Bank S.A. (Polska) 10 kwietnia 2014

Przejęcie 60% Santander Consumer Bank S.A. (Polska) 10 kwietnia 2014 Przejęcie 60% Santander Consumer Bank S.A. (Polska) 10 kwietnia 2014 1 Bank Zachodni WBK S.A. (dalej BZ WBK ) informuje, że niniejsza prezentacja w wielu miejscach zawiera twierdzenia dotyczące przyszłości,

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA NA RYNKU OBLIGACJI KORPORACYJNYCH W 2014 ROKU

SYTUACJA NA RYNKU OBLIGACJI KORPORACYJNYCH W 2014 ROKU SYTUACJA NA RYNKU OBLIGACJI KORPORACYJNYCH W 2014 ROKU MACIEJ KABAT Główny Analityk INVISTA Dom Maklerski S.A. Warszawa, styczeń 2015 r. Rok 2014 był na rynku obligacji korporacyjnych wyjątkowy Rynek długu

Bardziej szczegółowo