Zasady Ŝywienia dzieci i młodzieŝy.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zasady Ŝywienia dzieci i młodzieŝy."

Transkrypt

1 śywienie NA WAGĘ ZDROWIA Zasady Ŝywienia dzieci i młodzieŝy. mgr inŝ. Joanna Wierzbicka O/HśśiPU WSSE w Katowicach

2 Nieprawidłowe Ŝywienie, mała aktywność fizyczna oraz nadwaga i otyłość są powodem dramatycznych konsekwencji dla rozwoju psychofizycznego dzieci i młodzieŝy oraz powodem wielu chorób w wieku dorosłym (cukrzyca, choroby układu krąŝenia, nowotwory złośliwe, osteoporoza). Choroby te określane są mianem przewlekłych chorób niezakaźnych lub chorób ŜywieniowozaleŜnych.

3 Dziecko z nadwagą między 6. a 9. rokiem Ŝycia jest 10-krotnie bardziej naraŝone na otyłość w dorosłym Ŝyciu. U dziecka z nadwagą między 10. a 14. rokiemŝycia ryzyko otyłości jest 28-krotnie większe. MłodzieŜ z cukrzycą typu 2 naraŝona jest na wysokie ryzyko amputacji palców u nóg, rozwoju niewydolności nerek (wymagającej dializ) oraz przedwczesnej śmierci. Ryzyko śmierci przed osiągnięciem wieku średniego jest aŝ 2-3-krotnie większe u nastoletnich dziewcząt z otyłością w porównaniu do tych z prawidłową masą ciała.

4 Rodzice, szkoła, samorządy muszą wziąć odpowiedzialność za zdrowie dzieci i młodzieŝy poprzez: - edukację w zakresie prawidłowego stylu Ŝycia (zwłaszcza prawidłowego Ŝywienia), - rozwój w szkołach Ŝywienia zgodnego z zaleceniami Ŝywieniowymi, - zapewnienie odpowiedniego poziomu aktywności fizycznej, - zapewnienie odpowiadającego zasadom racjonalnego Ŝywienia asortymentu produktów spoŝywczych i napojów sprzedawanych w szkołach.

5 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Do osób najbardziej naraŝonych na skutki nieprawidłowego Ŝywienia naleŝą dzieci i młodzieŝ!!! Niedobór lub nadmiar energii i składników pokarmowych w poŝywieniu powodują zachwianie homeostazy procesów metabolicznych zachodzących w organizmie. Nawyki Ŝywieniowe kształtują się do 10 roku Ŝycia, potem nadal mogą być modyfikowane, ale raz ukształtowane złe nawyki bardzo trudno jest potem zmienić

6 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Diety młodego pokolenia są często nieprawidłowo zbilansowane, charakteryzują się zbyt duŝą zawartością niektórych składników pokarmowych, przy wyraźnych niedoborach innych składników.

7 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy SpoŜycie energii charakteryzuje się duŝym zróŝnicowaniem. W przypadku niektórych osób jest ono mniejsze od zapotrzebowania, co moŝe prowadzić do niedoboru masy ciała, wskazującego na ryzyko niedoŝywienia energetyczno-białkowego. Niedobór energii w diecie często wiąŝe się z niedoborem innych składników. Zbyt duŝą wartość energetyczną diety stwierdza się przede wszystkim u chłopców po 10. roku Ŝycia. Małą wartość energetyczną diety najczęściej stwierdza się u dziewcząt ze starszych grup wiekowych. Zbyt mało energii mogą spoŝywać równieŝ dzieci Ŝyjące w złych warunkach społeczno-ekonomicznych.

8 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Nieprawidłowa struktura spoŝycia tłuszczów Nieprawidłowości w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy wiąŝą się równieŝ ze zbyt duŝym spoŝyciem tłuszczu, którego nadmiar w diecie obserwuje się juŝ u dzieci w wieku przedszkolnym i wzrasta wraz z wiekiem, a szczególnie jest wyraźny u nastolatków. W ogólnej ilości spoŝywanego tłuszczu duŝy udział mają kwasy tłuszczowe nasycone (występujące w tłuszczu pochodzenia zwierzęcego), mały zaś kwasy wielonienasycone (występujące w olejach roślinnych i rybach). Nieprawidłowa struktura spoŝycia tłuszczu obserwowana jest praktycznie we wszystkich grupach wiekowych chłopców i dziewcząt. Dzieci i młodzieŝ chętnie jedzą produkty i potrawy zawierające znaczne ilości tłuszczu (frytki, dania typu fast food, chrupki, chipsy i słodycze).

9 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Nieprawidłowa struktura spoŝycia tłuszczów Dominuje masło, uŝywane zarówno do smarowania pieczywa, jak i jako dodatek do potraw. Pojawiają się inne tłuszcze zwierzęce, jak smalec i słonina, które praktycznie powinny być wyeliminowane z diety. Źródłem tłuszczów zwierzęcych są tłuste mięsa i wędliny. Pełnotłuste produkty mleczne zwiększają udział tłuszczów zwierzęcych w diecie (jogurty kremowe, desery na bazie śmietanki, pełnotłuste sery, śmietana). Potrawy są smaŝone na tłuszczu. Znaczne ilości tłuszczu uŝywa się do duszenia i pieczenia.

10 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Nieprawidłowa struktura spoŝycia tłuszczów Kwasy tłuszczowe nasycone są istotnym źródłem energii, mniejszy natomiast jest jej udział z kwasów tłuszczowych wielonienasyconych. PoŜywienie dzieci i młodzieŝy charakteryzuje się teŝ za małym udziałem kwasów tłuszczowych n-3, co wynika nie tylko z nieprawidłowej struktury spoŝycia tłuszczów, lecz takŝe z niewystarczającego spoŝycia ryb.

11 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Nadmiar cukrów prostych Na nieprawidłowe zbilansowanie diety wpływa równieŝ spoŝycie cukrów prostych, dotyczy to przede wszystkim sacharozy. Dzieci, kiedy są głodne, mają zwyczaj sięgania po batonik czy ciasteczko. Wiele z tych produktów jest źródłem cukru, kwasów tłuszczowych nasyconych oraz izomerów trans (powstających podczas uwodornienia tłuszczów roślinnych). Ponadto dzieci chętnie dodają cukier (często w duŝych ilościach) do róŝnych napojów i potraw. Istotnym źródłem cukru są teŝ napoje słodzone oraz soki i nektary owocowe.

12 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Niskie spoŝycie węglowodanów złoŝonych DuŜej zawartości cukrów prostych w diecie zwykle towarzyszy mniejsze spoŝycie węglowodanów złoŝonych, które są korzystniejsze dla organizmu. Z produktów będących podstawowym ich źródłem jest zwykle tylko pieczywo i ziemniaki. W jadłospisach dzieci i młodzieŝy rzadko znajdują się kasze, ryŝ, płatki, czy nasiona roślin strączkowych, chociaŝ ryŝ i płatki, zwłaszcza kukurydziane, zaczynają odgrywać coraz większą rolę w diecie niektórych nastolatek, które chętnie spoŝywają np. jogurt z płatkami, lub niektóre potrawy z dodatkiem ryŝu.

13 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Mała zawartość błonnika Dieta dzieci i młodzieŝy nie zawsze dostarcza odpowiednich ilości błonnika, którego źródłem są głównie produkty zboŝowe i warzywa strączkowe. Dotyczy to zwłaszcza dzieci młodszych oraz dziewcząt, gdyŝ starsi chłopcy, spoŝywający większe ilości poŝywienia, pokrywają zwykle zapotrzebowanie organizmu na ten składnik. Zbyt mała zawartość błonnika w diecie wynika przede wszystkim z nieprawidłowego doboru produktów spoŝywczych. Niektóre osoby spoŝywają tylko jasne pieczywo, a nie jadają ciemnego, gruboziarnistych kasz, ryŝ brązowego i makaron pełnoziarnistego.

14 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Mała zawartość niektórych składników mineralnych i witamin Składnikiem niedoborowym w diecie najczęściej jest wapń, którego spoŝycie w kaŝdej grupie wiekowej jest o wiele mniejsze od zaleceń. Szczególnie mało zawierają go diety chłopców i dziewcząt po 10. roku Ŝycia, kiedy zapotrzebowanie na ten składnik znacząco wzrasta. Mała zawartość wapnia w diecie wiąŝe się przede wszystkim z niewielkim spoŝyciem mleka i przetworów.

15 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Niedobory Ŝelaza Są na nie naraŝone dziewczęta, u których juŝ wystąpiła menstruacja. Dziewczętom trudno jest bowiem spoŝywać większe ilości mięsa czerwonego, będącego głównym źródłem Ŝelaza. Małe spoŝycie pełnoziarnistych produktów zboŝowych, nasion roślin strączkowych i warzyw liściastych równieŝ moŝe wpływać, chociaŝ w mniejszym stopniu, na niewystarczającą zawartość Ŝelaza w diecie.

16 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Niedobory magnezu i cynku WaŜne źródła magnezu i cynku, którymi są pełnoziarniste produkty zboŝowe, takie jak ciemne pieczywo czy kasza gryczana, nie naleŝą do produktów chętnie spoŝywanych przez dzieci, dlatego teŝ u niektórych osób spoŝycie tych pierwiastków moŝe być zbyt małe. Niedoborom magnezu moŝe sprzyjać ponadto mały udział w jadłospisach nasion roślin strączkowych i zielonych warzyw. Z kolei niewystarczająca zawartość cynku w diecie wiąŝe się, chociaŝ w mniejszym stopniu niŝ w przypadku pełnoziarnistych produktów zboŝowych, z niewielkim spoŝyciem produktów mlecznych i warzyw, które równieŝ zawierają pewne ilości tego składnika.

17 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Niskie ilości potasu W diecie Polaków głównym źródłem potasu są ziemniaki, przy czym znaczne ilości tego składnika zawierają równieŝ warzywa, owoce oraz produkty zboŝowe. Niewystarczające spoŝycie potasu związane jest głównie z małym udziałem warzyw, czasem równieŝ owoców i produktów zboŝowych w codziennym jadłospisie.

18 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Niska zawartość witaminy D Znaczne jej ilości znaleźć moŝna w rybach rzadko jednak spotykanych w jadłospisach młodych Polaków. Nie zawsze dzieci i rodzice sąświadomi, Ŝe źródłem witaminy D mogą być teŝ produkty wzbogacane oraz suplementy diety.

19 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Niedobory witaminy C i kwasu foliowego SpoŜycie tych witamin cechuje się duŝą zmiennością zarówno pomiędzy poszczególnymi osobami, jak i w róŝnych okresach u jednej osoby. Witamina C znajduje się przede wszystkim w warzywach i owocach, ale produkty te są równieŝ waŝnym źródłem kwasu foliowego. Witamina i kwas foliowy są bardzo wraŝliwe na działanie m.in. Temperatury i światła, dlatego teŝ niektóre sposoby przygotowywania potraw powodują duŝe straty tych witamin.

20 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Za duŝa zawartość fosforu i sodu W przypadku fosforu waŝna jest nie tylko jego ogólna zawartość, lecz takŝe stosunek pomiędzy wapniem a fosforem, zwłaszcza w okresie intensywnego wzrostu i budowy tkanki kostnej. Fosfor występuje w wielu produktach spoŝywczych, jego źródłem mogą być teŝ fosforany dodawane w czasie procesów przetwarzania Ŝywności (np. do serów topionych, niektórych wędlin, napojów typu cola itp.). Nadmierne spoŝycie fosforu, zwłaszcza przez dzieci ze starszych grup wiekowych, moŝe wynikać z ich preferencji: wolą sery podpuszczkowe, czy topione niŝ twaróg, kanapki najczęściej jedzą z wędliną, chętnie teŝ piją napoje typu cola.

21 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Nadmiar sodu W kaŝdej grupie wiekowej jego spoŝycie przekracza nie tylko normę, lecz takŝe górny tolerowany poziom spoŝycia. Tak wysokie spoŝycie sodu jest wynikiem dodatku soli kuchennej do większości potraw oraz jej stosowania w wielu procesach przetwarzania Ŝywności. Do kanapek dodawana jest głównie wędlina zamiast mięsa pieczonego lub duszonego, zawierającego znacznie mniej soli, chętniej spoŝywa się słone sery podpuszczkowe niŝ twaróg. Ryby są rzadko spoŝywane (ryby smaŝone, śledzie solone, konserwy rybne, ryby wędzone). Dzieci i młodzieŝ coraz częściej sięgają po dania typu instant, dania gotowe oraz róŝne przekąski, które równieŝ zawierają znaczne ilości soli.

22 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Nieregularne spoŝywanie posiłków Około 10-20% uczniów deklaruje, Ŝe nie spoŝywa I śniadania przed wyjściem do szkoły, a niektórzy równieŝ nie zabierają ze sobą II śniadania. W szkołach podstawowych z pełnych obiadów korzysta tylko ponad 9% uczniów, w gimnazjach ponad 5%. Część uczniów posiłki szkolne ocenia jako niesmaczne, nieestetycznie podane, a asortyment oferowanych potraw jako zbyt ubogi. Inne korzystają z oferowanych w sklepikach szkolnych produktów, które nie zapewniają pokrycia zapotrzebowania na składniki pokarmowe. Część nie jada kolacji, z posiłku tego rezygnują zwłaszcza dziewczęta. Pełnowartościowy posiłek często zastępowany jest słodyczami i przekąskami, jak chipsy i chrupki, oraz słodkimi napojami gazowanymi.

23 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Posiłkom często towarzyszy równieŝ duŝa monotonia. W skład poszczególnych posiłków najczęściej wchodzą podobne potrawy, a ich asortyment jest niewielki. Nie zawsze teŝ są odpowiednio dobrane pod względem smakowym, zapachowym czy kolorystycznym.

24 Najczęstsze wady w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy Wady występujące w Ŝywieniu dzieci i młodzieŝy stwarzają, z jednej strony, ryzyko występowania niedoborów Ŝywieniowych, z drugiej mogą sprzyjać rozwojowi nadwagi i otyłości, a w późniejszym okresie Ŝycia równieŝ innych przewlekłych chorób niezakaźnych, jak: choroby układu krąŝenia, cukrzyca typu 2, nowotwory złośliwe, osteoporoza.

25 Prawidłowe Ŝywienie ma szczególne znaczenie u dzieci i młodzieŝy ze względu na bardzo intensywne procesy wzrastania i dojrzewania zachodzące w tym okresie Ŝycia. Zarówno niedobory składników odŝywczych, jak i ich nadmierne spoŝycie mają negatywne konsekwencje zdrowotne. śywienie niedoborowe pod względem ilościowym i jakościowym przyczynia się do pogorszenia stanu zdrowia, upośledzenia funkcjonowania układu odpornościowego, zmniejszenia wydolności układu krąŝeniowo-oddechowego, zaburza prawidłowy rozwój tkanki kostnej oraz powoduje nadmierną draŝliwość i zmniejszenie koncentracji, a w konsekwencji prowadzi do osiągania przez dzieci i młodzieŝ gorszych wyników w nauce.

26 Kierunki zmian zwyczajów Ŝywieniowych: warzyw i owoców produktów zboŝowych z pełnego przemiału mleka i produktów mlecznych ryb tłuszczów pochodzenia zwierzęcego cukru i słodyczy soli kuchennej i słonych przekąsek

27 Dieta zbilansowana zestaw róŝnych produktów Ŝywnościowych: zapewniający dostarczenie ustrojowi wszystkich niezbędnych składników odŝywczych w ilościach i proporcjach odpowiednich do wieku, stanu fizjologicznego, rodzaju pracy, itp. właściwie przyrządzony pod względem smakowym

28 Dieta zbilansowana powinna zapewnić człowiekowi dostarczenie: ENERGII niezbędna do pracy narządów wewnętrznych (krąŝenia krwi, oddychania, trawienia, wydzielania gruczołów wewnętrznych i in.), do utrzymania stałej ciepłoty ciała, do pracy mięśniowej. Organizm czerpie energię z biologicznego spalania węglowodanów, tłuszczów oraz białek niewykorzystanych do innych celów. SKŁADNIK ADNIKÓW W BUDULCOWYCH aminokwasy wchodzące w skład białek, składniki mineralne oraz niektóre składniki tłuszczów i węglowodanów. Materiał budulcowy potrzebny jest do rozwoju, wzrostu oraz do odnowy róŝnych tkanek (np. złuszczający się naskórek, wzrost paznokci i włosów, wydzielanie soków trawiennych i in.). Dostarczenie tych składników organizmowi gwarantuje zachowanie równowagi pomiędzy procesami rozpadu i syntezy składników ciała.

29 Dieta zbilansowana powinna zapewnić człowiekowi dostarczenie: SKŁADNIK ADNIKÓW W REGULUJĄCYCH witaminy, niektóre składniki mineralne; wchodzą one w skład wielu enzymów i koenzymów warunkujących prawidłowy przebieg procesów przemiany materii. WODY - bierze udział w wielu reakcjach biochemicznych, transporcie składników odŝywczych oraz utrzymaniu stałej temperatury ciała. BŁONNIKA POKARMOWEGO - reguluje pracę przewodu pokarmowego, zwiększa uczucie sytości oraz zmniejsza wchłanianie przez organizm szkodliwych substancji.

30 Jak w praktyce realizować zasady prawidłowego Ŝywienia dzieci i młodzieŝy w wieku szkolnym? Nie ma produktu spoŝywczego, który zawierałby wszystkie potrzebne człowiekowi składniki odŝywcze w ilościach zapewniających prawidłowe funkcjonowanie organizmu.

31 Energia i niezbędne składniki odŝywcze znajdują się w róŝnych produktach spoŝywczych. 1. Produkty zboŝowe 2. Mleko i przetwory mleczne 3. Mięso, wędliny, ryby 4. Jaja 5. Ziemniaki 6. Warzywa i owoce 7. Suche nasiona roślin strączkowych i orzechy 8. Tłuszcze 9. Cukier i słodycze

32

33 ZASADY ZDROWEGO śywienia DZIECI I MŁODZIEśY W WIEKU SZKOLNYM 1. Jedz codziennie róŝne produkty z kaŝdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę. 3. Źródłem energii w twojej diecie powinny być głównie produkty znajdujące się w podstawie piramidy (na dole). 4. SpoŜywaj codziennie przynajmniej 3-4 porcje mleka lub produktów mlecznych takich jak jogurty, kefiry, maślanka, sery. 5. Jedz codziennie 2 porcje produktów z grupy mięso, ryby, jaja. Uwzględniaj teŝ nasiona roślin strączkowych. 6. KaŜdy posiłek powinien zawierać warzywa lub owoce. 7. Ograniczaj spoŝycie tłuszczów, w szczególności zwierzęcych. 8. Ograniczaj spoŝycie cukru, słodyczy, słodkich napojów. 9. Ograniczaj spoŝycie słonych produktów, odstaw solniczkę. 10. Pij codziennie odpowiednią ilość wody.

34 Prawidłowo zbilansowana dieta powinna uwzględniać urozmaicony dobór produktów z kaŝdej podstawowej grupy Ŝywności. Znając skład i wartość odŝywczą poszczególnych produktów spoŝywczych, moŝna stosować zamianę jednych produktów na drugie, stosując zasadę, Ŝe zamiany dokonuje się w obrębie tej samej grupy produktów spoŝywczych. np. mleko jogurt lub ser masło olej makaron kasza mięso ryba, wędlina, drób Stosowanie zamienników nie powinno naruszać wartości odŝywczej gotowego posiłku!!!

35 Organizm wymaga regularnego dostarczania energii, którą wydatkuje przez cały dzień. Podział procentowej wartości energetycznej całodziennej racji pokarmowej Nazwa posiłku Liczba posiłków 4 5 I śniadanie 20-25% 20-25% II śniadanie 15-20% 15-20% Obiad 35-40% 35-40% Podwieczorek % Kolacja 15-20% 10-15%

36 Posiłki powinny być spoŝywane regularnie, 4-5 razy dziennie, a przerwy pomiędzy nimi nie powinny być dłuŝsze niŝ 3-4 godziny. Bardzo waŝne jest spoŝywanie II śniadania czy obiadu w szkole. Uczniowie przebywający w szkole: - do 6 godzin powinni zjeść co najmniej jeden posiłek (II śniadanie lub ciepłe danie), - ponad 6 godzin powinni w tym czasie spoŝyć dwa posiłki.

37 Pojadanie pomiędzy posiłkami Zaleca się, aby odstęp między przekąską a głównym posiłkiem wynosił co najmniej 2 godziny, aby nie powodować utraty apetytu na pełnowartościowe posiłki. Niekorzystne dla zdrowia przekąski przekąski słodkie (typu cukierki, ciastka, herbatniki), słone (typu słone paluszki, słone orzeszki, chipsy), smaŝone i tłuste (typu frytki, chipsy) Korzystne dla zdrowia przekąski owoce lub desery owocowe, owoce suszone (typu rodzynki, śliwki, suszone plasterki jabłek), surowe warzywa, jak małe marchewki, pokrojone kawałki selera, ogórka lub papryki, chude napoje mleczne (typu jogurty, kefiry, owocowo-mleczne koktajle), budynie na chudym mleku, orzechy: włoskie, laskowe, ziemne (pod warunkiem, Ŝe są niesolone) i nasiona, jak pestki dyni czy słonecznika, produkty zboŝowe (typu płatki śniadaniowe lub musli bez dodatku cukru, pieczywo typu pumpernikiel lub inne pełnoziarniste)

38 śywienie DZIECI W WIEKU 1-3 LAT - w porównaniu do okresu niemowlęcego zmniejsza się tempo wzrostu - zapotrzebowanie energetyczne wynosi ok. 90 kcal/kg masy ciała - stopniowo naleŝy zmieniać konsystencję poŝywienia - moŝna wprowadzać szerszy asortyment produktów spoŝywczych i poŝywienia - stopniowo moŝna wprowadzać potrawy duszone z małym dodatkiem oliwy z oliwek lub oleju rzepakowego bezerukowego - nie zaleca się potraw smaŝonych - waŝne jest urozmaicanie jadłospisu pod względem doboru produktów, róŝnorodności smaku, konsystencji i barwy - nie naleŝy ograniczać tłuszczu i cholesterolu ze względu na prawidłowy rozwój ośrodkowego układu nerwowego

39 śywienie DZIECI W WIEKU 1-3 LAT - podawać masło i oleje roślinne, takie jak: oliwa z oliwek, olej słonecznikowy i sojowy - łaknienie dziecka i aktywność fizyczna powinny regulować spoŝycie posiłków - w celu zmniejszenia masy ciała nie naleŝy stosować rygorystycznych ograniczeń w Ŝywieniu - dziecko powinno spoŝywać 4-5 posiłków dziennie - nie pojadać miedzy posiłkami, zwłaszcza słodyczy - proporcje białka roślinnego do zwierzęcego w racji pokarmowej powinny kształtować się jak 1:2 - ograniczać spoŝycie cukru, słodyczy i soli - spoŝycie błonnika pokarmowego zaleca się w ilości do 5 g dziennie

40 śywienie DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM - okres charakteryzujący się silnym rozwojem fizycznym i umysłowym - przewaga procesów anabolicznych nad katabolicznymi - w okresie dynamicznego rozwoju organizmu, niedobory składników pokarmowych mogą wywołać upośledzenia jego rozwoju - nadmiar spoŝywanej energii zwiększa ryzyko nadwagi i otyłości - uwagę zwraca się na produkty spoŝywcze, dostarczające białko o wysokiej wartości biologicznej, wapń, Ŝelazo i witaminy - dzieci powinny spoŝywać wszystkie potrawy z ograniczeniem cięŝko strawnych, bardzo tłustych, smaŝonych, wzdymających (np. bigos lub fasolka po bretońsku)

41 śywienie DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM - dziecko powinno spoŝywać 4-5 posiłków - zalecane pokrycie energii dla dzieci w wieku od 4 do 6 lat, powinno wynosić 1400 kcal na dzień na jedną osobę - udział białka zwierzęcego powinien wynosić 2/3 ogólnej zawartości białka w racji pokarmowej - białko najlepiej jest podawać w postaci mleka i róŝnych jego przetworów, chudego drobiu, ryb - wartość wystarczającego spoŝycia dla wody określoną na poziomie 1700 ml na dobę - białko powinno pokrywać około 12-14% zapotrzebowania energetycznego - tłuszcz około 30-35% zapotrzebowania energetycznego - węglowodany nie mniej niŝ 55% zapotrzebowania energetycznego

42 śywienie DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM - dziecko, przebywając w przedszkolu 8 godzin, powinno otrzymywać trzy posiłki: II śniadanie, obiad i podwieczorek (70% energii) - 30% energii powinno pochodzić z I śniadania i kolacji, spoŝytych w domu - bardzo waŝne jest to aby opiekunowie dziecka znali skład posiłków podawanych w przedszkolu, aby w kolacji uzupełnić realizację dziennej racji pokarmowej Nawyki Ŝywieniowe kształtują się do 10 roku Ŝycia, potem nadal mogą być modyfikowane, ale raz ukształtowane złe nawyki bardzo trudno jest potem zmienić

43 śywienie DZIECI W WIEKU SZKOLNYM I MŁODZIEśY - dzieci i młodzieŝ w wieku szkolnym, ze względu na zwiększone w tym okresie Ŝycia zapotrzebowanie na energię i składniki odŝywcze, powinny spoŝywać przynajmniej 4 posiłki w ciągu dnia - optymalny model to 5 posiłków w ciągu dnia - o stałych porach, z zachowaniem równomiernych przerw między nimi i prawidłowym rozkładem energii w ramach poszczególnych posiłków - przerwy między posiłkami nie powinny być dłuŝsze niŝ 3-4 godziny - ostatni posiłek powinien być jedzony nie później niŝ 2-3 godziny przed snem - spoŝywanie tej samej objętości poŝywienia w ramach 1-2 posiłków (zamiast 4-5) wywołuje szybsze odkładanie się tkanki tłuszczowej, co przyczynia się do otyłości oraz zwiększa ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, cukrzycy i miaŝdŝycy

44 śywienie DZIECI W WIEKU SZKOLNYM I MŁODZIEśY - waŝne są II śniadania w szkole - powinny składać się z pieczywa, dodatku białkowego, warzyw (np. pomidora, papryki) i owoców sezonowych - nie zaleca się na II śniadania słodkiego pieczywa, ciastek i innych słodyczy - w szkole powinna być moŝliwość otrzymania napojów mlecznych lub owocowych - planując jadłospisy, trzeba dbać o ich urozmaicenie, wykorzystując produkty z podstawowych grup, takich jak: produkty zboŝowe, mleko i produkty mleczne, mięso, ryby, drób, wędliny i jaja oraz owoce i warzywa w postaci sałatek i surówek - tłuszcze wskazane są w ograniczonej ilości z przewagą tłuszczów roślinnych

45 OGÓLNE ZALECENIA PRZY SPORZĄDZANIU PODSTAWOWYCH POSIŁKÓW I ŚNIADANIE Powinno być obfitym posiłkiem; W skład powinna wchodzić zupa mleczna oraz pieczywo mieszane z masłem serem lub wędliną oraz jajka, warzywa lub owoce. Owoce moŝna zastąpić dŝemem lub marmoladą. Zupę mleczną moŝna zastąpić słabą herbatą z mlekiem lub mlekiem z kakao.

46 OGÓLNE ZALECENIA PRZY SPORZĄDZANIU PODSTAWOWYCH POSIŁKÓW II ŚNIADANIE W jego skład powinny wchodzić: produkt białkowy jak ser, jaja, wędlina, lub mięso przygotowane na zimno, pieczywo mieszane (chleb biały, razowy itp.) masło (moŝe być dobra margaryna), warzywa, owoce. Warzywa: liść sałaty, rzodkiewka lub szczypiorek.

47 OGÓLNE ZALECENIA PRZY SPORZĄDZANIU PODSTAWOWYCH POSIŁKÓW Za najbardziej nasycający przyjmuje się posiłek obiadowy, który zajmuje największą część całodziennej puli kalorycznej. OBIAD: najbogatszy w energię (kalorie) posiłek, który w zaleŝności od moŝliwości dziecko powinno zjadać w szkole (w domu), powinien być wysokoenergetyczny, powinien dostarczać w odpowiedniej ilości wszystkie podstawowe składniki odŝywcze (białko, węglowodany a takŝe składniki mineralne i witaminy),

48 OGÓLNE ZALECENIA PRZY SPORZĄDZANIU PODSTAWOWYCH POSIŁKÓW powinien się składać z dwóch dań: - pierwszego dania: zupy przygotowanej z pełni dostępnych sezonowych warzyw i owoców; - drugiego dania: którego podstawą powinna być potrawa z produktów białkowych np. z mięsa, podrobów, ryb, jaj, sera, lub tzw. potrawa półmięsna złoŝona z mięsa i warzyw lub z mięsa i kaszy czy mąki,

49 OGÓLNE ZALECENIA PRZY SPORZĄDZANIU PODSTAWOWYCH POSIŁKÓW powinien zawierać dwie potrawy z warzyw, przy czym jedną w postaci surówki, jeŝeli w skład obiadu wchodzi zupa z duŝą ilością warzyw, to wtedy w skład drugiego dania oprócz ziemniaków wchodzi juŝ tylko jedna jarzyna. Nie naleŝy podawać ziemniaków dwa razy np. do zupy i do drugiego dania, tak samo nie naleŝy równieŝ podawać dwa razy kaszy czy makaronu i to nie tylko w daniu obiadowym, ale równieŝ w ciągu dnia, JeŜeli nie pokrywa zalecanego zapotrzebowania kalorycznego, tj. ok. 35% całodziennej racji pokarmowej, powinien być uzupełniany deserem (podwieczorkiem).

50 OGÓLNE ZALECENIA PRZY SPORZĄDZANIU PODSTAWOWYCH POSIŁKÓW ZUPY naleŝy przygotowywać na wywarach jarskich (warzywnych) lub mięsnych z dodatkiem głównego składnika, który nadaje zupie charakterystyczny specyficzny smak. Nie naleŝy przygotowywać zup na wywarach z kości gdyŝ prowadzi to do uwalniania się z nich znacznych ilości cholesterolu oraz substancji szkodliwych dla zdrowia jak np. ołowiu, kadmu. dla dzieci naleŝy podprawiać niskotłuszczowąśmietaną lub mlekiem albo masłem czy mąką rzadko zasmaŝką. Zaleca się podprawianie mlekiem bądź jogurtem lub kefirem wzbogacając zupę w pełnowartościowe białko oraz wapń ograniczając udział tłuszczu.

51 OGÓLNE ZALECENIA PRZY SPORZĄDZANIU PODSTAWOWYCH POSIŁKÓW DRUGIE DANIE Powinno składać się z produktów białkowych, najlepiej pochodzenia zwierzęcego (mięso, ryby, ser, jaja, drób), produktów bogatych w węglowodany złoŝone (ziemniaki, kasza, kluski itp.) oraz dodatków warzywnych (surówki, warzywa gotowane).

52 OGÓLNE ZALECENIA PRZY SPORZĄDZANIU PODSTAWOWYCH POSIŁKÓW PODWIECZOREK Posiłek trudny do zrealizowania. JeŜeli dziecko je późno obiad, mogą to być owoce lub napój mleczny lub mleczno owocowy. JeŜeli dziecko zjada wcześnie obiad podwieczorek moŝe być podobnym posiłkiem jak drugie danie.

53 OGÓLNE ZALECENIA PRZY SPORZĄDZANIU PODSTAWOWYCH POSIŁKÓW KOLACJA Powinna być spoŝywana ok. 3-4 godzin po obiedzie i ok. 2-3 godziny przed snem. Powinna być pełnowartościowa, złoŝona z potraw nie obciąŝających układu trawiennego; MoŜe to być zupa mleczna (o ile nie dostało jej dziecko na śniadanie) z kaszą lub kluskami, ziemniaki ze zsiadłym mlekiem (jogurtem lub kefirem), warzywem, pieczywo mieszane z chudym mięsem lub wędliną, sałatka jarzynowa w uzupełnieniu owoce.

54 CEL I ZASADY UKŁADANIA JADŁOSPISÓW śywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem zarówno ze względów zdrowotnych jak i ekonomiczno-organizacyjnych. Niezbędna jest do tego odpowiednia wiedza i wysoki poziom kwalifikacji zawodowych pracowników placówek Ŝywienia zbiorowego. Dbając o prawidłowośćŝywienia, odpowiednią jego wartość energetyczną, odŝywczą, urozmaicenie oraz atrakcyjność, słuszne jest planować jadłospisy. Jest to szczególnie istotne w Ŝywieniu zbiorowym zamkniętym, w którym najczęściej przez stosunkowo długi czas, Ŝywione są określone grupy konsumentów.

55 CEL I ZASADY UKŁADANIA JADŁOSPISÓW Mianem jadłospisu określa się spis posiłków, potraw i uzupełniających produktów spoŝywczych oraz napojów przeznaczonych do spoŝycia w danej jednostce czasunajczęściej w ciągu jednego dnia. Układanie prawidłowego jadłospisu polega na właściwym rozmieszczeniu w proponowanych posiłkach lub potrawach odpowiednich, zalecanych ilości poszczególnych produktów spoŝywczych. Osiągnięcie tego jest moŝliwe, gdy przestrzega się następujących zasad:

56 CEL I ZASADY UKŁADANIA JADŁOSPISÓW 1. Planować jadłospisy na dłuŝszy okres dni. Jest to wskazane ze względu na racjonalną gospodarkę produktami oraz na organizację pracy związaną z przyrządzaniem posiłków. Tylko takie planowanie zapewnia zorganizowanie sprawnego zaopatrzenia w potrzebne artykuły Ŝywnościowe. Pozwala teŝ uniknąć błędów powtarzania tych samych potraw lub niewłaściwych zestawień, itp.

57 CEL I ZASADY UKŁADANIA JADŁOSPISÓW 2. Planować jadłospis w zaleŝności od potrzeb organizmu. KaŜdy jadłospis powinien być odpowiednio dostosowany do wieku, płci i stanu zdrowia człowieka, np. dla dzieci wskazane jest planowanie większej ilości posiłków.

58 CEL I ZASADY UKŁADANIA JADŁOSPISÓW 3. Uwzględniać produkty z kaŝdej grupy i wykorzystywać produkty sezonowe. Jadłospis powinien uwzględniać produkty z kaŝdej grupy. Jedynie w przypadkach, gdy w racjach pokarmowych zalecane ilości jakiegoś produktu są bardzo niewielkie, np. jaja- nie muszą być one spoŝywane codziennie, lecz w odpowiednich ilościach co kilka dni. Im większy asortyment produktów, tym większa moŝliwość zaopatrzenia organizmu we wszystkie składniki odŝywcze.

59 CEL I ZASADY UKŁADANIA JADŁOSPISÓW 4. Uwzględniać róŝną technikę sporządzania potraw. NaleŜy dbać nie tylko o urozmaicenie posiłków lub potraw pod względem doboru produktów, lecz takŝe sposobu ich przyrządzania. Przyrządzanie potraw nawet z tego samego produktu, ale w innym zestawieniu, z innymi dodatkami, wykonane inną techniką zapobiega monotonii. Smakują one lepiej, a tym samym pobudzają apetyt, co ma szczególnie duŝe znaczenie u chorych dzieci i osób w wieku podeszłym.

60 CEL I ZASADY UKŁADANIA JADŁOSPISÓW 5. Uwzględniać odpowiedni dobór barw, smaków, zapachów i konsystencji. Nieprawidłowością jest podawanie w jednym posiłku dwóch potraw słodkich, kwaśnych lub ostrych bądź o podobnej barwie, gdyŝ posiłek staje się wówczas mało apetyczny i nieatrakcyjny.

61 CEL I ZASADY UKŁADANIA JADŁOSPISÓW W planowaniu jadłospisów naleŝy uwzględniać porę roku, temperaturę otoczenia itp. Zaleca się równieŝ moŝliwie najszerzej wykorzystywać sezonowość produktów, szczególnie warzyw i owoców. Dostosować jadłospis do moŝliwości finansowych. Szczupły budŝet naleŝy umiejętnie gospodarować, tzn. wybierać z poszczególnych grup produktów, te o niŝszym koszcie, a jednocześnie o moŝliwie najwyŝszej wartości odŝywczej.

62 CEL I ZASADY UKŁADANIA JADŁOSPISÓW 8. Dostosować jadłospis do moŝliwości technicznoorganizacyjnych. WaŜny jest stopień wyposaŝenia kuchni w sprzęt i urządzenia oraz liczebność pracującego w niej personelu. Przy nielicznej obsadzie kadrowej oraz małym zmechanizowaniu prac kuchennych warto kierować się zasadą, Ŝe nie powinno się jednocześnie planować potraw bardziej skomplikowanej i pracochłonnej, druga powinna być łatwa i szybka do przyrządzenia, gdyŝ trzymanie się jedynie tego załoŝenia daje gwarancję przygotowania posiłku na czas.

63 CEL I ZASADY UKŁADANIA JADŁOSPISÓW Jadłospis nieprawidłowy Śniadanie: herbata, Pieczywo z masłem Miód lub dŝem (brak produktów dostarczających białka zwierzęcego) Obiad: zupa ziemniaczana, kotlet wieprzowy, kapusta zasmaŝana, ziemniaki, herbata, pączek (obiad cięŝko strawny, z duŝą zawartością tłuszczów) Kolacja: herbata, pieczywo, masło, wędlina (Brak surowych warzyw lub owoców, brak mleka) Jadłospis prawidłowy I Śniadanie: herbata z mlekiem, pieczywo razowe, margaryna lub masło, wędlina drobiowa, pomidor II Śniadanie kanapka: chleb razowy z pastą z sera, szczypiorku i rzodkiewki lub papryki, napój owocowy, Obiad: barszcz czerwony z fasolką, ryba duszona w warzywach, surówka z kapusty pekińskiej z koperkiem, ziemniaki, kompot z owoców sezonowych lub jogurt owocowy Kolacja: kasza gryczana, surówka z marchwi, jabłka i chrzanu, herbata, droŝdŝówka z dŝemem.

64 Dziękuję za uwagę

Zasady racjonalnego żywienia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. mgr inż. Joanna Wierzbicka

Zasady racjonalnego żywienia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. mgr inż. Joanna Wierzbicka Zasady racjonalnego żywienia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym mgr inż. Joanna Wierzbicka Najczęstsze wady w żywieniu dzieci i młodzieży Do osób najbardziej narażonych na skutki nieprawidłowego żywienia

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Żywienie i aktywność fizyczna mają wpływ na rozwój psychofizyczny

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu zdrowia. Polega ono na całkowitym pokryciu zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny Żyj smacznie i zdrowo

Program edukacyjny Żyj smacznie i zdrowo Program edukacyjny Żyj smacznie i zdrowo Cel i założenia: Przypomnienie zasad prawidłowego i smacznego odżywiania Niemarnowanie jedzenia Zachęcenie do rodzinnego spożywania posiłków Zmniejszanie ilości

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA DLA RODZICÓW

EDUKACJA DLA RODZICÓW Materiał opracowała: Jolanta Gęca EDUKACJA DLA RODZICÓW Prawidłowe żywienie dzieci i młodzieży jest szczególnie istotne, ze względu na fazę intensywnego wzrostu i dojrzewania. Dla utrzymania wzrostu i

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Zasady żywienia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. mgr inż. Joanna Wierzbicka

Zasady żywienia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. mgr inż. Joanna Wierzbicka Zasady żywienia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym mgr inż. Joanna Wierzbicka Nieprawidłowe żywienie, mała aktywność fizyczna oraz nadwaga i otyłość są powodem dramatycznych konsekwencji dla rozwoju

Bardziej szczegółowo

śywienie ZBIOROWE ad w zakresie zorganizowanego w zakresie zorganizowanego Ŝywienia konsumentów. ad Ŝywienia zbiorowego typu zamkniętego

śywienie ZBIOROWE ad w zakresie zorganizowanego w zakresie zorganizowanego Ŝywienia konsumentów. ad Ŝywienia zbiorowego typu zamkniętego śywienie OdŜywianie człowieka to jedno z podstawowych warunków Ŝycia, rozwoju, zdrowia i sprawności fizycznej. Zdobywanie Ŝywności, jej produkcja oraz konsumpcja sąs najwaŝniejszym niejszym zajęciem i

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacja zdrowotna - gimnazjum

Scenariusz zajęć edukacja zdrowotna - gimnazjum Scenariusz zajęć edukacja zdrowotna - gimnazjum Autor: mgr Beata Draczko Temat lekcji: Wiem, co jem. Zasady racjonalnego odżywiania się człowieka. Cel ogólny: - zapoznanie uczniów z zasadami racjonalnego

Bardziej szczegółowo

Jakościowe metody oceny sposobu żywienia

Jakościowe metody oceny sposobu żywienia Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gorzowie Wlkp. Jakościowe metody oceny sposobu żywienia Małgorzata Stodolak Gorzów Wlkp. 15.12.2014 r. Normy żywienia dla populacji polskiej nowelizacja,

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim listopad 2012r.

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim listopad 2012r. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim listopad 2012r. Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Zajęcia żywieniowe Wymagania podstawowe Zajęcia żywieniowe Wymagania ponadpodstawowe

Zajęcia żywieniowe Wymagania podstawowe Zajęcia żywieniowe Wymagania ponadpodstawowe Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Zajęcia żywieniowe Wymagania podstawowe Zajęcia żywieniowe Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: wymienia zasady bezpieczeństwa obowiązujące podczas zajęć żywieniowych

Bardziej szczegółowo

WSKAZÓWKI PRAWIDŁOWEGO śywienia DLA DZIECI

WSKAZÓWKI PRAWIDŁOWEGO śywienia DLA DZIECI WSKAZÓWKI PRAWIDŁOWEGO śywienia DLA DZIECI Kiedy rośniesz i rozwijasz się, Twój organizm potrzebuje szczególnie duŝo róŝnych składników odŝywczych. Od tego co wybierasz do jedzenia zaleŝy, czy Twój organizm

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA ZALECENIA OGÓLNE Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (należy dbać o urozmaicenie posiłków). W skład produktów spożywczych wchodzą niezbędne składniki odżywcze zawarte w różnych ilościach i

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: DIETETYK przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet III. Wysoka jakość

Bardziej szczegółowo

Najbardziej rozpowszechnione błędy żywieniowe: nieregularność spożywania posiłków; niespożywanie pierwszego śniadania przed wyjściem do szkoły oraz drugiego w szkole; nieprawidłową częstość konsumpcji

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Zasada trzecia. Zasada czwarta

Zasada trzecia. Zasada czwarta Zdrowe odżywianie jest podstawą zachowania zdrowego organizmu. Przestrzegając dziesięciu podstawowych zasad właściwego żywienia, wykorzystamy dostępne pożywienie w najbardziej efektywny dla naszego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?!

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Rozporządzenie Z dniem 01.09.2015 roku weszło w życie nowe Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2015

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1 Grupy środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagania, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci

Bardziej szczegółowo

Wywiad żywieniowy (część 1) Część ogólna

Wywiad żywieniowy (część 1) Część ogólna Wywiad żywieniowy (część 1) Część ogólna Wybrane odpowiedzi proszę podkreślić. IMIĘ I NAZWISKO:... 1. Data wypełniania formularza - 2. Płeć A. kobieta B. mężczyzna 3. Wiek - 4. Wzrost - Aktualna masa ciała

Bardziej szczegółowo

Rola śniadania w żywieniu i zachowaniu zdrowia

Rola śniadania w żywieniu i zachowaniu zdrowia Rola śniadania w żywieniu i zachowaniu zdrowia Śniadanie to pierwszy posiłek w ciągu dnia oznacza spożywanie żywności o konsystencji stałej, w ilości większej niż śladowa, w godzinach porannych. W większości

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŻYWIENIOWA Proszę o wypełnienie ankiety przed przyjściem do dietetyka oraz przyniesienie wyników badań na spotkanie.

ANKIETA ŻYWIENIOWA Proszę o wypełnienie ankiety przed przyjściem do dietetyka oraz przyniesienie wyników badań na spotkanie. ANKIETA ŻYWIENIOWA Proszę o wypełnienie ankiety przed przyjściem do dietetyka oraz przyniesienie wyników badań na spotkanie. Imię i nazwisko Zdiagnozowane schorzenia lub dolegliwości.. 1. Od jakiego czasu

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna)

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Załącznik nr 2 do SWIZ DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Dzień Posiłek Składniki Waga (g) Makaron na mleku 300 Masło extra 35,2% Szynka kanapkowa 30 Papryka czerwona Kawa z mlekiem 225 Poniedziałek 2208,6 kcal

Bardziej szczegółowo

zdrowego żywienia w chorobie

zdrowego żywienia w chorobie Wspieramy w ciężkiej chorobie, aby cieszyć się każdą chwilą PORADNIK zdrowego żywienia w chorobie Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych Hospicjum im. Jana Pawła II w Żorach Opracowanie: Magdalena Olborska

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia Zasady układania jadłospisów, zmiany w wykorzystywanych dotychczas produktach spożywczych, obliczanie wartości odżywczej posiłku, przykładowy jadłospis dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży

Bardziej szczegółowo

SKLEPIKI SZKOLNE. Lista produktów spożywczych polecanych do sklepiku szkolnego

SKLEPIKI SZKOLNE. Lista produktów spożywczych polecanych do sklepiku szkolnego SKLEPIKI SZKOLNE Prawidłowe żywienie jest jednym z istotnych elementów wpływających korzystnie na zdrowie dziecka. Dzieci i młodzież powinny spożywać 4-5 posiłków w ciągu dnia. Oznacza to, iż w czasie

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK TURYSTYKI WIEJSKIEJ przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak Podstawy żywienia w sporcie Aneta Sojak Właściwe żywienie i nawodnienie = Osiągnięcie sukcesu Energia do pracy mięśni Adaptacja do wysiłku Skuteczna regeneracja (zmniejszenie procesów katabolicznych) Zły

Bardziej szczegółowo

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko...

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko... DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA Imię i nazwisko... Proszę o sumienne wypełnienie niniejszego wywiadu żywieniowego, który posłuży do oceny Pani/Pana sposobu żywienia. Dobrze, aby dzienniczek wypełniać

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r.

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia w stołówkach i asortymentu w sklepikach szkolnych szansą na poprawę sposobu żywienia i stanu zdrowia dzieci i młodzieży. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak

Bardziej szczegółowo

Śniadania mleczne i bezmleczne. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej

Śniadania mleczne i bezmleczne. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Śniadania mleczne i bezmleczne dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Mleko i przetwory mleczne Mleko i przetwory mleczne stanowią ważną grupę żywności, która jest najlepszym źródłem

Bardziej szczegółowo

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Zbożowe śniadanie zimowe dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Asortyment produktów zbożowych Produkty zbożowe stanowią podstawę wyżywienia ludności na całym świecie, znajdują się

Bardziej szczegółowo

Opracowanie Aneta Wiśniewska

Opracowanie Aneta Wiśniewska Opracowanie Aneta Wiśniewska 1. Zdrowe, racjonalne żywienie jako warunek prawidłowego wzrostu i rozwoju 2. Zasady racjonalnego żywienia 4 U 3. Przykłady wielkości porcji do Piramidy Żywienia 4. Zalecane

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (MS i TŻiŻCz z uz.)

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach?

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach? Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie Dane: Imię: Nazwisko: Data ur. Nr. Tel: E-mail: Wzrost: Waga: Obwód bioder: Obwód talii: Podstawowe Informacje: Miejsce pracy Godziny pracy Aktywność Fizyczna Aktualny

Bardziej szczegółowo

dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć?

dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć? dr inż. Beata Przygoda Wartość odżywcza żywności co powinnyśmy wiedzieć? Do prawidłowego rozwoju, dobrego stanu zdrowia, odpowiedniej sprawności fizycznej i umysłowej powinnyśmy codziennie spożywać określoną

Bardziej szczegółowo

Co jadłem/jadłam wczoraj?

Co jadłem/jadłam wczoraj? 1 Co jadłem/jadłam wczoraj? 2 Talerz zdrowia 2 Pieczywo i produkty zbożowe Podstawowe źródło węglowodanów złożonych w diecie i pokarm o stosunkowo dużej wartości odżywczej. Produkty zbożowe dostarczają

Bardziej szczegółowo

Żywienie dzieci w klasach 1-3

Żywienie dzieci w klasach 1-3 Wojewódzki program zapobiegania niedożywieniu, nadwadze i otyłości poprzez poprawę żywienia u dzieci klas 1-3 szkół podstawowych (w wieku 6-9 lat) Żywienie dzieci w klasach 1-3 Dlaczego badamy dzieci z

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EDUKACYJNY ŻYWIENIE NA WAGĘ ZDROWIA

PROGRAM EDUKACYJNY ŻYWIENIE NA WAGĘ ZDROWIA PROGRAM EDUKACYJNY ŻYWIENIE NA WAGĘ ZDROWIA Program Żywienie na wagę zdrowia jest realizowany w województwie śląskim przez Państwową Inspekcję Sanitarną w ramach projektu: ZDROWE DZIECKO ZDROWY DOROSŁY

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego żywienia, normy żywienia i zalecane racje pokarmowe na przykładzie dzieci i młodzieży w wieku szkolnym

Zasady racjonalnego żywienia, normy żywienia i zalecane racje pokarmowe na przykładzie dzieci i młodzieży w wieku szkolnym Zasady racjonalnego żywienia, normy żywienia i zalecane racje pokarmowe na przykładzie dzieci i młodzieży w wieku szkolnym Zbilansowana dieta POWIATOWA STACJA SANITARNO-EPIDEMIOLOGICZNA W JELENIEJ GÓRZE

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo

Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach?

Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach? Dane: Imię: Nazwisko: Data ur. Nr. Tel: E-mail: Wzrost: Waga: Obwód bioder: Obwód talii: Podstawowe Informacje: Miejsce pracy Godziny pracy Aktywność Fizyczna Aktualny Stan Zdrowia (Podkreślić właściwe)

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA. mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA. mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów ZŁE NAWYKI ŻYWIENIOWEKONSEKWENCJE zmniejszona wydolność fizyczna dziecka, płaskostopie, skrzywienia

Bardziej szczegółowo

Racjonalne odżywianie podstawą prawidłowego rozwoju dziecka

Racjonalne odżywianie podstawą prawidłowego rozwoju dziecka Racjonalne odżywianie podstawą prawidłowego rozwoju dziecka Prawidłowe żywienie ma specyficzne znaczenie u dzieci oraz młodzieży z powodu, iż w tym okresie życia zachodzą bardzo intensywne procesy rozwojowe

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: DIETETYK przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet III. Wysoka jakość

Bardziej szczegółowo

Normy wyżywienia Racje pokarmowe. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015

Normy wyżywienia Racje pokarmowe. Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015 Normy wyżywienia Racje pokarmowe Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2015 1 Normy wyżywienia (zalecane racje pokarmowe) (recommended pattern of food use) dzienne zestawy produktów

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć świetlicowych

Scenariusz zajęć świetlicowych Scenariusz zajęć świetlicowych - żywe słowo Kampania Wiem, co jem Temat zajęć: Śniadanie może być pyszne i zdrowe. Cele wychowawczo dydaktyczne: 1. Kształtowanie nawyków zdrowego odżywiania się. 2. Nauka

Bardziej szczegółowo

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Zdrowie to stan pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby i kalectwa. Na zdrowie mają wpływ: -styl życia

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

Czym jest program Trzymaj

Czym jest program Trzymaj Trzymaj formę! Czym jest program Trzymaj formę"? "Trzymaj formę" " to inicjatywa propagująca zdrowy styl życia o unikalnym dwukierunkowym podejściu: promującym zbilansowane odżywianie połą łączone z regularną

Bardziej szczegółowo

Jak powinny sięodżywiaćdzieci i młodzieżw wieku szkolnym?

Jak powinny sięodżywiaćdzieci i młodzieżw wieku szkolnym? Konferencja Zdrowa Ŝywność dla szkół pod patronatem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Jak powinny sięodżywiaćdzieci i młodzieżw wieku szkolnym? Rekomendacje dla rodziców i właścicieli sklepików szkolnych.

Bardziej szczegółowo

Dieta cukrzyka jak stosować, by nie zaszkodzić zdrowiu?

Dieta cukrzyka jak stosować, by nie zaszkodzić zdrowiu? Dieta cukrzyka jak stosować, by nie zaszkodzić zdrowiu? Cukrzyca jest chorobą genetyczną, jednak zła dieta, niezdrowy tryb życia oraz otyłość w znacznej mierze przyczyniają się do jej ujawnienia. W ostatnich

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 W żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży w jednostkach systemu

Bardziej szczegółowo

KWESTINARIUSZ ŻYWIENIOWY PACJENTA

KWESTINARIUSZ ŻYWIENIOWY PACJENTA KWESTINARIUSZ ŻYWIENIOWY PACJENTA Data Imię i nazwisko e-mail Data urodzenia Wzrost (cm) Obecna masa ciała (kg) Docelowa masa ciała (kg) Obwód pasa (cm) Obwód bioder (cm) Aktywność fizyczna: Czy uprawia

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

Zdrowy talerz ucznia. mgr inż. Justyna Siwiela-Tomaszczyk lic. Ewa Stepek

Zdrowy talerz ucznia. mgr inż. Justyna Siwiela-Tomaszczyk lic. Ewa Stepek mgr inż. Justyna Siwiela-Tomaszczyk lic. Ewa Stepek Zdrowy talerz ucznia Powiatowy program profilaktyki i promocji zdrowia w celu zmniejszania zachorowalności i śmiertelności z powodu chorób układu krążenia

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMITU ZAMÓWIENIA - zalecenia żywieniowe do sporządzania posiłków dla Przedszkola Specjalnego nr 249 w Warszawie

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMITU ZAMÓWIENIA - zalecenia żywieniowe do sporządzania posiłków dla Przedszkola Specjalnego nr 249 w Warszawie Nr sprawy P249.26.03.2013 Załącznik nr 7 do Specyfikacji SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMITU ZAMÓWIENIA - zalecenia żywieniowe do sporządzania posiłków dla Przedszkola Specjalnego nr 249 w Warszawie Posiłki muszą

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA CELE: 1. Zapoznanie dzieci z Piramidą Zdrowia pożądanym modelem zdrowego odżywiania. 2. Zapoznanie dzieci z produktami ważnymi w ich diecie. 3. Podjęcie

Bardziej szczegółowo

I porcja 10 porcji g kg Kalarepa 255,0 2,550 Koper 2,5 0,025 Jogurt naturalny 2% tłuszczu 23,0 0,230 Sól 200,0 2,000

I porcja 10 porcji g kg Kalarepa 255,0 2,550 Koper 2,5 0,025 Jogurt naturalny 2% tłuszczu 23,0 0,230 Sól 200,0 2,000 Surówka z kalarepki z koperkiem Waga 1 porcji - 175 g I porcja 10 porcji Kalarepa 255,0 2,550 Koper 2,5 0,025 Jogurt naturalny 2% tłuszczu 23,0 0,230 Woda mineralna 1 porcja - 200 mi I porcja mi 10 porcji

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo