Władza Praca Wiedza. Nr 1. 1 maja 2012 r. korekta kapitalizmu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Władza Praca Wiedza. Nr 1. 1 maja 2012 r. korekta kapitalizmu"

Transkrypt

1 Władza Praca Wiedza Nr 1 1 maja 2012 r korekta kapitalizmu

2 Copyright by autorzy, Gdańsk 2012 Ilustracje Jarosław Bauć Redakcja Piotr Bauć Numer sfinansowany przez dr Piotra Pawła Baucia Posła na Sejm RP VII Kadencji ISBN Wydawca. Przedsiębiorstwo Prywatne WiB Gdańsk tel

3 Spis treści Od Redaktora... 5 Anna Pałubicka Powrót do etyki pasterskiej koniec kultury podmiotowości...7 Piotr Bauć Równość, jej negatywne sensy i znaczenia. Próba edukacyjnej asymilacji nierówności Tomasz Szkudlarek Koniec pracy czy koniec zatrudnienia? Edukacja wobec presji światowego rynku Lucyna Kopciewicz Edukacja i praca genderowe (nie)konsekwencje Małgorzata Cackowska O upolitycznionej propedeutyce pracy w książkach obrazkowych dla dzieci Piotr Stańczyk Oszukane pokolenie szkoła, praca, społeczeństwo Anna Pałubicka Wiedza i nauka ekonomiczna a światowy kryzys finansowy. Filozoficzne spojrzenie na kryzys finansowy ZACHĘTA DO POLITYKI. Do Młodych

4 * * * 4

5 Od Redaktora Każdy ruch polityczny poza programem i hasłami potrzebuje szerszego wsparcia intelektualnego, by nie utkwić w doktrynerstwie. Zatem zwróciłem się do intelektualistów (nie będę ukrywał, że w pewien krytyczny sposób sympatyzujących z Ruchem Palikota), by napisali lub podsunęli do druku materiały, które korespondować będą z ideami Ruchu Palikota, ale również będą przepracowaną myślowo refleksją nad zagadnieniami i wydarzeniami aktualnie drążącymi społeczeństwo. Ponieważ Redaktor ma władzę, by decydować, jakie materiały chciałby zamieścić w numerze, więc wybrałem te, które korespondują w pewien sposób z tytułem wydawnictwa. Zabieg ten ma na celu wzięcie głębszego intelektualnego oddechu przez partię Ruch Palikota oraz uniknięcie estetyczno-logicznej pustki treściowej pleonazmu i tautologii, tak często spotykanych w partyjnych wydawnictwach ideologicznie sterowanych. Zapewniam, że ten zabieg będzie kontynuowany w kolejnych numerach dla dobra wiedzy, pracy i władzy. Dlaczego tytuł wydawnictwa jest taki a nie inny? Jednym z głównych celów partyjnej walki politycznej jest zdobycie władzy. Zatem, czym jest władza? Jedynym sposobem przeżycia współczesnych społeczeństw jest praca. Zatem, czym jest praca? Jedynym ze sposobów zrozumienia świata jest wytwarzanie wiedzy. Zatem czym jest wiedza? Celem i zadaniem tego wydawnictwa jest zatem, prezentacja krytycznego, szeroko humanistycznego myślenia o władzy, pracy i wiedzy. To oczywiście cel i zadanie w planie ideału. W planie realności tą inicjatywą wydawniczą znacząco uzupełniamy obraz Ruchu Palikota dołączając do akcji happenerów, pracę intelektualistów. Dziękuję profesorom: Annie Pałubickiej, Lucynie Kopciewicz, Tomaszowi Szkudlarkowi i Jarosławowi Bauciowi oraz doktorom Małgorzacie Cackowskiej i Piotrowi Stańczykowi za podzielenie się swoją pracą i wsparcie myślą naukową Ruchu Palikota. Redaktor Piotr Bauć 5

6 1 maja 2012r korekta kapitalizmu 6

7 Anna Pałubicka Powrót do etyki pasterskiej koniec kultury podmiotowości Mając na uwadze marny, aktualny stan refleksji etycznej w Polsce zamierzam skomentować w paru uwagach niektóre z zastanawiających przemian zachodzących u nas w sferze moralności i etyki wraz z upływem ostatniej dekady XX i pierwszej XXI wieku. Przemiany te pozostają zapewne w związku z transformacją naszego społeczeństwa z <<socjalistycznego>> w demokratyczno-kapitalistyczne. Punktem odniesienia dla swych spostrzeżeń uczynię ten fragment procesu modernizacji kultury zachodnioeuropejskiej, który rozpoczyna czasy nowożytne. Zabieg ten podejmuję z następujących względów. 1) Poszczególnym etapom procesu modernizacji towarzyszy upowszechnianie się odmiennych zachowań moralnych. Każdy bowiem etap procesu modernizacji skojarzony jest z kształtowaniem się nowej wizji świata, której wyrazem i składnikiem pozostaje moralność i etyka. Minione etapy modernizacji kształtują tedy ciągle przetwarzającą się tradycję danej społeczności. Wszelki przy tym nowy, upowszechniający się typ zachowań, w tym przypadku moralnych, cechuje określony stosunek do tradycji. 2) Skoro kraj, w którym żyjemy, jeszcze nie tak dawno starał się o przyjęcie do Unii Europejskiej, przeto za nieodzowne uznać chyba należałoby zapoznanie się ze sposobami etycznego myślenia (dotyczącego, jak przyjmuję, moralności) tworzącymi tradycję Zachodu, aby przynajmniej zarysować perspektywę przemian, przed którymi stoimy wraz ze społecznościami innych krajów tzw. bloku socjalistycznego, aspirujących do swego złączenia się z Unią. 3) Ponadto rozważania etyczne i metaetyczne w kulturze zachodnioeuropejskiej posiadają długą i bogatą tradycję, którą warto przyswoić, aby z tradycją ową nawiązać intelektualny kontakt i w tym kontekście też odnotować różnice między przemianami etycznymi obydwu kręgów kultury europejskiej. Dla prowadzonych w niniejszym tekście rozważań istotne jest przyjęcie kilku umów terminologicznych. Terminy: moralność, etyka i metaetyka (nauka o moralności) stosować będę mniej więcej w następujący sposób. Wrastanie człowieka w kulturę (danego społeczeństwa) jest zarazem nabywaniem przez niego określonej moralności, ponieważ moralność jest integralnym składnikiem każdej kultury. Nie ma zatem kultury bez jakiejś moralności. Moralność praktykuje się w trakcie i drogą podejmowania różnorodnych działań. Na ogół stosujemy się do niej spontanicznie, nawykowo. Etykę natomiast rozumieć chcę jako wynik świadomej refleksji podmiotu nad własnym (i nie tylko własnym) postępowaniem nacechowanym moralnie, a więc i nad moralnością. Refleksja owa ma na ogół charakter normatywny. Podmiot etyczny przeto dysponuje już specyficzną wiedzą normatywną dotyczącą moralności; jest przeważnie świadomy swoich zasad postępowania, umie je 7

8 werbalizować a nawet uzasadniać. Stopień uporządkowania wiedzy etycznej tego rodzaju może być bardzo zróżnicowany. Obejmować ona może z jednej strony tylko znajomość izolowanych zasad postępowania moralnego, jak i ze strony drugiej - systematyczną wiedzę odnośnie postępowania własnego i bliźnich, wiedzę poddającą się ewentualnie uzasadnieniu etycznemu. Przekonania etyczne składają się na samowiedzę etyczną podmiotu. Profesjonalno-opisowe natomiast rozważania nad nimi i nad moralnością zaliczam do badań metaetycznych, inaczej - do zakresu nauki o moralności. Nowożytna modernizacja kultury europejskiej rozpoczyna się wraz z powstaniem kapitalizmu, nowej organizacji produkcji i wymiany wytwarzanych dóbr, obejmującej swym zasięgiem społeczeństwa zachodnioeuropejskie. Narodziny i upowszechnianie się kapitalizmu rozpatrywać można w dwóch aspektach kulturowych: instytucjonalnym i mentalnym. Określenie tych aspektów jako kulturowych ma zwrócić uwagę między in. na fakt, iż w grę wchodzą zjawiska o charakterze upowszechnionym, a więc powtarzanie się określonych typów reguł organizujących instytucje społeczne oraz wierzeń światopoglądowych. I tak, na aspekt instytucjonalno-gospodarczy składają się reguły organizujące takie instytucje jak: wolny rynek, manufaktury, zakłady przemysłowe i sposób ich organizowania, system bankowy itp. Natomiast aspekt światopoglądowo-mentalny obejmuje wizje świata podmiotów obsługujących między innymi wymienione instytucje kapitalistyczne. Formujący się instytucjonalnie kapitalizm, w tym zwłaszcza skuteczność działań w sferze gospodarczej, dla swego urzeczywistnienia się wymagały upowszechnienia się nowej wizji świata, funkcjonalnej względem wymogów kształtujących się instytucji kapitalistycznych. Oprócz światopoglądu, do aspektu kulturowo-mentalnego zaliczyć też trzeba świadomość organizującą i ukierunkowującą określone wspólnoty (np. warstwy i klasy społeczne), a więc ideologie. Praktykowanie określonej moralności związane jest z akceptowaną przez podmiot wizją świata. Własny światopogląd podmiotu, stanowiący zaplecze jego aktywności sensotwórczej, dany jest mu w postaci wyobrażeniowej, a więc obrazów przedmiotowych, bądź przybiera postać abstrakcyjno-przekonaniową. Uwaga ta odnosi się również do sfery moralności i etyki. Z perspektywy dalszych mych uwag niezbędnie poprzestać muszę na rozważeniu kulturowych (w mentalnym sensie Goodenougha) wyobrażeń kapitalizmu i dokonujące się w nim przemiany. Punktem wyjścia zapoczątkowanych w kulturowej sferze (mentalne)j, interesujących nas przemian, stanowi światopogląd średniowiecznej Europy. Chrześcijaństwo w ówczesnej Europie roztaczało wizję świata, którą powszechnie akceptowano bez względu na przynależność do stanu społecznego i posiadanego statusu 8

9 społecznego. Wyobrażenie świata zakładane w religii chrześcijańskiej, tak zresztą jak chyba we wszystkich religiach, wyodrębnia dwie zasadnicze sfery: sacrum i profanum; świat ponadzmysłowy, wartości wyższych ( ponadmaterialno - światopoglądowych), idei oraz świat zmysłowy, zjawisk, świat aktywności praktycznej. Ten pierwszy nie tylko usensownia zmysłową codzienność, nie tylko czyni ją obszarem występowania swych symboli, ale i ontologicznie podporządkowuje ją sobie. Sacrum jest zatem zobiektywizowane, znajduje się na zewnątrz podmiotu dyktuje mu jego moralność i przedmiotowy porządek jego świata zmysłowego. W trakcie stałej pracy duszpasterskiej i realizacji kultu religijnego kapłani tworzą etyczną koncepcję bóstwa, zgodnie z którą porządek natury i społeczeństwa znajduje się pod opieką bóstwa, a ci którzy pogwałcą przyjęte normy zostaną ukarani. (Bendix,1975) W kulturze chrześcijańskiej upowszechnia się typ moralności, który określę mianem moralności pasterskiej, a wśród intelektualnych elit chrześcijańskich etyka pasterska. Określenia powyższe nawiązują do pomysłu M. Foucault - władzy pasterskiej. Przez władzę pasterską rozumiał autor Nadzorować i karać stosunki władzy charakterystyczne przede wszystkim dla średniowiecznego chrześcijaństwa. Termin ten (władza pasterska A.P.) oznacza ( ) formę nader szczególnej władzy. 1. Jest to forma władzy, której zadaniem ostatecznym jest zapewnienie jednostkom zbawienia na drugim świecie. 2. Władza pasterska nie jest prostą postacią władzy nakazującej; winna być ona sama gotowa do poświęcenia się za życie i zbawienie trzody poddanej jej opiece. 3. (...) nie troszczy się wyłącznie zbiorowością, lecz także każdą jednostką z osobna na przeciąg całego życia. 4. (...) nie da się praktykować tej formy władzy, nie wiedząc, co dzieje się w głowach ludzi, bez ujawnienia treści ich dusz, bez zmuszania ludzi do odsłaniania przez nich najintymniejszych tajemnic własnych. Implikuje ona poznawanie świadomości oraz zdolności do ukierunkowania jej (M. Foucault, 1994). Scharakteryzuję krótko wyróżnioną moralność i etykę pasterską w kulturze chrześcijańskiej. Najwyższym autorytetem dla człowieka we wszystkich sprawach doczesnych i po życiu na ziemi jest - Bóg, autorytet umieszczony poza człowiekiem, na zewnątrz niego. Jest uprzedmiotowiony i istnieje realnie. Chroni człowieka i wskazuje mu drogę postępowania. Poprzez sakrament spowiedzi (grzech, wina, pokuta, odkupienie za grzechy) sprawuje kontrolę nad człowiekiem (pasterz nad owczarnią). Dziesięć przykazań i Siedem grzechów głównych spełniają funkcję nakazów i zakazów, które wierny musi przestrzegać, aby osiągnąć zbawienie wieczne. Pasterz swoim owieczkom 9

10 zastępuje sumienie, on jedynie prowadzi refleksję etyczną, której wyniki miał możliwość komunikowania wiernym. Wierni byli dyscyplinowani przez zewnętrzny wobec nich autorytet pasterza, a nade wszystko przez jego wiedzę o ich świadomości, zaś <<wiedza o >> to <<władza nad >> wedle Foucaulta. Wraz z upowszechnianiem i umacnianiem się protestantyzmu w kulturze zachodnio-europejskiej następują określone zmiany w sferze moralności i etyki. Dają one początek procesowi określonemu mianem przez M. Webera jako (drugie) odczarowanie świata. Zreformowane chrześcijaństwo wyłania nowy typ religijności człowieka a sekty purytańskie kształtują specyficzne cechy swoich wspólnot. Praktykują bezpośredni kontakt wierzącego z Bogiem, bez pośrednictwa hierarchii duchownych, nadając osobisty, samotny charakter spotkaniu protestanta z Bogiem. Ascetyczny tryb życia wywołuje znaczne zdyscyplinowanie wierzącego poprzez opanowanie afektów. Praca traktowana jako powołanie wyrabia pracowitość, a odpowiedzialność przez całe życie przed Bogiem za grzechy samokontrolę jednostki. Dodajmy do tego jeszcze metodyczny, systematyczny styl życia (stąd nazwa metodyści), i oto rysuje się przed nami podmiot ludzki o następujących cechach: wierzący w Boga, pragnący zbawienia wiecznego, niesłychanie zajęty swoją pracą, uczciwy w interesach ekonomicznych, mający świadomość, że fenomen: pieniądz rodzi pieniądz jest oznaką przychylności bożej, prowadzący ascetyczny i metodyczny styl życia, a więc człowiek zdyscyplinowany i odpowiedzialny za swoje czyny. Posiada autorytet najwyższy, zewnętrzny wobec siebie Boga, a jego życie, w którym może być szczęśliwy, jest realizowaniem obmyślonego nie przez siebie wzoru. Dysponuje jednak znacznie większym obszarem wolności osobistej i podmiotowości w porównaniu z człowiekiem okresu średniowiecza. Praktykowanie religijności protestanckiej w porównaniu z katolicyzmem czy prawosławiem, buduje nową jakość w życiu człowieka. Osobowość ludzka wykształca sumienie, miejsce, w którym dochodzi do konfrontacji zalecanego przez religię wzorca postępowania z czynem wykonanym. Jednostka dokonuje samooceny postępowania, a okoliczność ta kształtuje umiejętność reflektowania w kategoriach etycznych nad czynami własnymi i bliźnich. Funkcja zewnętrznego wobec jednostki pasterza powoli przenosi się do świadomości podmiotu. Miał protestant możliwość i obowiązek prowadzenia namysłu etycznego przede wszystkim nad własnym postępowaniem. Samoświadomość etyczna staje się głównym kontrolerem aspektu etycznego działań. Model partycypacji behawioralno-naśladowczy w sferze etycznej protestantyzm zmienia w racjonalno-refleksyjny. Odtąd w kulturze protestanckiej podmiotowa refleksja etyczna jest sposobem samoujarzmiania się jednostki (Foucaulta pojęcie ensujetissement).; jako samoujarzmiania się proponuje tłumaczyć termin 10

11 Foucaulta T. Komendant) stanowi funkcjonalny odpowiednik nieistniejącego strażnika więziennego z Panopction J. Benthama. W nowożytnej kulturze europejskiej funkcjonują w sferze moralności, jak się zdaje, dwa czyste modele sprawowania przez wspólnotę (społeczeństwo) kontroli nad jednostką, albo inaczej ujarzmiania jednostki: pasterski i etyczny. Możliwy jest też model mieszany pastersko-etyczny. Gdyby podjąć próbę relatywizacji przestrzennej w obrębie chrześcijaństwa owych trzech modeli, to w nowożytnej Europie model etyczny uzyskuje przewagę w zachodniej i północnej części naszego kontynentu, model mieszany w Europie (w tym Polsce) środkowej i południowej (katolicyzm), natomiast model pasterski zdecydowanie przeważa w chrześcijaństwie prawosławnym. Obszar Polski, a zatem i nasza tradycja kulturowa jest szczególna, bowiem stykają się na niej dwa modele: etyczność protestancka z moralnością pasterską prawosławia, a sam katolicyzm zdaje się preferować rozwiązanie kompromisowe, ów wyróżniony model mieszany. Proces budowania podmiotowości ludzkiej w społeczeństwie polskim w okresie nowożytnym przebiegał nieco inaczej niż w Europie zachodniej. Zaznacza się wpływ kultury protestanckiej, obecnej i to zaraz na początku jej kształtowania się (kalwiniści, Bracia Arianie). Cieszył się nawet dużą popularnością wśród szlachty polskiej. Wielu jej wybitnych przedstawicieli porzucało katolicyzm i przechodziło na protestantyzm. Wraz z sukcesem kontrreformacji kończą się wpływy kościoła protestanckiego, następuje dominacja katolicyzmu. Idee oświeceniowe dotarły do Polski w bardzo okrojonym kształcie. Tylko nieliczni przedstawiciele inteligencji (osobliwie słowiańskiej grupy społecznej) je reprezentowali. Chociaż nie można mówić o powszechnej recepcji oświecenia w kulturze polskiej, udało się jednak przygotować przez nieliczną grupę oświeconych pierwszą w Europie Konstytucję 3-Maja, która w pewnej mierze wyeksponowała idee oświeceniowe. Zapewne zabory i upadek samodzielnego bytu uniemożliwiły jej aplikację realną. Oświeceniowy osad w kulturze polskiej był bardzo płytki i o małym zasięgu społecznym. Utylitaryzm i liberalizm rozwijający się w XIX wiecznej Europie nadał z kolei charakterystyczne piętno przede wszystkim kulturze anglosaskiej. Znacznie mniejszy wpływ wywarł na europejską kulturę kontynentalną niemiecką i jeszcze mniejszy na polską. Tak, jak oświeceniowa etyka obowiązku wycisnęła trwałe piętno w kulturze naszych zachodnich sąsiadów, nadając jej charakterystyczne znamiona, tak utylitaryzm - w kulturze angielskiej. Obie tradycje myślenia etycznego kształtują podmiotowość 11

12 europejską (w odmienny sposób), budując zaufanie człowieka do samego siebie w sferze poznawczej, interakcji międzyludzkich czy estetycznego sądzenia. W XX wieku, w drugiej jego połowie dochodzi jednak do załamania się tak obiecująco rozwijających się kultur podmiotowości człowieka czyli myślenia o podmiocie ludzkim jako zdolnym do bycia świadomym siebie i odpowiedzialnym autorze swych myśli oraz czynów. Filozofowie mówią o załamaniu się idei samoprzejrzystości podmiotu dla samego siebie. Wraz z narodzinami kultury masowej traci na znaczeniu podmiotowa wizja człowieka. Podmiot przekształca się w indywiduum. Pomijając, skądinąd interesujący problem przyczyn tego stanu rzeczy, zajmę się obecnie wskazaniem cech charakterystycznych wspomnianego wyżej załamania się kultury podmiotowości. Z naszego życia publicznego eliminowane jest, i to w zastraszającym tempie, pojęcie wstydu i honoru, jak i przekonanie, że czegoś nie wypada zrobić. Coraz rzadziej odwołujemy do treści staroszlacheckiego powiedzenia: nie uchodzi Panowie. Okazywanie wstydu za popełnione czyny jest traktowane jako odznaka słabości, a wstyd to przecież przejaw aktywności sumienia człowieka, a więc czuwającego, wewnętrznego kontrolera. Sumienie ponownie zostaje wyprowadzone z człowieka-podmiotu, który przekształca się w indywiduum domagające się respektowania nabytych praw, bez przejawiania najmniejszej woli wypełniania obowiązków wobec wspólnoty. Do upowszechniania się takiej zubożonej wizji jednostki w kulturze euroatlantyckiej zachęcają również jednostronne, bo pomijające obowiązki obywatela, a promujące indywidualizm i to posunięty do granic egoizmu, trzy główne akty prawne, takie jak: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (Paryż 1948), Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych (Nowy Jork 1966), Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (Nowy Jork 1966), które umownie nazywać będę prawami człowieka. Miejsce zajmowane dotychczas w podmiotowych kulturach europejskich przez sumienie zajmowane jest przez prawo stanowione. Autonomiczne sumienie podmiotowe przestaje odgrywać rolę zapory przed podejmowaniem nagannych moralnie działań. Zewnętrzne wobec podmiotu prawo, za którym stoją środki przymusu bezpośredniego i pośredniego, ogranicza działania człowieka w dążeniu do osiągania stawianych sobie celów. Wyprowadzone z podmiotu sumienie pomieszczone zostaje na zewnątrz już człowieka-indywiduum w obowiązujących przepisach prawnych. Odradza się zatem - oczywiście w innym kształcie niż wcześniej omawiany - model etyki pasterskiej. Funkcji pasterza nie pełni już określony autorytet etyczny, osoba obdarzona tym mianem przez członków wspólnoty czy pełniąca jego funkcje z nadania, lecz bezosobowe prawo obejmujące swym zasięgiem wszystkich członków wspólnoty. Prawa człowieka wespół z metaforycznie brzmiącą formułą ukutą w 12

13 kulturze amerykańskiej co nie zakazane, to dozwolone stanowią przeciwwagę dla podmiotowej kultury europejskiej opartej na technikach samoujarzmiania się człowieka. Skoro prawo przejmuje funkcję regulatora działań ludzkich, siłą rzeczy następuje jego wieloraki rozrost. Produkuje się bardzo różnej rangi akty prawne poczynając od konstytucji po regulaminy określające sposoby zachowania się w miejscu pracy (na wzór instrukcji obsługi dołączanej do zakupionego gadgetu technicznego). Jeszcze daleko (na szczęście) Europie do osiągnięcia stanu rozbudowania wszelkiego rodzaju prawa obowiązującego we współczesnej kulturze USA. Niedorozwój kultury prawnej w państwach europejskich w porównaniu z USA - o dziwo - sprzyja utrzymywaniu się jeszcze ciągle kultury podmiotowej, a zatem możliwości regulowania działań poprzez, między innymi, akceptowanie określonej etyki, poprzez techniki samoujarzmiania się człowieka. Obawiam się, iż wyłonienie się Stanów Zjednoczonych Europy wzmocni i rozbuduje kulturę prawną w Europie na wzór amerykański, ale oczywiście tak być nie musi. Wracając do obecnej kultury polskiej, warto zauważyć szczególną jej podatność do przejmowania zwłaszcza w życiu publicznym modelu prawnej etyki pasterskiej. Na ten stan złożyło się wiele przyczyn, między innymi nowożytna tradycja kulturowa, w której śladowo tylko obecne były w życiu publicznym idee oświecenia, a zupełnie brak tradycji utylitarystycznoliberalistycznej. W zamian mamy do czynienia z długim trwaniem w trybach chrześcijańskiej moralności i etyki pasterskiej połączone z tradycją indywidualizmu (przechodzącym w egoizm) warstw uprzywilejowanych. 13

14 Piotr Bauć Równość, jej negatywne sensy i znaczenia. Próba edukacyjnej asymilacji nierówności Swój głos w dyskusji nad równością rozpocznę od stwierdzenia, że jest to niewątpliwie kategoria polityki, czy wręcz walki politycznej. Z reguły występuje jako obietnica, którą niestety również z reguły nie daje się zrealizować. Irytujące w tej sytuacji jest to, że wszystkie partie polityczne składają tę obietnicę. W odmiennej postaci jest zagrożeniem, które może zacząć urzeczywistniać się, gdy nie uprawnieni domagają się uczestnictwa w sprawach ponad ich stan. W ostatnich 30. latach mieliśmy możliwość przeżywania tej obietnicy w sferze edukacji czy oświaty na dwa odmienne sposoby. Pierwszy to obietnica socjalistów (komunistów) równość dla wszystkich jako idea naczelna polityki państwa. W edukacji realizować się to miało w programowym dostępie wszystkich do oświaty przy wyraźnym i mówionym wprost charakterze ideologicznych priorytetów państwa. Druga obietnica, liberałów, zbudowana na przekonaniu, że równość zapewnia postęp, zachowała organizacyjnie oświatę z czasów państwa realnego socjalizmu, dozwalając na wolnorynkową aktywność szkolno-oświatową, która rozwinęła się jedynie w segmencie kształcenia na poziomie wyższym. W pozostałych segmentach szkolnej oświaty zadziałało brutalne prawo kapitalizmu: nie ma kapitalizmu bez kapitału. Oczywiście pomysł socjalistów jest zaczerpnięty od XIX-wiecznych polityków i przemysłowców z krajów uprzemysłowionych, którzy zdawali sobie sprawę, że bez obowiązkowego kształcenia proletariatu do zadań zawodowych, a w następnej kolejności bez kształcenia drugiego segmentu produktów proletariuszy, ich dzieci, nie wygrają w konkurencyjnej walce wolnorynkowej z innymi państwami i ich gospodarkami ufundowanymi na masowej produkcji i konsumpcji artykułów przemysłowych wtedy jeszcze proces globalizacji gospodarczej tkwił w becikach, jedynie handel międzynarodowy rozpoczynał globalny obieg. Ponieważ produkcja przemysłowa organizowana i regulowana jest wiedzą techniczno-technologiczną, a konsumpcja wyprodukowanych dóbr ma charakter masowy, ujednolicony to, odbiorcy tych dóbr też zostaną poddani zhomogenizowaniu, a powszechna oświata wdroży w posługiwanie się wiedzą o praktyczno uchwytnym charakterze norm i dyrektyw tak, by z dóbr tych korzystać. Zarówno socjalistyczny, jak i liberalny pomysł na równość w edukacji w drugiej połowie XX wieku, osiągnął ten sam realizacyjnie stan negatywny. Wyrazić go można w sposób następujący; Negatywności równości w edukacji: 1. Logiczno-praktyczny paradoks oświata publiczna ufundowana na oświeceniowej idei kształcenia rozumów obywateli jako warunku pomyślności społeczeństw, w swej modernistycznej realizacji zapewniająca równą, znaczy 14

15 powszechną dostępność do oświaty, czyli możliwości rozwijania swojej osobowości przez uczniów, w momencie próby spełnienia ufundowanych na wiedzy rozumowej wymogów programowych i dydaktycznych w powiązaniu z rozumowo wypracowanym organizacyjno-finansowym potencjałem, nie jest w stanie sprostać tej próbie w zakresie rozumowo wyznaczonych norm oczekiwanych. Równa dostępność ogranicza się do budynków, a nie umiejętności i wiedzy. Rozumowo wykreowana rzeczywistość oświatowa, nie daje sobie rady z codziennością rzeczywistości szkoły. 2. Utrata uzdolnień i aspiracji jest to konsekwencja sytuacji wskazanej w p.1. Uczniowie nie są wspierani w rozwijaniu swoich uzdolnień, gdyż organizacyjnie i finansowo jest to prawie niemożliwe. Natomiast aspiracje zostają dydaktycznie zafałszowane notami w dzienniku. Nikt, kto chce być samodzielnym, wolnym podmiotem, sterującym swoim życiem nie uczy się dla stopni na świadectwie. Aspiracje i związane z nimi ambicje to siła napędowa różnienia się. To przeciwna strona pomiaru dydaktycznego. 3. Utrata autorytetów i ich fałszowanie każdy projekt edukacyjny sterowany nachalnie ideologicznie lub łagodniej mówiąc programowo, pozostawia po sobie śmietnik wyrzuconych nań i pomieszanych autorytetów i ich fałszywek. Nie jest to pozytywna sytuacja wychowawcza. Sztandarowym przykładem z naszej rzeczywistości oświatowej była sprawa ustanawiania, zmieniania kanonu lektur. Osoba dobrze wychowana w tradycji śródziemnomorskiej wie, że kanonu się nie zmienia, tylko uzupełnia o nowe wzory, gdyż kanon może stanowić tylko to, co poddało się i pozytywnie przeszło krytykę. Proces utraty autorytetu dotknął również nauczycieli, bo przecież w świecie, w którym wszyscy umieją czytać ten, który uczy tej umiejętności jest potrzebny tylko na chwilę, tak jak szewc, piekarz, krawiec, jak każdy rzemieślnik. 4. Utrata autonomii (i to w dwóch sensach autonomii nauczyciela i ucznia; autonomii praktyki edukacyjnej). Nauczyciel i uczeń stali się przedmiotami oświaty, a praktyka edukacyjna przestała być realizowana za pomocą sądów wdrażających do poszczególnych dziedzin i sfer kultury otaczającej szkołę, lecz do dydaktycznie i metodycznie spreparowanej rzeczywistości, ale już nie pedagogicznie zreflektowanej. Nastąpiło cząstkowe zinstrumentalizowanie kulturowego doświadczenia edukacyjnego i percepcji tegoż. Szkoła, przenicowana na wskroś dydaktyczno-metodycznym instrumentalnie pojętym doświadczeniem, wyzbyła się nieinstrumentalnego i niepraktycznie uchwytnego pedagogicznego (wychowawczego) waloryzowania sensów kulturowych czynności pedagogiczno-dydaktycznych. Konsekwencją jest utrata przez szkołę autonomii w stanowieniu nieinstrumentalnych wartości. Nie jest już miejscem odniesienia aksjologicznego, a jednostkowe przypadki pedagogów z pasją nie wiele tu zmienią w kontekście powszechności sytuacji powyżej przedstawionej. 5. Utrata smaku. W edukacji masowej, tak jak w konsumpcji masowej, smak zostaje zapomniany. Gdyby był zanegowany albo zakazany, to jeszcze byłaby szansa na jego powrót, choćby drogą rewolucji. Niestety sytuacja jest z tych o 15

16 naturze banału. W edukacji masowej smak nie jest pierwszorzędną potrzebą. Nie jest nawet potrzebą n-tego rzędu. Tak jak w życiu mas. W edukacyjnej rzeczywistości szkoły powszechnej, namacalnie przejawia się to wielocyfrową stopą inflacji wagi nauczania przedmiotu Wychowanie artystyczne. Ale utrata smaku to nie wyłącznie kwestia estetyki. Utrata smaku pociąga za sobą utratę sensu, a to w konsekwencji doprowadza do spłaszczenia znaczeń, do jednowymiarowości relacji słowo-rzecz i kończy się semantyką a-metaforyczną, niemożliwa jest nawet wiedza. Są wyłącznie informacje i przedmioty w pustce aksjologicznej. Nie ma sztuki, więc i nie ma Sztuki Edukacji. Utrata smaku to również utrata światopoglądu wartości nieuchwytnych praktycznie. Nie znając go, nie odczytamy przekazów kulturowych całej spuścizny naszej cywilizacji. Ledwo, i to słabo, będziemy posługiwać się językiem, gdzie kontekstem jest wyłącznie przygodna rzeczywistość potoczna, i to kulturowo nie zobiektywizowana. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest niemożliwość prowadzenia dialogu, gdyż dialogujący nie respektują tych samych (podobnych) norm i dyrektyw, bo nie mają, wspólnego kontekstu. Jak w takiej sytuacji możliwa jest edukacja na poziomie wyższym i wyższych czynności nerwowych, niż emocjonalno-postrzeżeniowy? W konsekwencji, równość w edukacji realizowana jest za pomocą działań oświatowych, które można opisać jako ujarzmiające oswajanie uczniów z oświatą i tresura w a-estetycznej komunikacji. Sama edukacja przyjmuje postać programową, i służebną, oddana w pacht przygodnych polityków i ich polityk, które ze swej natury są antyegalitarne - elit też nie tworzą - gdyż wytwarzają władzę i lud, wodzów i obywateli, reprezentantów i źle reprezentowanych, są walką interesów w ograniczonej przestrzeni zasobów. Tak, więc równość w edukacji stała się mitem, i prawdopodobnie poza obręb mitu nie wyszła, a pokazywanie jej niemożliwości zarówno na płaszczyźnie ekonomicznej, społecznej, programowej, realizacyjnej jak i ideologicznej jest banałem. Ale pomimo wciąż aktualnej banalności nierówności doczesnej, nie można zrezygnować z idei równości. Byłby to regres w rozwoju społeczeństwa wolnych ludzi, gdyż w demokracji równość znaczy przede wszystkim wolność. Dlatego trzeba sobie poradzić z nierównością (trafniej powinniśmy mówić o nierównościach) szczególnie, gdy społeczny potencjał sprawczego działania wzrasta dzięki rozwojowi praktycznych zastosowań demokracji, ale w strukturach lokalnych i samorządowych, a nie państwowych. Spróbuję odnieść to wyzwanie do edukacji, podejmując się odpowiedzi na następujące pytanie: Jak edukacja może uczestniczyć w asymilowaniu nierówności? Asymilacja kulturowa (w tym pedagogiczna) to proces, który ma wbudowane - w sobie mechanizmy włączania do obiegu przeróżnych, często sprzecznych wzajemnie lub równolegle istniejących norm i dyrektywy. Dlatego wykorzystując asymilację kulturową można zaakceptować w zawieszeniu lub po analizie krytycznej - pochwałę nierówności i stwarzanie różnic w praktyce edukacyjnej. Wykorzystując te mechanizmy możemy zaproponować edukację 16

17 ku nierówności. Edukacja ta zakłada, że osiągana w rezultacie jej działań różnorodność i nierówność, to przede wszystkim kwestia smaku, a więc praktycznego zastosowania władzy sądzenia. Z założenia, że ludzie rodzą się różni, wyprowadza normę pedagogiczną: należy prowadzić wychowanka ku własnemu miejscu zgodnie z posiadanymi potencjałami jednostki, temu służy nauczanie, wychowanie natomiast, ma wdrożyć w ponadjednostkowy potencjał kultury, a ogniskuje się on w umiejętnościach związanych z władzą sądzenia. Dzięki władzy sądzenia wychowankowie przezwyciężają nierówności, gdy odnosząc je do różnorodności, znoszą negatywne napięcia nierówności. W tak skomponowanym kontekście edukacyjnym, nauczyciel to pośrednik w przekazie niekonformistycznych źródeł smaku. Podmiotowość i tożsamość, jako znaki rozpoznawcze jednostek, mają szansę aktualizacji swej sprawczej mocy tylko w różnorodności, która przejawia się również w nierówności. Ale ta nierówność, dzięki dialektyce dialogu pedagogicznego pomiędzy wychowującym i wychowywanym, może również cechować się stanami normatywnie pozytywnymi, jeśli nadrzędnie waloryzujemy doświadczenie pedagogiczne wartościami władzy sądzenia. Stąd stawiam przezwyciężającą nierówność normę edukacyjną: rozwijajmy więcej różnorodności, i dyrektywę: kształćmy się we władzy sądzenia ( zwłaszcza, że konsumpcyjny światopogląd, w którym w większości nasi wychowankowie tkwią po uszy, fałszuje wartości, bo jest pozbawiony smaku). Smak to nawyk i umiejętność krytycznego, a nie konsumpcyjnego uczestnictwa w kulturze. ANEKS Kategorie w ontologii równości: - równość arytmetyczna (aprioryczna), wynika z rachunku lub aksjomatycznie, nie stosuje się do życia; - równość naturalistyczna (aposterioryczna), wynika z pomiaru i wzorca, użyteczna w operacjach praktycznie uchwytnych; - równość ekonomiczna (równowaga parytetowa), stosuje się do dóbr, przy szczególnie pożądanych wykazuje amnezję względem swojego znaczeni i sensu, niestabilna, zależna od kursu wymiany i ostatnio od działań spekulacyjnych, ; - równość prawna (legislacyjna) historycznie zmienna, uwikłana w dialektyczne myślenie o praktyce, spore sukcesy w werbalnym różnicowaniu kar za złe uczynki, według pospolitego mniemania nie ma nic wspólnego ze sprawiedliwością; - równość religijna lub światopoglądowa (metafizyczna) predestynuje do obiektywnej z semantyką nie z tego świata, trąci utopią; - równość społeczna (polityczna) szczerze utopijna, projekt prawdziwie nie do dokończenia; - równość smaku (władzy sądzenia), nie istnieje. 17

18 Tomasz Szkudlarek Koniec pracy czy koniec zatrudnienia? Edukacja wobec presji światowego rynku Edukacyjny rynek Określenie dla milionów ludzi nowych możliwości i obowiązków w społeczeństwie bez masowego, tradycyjnego zatrudnienia będzie chyba najpilniejszym problemem społecznym nowego stulecia Jeremy Rifkin Jeśli politycy Europy interesują się dziś edukacją, to czynią to głównie z dwóch powodów. Pierwszym jest ekonomia, drugim - konstruowanie tożsamości i przeciwdziałanie społecznym wykluczeniom w złożonych procesach europejskiej integracji. Oba te powody mają odzwierciedlenie w dokumentach Unii Europejskiej, ale pierwszy z nich przyciąga zdecydowanie więcej publicznej uwagi. Dzieje się tak głównie dlatego, że relacją ekonomii i edukacji interesują się nie tylko politycy, ale także, i to żywo, ekonomiści i specjaliści od zarządzania zasobami ludzkimi", zarówno w teorii, jak i w praktyce. Uruchamia to potężne siły przedefiniowujące publiczny dyskurs edukacyjny. Genezę zainteresowania edukacją ze strony ekonomistów można chyba najkrócej ująć następująco - w gospodarce globalnej kapitał zdołał przekroczyć ograniczające go bariery polityki państw narodowych, a globalnej polityki gospodarczej - polityki będącej pod kontrolą społeczeństw - nie ma. W rezultacie kapitał uległ wyraźnej deterytorializacji, zerwał się z uwięzi" i dryfuje ponad powierzchnią planety. Jednocześnie następuje zanik narodowych polityk gospodarczych, co wynika między innymi z presji globalnych instytucji finansowych w rodzaju Banku Światowego czy WTO oraz procesów integracji regionalnej tworzących związki w rodzaju UE czy NAFTA. W tej sytuacji przy braku społecznej kontroli nad gospodarką w skali globu i jej osłabieniem w skali państw - mamy do czynienia ze wzrostem znaczenia miejsc i wspólnot lokalnych: to ich walory w końcu decydują o tym, gdzie urwany z uwięzi" kapitał zechce" osiąść i zainwestować. A w poszczególnych miejscach i wspólnotach lokalnych głównym czynnikiem decydującym o inwestycyjnej atrakcyjności są ludzie, ich kwalifikacje i siła łączących ich więzi decydujących o wzajemnym zaufaniu. Jedna z różnic w relacjach edukacji i ekonomii w stosunku do ery industrialnej polega na tym, że uprzednio - jak się zdaje - to inwestycja przemysłowa przyciągała w określone miejsca masy słabo wykształconych migrantów, którzy specyficzne dla profilu pracy kwalifikacje zdobywali w trakcie zatrudnienia lub w tworzących się wokół ośrodka 18

19 przemysłowego szkołach zawodowych. Teraz inwestycje w ludzi" muszą nastąpić przed pojawieniem się jakiejkolwiek inwestycji kapitałowej. Inaczej mobilny kapitał znajdzie sobie inne miejsce. Oznacza to, że logika kapitału zaczyna się rozciągać nie tylko na obszar szkoleń w miejscu pracy i specjalistycznego kształcenia zawodowego, ale i na publiczne szkolnictwo powszechne, tworzące podstawę atrakcyjności inwestycyjnej miejsca. W ten sposób kategorie pedagogiczne (wiedza, wykształcenie) i etyczne (zaufanie) trafiły do dyskursu ekonomii: pierwsze funkcjonują w nim z etykietą ludzkiego kapitału, a drugie - społecznego. Przemianowanie takie oznacza, że w edukację i więzi społeczne i n w e s t uje s i ę tak, jak w każde inne przedsięwzięcie gospodarcze - po to, aby zarobić. W takim kontekście racjonalnie brzmią pomysły prywatyzacji edukacji i otwarcia jej na nieograniczoną konkurencję. Przy całej nobilitacji, wynikającej z przechwycenia dyskursu edukacyjnego przez ekonomię, mamy tu zarazem do czynienia z potężną redukcją pola myślenia o wychowaniu. Po pierwsze, nieekonomiczne efekty kształcenia (jak na przykład jego rola kulturowa, sensotwórcza) zostają zepchnięte w cień. Po drugie, szkoły, uniwersytety i instytucje kultury - jako miejsca produkcji kapitału ludzkiego" - są traktowane tak, jak wszelkie inne znaczące dla gospodarki przedsiębiorstwa (główna różnica sprowadza się do tego, że są to przedsiębiorstwa usługowe), co najwyraźniej uwidacznia się w strategiach ich reformowania. Od lat osiemdziesiątych XX wieku edukację i kulturę wraz z innymi sektorami usług publicznych", takimi jak medycyna, zmienia się podobnie jak podupadające przedsiębiorstwa o sztywnym popycie, gdzie wzrost efektywności polega nie tyle na zwiększaniu sprzedaży (liczba uczniów szkolnictwa podstawowego nie wzrośnie na skutek podnoszenia jego atrakcyjności), co na redukcji kosztów. Tam gdzie jednak można, dąży się także do rywalizacji na polu sprzedaży usług. Przede wszystkim dzieje się tak w celu stymulowania konkurencji między szkołami. Nie prowadzi to w skali makro do żadnych sensownych korzyści - wzrost liczby uczniów w jednej szkole podstawowej można uzyskać jedynie kosztem ich spadku w innej, i to w tej samej prowadzącej i finansującej obie szkoły gminie. Zabieganie o uczniów, związane z systemami finansowania szkół (realne lub wirtualne vouchery, czyli finansowanie zależne od liczby dzieci przy zasadzie zniesienia rejonizacji i swobodnego wyboru szkoły przez rodziców) ma więc jedynie pośredni sens. Zmusza ono szkoły do stałej weryfikacji oferty programowej i do dostosowania oferty kształcenia do oczekiwań pożądanych klientów". Pożądanymi klientami są zaś ci, którzy sami dysponują wysokim kapitałem kulturowym (tym razem w sensie nadanym temu terminowi przez P. Bourdieu a więc kapitałem wykształcenia i statusu społecznego dziedzicznie" przekazywanym dzieciom) i mogą szkole zagwarantować wysoką pozycję w rankingach tworzonych na podstawie wyników standaryzowanych egzaminów, przy jednoczesnej gwarancji braku problemów dydaktycznych i wychowawczych z dziećmi, co przekłada się na minimalizację kosztów kształcenia. Przyciąganiu 19

20 odpowiednich" uczniów służy strategia marketingowa szkoły, akcentująca wartości typowe dla klasy średniej - naukę języków obcych, przyjazne relacje z nauczycielami, aktywną rekreację itp. Rodzice zaś o wysokim kapitale kulturowym oczekują od szkoły przede wszystkim przygotowania ich dzieci do zajęcia atrakcyjnych pozycji społecznych, wynikających z uzyskania trudno dostępnego wykształcenia, i dzięki temu pracy dobrze płatnej i dającej wysoką pozycję społeczną. W rezultacie o pozycji szkoły w rankingach decyduje głównie nie jakość pracy nauczycieli, a sposób rekrutowania nowych uczniów, zapewniający szkole dostawę dobrego surowca". Relacja ta ma charakter zwrotny i dzięki temu polityka selekcji ma tendencje do samopodtrzymywania się: wykorzystując publikowane w prasie rankingi szkół, rodzice aktywnie wybierają dla swoich dzieci instytucje najbardziej odpowiednie" pod względem przynależności klasowej, która staje się znowu istotnym czynnikiem podziału społecznego, a rynkowo zorientowana edukacja aktywnie odbudowuje podziały klasowe. Czyni to, posługując się hasłami wzrostu efektywności kształcenia - przecież żyjemy w społeczeństwie opartym na wiedzy, nowe technologie wymagają wysokich kwalifikacji, rynek pracy jest coraz bardziej wymagający, edukacja jest motorem ekonomicznego wzrostu... Praca i ład społeczny Zgodnie z danymi spisu powszechnego GUS z 2002 roku, w Polsce pracuje 43,7% osób dorosłych. Wskaźnik aktywności zawodowej (tzn. liczba osób pracujących lub poszukujących pracy łącznie w stosunku do liczby ludności dorosłej) wynosił 55,5%. Jest to jeden z najniższych wskaźników w UE. Warto dodać, że Polacy pracują dłużej (w sensie liczby godzin tygodniowo) niż inne narody Europy. Wprawdzie bezrobocie ma zmaleć" wraz z utrzymującym się od pewnego czasu wzrostem gospodarczym, ale - po pierwsze - nigdy nie zniknie, po drugie - armia ludzi niepracujących to nie tylko bezrobotni, to także osoby, które nigdy nie pracowały zarobkowo i osoby niezdolne do pracy zawodowej. W świetle wizji społeczeństwa 20/80" zakładającej, że wkrótce dla utrzymania systemu gospodarowania w skali globu wystarczy zatrudnienie 20% ludzi zdolnych do pracy, obecny stan zatrudnienia w Polsce trzeba będzie prawdopodobnie uznać za luksus niemożliwy do utrzymania. Chyba że radykalnie zmienimy społeczne myślenie o pracy. Takiej dyskusji w Polsce jednak w ogóle się nie prowadzi. Jeden z głównych paradoksów zdominowanej przez racjonalność ekonomiczną edukacji polega na tym, że na naszych oczach dokonuje się rozpad społeczeństwa, do którego edukacja się przyczynia, zamiast mu zapobiegać. W pewnej mierze jest to zapewne efekt postkomunistycznej alergii". W epoce PRL-u edukacja była zdominowana przez cele polityczne. Obecne jej podporządkowanie racjonalności ekonomicznej może być wciąż jeszcze postrzegane jako dobroczynne uwolnienie od polityki". Tymczasem za 20

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie MISJA I WIZJA Załącznik nr 02 do Statutu Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Kostrzyn 2012 r. 1 S t r o n a MISJA SZKOŁY J WYCHOWUJEMY POLAKA I EUROPEJCZYKA esteśmy

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

P U B L I C Z N E G O G I M N A Z J U M im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Siemoni

P U B L I C Z N E G O G I M N A Z J U M im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Siemoni P U B L I C Z N E G O G I M N A Z J U M im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Siemoni Opracowano na podstawie Ministerstwa Edukacji Narodowej z dnia 7 października 2009 roku w sprawie nadzoru pedagogicznego.

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

5/12/2015 WŁADZA I POLITYKA WŁADZA I POLITYKA PAŃSTWO

5/12/2015 WŁADZA I POLITYKA WŁADZA I POLITYKA PAŃSTWO WŁADZA I POLITYKA dr Agnieszka Kacprzak WŁADZA I POLITYKA WŁADZA zdolność jednostek lub grup do osiągania własnych celów lub realizowania własnych interesów, nawet wobec sprzeciwu innych POLITYKA środki

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE 2015/2016 Podstawa prawna: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483, późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU

TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU TEORIA POWSTANIA KAPITALIZMU Kliknij, wg. Karla aby Polanyi edytować styl wzorca podtytułu Karl Polanyi Urodził się 25 października 1886,a zmarł 23 kwietnia 1964 - intelektualista węgierski. Znany głównie

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej 1 Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej dla uczniów Gimnazjum nr 44 im. gen. Mariusza Zaruskiego w Poznaniu w roku szkolnym: 2015/2016. 1. Program obejmuje ogół działań podejmowanych przez

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY (ustalone w oparciu o obszary i wymagania opisane w załączniku do rozporządzenia MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego z 2009r. ) SZKOŁA PODSTAWOWA im. JANA PAWŁA

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH Bieg wydarzeń jest tak szybki, że jeśli nie znajdziemy sposobu na to, aby widzieć dzień jutrzejszy, trudno się spodziewać, abyśmy rozumieli dzień dzisiejszy. Dean Rusk PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH GIMNAZJUM

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 1 I. Informacja o szkole: a. Nazwa szkoły: Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego w Słupsku. b. Adres szkoły: ul. Profesora Lotha 3, 76

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości

Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości Przedmiotowy system oceniania z podstaw przedsiębiorczości 1. Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi: Dokonać trafnej samooceny oraz autoprezentacji. Zastosować w praktyce podstawowe zasady pracy

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH Wszystkiego, co naprawdę trzeba wiedzieć, nauczyłem się w przedszkolu- o tym jak żyć co robić, jak postępować, współżyć z innymi patrzeć, odczuwać,

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie postaw. Wychowanie do wartości. dr hab. Anna Szylar

Kształtowanie postaw. Wychowanie do wartości. dr hab. Anna Szylar Kształtowanie postaw Wychowanie do wartości dr hab. Anna Szylar 1 Czymże jest człowiek, jeśli w jego życiu główną wartością i treścią jest tylko sen i trawienie? Zwyczajnym bydlęciem Hamlet Celem naszych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACJI I KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 1 im. JAKUBA STEFANA CEZAKA w ZGIERZU 1

REGULAMIN ORGANIZACJI I KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 1 im. JAKUBA STEFANA CEZAKA w ZGIERZU 1 Załącznik nr 1 Dyrektora Zespołu Szkół Nr 1 im. Jakuba Stefa Cezaka w Zgierzu z dnia 21.10.2011 r. REGULAMIN ORGANIZACJI I KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 1 im. JAKUBA STEFANA CEZAKA w ZGIERZU 1

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na studiach I stopnia dla kierunku Finanse i Rachunkowość i ich odniesienie do efektów kształcenia w obszarze nauk społecznych

Efekty kształcenia na studiach I stopnia dla kierunku Finanse i Rachunkowość i ich odniesienie do efektów kształcenia w obszarze nauk społecznych Efekty na studiach I stopnia dla kierunku Finanse i Rachunkowość i ich odniesienie do efektów w obszarze nauk Objaśnienie oznaczeń w symbolach: S obszar w zakresie nauk 1 studia pierwszego stopnia A profil

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg)

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 WIZJA I MISJA SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH WIZJA I MISJA SZKOŁY Tworzymy szkołę, która: Troszczy się o wszechstronny

Bardziej szczegółowo

Ku wolności jako odpowiedzialności

Ku wolności jako odpowiedzialności Marcin Kilanowski Ku wolności jako odpowiedzialności Dewey, Rorty, Habermas o nowej jakości w demokracji Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Toruń 2013 Spis treści Od Autora 11 Wstęp 13

Bardziej szczegółowo

Wychowanie i cele kształcenia.

Wychowanie i cele kształcenia. Wychowanie i cele kształcenia. Rozwój dziecka od narodzin do dojrzałości dokonuje się zgodnie z kolejnymi etapami, które pozostają ze sobą w ścisłym powiązaniu. O wychowaniu mówimy wtedy, gdy wpływy i

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dnia 7

Bardziej szczegółowo

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Rozdział II Pojęcie każdej istoty rozumnej, która dzięki wszystkim maksymom swej woli musi się uważać za powszechnie prawodawczą, by z

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ

ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ ZNACZENIE BIOGRAFII EDUKACYJNEJ W EDUKACJI DOROSŁYCH GDYNIA. 10.06.2014 uwarunkowania rynkowe uwarunkowania behawioralne uwarunkowania społeczne CZŁOWIEK jego historia życia i historia uczenia się uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM W LICZU

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM W LICZU KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM W LICZU 2015-2020 Spis treści 1.Wstęp 2. Procedury tworzenia i modyfikowania koncepcji pracy szkoły 3. Cele 4. Wizja szkoły 5. Misja szkoły 6. Model absolwenta 7. Plan działań:

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata 2016-2020. Podstawa prawna: Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dn. 7 września 1991r. (Dz.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Zespołu Szkolno Przedszkolnego w Maniowie

Koncepcja pracy Zespołu Szkolno Przedszkolnego w Maniowie Koncepcja pracy Zespołu Szkolno Przedszkolnego w Maniowie 2015-2020 Koncepcja pracy została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z 7 września 1991r. (Dz. U. z 2004 nr 256, poz. 2572) ze zmianami,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

Samorządowa Szkoła Muzyczna I st. w Tarnowie Podgórnym, ul. Szkolna 5 62-080 Tarnowo Podgórne PROGRAM WYCHOWAWCZY

Samorządowa Szkoła Muzyczna I st. w Tarnowie Podgórnym, ul. Szkolna 5 62-080 Tarnowo Podgórne PROGRAM WYCHOWAWCZY PROGRAM WYCHOWAWCZY - 2014 1 Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. (art. 48, 53, 70) Ustawa o systemie oświaty z 7.09.1991 r. (art. 1, 5, 33, 34a, 40) z późniejszymi zmianami

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI Nazwa kierunku Poziom Profil Symbol efektów na kierunku WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI Efekty - opis słowny. Po ukończeniu studiów drugiego stopnia na kierunku

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem o to ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby poprzez

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP.

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. CEL NADRZĘDNY: Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, wspieranie go w procesie nabywania wiedzy i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Jednostka prowadząca kierunek studiów: Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Kierunek studiów: Bezpieczeństwo wewnętrzne Poziom kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Pedagogika współczesna

Pedagogika współczesna Pedagogika współczesna Sebastian Bakuła Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Struktura wykładu Wprowadzenie Pedagogika jako nauka: przedmiot, metody

Bardziej szczegółowo

Danuta Sterna: Strategie dobrego nauczania

Danuta Sterna: Strategie dobrego nauczania : Strategie dobrego nauczania Strategie dobrego nauczania Strategie oceniania kształtującego I. Określanie i wyjaśnianie uczniom celów uczenia się i kryteriów sukcesu. II. Organizowanie w klasie dyskusji,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU Naczelny cel wychowawczy Celem wychowania szkolnego jest wspieranie rozwoju młodego człowieka we wszystkich sferach jego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny model aktywizacji

Innowacyjny model aktywizacji Innowacyjny model aktywizacji zawodowej uczestników WTZ Temat innowacyjny: "Współpraca podmiotów działających w obszarze zatrudnienia oraz integracji i pomocy społecznej z przedsiębiorcami w zakresie ułatwiania

Bardziej szczegółowo

P R O G R A M W Y C H O W A W C Z Y

P R O G R A M W Y C H O W A W C Z Y Szkoła winna stać się kuźnią cnót społecznych, tak bardzo potrzebnych naszemu narodowi. Jan Paweł II P R O G R A M W Y C H O W A W C Z Y Zespołu Szkół Techniczno Ekonomicznych im. Mikołaja Reja w Myślenicach

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 1 do uchwały nr 445/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta I stopień

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na duże różnice w uzdolnieniach uczniów oraz subiektywizm

Bardziej szczegółowo

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola sporządzony w ramach projektu Od diagnozy do strategii model planowania rozwoju usług publicznych dofinansowanego ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE Efekty kształcenia dla kierunku MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE - studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Forma Studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Gospodarki Międzynarodowej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Modułowe efekty kształcenia. BUDDYZM JAKO RELIGIA ŚWIATOWA 15 WY + 15 KW 3 ECTS Egzamin

Modułowe efekty kształcenia. BUDDYZM JAKO RELIGIA ŚWIATOWA 15 WY + 15 KW 3 ECTS Egzamin Nazwa kierunku studiów: Filozofia Specjalność: Kultury azjatyckie Poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia Profil kształcenia: ogólno akademicki Modułowe efekty kształcenia W wykazie uwzględniono

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy szkoły

Koncepcja pracy szkoły szkoły Gimnazjum w Koźmicach Wielkich opracowana i zatwierdzona przez Radę Pedagogiczną dnia 17 maja 2010 roku. U nas znajdziesz dobre wychowanie, nowe umiejętności, przyjazną atmosferę 2 Dążymy, aby nasze

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych ze szczególnymi trudnościami w wejściu i utrzymaniu się w zatrudnieniu.

Aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych ze szczególnymi trudnościami w wejściu i utrzymaniu się w zatrudnieniu. Krystyna Mrugalska Aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych ze szczególnymi trudnościami w wejściu i utrzymaniu się w zatrudnieniu. Przegląd trudności, wynikających z nich potrzeb oraz niezbędnych form

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE Priorytetem naszej działalności jest zapewnienie naszym wychowankom wszechstronnego rozwoju, bezpieczeństwa, akceptacji, i poszanowania ich praw. Poprzez

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKOŁY PODSTAWOWEJ I GIMNAZJUM W ŚREMIE

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKOŁY PODSTAWOWEJ I GIMNAZJUM W ŚREMIE KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKOŁY PODSTAWOWEJ I GIMNAZJUM W ŚREMIE Wstęp Funkcjonowanie szkoły jest procesem złożonym między innymi z uwagi na jej wielofunkcyjność: kształcenie, wychowanie, opieka, działalność

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GORZYCACH NA LATA 2010-2016

KONCEPCJA PRACY NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GORZYCACH NA LATA 2010-2016 KONCEPCJA PRACY NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GORZYCACH NA LATA 2010-2016 Tak naprawdę, to są tylko dwie rzeczy, w które można wyposażyć dzieci: pierwsze są korzenie, a drugą skrzydła. Hadding Carter

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Korekta: Beata Bednarz Sylwia Kajdana ISBN ISBN 978-83-7850-377-4 978-83-7587-147-0

Bardziej szczegółowo

Misja i wizja Szkoły Podstawowej nr 2 im. K.K. Baczyńskiego w Puławach

Misja i wizja Szkoły Podstawowej nr 2 im. K.K. Baczyńskiego w Puławach Misja i wizja Szkoły Podstawowej nr 2 im. K.K. Baczyńskiego w Puławach MISJA SZKOŁY Jednym z głównych celów Szkoły Podstawowej nr 2 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Puławach jest systematyczne podnoszenie

Bardziej szczegółowo

Współpraca szkoły z rodzicami. Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska

Współpraca szkoły z rodzicami. Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska Współpraca szkoły z rodzicami Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska Ważne pytania: Po co chcemy współpracować? Co chcemy osiągnąć? Na jakiej

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ II Cele i zadania Szkoły

ROZDZIAŁ II Cele i zadania Szkoły ROZDZIAŁ II Cele i zadania Szkoły 7 1. Szkoła realizuje cele i zadania określone w ustawie o systemie oświaty oraz aktach wykonawczych wydanych na jej podstawie, a w szczególności: 1) umożliwia zdobycie

Bardziej szczegółowo

PROFIL KLUCZOWYCH KOMPETENCJI FACYLITATORA International Association of Facilitators

PROFIL KLUCZOWYCH KOMPETENCJI FACYLITATORA International Association of Facilitators International Association of Facilitators The Core Facilitator Competencies Framework PROFIL KLUCZOWYCH KOMPETENCJI FACYLITATORA International Association of Facilitators A1. Rozwijanie partnerskiego podejścia

Bardziej szczegółowo

Bydgoski Pakt dla Kultury

Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury zawarty pomiędzy: władzami miasta Bydgoszczy reprezentowanymi przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy Rafała Bruskiego Przewodniczącego Rady Miasta Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ORIENTACJI I DORADZTWA ZAWODOWEGO GIMNAZJUM NR 14 W KATOWICACH. Rok Szkolny 2013/2014

PROGRAM ORIENTACJI I DORADZTWA ZAWODOWEGO GIMNAZJUM NR 14 W KATOWICACH. Rok Szkolny 2013/2014 PROGRAM ORIENTACJI I DORADZTWA ZAWODOWEGO GIMNAZJUM NR 14 W KATOWICACH Rok Szkolny 2013/2014 WSTĘP Z chwilą ukończenia szkoły gimnazjalnej uczniowie musza dokonać bardzo ważnego wyboru życiowego - wybrać

Bardziej szczegółowo

"Zarządzanie ekonomią społeczną poprzez tworzenie strategii jej rozwoju z uwzględnieniem problemów wolontariatu i zaplecza społecznego".

Zarządzanie ekonomią społeczną poprzez tworzenie strategii jej rozwoju z uwzględnieniem problemów wolontariatu i zaplecza społecznego. "Zarządzanie ekonomią społeczną poprzez tworzenie strategii jej rozwoju z uwzględnieniem problemów wolontariatu i zaplecza społecznego". Kraków 15-17 marca 2011 Uwspólnienie pojęć przedsiębiorstwo społeczne

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 16 zaliczenie z oceną

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 16 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Administracja Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Kazimierz Strzyczkowski Poziom studiów (I lub II stopnia): I stopnia Tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Rozdział III

Spis treści. Wstęp Rozdział III Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I Wiadomości ogólne o konstytucji jako najważniejszym w państwie akcie prawnym... 13 1. Pojęcie, geneza i funkcje konstytucji... 13 2. Konstytucja ustawą zasadniczą państwa...

Bardziej szczegółowo

WSTĘP DO EKONOMII. Jerzy Wilkin. Wydział Nauk Ekonomicznych UW. Wykład 1. J.Wilkin - EKONOMIA

WSTĘP DO EKONOMII. Jerzy Wilkin. Wydział Nauk Ekonomicznych UW. Wykład 1. J.Wilkin - EKONOMIA WSTĘP DO EKONOMII Jerzy Wilkin Wydział Nauk Ekonomicznych UW Wykład 1 Podstawowe informacje o wykładzie Zajęcia odbywają się tylko w formie wykładu; ważne jest nabywanie umiejętności słuchania, rozumienia

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Zespołu Szkół Nr 60 w Warszawie na lata 2014-2019

Koncepcja pracy Zespołu Szkół Nr 60 w Warszawie na lata 2014-2019 1 Koncepcja pracy Zespołu Szkół Nr 60 w Warszawie na lata 2014-2019 2 * Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dn. 7 września 1991r (Dz. U. z 2004r. nr 256,

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia

Opis kierunkowych efektów kształcenia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów kształcenia do obszaru wiedzy Filozofia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Geografia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Historia

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

Forum Myśli Strategicznej

Forum Myśli Strategicznej Forum Myśli Strategicznej Strategie rozwoju obszarów kluczowych dla polskiego społeczeństwa i gospodarki - wyzwania dla przyszłości, 27.04.2015 prof. dr hab. Julian Auleytner Zrealizowane tematy 1. Czy

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Postawa i terytorium jako fundamenty przedsiębiorczości. Text. społecznej

Postawa i terytorium jako fundamenty przedsiębiorczości. Text. społecznej Postawa i terytorium jako fundamenty przedsiębiorczości społecznej Plan wystąpienia 2 modele: przedsiębiorca społeczny i przedsiębiorstwo społeczne, W poszukiwaniu innowacyjności ci i wspólnoty, znaczenie

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia

Kierunkowe efekty kształcenia Kierunkowe efekty kształcenia Kierunek: ekonomia Obszar kształcenia: nauki społeczne Poziom kształcenia: studia drugiego stopnia Profil kształcenia: ogólnoakademicki Uzyskane kwalifikacje: magister Symbol

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Norwegian Folk High School - Wolność nauczania bez ustalonych programów i formalnej ewaluacji. Elin Evenrud

Norwegian Folk High School - Wolność nauczania bez ustalonych programów i formalnej ewaluacji. Elin Evenrud Norwegian Folk High School - Wolność nauczania bez ustalonych programów i formalnej ewaluacji Elin Evenrud Norwegian Folk High School(FHS) Szczególny rodzaj szkoły Naukę można rozpocząć w wieku 16 lub

Bardziej szczegółowo

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 1 IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH 2004/2005 2005/2006 2006/2007 2007/2008 2008/2009 1 I MISJA SZKOŁY Nadrzędnym celem wychowawczym naszej szkoły

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu dobre praktyki prowadzone przez przedsiębiorstwa w Polsce. mgr Monika Wilewska

Społeczna odpowiedzialność biznesu dobre praktyki prowadzone przez przedsiębiorstwa w Polsce. mgr Monika Wilewska Społeczna odpowiedzialność biznesu dobre praktyki prowadzone przez przedsiębiorstwa w Polsce mgr Monika Wilewska CSR a dobre praktyki W odniesieniu do CSR trudno mówić o kanonie zasad czy regulacjach z

Bardziej szczegółowo

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968)

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Minister Edukacji Narodowej ceni każdą inicjatywę, dzięki której uczniowie

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLICE NA LATA

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLICE NA LATA PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLICE NA LATA 2014 2020 1 Spis treści 1. Wstęp 3 2. Cele Programu Aktywności Lokalnej 5 3. Kierunki działań 6 4. Adresaci Programu 7 5. Metody wykorzystywane do realizacji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI SPIS TREŚCI: I. Podstawa prawna Szkolnego Programu Wychowawczego II. Misja szkoły III. Model absolwenta IV. Priorytety

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej

Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej Terminy konsultacji: E-mail: magdalena.knapinska@ue.poznan.pl Inne przedmioty: Makroekonomia (wykłady i

Bardziej szczegółowo