Magazyn Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Magazyn Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym"

Transkrypt

1 2013 rok 3-4 Dłonie i Słowo Magazyn Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym Nasze życie rodzinne Dieta dla wzroku i słuchu RPO i konwencja s. 10 s. 49 s. 61

2 od redakcji Kochani Czytelnicy, w tym numerze mamy wiele ciekawych artykułów, a zaczynamy od podziękowań dla wolontariuszy, którzy 5 grudnia obchodzą swój dzień. Poczytajmy o Małgorzacie, która troszczy się o uczestników gdańskich WTZ podczas zajęć w pracowni ceramicznej, oraz o głuchoniewidomej Annie, która uczy innych głuchoniewidomych makramy, robienia kukieł i aniołów ze sznurka sizalowego. Mimo swojej sprzężonej niepełnosprawności obdarza wszystkich energią i ciepłem. Czy osoby z jednoczesną dysfunkcją słuchu i wzroku mogą mieć normalną rodzinę, dzieci? Czy potrzebny jest im w codziennym życiu wolontariusz? Na te pytania odpowiada głuchoniewidomy Krzysztof Gaj. Warto zapoznać się z tekstem autorstwa Krzysztofa Kurowskiego poświęconym roli Rzecznika Praw Obywatelskich w zakresie przestrzegania praw osób niepełnosprawnych (w tym głuchoniewidomych) zawartych w Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Dokument ten zapewnia osobom niepełnosprawnym dostęp do równych szans w funkcjonowaniu w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym. O tym, jak ważny jest dla naszego wzroku sposób odżywiania i ile korzyści daje nam stosowanie ziół i witamin, pisze Jagoda Bosek. Życzę miłej lektury! Elżbieta Gubernator-Syposz, redaktor naczelna Dłonie i Słowo Dłonie i Słowo Kwartalnik Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym Nr 2 (71) / 2013 rok XVIII ISSN nakład: 1600 egz brajl Wydawca: ul. Deotymy 41 I Warszawa tel./faks: Publikacja dofinansowana przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

3 spis treści Spotkania z bohaterami życia 6 Agata Kirol Głuchoniewidomi w rodzinie 10 Krzysztof Gaj Niech żyje życie 16 Krzysztof Wostal Pedagogika Marii Montessori 28 Anna Jurkowska Kolorowe improwizacje, czyli Teatr cieni" 36 Natalia Kołodziej Obóz przetrwania 40 Mateusz Kotnowski Nordic walking 43 Anna Podgórna Zmiany w ulgach w warszawskiej komunikacji miejskiej 45 Ewelina Rokicka Co jeść, aby wzmocnić wzrok i słuch? 49 Jagoda Bosek RPO a Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych 61 Krzysztof Kurowski Czy warto uczestniczyć w konferencjach? 68 Grzegorz Kozłowski VIII Europejska Konferencja Deafblind International 73 Magda Tarnacka Mary Guest 77 Małgorzata Książek Badania naukowe w Holandii 84 Joanna Wiśniewska Zapiecek artystyczny Jolanta Misiak 87 Stanisław Sierko 89 Zuzanna Gąsowska 93 Wojciech Arczewski 95 Andrzej Roch Żakowski 97 Kronika wydarzeń 99 Bożena Więckowska

4 * Aktualna lista wolontariuszy na podstawie zgłoszeń od koordynatorów wolontariatu, pełnomocników i specjalistki ds. szkoleń i warsztatów A g a t a Karnas Agnieszka Niewadzisz Karolina Gerc Joanna Pępko Justyna Busk Magdalena Gregorczyk Kasia Szaga Magdalena Leśniewska Aleksandra Karpowicz Kamila Skalska Karolina Agnieszka Kowalik Justyna Dubanik Magdalena Buraczewska Aleksandra Obrok Kasia Golec Magdalena Czer- ska Małgosia Kierat Anastazja Gajkowska Jola Wolska Justyna Budna Andrzej Ciechowski Aneta Ogilbo Magdalena P i e - trusewicz Anna Zawiślak Beata Pogo- rzelska Aleksandra Piotrowska Borys Gnypek C e - zary Kwiatkowski Judyta Miciul Dagmara Pięciak Judyta Pio- trowicz Damian Gerc Emi- lia Michalska Ali- c j a Więckowska Ewa Bomba Dominika Ol- szewska Katarzyna Krempla Anna Płonka Elżbieta Rębowska Anita Mar- szałek Katarzyna Cieślak Ewa Łośko Maciek S u - dewicz Agnieszka Picur Agnieszka Sar- nowska Kasia Łuczak Dominika Papież Marek Nie- mierski Katarzyna Hawryszków Dorota Grądalska Ar- te- mis Zawistowska Barbara Bochenek Ela Przybył Da- niel Pilaszek Agnieszka Wawrzyniak Ewa Dukarska Dominika Godlewska Agnieszka Zawadzka Aleksandra Baliga Iwona Rozbicka Grażyna Makieła Dorota Żydaniec Anna Studnicka Aleksandra Glapa Grażyna Kołodziej Ewa Przybyła Joanna Bucior Ewa Szorc Gabriela P i o - trowska Maja Wołoszka Jarosław Grycz Grażyna Koz- łowska Jerzy Jurgiel Aleksandra Harnacka Grzegorz Tomczuk Magdalena Szramka Halina Różycka Bartosz Fiszer Joanna Gabiś Beata Baranowska Hanna Kłaczyńska Iga Nowak Iwona Orbik Monika Mielnicka Grzegorz Macochoń Monika Sobczak Agnieszka Uryga Iwona Sondej-Pawlak Monika Michalak Aleksandra Dzidek Iwona Prusko Izabela Ostrowska Monika Witanowska Jakub Podgórny Monika Marczuk Joanna Donacka Izabela Sadza Monika Madej Joanna Motyl Magdalena Rogulska Majka Gregorczyk Justyna Raś Kalina Wencel Kamila Konopka Justyna Raginiak Karolina Rogowska Katarzyna Tokarz Kinga Golec Krzysztof Świgło Lucyna Kuczyńska Nicole Lenartowicz Maciej Półtorak Magda Juśkiewicz Lucyna Włodarczyk Magdalena Rogala Maria Legeżyńska Natalia Obuchowska Łukasz Skrzynecki Maciej Gościmiński Monika Deranek Ola Dziedzic Agata Raciborska - Borowiec Monika Dziakiewicz Natalia Brezińska Agnieszka Dudzińska Natalia Obuchowska Monika Czerep Natalia Twardowska Olga Włochal Małgorzata Zaorska Agnieszka Frosztęga TU PRZEKRACZAMY GRANICE Dzięki Waszej pomocy! Dziękujemy. Patrycja Brejniak Patryk Gliński Monika Cieślak Kornelia Mikołajewska Krystian Szulz Małgosia Kozłowska Agata Rongies Agnieszka Jadach Halina Ignaczewska Iwona Cichorska Paweł Maks Wieche- tek Jasieński Olga Wasielewska Ewa Kwiat- kowska Czarek Kamiński Magdalena Tarnacka Vicktoryia Salei Kasia Korczak Kasia Grędecka Ania Lipiecka Przemysław Żuchowski Michał Drzewek Małgo- rzata Woźniakowska Paulina Rudnic- ka Paweł Ciupiński Anna Konopacka Paweł Zawadzki Agata Zając Piotr Kryjew- ski Anna Malinowska Przemysław Goździk Anna Mrozowska Sylwia Przybyszewska Daria Wilhelmi Paweł Misiarz Anna Karolak Renata Góral Marcin Kozioł Lucyna Zaleska Monika Budzyńska Roksana Kubicka Roma Petrymusz Maciej Kłaczyński Róża Mądrawska Paweł Wystraszewski Sabina Wolniewicz Anna Bik Paulina Skrzek Paweł Borowiec Anna Czechak Sylwia Pytlik Paulina Laskowska Sylwia Szota Agata Mościcka Szymon Pawlak Maria Luks Natalia Jaruta Paulina Łeń Tadeusz Mikołajewski Małgorzata Bartoszewska Tomasz Kosiorek Małgorzata Filipczuk Tomasz Lachowiec Mariusz Raubo Agnieszka Marek Syl- wia Żmijewska Urszula Skowrońska Viga Gross Violetta Pociask Małgorzata Grech-Wesołowska Natalia Kołodziej Małgorzata Lizurej Wanda Dziurok Ja- goda Bosek Natalia Karolina Kałamajska Obrocka Marcin Uryga Mirosław Owczarczyk Aneta Bochenek Małgorzata Mikuła Natalia Sikora Kasia Konieczna Joanna Gawęda Małgorzata Waliszewska Radosław Kijonka Anna Słotwińska Marlena Barcz Marta Brocka Michał Obrok Karolina Werner Katarzyna Radzińska Agniesz- ka Majnusz Małgorzata Żywina Aleksander Sawicki Jadwiga Głuch Wiktoria Mazurek Marta Kostecka Michał Mazuchowski Alek- sandra Goraus Karolina Kurek-Trepka Alicja Staśczak Beata Słowińska Włady- sław Zaporowski Zbigniew Rybus Marta Pel Michalina Lach Karolina Zalewska Martyna Wasiłowicz Katarzyna Olszewska Marzena Biel Zofia Juzwa Zuzanna Gąsowska Anna Podgórna Zuzanna Marzol Katarzyna Krześlak i wielu, wielu innych!

5 Kalendarz zawiera wiele ważnych dat świąt, imienin bliskich nam osób, dni dedykowanych różnym grupom. Zaznaczone są daty doniosłych wydarzeń historycznych, odnotowane istotne dla nas rocznice I jest tam też data szczególna 5 grudnia Międzynarodowy Dzień Wolontariatu! To doskonała okazja, aby uświadomić sobie, jak cenni są dla nas Ci, którzy ofiarowują nam swój czas, swoje umiejętności, swoją wiedzę swoje serce. I doskonała okazja, aby im wszystkim z całego serca za to podziękować. Więc dziękujemy Wam, wolontariusze Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym. Dziękujemy za to, że pomagacie nam docierać w różne miejsca, że wspieracie nas w komunikacji, że organizujecie spotkania klubowe, że ułatwiacie załatwianie wielu życiowych spraw, że z nami rozmawiacie. Życzymy Wam jednocześnie, aby to dobro, które wychodzi od Was ku nam, do Was powracało zwielokrotnione i Was ubogacało. Międzynarodowy Dzień Wolontariatu to już tradycja, mocno wrastająca w naszą świadomość. Tak się składa, że dokładnie 10 lat temu, w ostatnim kwartale roku 2003 narodziła się koncepcja wolontariatu w TPG. Koncepcja, która w tak znaczący sposób przyczyniła się do rozwoju stowarzyszenia, rozwoju usług świadczonych osobom głuchoniewidomym. Przez ten czas przewinęło się u nas tylu wspaniałych ludzi. Jedni przeżyli z nami krótką przygodę i powędrowali dalej. Inni zabawili dłużej i stali się specjalistami, tłumaczami-przewodnikami. Niech mi więc będzie wolno przy okazji tego małego, symbolicznego jubileuszu podziękować i złożyć życzenia również tym, którzy w tym dziesięcioletnim okresie wspomagali nas głuchoniewidomych oraz nasze stowarzyszenie. Grzegorz Kozłowski, przewodniczący TPG

6 w Towarzystwie Spotkania z bohaterami życia Pamiętacie o tym, że w Gdańsku przy TPG działają Warsztaty Terapii Zajęciowej? Agata Kirol, ich kierowniczka, opowiada, co u nich słychać. A słychać głosy kilku niezwykłych osób. Są to wolontariusze. Od kilku lat Warsztaty Terapii Zajęciowej przy Pomorskiej JW TPG odwiedzają wolontariusze. Dlaczego poświęcają swój wolny czas? Poświęcam wolny czas? odpowiada zdziwiona Małgorzata. Ja po prostu chętnie się nim dzielę, tym bardziej że sama korzystam podczas wspólnych warsztatów, zajęć czy zabaw. Uczestnicy WTZ to osoby potrzebujące dużo uwagi, pomocy, często dłuższej rozmowy na ważne dla nich tematy. Bywa, że zostaję zagadana, wpuszczona w maliny, ale zawsze świetnie się czuję w towarzystwie podopiecznych TPG. Niejednokrotnie budzą oni mój podziw. Wątpię, że po utracie wzroku mogłabym tyle zdziałać i mimo tylu trudności mieć odwagę wyjść z domu. Wolontariusz tak naprawdę więcej może skorzystać od osoby, której właśnie poświęca swój wolny czas. Wolontariat pozwala spotkać się z bohaterami życia. Wolontariusze pomagają uczestnikom WTZ w bardzo różny sposób. Studentki logopedii kształcą ich wymowę, studentka dietetyki pomaga ustalić zdrowy jadłospis dla każdego. Małgorzata troszczy się o uczestników WTZ podczas zajęć w pracowni ceramicznej, a przy okazji podziwia, z jaką swobodą wielu z naszych podopiecznych radzi sobie z problemami. I słusznie nazywa ich bohaterami życia. 6

7 Wiele osób zmaga się ze schorzeniami sprzężonymi, np. brakiem wzroku oraz epilepsją czy upośledzeniem umysłowym. Mimo codziennych zmagań wszyscy chętnie biorą udział w zajęciach, żartują i ciężko pracują. Jednak bez wolontariuszy, bez dobrych przykładów uczestnikom WTZ na pewno byłoby o wiele trudniej z uśmiechem rozpoczynać zajęcia, ćwiczyć liczenie albo pozmywać po śniadaniu. Niezwykłą osobowością wśród wolontariuszy i prawdziwym wzorem do Wolontariat obu naśladowania jest pani Anna Bik, osoba stronom daje wiele radości. Po lewej: głuchoniewidoma, z niezwykłym bagażem Małgorzata doświadczeń i w znaczącym już wieku. Pani Anna przyjeżdża na WTZ sama. Poruszając się przy pomocy białej laski, z aparatem słuchowym przemierza codziennie wyjątkowo trudny odcinek na trasie Traktu św. Wojciecha do ulicy Bażyńskiego w Oliwie. Jej misją jest pomoc przy wykonywaniu pięknych aniołów ze sznurka sizalowego, szaleńczo kolorowych czarownic z długim nochalem i okolicznościowych zajęcy wielkanocnych. Pani Anna zgodziła się na krótką rozmowę. [Agata Kirol:] Pani Aniu, ma pani stwierdzone dysfunkcje słuchu i wzroku. Jak to możliwe, że osoba niepełnosprawna mimo tylu trudności, z którymi musi codziennie się zmagać, ma jeszcze ochotę na wolontariat? [Anna Bik:] Wolontariat dodaje sił. Z problemami trzeba się zmagać, ale trzeba też cieszyć się życiem każdego dnia. Siedzenie w domu, bez zajęcia i bez ludzi, to śmierć. Obowiązek porannego wyjścia 7

8 z domu i poczucie bycia potrzebnym daje mi radość, chęć do życia i dalszego zmagania się z losem. [AK] Jak to się stało, że została pani wolontariuszem? [AB] Życie zawsze zmuszało mnie do działania. Dzieci, rodzina, zawsze czułam się potrzebna. Wzrok pogorszył się znacznie już 1981 roku, ale cały czas dużo pracowałam jako nauczyciel na świetlicy z dziećmi, w zakładach pracy chronionej. I mimo znacznego stopnia niepełnosprawności ciągle byłam aktywna. Ktoś nawet Pani Ania podczas żartował, że jestem taką kaleką na całej tworzenia aniołków linii. Jestem tak nauczona by żyć, muszę być aktywna. A wolontariat wymaga odwagi, przełamania strachu, pokory i cierpliwości. Mój Anioł Stróż zawsze mi pomaga! Polecam modlić się do swoich Aniołów Stróżów. [AK] Wiem, że spotkanie z przyjaciółmi z WTZ to przyjemność, ale wykonuje tu pani mozolną i trudną pracę. [AB] Na razie szukam terminatorów, uczniów. Póki co, po prostu chwalę się przed uczestnikami WTZ moją pracą. Chcę ich zarazić makramą, tworzeniem ze sznurka różnych nowych stworzeń. [AK] Jest pani matką od aniołów! [AB] Nie tylko. Wyrabiam też kukły do czarownic i zajęcy. A ozdobą zajmują się widzący uczestnicy pod kierunkiem instruktorki Agnieszki. Po liftingu w pracowni rękodzieła, w kolorowych strojach, są naprawdę czarujące. 8

9 [AK] Jakie marzenia ma wolontariusz? [AB] Osobiście chciałabym cały czas mieć siły, pokonywać trudności i bez większych przeszkód dojeżdżać na warsztaty. Poza tym marzę o przyuczeniu nowych wolontariuszy do makramy. Dlatego zapraszam wszystkich chętnych! [AK] Czy wolontariusz ma jakieś wymierne korzyści ze swojej pracy? [AB] Zwłaszcza duchowe, te są najważniejsze. Przebywanie wśród ludzi, poczucie bycia potrzebnym, wspólne radości. Bywa, że mogę uczestniczyć w wycieczkach, wyjściach do teatru czy do kina, na spacery. Chętnie też biesiadujemy podczas różnych uroczystości. Człowiek nie myśli o starości. [AK] Jak zachęcić inne osoby niepełnosprawne, by włączyły się w szeregi wolontariuszy? [AB] Trzeba mieć cel w życiu! Lecz aby go zrealizować, trzeba znaleźć przyjaciół! Wśród ludzi mniej nas boli i w krzyżu, i na duszy. Wolontariusz najpierw korzysta, później pomaga, cały czas jest niezbędny. Nie każdy, tylko ten cierpliwy, miły, spokojny. Należy co rano prosić Boga o pokorę i cierpliwość. Nie można się wywyższać, ale właśnie trochę schować swoje Ja do kieszeni, wyzbyć się pychy. Niezbędny jest ciepły stosunek do ludzi. Proszę napisać koniecznie o tym, że bez wzroku też można być człowiekiem. [AK] Bardzo dziękuję za rozmowę. Życzę wiele radości, zdrowia i mnóstwa pięknych aniołów! Agata Kirol, kierownik WTZ przy Pomorskiej JW TPG 9

10 problem Głuchoniewidomi w rodzinie Zaproponowaliśmy kilkunastu osobom głuchoniewidomym, żeby podzieliły się swoimi przemyśleniami na temat życia rodzinnego. Prosiliśmy o to, bo sami jesteśmy o to często pytani. Wyzwanie przyjął jedynie Krzysztof Gaj. Publikujemy jego tekst z nadzieją, że znajdą się odważni, którzy zechcą kontynuować temat. W radio, telewizji i prasie coraz częściej można się spotkać z audycjami i artykułami poświęconymi osobom ze sprzężonymi dysfunkcjami słuchu i wzroku. Większość z nich ukierunkowana jest na indywidualne postrzeganie świata przez nas. Zainteresowanie dotyczy tego, jak żyjemy, jak rozumiemy, jak odczuwamy takie czy inne zjawisko. Jak odbieramy kolory, jak świat nam się śni, jak czytamy, jak chodzimy. Zdecydowanie zbyt mało uwagi poświęca się natomiast naszemu codziennemu życiu, zwłaszcza temu rodzinnemu. Wręcz można zaryzykować stwierdzenie, że ludziom to się w głowie pomieścić nie może, że głuchoniewidomi mają normalne rodziny. Niewidomi, to jeszcze jakoś da się pojąć, ale żeby głuchoniewidomi, to już wymaga nie lada wyobraźni. Mimo to mamy rodziny i to jest dla nas oczywiste. Gdybyśmy mieli odpowiedzieć na pytanie, jak funkcjonuje w rodzinie głuchoniewidomy, to my odpowiadamy: normalnie. Jest sprawą oczywistą, że jeżeli osoba głuchoniewidoma jest w jakiś sposób aktywna, żyje wśród ludzi, to podlega takim samym 10

11 prawom relacji międzyludzkich. Może się zakochać od pierwszego albo od drugiego wejrzenia, przy czym to wejrzenie to nasz dotyk, zwłaszcza dotyk, ale przecież miłość nie wybiera. Najpiękniejszy jest ten wspaniały poryw serca, najczęściej u ludzi młodych, którzy nie patrzą oczami. Miłość jest ślepa, głosi stare powiedzonko ludowe. A może naprawdę jest głuchoniewidoma? Człowiek zakochany przypomnijmy sobie, jak to u nas było nie widzi żadnych barier, żadnych przeszkód, nie dostrzega możliwych problemów. Na świecie istnieją tylko dwie postacie: ona i on. Swego czasu otrzymałem od Mikołaja książkę Jak wytrzymać ze sobą nawzajem. Ja zaś powiadam: pobieramy się nie dlatego, żeby ze sobą wytrzymywać co za męka do końca życia ale dlatego, że nie możemy bez siebie wytrzymać. Jeszcze inni głoszą, że kocha się kogoś nie za coś, ale mimo wszystko. Nam się wydaje, ba, jesteśmy pewni, że tak właśnie jest. Jeśli amor jest prawdziwy, a do tego dorzucimy jeszcze przygarść caritasu na co dzień, to staniemy się nierozerwalnymi przyjaciółmi na całe życie. No i żeby tego opisu nadmiernie nie rozciągać, to ładne powiedzonko łacińskie brzmi: amicorum omnia comunia przyjaciołom wszystko wspólne. Takim oto prawom podlega więc i osoba głuchoniewidoma, bo ona przecież różni się tylko tym, że dwóch ważnych zmysłów nie ma, ale żyje, czuje, myśli, ma takie same emocje jak widzący i słyszący. Ludzie nie powinni się więc dziwić, że się głuchoniewidomy ożenił, że za mąż dziewczyna wyszła, ale się dziwią i to osoby wykształcone. Albo się litują jak to się jedno wspaniale drugim opiekuje. Taka też właśnie postawa społeczna opiekowania się współmałżonkiem dominuje wśród ogółu. W tym tekście nie będę odpowiadał na pytania typu: a jak pan z tym czy z tamtym sobie radzi, a jak pan wie. My, głuchoniewidomi i niewidomi, spotykamy się z nimi na co dzień i irytują nas one do głębi. Pewnego razu, na marginesie dodam, postanowiłem przetrzymać pytania pewnego neointeligenta i odpowiadać do skutku. Pół godziny 11

12 pytał. W końcu powiedziałem mu: Pan nie chce się dowiedzieć, pan chce udowodnić, że pan jest lepszy, a ja nieszczęśliwy i wtedy to będzie podbudowywało pańską myśl z gatunku «on nieszczęśliwy jednak musi być». Nie zrozumiał albo udawał, że nie rozumie. Dałem spokój. To taki trochę tabloidowy sposób rozumienia świata. Na początku wspomniałem o mediach i jeszcze na chwilę do nich wrócę. My się możemy dowiedzieć o niepełnosprawnych generalnie tyle, że niewidomy zdobył biegun, że pokonał sam siebie, że ci niepełnosprawni są cudowni, a nawet lepsi od nas. Jaki to wspaniały niewidomy tenor gdzieś śpiewał. A już na olimpiadzie dla niepełnosprawnych sportowców coraz częściej spotykam się z postawą, że każdemu tu się medal należy, bo on właśnie pokonał samego siebie, bo nawet na bieżni stanął, a tak mu się, psia kość, z rana nie chciało. Pokonał siebie? Czy gdyby ten niewidomy tenor nie był niewidomy, to też usłyszałby o nim świat? Wątpliwe. Czy to jest dla nas zaszczyt, czy poniżenie? Każdy wie, jak jest naprawdę. Wszystko to piszę dlatego, że te dwie postawy cały czas się gryzą. To samo zresztą jest w polityce lewicowej w przypadku, powiedzmy, parytetu. Musi wejść 50% kobiet i basta. Przecież wszyscy wiedzą, że to jest chore. Normalnie jest tak, że jeśli dana płeć jest tak mądra politycznie, to niech będzie 100% posłanek, chodzi przecież o polityczny talent, a nie o to, czy to będzie kobieta, czy mężczyzna. Zatem nic tak kobietom nie może zaszkodzić, jak tego typu prawa kobiet. Każdy z nas wykorzystuje jakiś atut dla osiągnięcia celu. Problem polega na tym, że w naszym wypadku atutem jest to, że jesteśmy głuchoniewidomi. Należy nam się aplauz, wszelka pomoc, opieka i zrozumienie, wybaczenie wszystkiego, właśnie dlatego. Idąc przez życie zgodnie z tą filozofią, eksponujemy, rzekłbym do granic niewytrzymałości, swoje kalectwo. Obnosimy się z białą laską gdzie tylko można, dajcie mi to czy tamto, bo ja tu jestem niewidomy i jeszcze głuchy. To jedna z naszych postsocjalistycznych wad, musimy ją tępić w sobie niczym chwast. 12

13 Taka postawa najgorsza jest w rodzinie. Bo do tej pory, to otoczenie nam służyło, a teraz mąż czy żona i dzieci, które są uwrażliwiane, uczulane, uświadamiane, jak to tatuś czy mamusia są głuchoniewidomi i to lub tamto trzeba. To nie są wymysły, to są fakty i główne przyczyny problemów w wielu związkach. Kiedy mama mówi do dziecka: Pomóż tacie, bo przecież tata nie widzi i nie słyszy, to postawa patologiczna, która kształtuje wzorzec nieszczęśliwego ojca. Gdy mówi: Pomóż tacie, wiesz, rodzicom zawsze dzieci muszą trochę pomagać, bo w ten sposób wszystkiego się uczą, to postawa normalna, budująca zdrowe relacje w rodzinie, gdzie nie ma ani jednego słowa o tym, że tata jest nieszczęśliwy, więc utrwalania wzorca nieszczęścia również nie ma. Z czasem staje się normalne, że tata nie widzi i nie słyszy. Dlatego tyle napisałem na temat tych relacji, bo często się z nimi spotykam w tzw. środowisku i wśród tych, którzy się zajmują pomocą nam. Z pewnością doświadczył tego niejeden tłumacz-przewodnik czy wolontariusz. A teraz rzecz najstraszniejsza, która świadczy o tym, że rodzina służy li tylko zaspokajaniu naszych potrzeb życiowych. Tą okropnością jest posługiwanie się dziećmi do prowadzania nas. Bardzo ładnie jest to opisane w książce Widnokrąg Wiesława Myśliwskiego, gdzie mały chłopiec prowadzał chorego ojca do lekarza. Wkrótce ojciec umarł na serce, a ludzie mówili do dziecka: chłopak, bo ty źle go prowadzałeś, za szybko szedłeś, za wysoko w górę. Piszę to wszystko i gdzieś w głębi duszy mam nadzieję, że znajdę pozytywny oddźwięk. Jednocześnie zdaję sobie sprawę z tego, że właśnie włożyłem kij w mrowisko. Ale zrobiłem to z pełną świadomością. Póki żyję, będę tłumaczył i namawiał, prosił i ciskał słowne gromy w tych, którzy tej postawy będą próbowali bronić. Znam przykład dwóch rodzin niewidomych jedna posługiwała się dziećmi dla zaspokajania swoich potrzeb (to koszmarne określenie znalazłem na jednej ze stron internetowych naszego środowiska), 13

14 druga unikała tego jak ognia. Gdy szedł ojciec drugiej rodziny, bawiące się na podwórku dzieci rzucały się na niego z radością, bo przyszedł. Gdy szedł ojciec z gatunku dzieci do obsługi, dwójka chowała się po kątach, na wszelki wypadek, żeby nie kazał gdzieś znowu się prowadzić. One z pewnością kochają ojca nie to chciałem napisać, gdyby ktoś nie pojął. One chciały tylko mieć choć trochę dzieciństwa. Dzieci, które nie musiały być dorosłe, żeby się opiekować dorosłym dzieckiem, zawsze do nas przyjdą, bo my dla nich musimy za wszelką cenę stać się pomocni, żeby potem one mogły pomóc nam. Dzieci, które musiały dorosnąć już w wieku trzech lat (straszne, ale słyszałem o takich przypadkach), żeby duże dziecko prowadzić, gdy dorosną, mogą uciekać na nasz widok. To prawda. Potem nawet przysłowiowemu brajlakowi numeru na przystanku nie powiedzą. I tyle da to uwrażliwianie, uckliwianie i trzęsienie się nad swoimi słabościami. Wiele problemów w naszych rodzinach jest spowodowanych trudnościami w załatwianiu prostych życiowych spraw. Dla niewidomego już są trudne, a dla głuchoniewidomego wydają się czasem nie do przeskoczenia. Dlatego tak ważne jest, żeby ten wspaniały pomysł z tłumaczem-przewodnikiem kontynuować. Bo możemy organizować warsztaty, spotkania, wyjście do kina, wyjazd turystyczny i spotkania w klubie, ale to wszystko służy tylko nam. Dzięki pomocy tłumacza-przewodnika człowiek głuchoniewidomy może załatwić wiele spraw, nie musi do tego używać dzieci, rodziny. Bo wiadomo przecież, że rodzina sobie musi pomagać we wszystkim, po to jest ta bliższa i ta dalsza. Bardzo mnie smuci to koszmarne ludowe powiedzonko, że z rodziną to się najlepiej na zdjęciach wychodzi. Wcale tak nie jest i być nie musi, chyba że traktujemy ją jako pomost do załatwiania swoich spraw tak jak wyżej opisałem. Mimo wszystko jednak jeśli się tylko da obstaję przy utrzymaniu tłumaczy-przewodników w pierwszej kolejności, jeśli zdobędziemy środki, bo to jest ze strony TPG najbardziej optymalna i realna po- 14

15 moc. Proszę sobie wyobrazić, ile punktów zyska u żony z małymi dziećmi głuchoniewidomy mąż, gdy przyniesie z tłumaczem- -przewodnikiem większe zakupy, jak zaradniejszy się poczuje. Przecież on może podejmować decyzje, nie musi czekać, aż ktoś mu powie, co ma zrobić i jak będzie wyglądało jutro. W większości przypadków głuchoniewidomi pobierają się z osobą zdrową. Często mnie ludzie zapytują, czy niewidomy żeni się z niewidomą, czy to się da. Da się, ale oczywiście jest dużo trudniej. Gdy mamy widzące dzieci, wtedy konieczna jest pomoc osób widzących, bo wychowamy dzieci widzące, które będą zachowywały się tak, jak gdyby nie widziały. Pomoc przy odrabianiu lekcji za nic nie jesteśmy w stanie tego kontrolować i, rzecz jasna, tak przeze mnie piętnowane odprowadzanie do szkoły rodzica przez dziecko. Ale mimo wszystko przy odrobinie pomocy osób widzących dwoje niewidomych z powodzeniem daje sobie radę w rodzinie, bo te kłopoty z każdym rokiem są mniejsze. Niestety, w przypadku dwóch osób głuchoniewidomych i małych dzieci pełnosprawnych o samodzielności mowy nie ma. I co by tu zrobić? A może babcia, a może dziadek, trochę wujek, trochę ciotka, w rodzinie wszystko jest możliwe. Tylko to ma być pomoc, a nie wykorzystywanie do granic możliwości, bo się należy. Nade wszystko jednak tłumacz-przewodnik, który nam pomaga w sklepach, urzędach, na dworcu, w przychodni. Nie, on nas nie wyręcza, on jest naszym przekaźnikiem i ta zasada była u nas w TPG znakomicie stosowana i mam nadzieję, że jeszcze dobre stare czasy wrócą. Cóż mi na koniec pozostaje napisać? Wszystkiego najlepszego na nowej drodze życia, małżeństwa się nie bójcie, we dwoje łatwiej. Krzysztof Gaj, masażysta z Warszawy 15

16 sylwetki Niech żyje życie Skrót TPG można rozwinąć także jako: Tu Przekraczamy Granice, a Krzysztof Wostal to członek zwyczajny TPG. Gdyby istniała nauka o przekraczaniu granic, Krzysztof mógłby ubiegać się o tytuł profesora. To nie tylko wytrawny podróżnik po świecie, ale też wbrew wszelkim stereotypom właściciel firmy i pracodawca. Nazywam się Krzysztof Wostal. Jestem osobą głuchoniewidomą całkowicie niewidomą i słabosłyszącą. Na co dzień przy poruszaniu się korzystam z białej laski oraz aparatów słuchowych, które ułatwiają mi komunikację z otoczeniem. Urodziłem się jako dziecko słabowidzące i do całkowitej ślepoty dochodziłem stopniowo. Utrata słuchu stała się dla mnie faktem w wieku 26 lat. Uczęszczałem do szkoły podstawowej dla dzieci niewidomych, potem do masowego liceum ogólnokształcącego. Po ukończeniu szkoły średniej usiłowałem zostać masażystą, co się nie udało i co z perspektywy czasu było dla mnie wielkim dobrodziejstwem. W 1993 roku rozpocząłem edukację w Studium Informatycznym i dwa lata później zostałem technikiem informatykiem. Później ukończyłem studia licencjackie na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego, a w roku 2012 uzyskałem dyplom magistra pedagogiki na Wydziale Nauk Społeczno-Pedagogicznych w Wyższej Szkole Pedagogicznej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej. Studia realizowałem, będąc już osobą głuchoniewidomą. 16

17 W listopadzie 1995 roku zacząłem pracować w Domu Pomocy Społecznej w Rudzie Śląskiej, a potem zatrudniłem się w Katowicach w firmie, która zajmowała się m.in. sprzedawaniem dostępu do internetu i źródeł zasilania typu agregaty prądotwórcze, akumulatory, w przedsiębiorstwie zajmującym się dostarczaniem rozwiązań sprzętowych i oprogramowania dla osób niewidomych i słabowidzących, a także w stowarzyszeniu działającym na rzecz niepełnosprawnych. Marzenie o pracy na własny rachunek zrodziło się we mnie już w latach dziewięćdziesiątych. Widziałem, że inni sobie z tym radzą, więc pomyślałem czemu nie ja. Nie myślałem wtedy zbyt poważnie o tym, iż jako osoba z dysfunkcją wzroku mogę mieć jakieś kłopoty czy napotkać przeszkody nie do pokonania. Oczywiście zdawałem sobie sprawę z moich ograniczeń, ale jakoś do końca do mnie nie docierały ich konsekwencje w prowadzeniu biznesu. Pierwszą firmę założyłem w roku Zajmowała się sprzedażą bezpośrednią kosmetyków i chemii gospodarczej. Przez pół roku sporo się nauczyłem, ale działalność nie przynosiła oczekiwanych zysków. Drugą firmą, którą miałem, będąc już osobą głuchoniewidomą, był sklep internetowy. Prowadziłem go około roku ze znajomym, lecz i to przedsięwzięcie zakończyło się fiaskiem. Trzecią firmą była założona w 2005 roku firma szkoleniowa, która upadła dwa lata później, gdyż ze względu na brak wzroku nie byłem w stanie poradzić sobie ze sprawami księgowymi, a nie miałem możliwości zatrudnienia księgowej czy wynajęcia biura rachunkowego. Poza tym zaczął się wtedy nowy i bardzo ciekawy okres w moim życiu zawodowym. Dostałem pracę w ALTIX (firmie prowadzonej przez osoby niewidome i zatrudniającej niewidomych oraz słabowidzących), poznałem wielu profesjonalistów i wiele się nauczyłem. Cieszyła mnie odpowiedzialność, która spoczywała na moich barkach. Jako kierownik oddziału firmy w Katowicach tworzyłem go od podstaw. Cieszyłem się też z możliwości współpracy z Markiem Kalbar- 17

18 czykiem, który jest świetnym przykładem na to, że można prowadzić i rozwijać firmę mimo ograniczeń wynikających z braku wzroku. W grudniu 2009 roku podczas luźnej wymiany myśli z koleżanką doszliśmy do wniosku, że powinniśmy spróbować czegoś razem. Ona szkoli niepełnosprawnych w tym intelektualnie od kilku lat, jej mąż jest nauczycielem, ja też mam doświadczenie w branży szkoleniowej. Wierzyłem, że się uda. Założyliśmy dwie firmy, które ze sobą kooperowały. Skorzystaliśmy z dotacji na uruchomienie działalności gospodarczej w powiatowych urzędach pracy. 1 czerwca 2010 roku moja firma szkoleniowa, czyli Instytut Edukacji i Rozwoju ALFA PRIM, zaczęła działać i w tym dniu wystawiona została pierwsza faktura. W lipcu zatrudniłem pierwszą osobę, która na pełny etat pracuje do dziś. W tym samym miesiącu firma realizowała już pierwsze większe zlecenie szkoleniowe. Potem były następne zlecenia i następni pracownicy. Przychodzili z różnym bagażem doświadczeń zawodowych i życiowych. Jedni pozostali, inni poszli swoją drogą. Są to zarówno osoby z niepełnosprawnością sensoryczną, jak i pełnosprawne. Najistotniejsze w doborze zespołu jest ocenienie i dopasowanie kwalifikacji. Firma prowadzi bowiem kursy dla seniorów i osób niepełnosprawnych oraz szkolenia dotyczące niepełnosprawności, podnoszące dostępność usług i polepszających obsługę tych grup społecznych. Były takie momenty, że pracownicy zarabiali, a ja dokładałem z innych źródeł do firmy. Były też chwile, gdy moja przyjaciółka pożyczała mi pieniądze na dalszy rozwój. Przez cały czas wierzyłem, że przedsięwzięcie się uda. To bardzo ważne, by wierzyć w sukces i nie poddawać się przy pierwszych niepowodzeniach. Warto też mieć kogoś, z kim można o tym porozmawiać, kto wysłucha, doradzi, doda odwagi i pomoże przetrwać najtrudniejsze. Mając problemy ze wzrokiem i słuchem, trzeba mieć obok siebie zaufaną osobę. Ja mam przyjaciół i współpracowników, którzy są moją opoką. 18

19 Daria, dyrektor działu szkoleń Jestem osobą zupełnie niewidomą od 16. roku życia. Zawsze chciałam pracować w służbie zdrowia jako lekarz lub pielęgniarka. Niestety życie zweryfikowało moje plany i marzenia. Na studiach informatycznych podjęłam decyzję, że medycyna będzie moim hobby, a nauczanie źródłem dochodu. Muszę jednak stwierdzić, że tak mnie to wciągnęło, że stało się moją drugą pasją. Pierwsze szkolenia rozpoczęłam już w roku Było ciężko, bo brakowało wskazówek, jak szkolić osoby niewidome, słabowidzące lub takie, które mają dodatkową niepełnosprawność. Były to początki działalności szkoleniowej finansowanej przez PFRON. Sami musieliśmy sobie wypracować metody pracy i współpracy z kursantami. Wychodziło mi to coraz lepiej. Z każdym rokiem miałam więcej uczniów. Podróże mnie nie odstraszały. Przyjemnie było robić coś, co przynosi zarówno satysfakcję, jak i dochód. W firmie ALFA PRIM pracuję od początku jej istnienia. Nadal bardzo lubię to, co robię, sprawia mi to wiele satysfakcji i przyjemności. Mam świadomość, że obie strony czerpią korzyści z mojej pracy. Kursanci, bo staram się im przekazać jak najwięcej wiedzy w jak najbardziej przystępny sposób i udowodnić, że nie widząc, też można pracować, spełniać się zawodowo i w życiu prywatnym. Ja, bo wyjeżdżając w odległe miejsca, poznaję nowe otoczenie, poznaję nowych ludzi. Czasem są niezwykli, bardzo interesujący, a czasem zwykli, gdzieś się śpieszący, nierozumiejący, jak to: osoba niewidoma jedzie x kilometrów do pracy, podczas gdy widzącemu się nie chce. Ponieważ zdarza mi się szkolić różne osoby, nierzadko ze sprzężoną niepełnosprawnością, uczę się na tych zajęciach pokory i dystansu do samej siebie. Niejednokrotnie muszę też zaznajomić się z jednostką chorobową, na którą cierpi kursant, aby dobrze wykonać swoją pracę. Często wspieram się opinią fachowców, jak 19

20 podejść do takiej czy innej osoby. Podczas szkoleń po prostu uczymy się siebie nawzajem. Kiedy podczas szkolenia indywidualnego wchodzimy do domu ucznia, to tak, jakbyśmy z nim mieszkali przez kilka godzin dziennie, przez jakieś dwa tygodnie. Jesteśmy świadkami różnych zdarzeń, różnych sytuacji rodzinnych, czasem wesołych, a czasem dramatycznych. Miałam taki przypadek, że zaangażowałam się w sytuację kursanta zupełnie niewidomego, bez wykształcenia, bez dochodu. Chciałam mu pomóc, zrobiłam to, a on potem wypytywał, ile na tym zarobiłam. Bolało, ale też nauczyło, że trzeba zachować zdrowy dystans. To jest bardzo trudne. Barbara, specjalista ds. przetwarzania danych przetargowych Moja praca polega na przesiewaniu przetargów dla firmy pod kątem szkoleń. Pracuję w domu na udźwiękowionym komputerze. Dostałam szansę na pracę, mimo że jestem osobą całkowicie niewidomą (mam poczucie światła) i jednocześnie słabosłyszącą. Wielu pracodawców boi się zatrudniać takie osoby. Praca ta daje mi satysfakcję, że mogę robić coś pożytecznego. Mam możliwość na lepsze, godne życie. Część wynagrodzenia przeznaczam na zakup sprzętu rehabilitacyjnego. Katarzyna, asystentka prezesa Praca w naszej firmie daje mi dużo satysfakcji. Wciąż się uczę czegoś nowego. Atmosfera jest przyjazna, życzliwa wszyscy wzajemnie sobie pomagamy oraz się wspieramy, a wszelkie nieporozumienia staramy się szybko rozwiązywać. Popełniamy czasem błędy, ale dzięki nim się uczymy. 20

Lista zwycięzców 30 zł na start z BZWBK24 mobile

Lista zwycięzców 30 zł na start z BZWBK24 mobile Lista zwycięzców 30 zł na start z BZWBK24 mobile KRYSTYNA S. KRYSTYNA C. EDWARD F. KAROLINA C. WOJCIECH T. JANINA F. FRANCISZKA G. HENRYK H. MIROSŁAW W. JULI BARBARA H. CELINA Ł. STANISŁAW K. HELENA S.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

JESTEM DOROSŁY - CHCĘ PRACOWAĆ

JESTEM DOROSŁY - CHCĘ PRACOWAĆ Wojciech Otrębski Ewa Domagała-Zyśk Bożena Sidor-Piekarska JESTEM DOROSŁY - CHCĘ PRACOWAĆ Program zajęć przygotowujących młodzież z niepełnosprawnością umysłową do funkcjonowania w sytuacji pracy PRZEWODNIK

Bardziej szczegółowo

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ 1 Drogi Czytelniku! Życzymy Ci przyjemnej lektury Szkolnego Newsa. Zachęcamy do refleksji nad pytaniem

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Szkolny Klub Wolontariatu. Zespół Szkół Mechanicznych

Szkolny Klub Wolontariatu. Zespół Szkół Mechanicznych Szkolny Klub Wolontariatu Zespół Szkół Mechanicznych Ważny jest rodzaj pomocy, Którą się ofiaruję, Ale jeszcze ważniejsze od tego jest serca Z jakim tej pomocy się udziela Jan Paweł II Przesłanie Papieża

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

Wywiady. Pani Halina Glińska. Tancerka, właścicielka sklepu Just Dance z akcesoriami tanecznymi

Wywiady. Pani Halina Glińska. Tancerka, właścicielka sklepu Just Dance z akcesoriami tanecznymi Wywiady Pani Aleksandra Machnikowska Przedsiębiorca od 2009 roku, najpierw w spółce cywilnej prowadziła sklep Just Dance. Od 2012 roku prowadzi restaurację EL KAKTUS. W styczniu 2014 restauracja EL KAKTUS

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ Tematy i zagadnienia (cele edukacyjne) 1. Wybór samorządu klasowego prawa i obowiązki ucznia -kształtowanie postaw patriotycznych i świadomości

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

Wielkie Powroty. Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych.

Wielkie Powroty. Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych. Wielkie Powroty Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych. Wielkie Powroty Rolf Benirschke twórca programu Po operacji wyłonienia stomii, która odbyła się w 1979 r., Rolf wrócił do profesjonalnej

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

Weź sprawy w swoje ręce www.tpg.org.pl

Weź sprawy w swoje ręce www.tpg.org.pl Weź sprawy w swoje ręce www.tpg.org.pl Projekt Wsparcie osób głuchoniewidomych na rynku pracy współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Szanowni Państwo, Towarzystwo

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Jak się komuś pomoże, to zyskuje się poczucie, że życie ma sens, że służy czemuś pożytecznemu. Siba Shakib

Jak się komuś pomoże, to zyskuje się poczucie, że życie ma sens, że służy czemuś pożytecznemu. Siba Shakib Jak się komuś pomoże, to zyskuje się poczucie, że życie ma sens, że służy czemuś pożytecznemu. Siba Shakib www.zs.korczak.prudnik.pl 12 1 Komisja Europejska ogłosiła 2011 rok Europejskim Rokiem Wolontariatu

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

Biblioterapia w praktyce. Poradnik dla nauczycieli, wychowawców i terapeutów

Biblioterapia w praktyce. Poradnik dla nauczycieli, wychowawców i terapeutów Biblioterapia w praktyce Poradnik dla nauczycieli, wychowawców i terapeutów Biblioterapia w praktyce Poradnik dla nauczycieli, wychowawców i terapeutów pod redakcją Eweliny J. Koniecznej Oicyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO

Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Ustrzykach Dolnych Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO program integrujący klasę. Autor programu mgr Ewa Lejowska Ustrzyki

Bardziej szczegółowo

Każdy patron. to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie. Pani Ania. Mądra, dobra. i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca

Każdy patron. to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie. Pani Ania. Mądra, dobra. i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca Autor wiersza: Anna Sobotka PATRON Każdy patron to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie Pani Ania. Mądra, dobra i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca uszczęśliwić mnie umiała. Myśli moje do Niej

Bardziej szczegółowo

Jadwiga Stasica. Matematyka. 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III

Jadwiga Stasica. Matematyka. 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III Jadwiga Stasica Matematyka 160 pomysłów na zajęcia zintegrowane w klasach I III Kraków 2008 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2001 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Agata Fuks

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ?

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ? Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ? CELE DYDAKTYCZNO-WYCHOWAWCZE: Po przeprowadzonej lekcji uczniowie i uczennice: umieją określić pojęcie

Bardziej szczegółowo

Osoba z niepełnosprawnością opieka, terapia, wsparcie

Osoba z niepełnosprawnością opieka, terapia, wsparcie Osoba z niepełnosprawnością opieka, terapia, wsparcie pod redakcją Ditty Baczały Jacka J. Błeszyńskiego Marzenny Zaorskiej Toruń 2009 Spis treści Wstęp.....................................................

Bardziej szczegółowo

Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia.

Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia. Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia. Poniższy kwestionariusz został stworzony w ramach projektu AWAKE Starzenie się oparte na wiedzy i doświadczeniu (ang. Aging With Active Knowledge and Experience),

Bardziej szczegółowo

WOLONTARIAT PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY

WOLONTARIAT PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY Człowiek jest wspaniałą istotą nie z powodu dóbr, które posiada, ale jego czynów. Nie ważne jest to co się ma, ale czym się dzieli z innymi - Jan Paweł II PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY WOLONTARIAT - program społeczny

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie!

AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie! AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie! Witaj w AKADEMII PRZYSZŁOŚCI Cieszę się, że aplikujesz, by zostać wolontariuszem AKADEMII PRZYSZŁOŚCI. Misją AKADEMII jest inspirowanie do wzrastania, by każdy wygrywał

Bardziej szczegółowo

Podnoszę swoje kwalifikacje

Podnoszę swoje kwalifikacje Podnoszę swoje kwalifikacje Dorota Marszałek Podejmując działania edukacyjne musisz brać pod uwagę fakt, iż współczesny rynek pracy wymaga ciągłego dokształcania i rozwoju od wszystkich poszukujących pracy,

Bardziej szczegółowo

ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych

ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych w różnych obszarach funkcjonowania Szkolenie z zakresu rehabilitacji podstawowej 3-23 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia na rozgrzewkę

Ćwiczenia na rozgrzewkę Ćwiczenia na rozgrzewkę DOKĄD ZMIERZA EDUKACJA XXI WIEKU? Co ma wspólnego uczenie się z wielbłądem doprowadzonym do wodopoju? Oroooo czyli o różnych aspektach tworzenia atmosfery sprzyjającej uczeniu

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 3 MAŁA KONWENCJA PRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 3 MAŁA KONWENCJA PRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Scenariusz lekcji wychowawczej nr 3 MAŁA KONWENCJA PRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Cele: zapoznanie z pojęciem prawa człowieka/osób z niepełnosprawnością zapoznanie z podstawowymi prawami osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

Temat: Skutki zażywania alkoholu-wywiad z ekspertem

Temat: Skutki zażywania alkoholu-wywiad z ekspertem Scenariusz 13 Te zajęcia poświęcone są spotkaniu uczniów z osobą, którą bezpośrednio dotknęła choroba alkoholizmu. Może to być członek klubu AA, ewentualnie ktoś, kto pracuje z ludźmi uzależnionymi np.:

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

Wszelkie prawa zastrzeżone. Matko. córki. Konferencja Kobieta jest trendy 5 marca 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone. Matko. córki. Konferencja Kobieta jest trendy 5 marca 2015 Wszelkie prawa zastrzeżone Matko córki Konferencja Kobieta jest trendy 5 marca 2015 Co się zmieniło? 14%-> 40% 44% 25-34 latków mieszka z rodzicami Wzrosła w latach 2002-2014 liczba 30-34-letnich Polaków

Bardziej szczegółowo

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 LEARNIT KOBIETY W IT EMANUELA (IT) Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Projekt lub publikacja odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autora i Komisja Europejska

Bardziej szczegółowo

20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach. Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny

20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach. Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny 20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny Kiedy się uczymy, emocje są niezwykle ważne. Gdybyśmy uczyli się tylko biorąc suche fakty, które

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII

SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII W dniach 24 lipca- 6 sierpnia 2011r. uczestniczyłam w kursie metodycznojęzykowym pt. Teachers of English Course w ramach programu Comenius-

Bardziej szczegółowo

Głos Jutrzenki. Już w tym numerze: *Wywiad z Panią Ewą Żylińskąpracownikiem

Głos Jutrzenki. Już w tym numerze: *Wywiad z Panią Ewą Żylińskąpracownikiem Głos Jutrzenki 1 grudnia 2011 Już w tym numerze: *Wywiad z Panią Ewą Żylińskąpracownikiem socjalnym. *Andrzejki w Jutrzence *Chrzciny Amandy, Miłosza i Anastazji. I inne artykuły Andrzejki 2011! Dnia 25.11.2011

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze sklepem przez telefon

Rozmowa ze sklepem przez telefon Rozmowa ze sklepem przez telefon - Proszę Pana, chciałam Panu zaproponować opłacalny interes. - Tak, słucham, o co chodzi? - Dzwonię w imieniu portalu internetowego AmigoBONUS. Pan ma sklep, prawda? Chciałam

Bardziej szczegółowo

Dom Ani Mój dom znajduje się w niewielkiej wsi 20km od Ostródy. Dla mnie jest miejscem niezwykłym, chyba najwspanialszym na świecie. To z nim wiążą się moje przeżycia z dzieciństwa, gdyż mieszkam tu od

Bardziej szczegółowo

SZKOLNE KOŁO WOLONTARIATU

SZKOLNE KOŁO WOLONTARIATU ZESPÓŁ SZKÓŁ PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO w KRAKOWIE TECHNIKUM PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO NR 22, TECHNIKUM UZUPEŁNIAJĄCE DLA DOROSŁYCH NR 19, ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 23 31-157 Kraków, Pl. Matejki 11, tel. 12

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE 1 Podstawy prawne szkolnego programy wychowawczego Podstawą do sporządzenia niniejszego programu stanowią następujące

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI STANDARD PIERWSZY (Wypełnić na podstawie arkuszy I i II) Rok szkolny 2012/2013

RAPORT Z EWALUACJI STANDARD PIERWSZY (Wypełnić na podstawie arkuszy I i II) Rok szkolny 2012/2013 RAPORT Z EWALUACJI STANDARD PIERWSZY (Wypełnić na podstawie arkuszy I i II) Rok szkolny 2012/2013 Wymiar I - Upowszechnianie koncepcji szkoły promującej zdrowie i znajomość tej koncepcji w społeczności

Bardziej szczegółowo

PARTNERSTWO DLA OSÓB GŁUCHONIEWIDOMYCH

PARTNERSTWO DLA OSÓB GŁUCHONIEWIDOMYCH Obojętność i lekceważenie często wyrządzają więcej krzywd niż jawna niechęć - Joanne Kathleen Rowling PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY PARTNERSTWO DLA OSÓB GŁUCHONIEWIDOMYCH - program społeczny Fundacji Wspólna Droga

Bardziej szczegółowo

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Anita Duda nauczyciel Szkoły Podstawowej Nr 47 im. Jana Klemensa Branickiego w Białymstoku Białystok, II semestr roku szkolnego 2015/2016 Wszyscy chcemy, aby

Bardziej szczegółowo

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją?

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? test, BONUS SPECJALNY dla czytelniczek i klientek Inkubatora Kobiecych Pasji Autorka testu: Grażyna Białopiotrowicz Jaki jest poziom Twojej

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

Ja jako nauczyciel/nauczycielka

Ja jako nauczyciel/nauczycielka Zwracam się do Państwa z prośbą o wypełnienie niniejszej ankiety. Ma ona na celu ustalenie w jakim stopniu Państwa oczekiwania dotyczące uczestnictwa w projekcie zostały spełnione. Ankieta jest anonimowa.

Bardziej szczegółowo

PUOLA. Zaangażuj się!

PUOLA. Zaangażuj się! PUOLA Zaangażuj się! Mannerheimin Lastensuojeluliiton Varsinais-Suomen piiri ry Perhetalo Heideken (dom rodzinny Heideken) Sepänkatu 3 20700 Turku Tel. +358 2 273 6000 info.varsinais-suomi@mll.fi varsinaissuomenpiiri.mll.fi

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto być wolontariuszem?

Dlaczego warto być wolontariuszem? Dlaczego warto być wolontariuszem? Opiekun: -p. Izabella Szablewska. Autorki: -Anna Błesnowska, -Barbara Janowicz, -Joanna Nowak, -Karolina Konieczna, -Karolina Kozak. Czym jest wolontariat? Wolontariat

Bardziej szczegółowo

WITAMY WAS W NEWSLETTERZE SEKCJI DS. WOLONTARIATU MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY RODZINIE W KIELCACH!

WITAMY WAS W NEWSLETTERZE SEKCJI DS. WOLONTARIATU MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY RODZINIE W KIELCACH! NEWSLETTER 04/2016 WITAMY WAS W NEWSLETTERZE SEKCJI DS. WOLONTARIATU MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY RODZINIE W KIELCACH! KOCHANI! Przed nami pierwsza w Kielcach gra miejska pn. Warto być dobrym! 19 maja 2016

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 706/13 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 6 czerwca 2013 r.

Zarządzenie Nr 706/13 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 6 czerwca 2013 r. Zarządzenie Nr 706/13 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie rozstrzygnięcia otwartego konkursu ofert na realizację w roku 2013 zadań z zakresu rehabilitacji społecznej osób. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk Zmiana przekonań ograniczających Opracowała Grażyna Gregorczyk Główny wpływ na nasze emocje mają nasze przekonania na temat zaistniałych faktów (np. przekonania na temat uprzedzenia do swojej osoby ze

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS I. Założenia podstawowego modułu szkoleniowego dla AON 2 II. Warsztat

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WYCHOWAWCZY I PROFILAKTYKI ZESPOŁU PLACÓWEK SPECJALNYCH W LEGNICY OŚRODEK REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZY ROK SZKOLNY 2015/2016

ROCZNY PROGRAM WYCHOWAWCZY I PROFILAKTYKI ZESPOŁU PLACÓWEK SPECJALNYCH W LEGNICY OŚRODEK REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZY ROK SZKOLNY 2015/2016 ROCZNY WYCHOWAWCZY I PROFILAKTYKI ZESPOŁU PLACÓWEK SPECJALNYCH W LEGNICY OŚRODEK REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZY ROK SZKOLNY 2015/2016 1 I. Prawa człowieka Koordynator: Gabriela Bożek, Anna Popławska, Elżbieta

Bardziej szczegółowo

Zuzanna Kordzińska-Młynarska

Zuzanna Kordzińska-Młynarska Zuzanna Kordzińska-Młynarska Mały nadpobudliwy człowiek Zuzanna Kordzińska-Młynarska Mały nadpobudliwy człowiek Krokowa 2006 Mały nadpobudliwy człowiek. Zuzanna Kordzińska-Młynarska Wszystkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Olinek - ośrodek naszych marzeń

Olinek - ośrodek naszych marzeń W ośrodku, który niebawem będzie obchodził swoje czwarte urodziny, prowadzona jest Oczekiwanie na narodziny upragnionego dziecka to jedna z najpiękniejszych chwil w życiu każdej rodziny. Cud narodzin i

Bardziej szczegółowo

Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie

Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie Celem jest współpraca przedszkola z instytucjami i organizacjami działającymi w środowisku lokalnym dla obopólnej korzyści. 1 Początki Od bardzo dawna

Bardziej szczegółowo

Życzliwość na co dzień

Życzliwość na co dzień Życzliwość na co dzień Codziennie na swojej drodze mijamy setki ludzi - w pracy, szkole, na ulicach, w sklepach i w komunikacji miejskiej. Czy nie byłoby nam wszystkim milej i łatwiej, gdybyśmy byli dla

Bardziej szczegółowo

POZNAJMY SIĘ DOM TŁUMACZEŃ SOWA

POZNAJMY SIĘ DOM TŁUMACZEŃ SOWA POZNAJMY SIĘ DOM TŁUMACZEŃ SOWA Szanowni Klienci, z nadzieją na dalszą owocną współpracę, chcielibyśmy w ten nietypowy sposób podziękować za okazane nam zaufanie i korzystanie z naszych usług. Pragniemy

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Podkowiańskiego Liceum Ogólnokształcącego nr 60

Program Wychowawczy Podkowiańskiego Liceum Ogólnokształcącego nr 60 Program Wychowawczy Podkowiańskiego Liceum Ogólnokształcącego nr 60 Motto: Takie będą Rzeczypospolite jakie ich młodzieży chowanie. Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego Stanisława Staszica Pogram wychowawczy

Bardziej szczegółowo

Pielgrzymka,18.01. 2013. Kochana Mamo!

Pielgrzymka,18.01. 2013. Kochana Mamo! Pielgrzymka,18.01. 2013 Kochana Mamo! Na początku mego listu chciałbym Ci podziękować za wiedzę, którą mi przekazałaś. Wiedza ta jest niesamowita i wielka. Cudownie ją opanowałem i staram się ją dobrze

Bardziej szczegółowo

Program zajęć językowych

Program zajęć językowych Załącznik nr 6 Program zajęć językowych I. Wstęp A. Ogólna charakterystyka programu Nauczanie języka angielskiego jest ściśle związane z edukacyjnymi zadaniami szkoły w każdym zakresie, tj. w zakresie

Bardziej szczegółowo

Jak motywować uczniów do nauki

Jak motywować uczniów do nauki Jak motywować uczniów do nauki Właściwa nagroda/ pochwała zawiera konkretne i precyzyjne informacje, które dokładnie wskazują, co dziecko osiągnęło, w czym się poprawiło docenianie nie tylko końcowego

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut.

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut. Scenariusz zajęć Temat: Spotkanie z Innym. Tolerancja Cele: uświadomienie uczniom obecności w społeczeństwie osób z problemami komunikacyjnymi, nabycie umiejętności posługiwania się metodami komunikacji

Bardziej szczegółowo

Olsztyńskie Dni Przedsiębiorczości. Martyna Mikunda

Olsztyńskie Dni Przedsiębiorczości. Martyna Mikunda Olsztyńskie Dni Przedsiębiorczości Akademickiej Martyna Mikunda PROFIL DZIAŁALNOŚCI Zabiegi kosmetyczne twarzy Zabiegi pielęgnacyjne dłoni i stóp, Stylizacja paznokci, Makijaże Pomysł na studia Od

Bardziej szczegółowo

Dzieci lubią książki! Czytanie wrażeniowe w ruchu, w tańcu i w zabawie

Dzieci lubią książki! Czytanie wrażeniowe w ruchu, w tańcu i w zabawie Dzieci lubią książki! Czytanie wrażeniowe w ruchu, w tańcu i w zabawie Seminarium dla nauczycieli wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej ZCDN, 4 października 2014 r. Maria Twardowska Czy

Bardziej szczegółowo

Pomorska Akademia Kulinarna

Pomorska Akademia Kulinarna Pomorska Akademia Kulinarna Dlaczego powstała Akademia? Niestety dawno już minęły czasy, gdy wspólne, wielopokoleniowe gotowanie stanowiło ważny domowy rytuał, w czasie którego rodzinne tradycje i przepisy

Bardziej szczegółowo

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami.

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami. Współczesne przedszkola są otwarte na potrzeby rodziców i dzieci, dlatego też podejmują wiele inicjatyw i działań własnych, których celem jest podnoszenie jakości pracy placówki, a co za tym idzie podniesienie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

Wizyta w Gazecie Krakowskiej

Wizyta w Gazecie Krakowskiej Wizyta w Gazecie Krakowskiej fotoreportaż 15.04.2013 byliśmy w Gazecie Krakowskiej w Nowym Sączu. Dowiedzieliśmy, się jak ciężka i wymagająca jest praca dziennikarza. Opowiedzieli nam o tym pan Paweł Szeliga

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ:

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: Bezpłatne zajęcia dodatkowe w Twojej szkole dowiedz się więcej!!!! Projekt

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE PROFESJONALNEJ PRACY WOLONTARIATU UCZNIOWSKIEGO NASZEJ SZKOŁY

PODSUMOWANIE PROFESJONALNEJ PRACY WOLONTARIATU UCZNIOWSKIEGO NASZEJ SZKOŁY Rzeszów, dnia 14.06.2014 r. PODSUMOWANIE PROFESJONALNEJ PRACY WOLONTARIATU UCZNIOWSKIEGO NASZEJ SZKOŁY W dniu 14.06.2014r. (sobota) zorganizowałam piknik australijski w nagrodę dla uczniów pracujących

Bardziej szczegółowo

Witaj pierwsza klaso!

Witaj pierwsza klaso! Witaj pierwsza klaso! Aktywność sześciolatka w przedszkolu i w szkole: Przedszkole - dziecko: rozwija się emocjonalnie i społecznie, rozwija motorykę dużą i małą, rozwija pamięć, myślenie, spostrzegawczość,

Bardziej szczegółowo

1 otwarte (własna wypowiedź respondenta na zadane pytanie) 1 półotwarte (wybór odpowiedzi oraz swobodna wypowiedź odnośnie badanego zagadnienia).

1 otwarte (własna wypowiedź respondenta na zadane pytanie) 1 półotwarte (wybór odpowiedzi oraz swobodna wypowiedź odnośnie badanego zagadnienia). Sprawozdanie z przeprowadzonego badania ewaluacyjnego wśród rodziców dzieci biorących udział w projekcie ECHO-NAUKA wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci z klas nauczania zintegrowanego ze Szkoły Podstawowej

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

ANKIETA EWALUACYJNA UCZESTNIKA

ANKIETA EWALUACYJNA UCZESTNIKA Projekt: Dwa modele wsparcia zawodowego absolwentów szkół wyższych nr 2013-1-PL1-LEO02-37513 Projekt jest realizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach programu Uczenie się przez całe

Bardziej szczegółowo

Strona 1. SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY. Warszawa 2015/16

Strona 1. SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY. Warszawa 2015/16 Strona 1 SZKOŁA PODSTAWOWA nr 143 im. STEFANA STARZYŃSKIEGO w WARSZAWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY Warszawa 2015/16 Strona 2 PODSTAWA PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO SZKOŁY Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie projektu

Podsumowanie projektu Podsumowanie projektu ESF01-2013 1 PL1 LEO01 37042 Uczniowie z Malborka wybierają zawody z przyszłością Prezentacja: Michalina Mościszko Projekt: Staże i praktyki zagraniczne dla osób kształcących się

Bardziej szczegółowo

BAŚNIOWE PODRÓŻE PO ŚWIECIE

BAŚNIOWE PODRÓŻE PO ŚWIECIE ... "Wszystko, co we mnie dobre, zawdzięczam książce" Maksym Gorki BAŚNIOWE PODRÓŻE PO ŚWIECIE INNOWACJA O CHARAKTERZE PROGRAMOWYM Opracowała: mgr Iwona Zawadzka (nauczyciel dyplomowany) 1 Niestety można

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH Bieg wydarzeń jest tak szybki, że jeśli nie znajdziemy sposobu na to, aby widzieć dzień jutrzejszy, trudno się spodziewać, abyśmy rozumieli dzień dzisiejszy. Dean Rusk PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH GIMNAZJUM

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczno Wychowawczy o Charakterze Biblioterapeutycznym. dla I Etapu Edukacyjnego i Zespołów Edukacyjno Terapeutycznych

Program Profilaktyczno Wychowawczy o Charakterze Biblioterapeutycznym. dla I Etapu Edukacyjnego i Zespołów Edukacyjno Terapeutycznych Program Profilaktyczno Wychowawczy o Charakterze Biblioterapeutycznym dla I Etapu Edukacyjnego i Zespołów Edukacyjno Terapeutycznych /CZARODZIEJSKIE BAJKI/ na rok 2006 2009. Opracował zespół w składzie:

Bardziej szczegółowo

Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział Terenowy Warszawa-Ochota ul. Grójecka 79 Warszawa 02-094 www.szansa.warszawa.

Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział Terenowy Warszawa-Ochota ul. Grójecka 79 Warszawa 02-094 www.szansa.warszawa. Kilka słów o Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział Terenowy Warszawa-Ochota ul. Grójecka 79 Warszawa 02-094 www.szansa.warszawa.pl Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu

5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu 5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu Jak zarządzać zmianą w życiu osobistym i w pracy www.dorotasoida.pl 5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu Jak zarządzać zmianą w życiu osobistym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO WOLONTARIATU

PROGRAM SZKOLNEGO WOLONTARIATU PROGRAM SZKOLNEGO WOLONTARIATU Chcemy Pomagać Ważny jest rodzaj pomocy, którą się oferuje, ale jeszcze ważniejsze od tego jest serce, z jakim tej pomocy się udziela Jan Paweł II 1 Okres nauki w szkole

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ

SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ SZKOLNY PROGRAM EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Kowalach Oleckich opracował zespół w składzie: Jadwiga Lizanowicz Mirosław Mularczyk Teresa Truchan Urszula Kołodzińska Kluczem

Bardziej szczegółowo

Katedra Marketingu. Wydział Zarządzania. Koło Naukowe Komunikacji Marketingowej PRYZMAT

Katedra Marketingu. Wydział Zarządzania. Koło Naukowe Komunikacji Marketingowej PRYZMAT Katedra Marketingu Wydział Zarządzania Koło Naukowe Komunikacji Marketingowej PRYZMAT Drogi studencie! Dziękujemy, że zainteresowała Cię oferta Katedry Marketingu Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego!

Bardziej szczegółowo

grudzień2013/styczeń2014 numer 9

grudzień2013/styczeń2014 numer 9 Wyższa Szkoła Edukacji i Terapii Wydział Zamiejscowy w Szczecinie grudzień2013/styczeń2014 numer 9 Goniometr czyli co, gdzie, kiedy w Wydziale Zamiejscowym w Szczecinie WSEiT Grudzień i styczeń obfitował

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA Z ZAKRESU OBSŁUGI KLIENTA

PROGRAM SZKOLENIA Z ZAKRESU OBSŁUGI KLIENTA VAL Gee JEFF Gee PROGRAM SZKOLENIA Z ZAKRESU OBSŁUGI KLIENTA Ćwiczenia, formularze, wskazówki dla prowadzącego Zestaw z CD WARSZAWA 2011 Spis treści Zestawienie sesji szkoleniowych według celu szkolenia...............

Bardziej szczegółowo

DZIEŃ ZA DNIEM, CZYLI TYDZIEŃ GODNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W RUDZIE ŚLĄSKIEJ

DZIEŃ ZA DNIEM, CZYLI TYDZIEŃ GODNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W RUDZIE ŚLĄSKIEJ DZIEŃ ZA DNIEM, CZYLI TYDZIEŃ GODNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W RUDZIE ŚLĄSKIEJ Powiatowy Urząd Pracy w Rudzie Śląskiej już po raz trzeci aktywnie uczestniczył w obchodach Tygodnia

Bardziej szczegółowo

Te słowa towarzyszą młodym ludziom uczniom Zespołu Szkół nr 7 w Tychach, którzy od września ubiegłego roku tworzą...

Te słowa towarzyszą młodym ludziom uczniom Zespołu Szkół nr 7 w Tychach, którzy od września ubiegłego roku tworzą... Niech nasza droga będzie wspólna. Niech nasza modlitwa będzie pokorna. Niech nasza miłość będzie potężna. Niech nasza nadzieja będzie większa od wszystkiego, co się tej nadziei może sprzeciwiać. Jan Paweł

Bardziej szczegółowo