Recenzenci: prof. zw. dr hab. Edyta Gruszczyk-Kolczyńska prof. zw. dr hab. Jan Piskurewicz. Redakcja: Maciej Igielski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Recenzenci: prof. zw. dr hab. Edyta Gruszczyk-Kolczyńska prof. zw. dr hab. Jan Piskurewicz. Redakcja: Maciej Igielski"

Transkrypt

1

2

3 Copyright by Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2011 Recenzenci: prof. zw. dr hab. Edyta Gruszczyk-Kolczyńska prof. zw. dr hab. Jan Piskurewicz Redakcja: Maciej Igielski Projekt okładki: Tadeusz Kuczyński ISBN Skład tekstu: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Warszawa, ul. Dewajtis 5, tel. (22) ; fax (22) Druk i oprawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna Adam Warszawa, ul. Rolna 191/193 tel. (22) , (22) , tel./fax (22)

4 Spis treści Wprowadzenie Główne wydarzenia z życia Matki Elżbiety Róży Czackiej Kalendarium życia i dzieła Matki Elżbiety Róży Czackiej Koncepcje organizacyjne instytucji działających na rzecz osób niewidomych Matki Elżbiety Róży Czackiej i ich geneza Sytuacja osób niewidomych na przełomie XIX i XX wieku w Polsce Świadczenia na rzecz osób niewidomych za granicą Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża w służbie niewidomym Strategie dotyczące rozwiązań spraw osób niewidomych i słabowidzących w Polsce Wychowanie, rehabilitacja i kształcenie osób z dysfunkcją wzroku Realizacja zadań wychowawczych Orientacja przestrzenna niewidomych Wychowanie fizyczne Czynności życia codziennego Czytelnictwo Małe dziecko, przedszkole Szkoły Dorosłe osoby niewidome praca i patronat

5 6 Spis treści 5. Wskazówki i wymagania stawiane współpracownikom, w szczególności wychowawcom i nauczycielom Rozwój duchowy i wychowanie religijne Prace badawcze nad dostosowaniem pisma Braille a do wymagań języka polskiego Zakończenie Bibliografia Aneks Historia Triuno System Braille a w Polsce Książka niewidomego Dziecko niewidome

6 Wprowadzenie Powstało wiele publikacji o Laskach i ich założycielce. Łączy je duży szacunek dla Róży Czackiej Matki Elżbiety i podziw wobec jej dokonań, a także zdolności organizacyjnych i twórczych oraz umiejętności perspektywicznego planowania. Przede wszystkim podkreślana jest świętość jej życia i katolicki charakter niezwykłego Dzieła, które stworzyła. Terminem Dzieło Niewidomych (lub krócej Dzieło ) Róża Czacka określała całość zainicjowanych działań obejmujących osoby niewidome, siostry zakonne i ideowych współpracowników świeckich. W tychże książkach i artykułach są obszary, które wychodzą poza zakres zainteresowań ich autorów i wymagają szczegółowszych opracowań. Wskazuje na niektóre z nich Ewa Jabłońska- -Deptuła w książce Matka Elżbieta Czacka i Dzieło Lasek. Jako przykład wymienia zagadnienie kształtowania i rozwoju duchowości Róży Czackiej, proponuje także badania duchowości Zgromadzenia Franciszkanek Służebnic Krzyża w kontekście oczekiwań założycielki. Uważam, że wciąż nieopracowanym obszarem badawczym, a niezwykle ważnym, są poza tym zagadnienia z zakresu tyflologii. Utwierdziła mnie w tym przekonaniu s. Elżbieta Więckowska, kierowniczka działu tyflologii w Laskach, a także s. Rut Wosiek, która to w artykule zatytułowanym Podstawy ideowe Dzieła Lasek zamieszczonym w tomie II Chrześcijan pisze: Wkład Matki w tyflologię i w tyflopedagogikę sam w sobie stanowi bogaty temat, zasługujący w przyszłości na odrębne i większe opracowanie. Podobną myśl wyraża Alicja Gościmska, autorka

7 8 Wprowadzenie skryptu Torowała nowe drogi niewidomym. Oczekiwała, że zebrany przez nią udokumentowany materiał może ułatwić ukazanie wkładu Matki Czackiej w polską myśl tyflologiczną. Tym bardziej że w okresie międzywojennym Matka była w Polsce pierwszą i jedyną osobą, która przygotowała wskazówki dotyczące kształcenia, wychowania i rewalidacji niewidomych. O braku opracowania dorobku tyflologicznego Lasek pisze także Ewa Grodecka, wieloletnia kierowniczka Centralnego Ośrodka Tyflologicznego Polskiego Związku Niewidomych i autorka Historii niewidomych polskich : Tak więc Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi pozostało w obecnym okresie jako jedyny, choć ograniczony w zasięgu prac i możliwości rozwojowych, przejaw działalności społecznej organizacji widzących na rzecz niewidomych. Dzięki założeniom podstawowym, wiążącym nierozdzielnie ugruntowaną na doświadczeniach wiedzę teoretyczną z działalnością praktyczną, nieprzerwanie dostosowaną do zmieniającej się sytuacji w kraju i na świecie, dzięki posiadanej bazie roboczej, jaką stanowi Zakład w Laskach, dzięki wreszcie ustalonej obsadzie pracowniczej, w Towarzystwie uznać należy najlepszego i najwszechstronniejszego znawcę wiedzy tyflologicznej w Polsce. Z wiedzy tej korzystały i nieprzerwanie korzystają oficjalnie i nieoficjalnie wszystkie czynniki współczesne, mające do czynienia z niewidomymi i ich sprawą. Wydaje się, że dobro tej sprawy wymaga oficjalnego powiązania wszelkich naszych wysiłków badawczych z działalnością Lasek w tej dziedzinie i ujęcia dorobku tyflologicznego Lasek w formę opracowania rzeczowego i gruntownego, jakiego brak tak bardzo odczuwamy 1. Umacniały mnie również własne doświadczenia, szczególnie zdobyte podczas kierowania pracami dyplomowymi na studiach 1 Ewa Grodecka, Historia niewidomych polskich (w zarysie), wyd. 2, Warszawa 1996, s. 132.

8 Wprowadzenie 9 podyplomowych i kursach kwalifikacyjnych, a także podczas prowadzonych seminariów magisterskich, w których uczestniczyli zarówno pracownicy świeccy, jak i siostry zakonne z Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych im. Róży Czackiej w Laskach. Przekonałam się, że wiedza tyflologiczna przedstawiona przez Matkę Elżbietę Różę Czacką budzi żywe zainteresowanie obecnych tyflopedagogów i tych, którzy przygotowują się do tego zawodu. Od wielu lat myślałam o napisaniu tej książki, ponieważ znajomość poglądów Matki Elżbiety Róży Czackiej wśród pedagogów specjalnych, a nawet tyflopedagogów, wobec braku publikacji omawiającej te zagadnienia, jest znikoma, a przecież troska o osoby niewidome stanowiła istotę jej powołania. Ogromna wiedza tyflologiczna Matki Elżbiety Róży Czackiej połączona z własnym doświadczeniem i mądrością jest niezwykle cenna zarówno w obszarze historii polskiej pedagogiki specjalnej, jak też aktualnych rozwiązań stosowanych w rewalidacji i edukacji osób niewidomych. Jej myśl tyflologiczna obejmowała problemy niewidomych dzieci i młodzieży, jak też dorosłych osób z uszkodzonym wzrokiem, a także wychowawców i opiekunów, zarówno siostry zakonne, jak i świeckich pracowników zajmujących różne stanowiska w strukturach Dzieła. W niniejszej pracy postaram się przedstawić przede wszystkim wpływ Matki Elżbiety Czackiej na rozwój tyflologii, i to jest podstawowy cel badawczy. Problemy szczegółowe, które omówię, to: po pierwsze, sposób ujmowania przez Matkę zagadnień wychowawczych i dydaktycznych, w tym prace nad przystosowaniem alfabetu brajla i przygotowaniem skrótów zgodnych z zasadami języka polskiego, po drugie, koncepcja rehabilitacji osób niewidomych, po trzecie, stosowane rozwiązania organizacyjne w tworzonych placówkach.

9 10 Wprowadzenie Myśli tyflologiczne Matki Elżbiety Róży Czackiej przewijają się w różnych opracowaniach, które pozostawiła. Siostra Rut Wosiek podzieliła wszystkie pisma na trzy zasadnicze kategorie: tyflologiczne, o Dziele i osobiste 2. Publikacje specjalistyczne wydane zostały w formie artykułów: System Braille a w Polsce, wydrukowany w czasopiśmie Szkoła Specjalna, lipiec-sierpień 1931, Książka niewidomego, także w Szkole Specjalnej, styczeń-maj 1934, oraz Dziecko niewidome, opublikowany w wileńskim katolickim dwumiesięczniku pedagogicznym Ku szczytom, październik-listopad Część opracowań tyflologicznych nie została wydana drukiem i jest przechowywana w Archiwum Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża oraz ich kopie posiada Biblioteka Tyflologiczna Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Laskach. Pisma te pochodzą z lat , a zostały zebrane w 1967 roku w całość i zatytułowane O niewidomych. Pozostały również notatki z prowadzonego przez Matkę kursu tyflologicznego w 1932/33 roku oraz autoryzowane regulaminy placówek prowadzonych przez Towarzystwo Opieki nad Niewidomymi. Wymieniłam tu jedynie artykuły ściśle specjalistyczne, a myśli tyflologiczne i troska o sprawy niewidomych przewijają się także w pozostałych pismach. Przecież wszystko, co postanowiła robić w życiu Matka Elżbieta Róża Czacka, służyło sprawom osób niewidomych. Uznawała to za drogę wyznaczoną przez Boga i dla Boga. W związku z tym przy rozważaniu zagadnień tyflologicznych należy uwzględnić również kontekst wszystkich jej pism. 2 S.. Rut Wosiek, Podstawy ideowe Dzieła Lasek, w: Chrześcijanie, red. bp Bohdan Bejze, t. II, Warszawa 1976, Wyd. ATK.

10 Wprowadzenie 11 Druga kategoria tekstów dotyczy Dzieła. Były one przeznaczone do użytku wewnętrznego, niektóre kierowane wyłącznie do sióstr, inne do pracowników świeckich, a część z nich do wszystkich współpracowników. Powstawały w latach , w całość zostały zebrane w 1950 roku, a więc w okresie kończącym kierowanie przez Matkę Dziełem. W opracowywaniu pomagała Matce s. Teresa Landy. W ten sposób powstały następujące części: 1) 2) 3) Dyrektorium Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Składa się ono z czterech rozdziałów: O Dziele jest to najbardziej ogólny dokument skierowany do sióstr i pracowników świeckich zawierający podstawowe idee Matki Elżbiety Róży Czackiej; trzy pozostałe rozdziały skierowane są do sióstr, a mianowicie: O charakterze Zgromadzenia i powołaniu sióstr, O rodzaju życia sióstr, O unikaniu grzechu i praktyce cnót. Ideowe założenia Dzieła Triuno. W skład tego opracowania wchodzą: Triuno, Historia Triuno, Dzieło nasze łączy w sobie..., Dzieło nasze ma na celu..., Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi, Wskazówki dla osób pracujących w Dziele, Wstęp do regulaminu dla pracowników Towarzystwa i całego Dzieła i Dzieło niewidomych. Kolejny tom pism o Dziele tworzy zbiór notatek sporządzanych przez siostry podczas wygłaszanych do nich przez Matkę konferencji w latach Zatytułowany jest on Konferencje duchowe. Ten zbiór jest tylko częściowo autoryzowany przez Matkę, o włączeniu pozostałej części zdecydowała s. Teresa Landy. Chociaż teksty te stanowią materiał formacyjny, to również na marginesie poruszane są sprawy niewidomych. Przykładem może być stwierdzenie:...pierwszym naszym zadaniem jest niesienie pomocy niewidomym

11 12 Wprowadzenie i doskonałe pełnienie naszych obowiązków domowych wobec nich 3. 4) Ostatnia część z drugiej kategorii to Instrukcje dla przełożonych w Zgromadzeniu Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Dotyczy ona formacji życia, pobożności, modlitwy i studiów. Została opracowana w 1950 roku przy współudziale s. Teresy Landy. Trzecią kategorię stanowią pisma prywatne, Notatki osobiste pisane przez Matkę na prośbę kierownika duchowego Ojca Władysława Korniłowicza. Treść ich koncentruje się na przeżyciach mistycznych i relacjach z życia wewnętrznego. W okresie choroby w latach Matka sama już nie mogła pisać i w tym okresie siostry notowały jej wypowiedzi i modlitwy. Do tej kategorii należą również prywatne listy. Są to głównie listy Matki pisane do Antoniego Marylskiego i Stefana Wyszyńskiego 4. Korespondencja z nimi zawiera liczne wątki będące przejawem troski o sprawy niewidomych. Poza tym obok pism Matki dopełniającą rolę odgrywają zebrane relacje 130 osób. Są to bardzo zróżnicowane wspomnienia. Pochodzą od osób, z którymi była związana w różny sposób, a więc od sióstr, niewidomych, rodziny, przyjaciół, pracowników, znajomych. W 2007 roku s. Elżbieta Więckowska wraz z Barbarą Białkowską opracowały w formie płyty CD Zachowane pisma Matki Elżbiety Czackiej dotyczące sprawy niewidomych i Dzieła. Zbiór ten znajduje się w Bibliotece Tyflologicznej Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Laskach. Najnowsze opracowanie 3 Konferencje duchowe dla sióstr w latach , Archiwum Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. 4 Matka Elżbieta Róża Czacka, ks. Stefan Wyszyński, Listy, Warszawa 2006, Wyd. UKSW.

12 Wprowadzenie 13 pism Matki Elżbiety Czackiej ukazało się w serii Polska kultura religijna XX wieku źródła (komitet redakcyjny: Tomasz Chachulski, Jadwiga Kuczyńska-Kwapisz, Maria Prussak) w trzech tomach zatytułowanych kolejno: Notatki, Dyrektorium, O niewidomych, pod redakcją naukową Marii Prussak w Wydawnictwie UKSW w latach Dzieło Matki Elżbiety ciągle imponująco się rozwija. Chociaż koncentruje się na przeszłości, wskazuje również bieżące sprawy osób niewidomych i perspektywy rozwoju ich rehabilitacji i edukacji w przyszłości. Powstają nowe placówki, również poza granicami Polski. Nowoczesne technologie informacyjne i postęp dokonujący się w różnych gałęziach nauki mają wpływ na stosowanie nowych metod pracy w zakresie edukacji i rehabilitacji osób niewidomych. W związku z tym w dwutomowej książce pt. Współczesna recepcja myśli Matki Elżbiety Róży Czackiej przedstawiam zagadnienia z zakresu kształcenia, rehabilitacji i wychowania, realizowane w dzisiejszym Dziele. W tym celu zwróciłam się do 60 osób pracujących w Ośrodku Szkolno- -Wychowawczym dla Dzieci Niewidomych w Laskach z pytaniem o aktualność poglądów Matki Elżbiety Czackiej w ich pracy, w jaki sposób realizują jej zamierzenia i czy wnoszą coś własnego jako tyflopedagodzy. Wśród odpowiadających było 9 sióstr, 51 pracowników świeckich, w tym 40 kobiet, 20 mężczyzn, 30 wychowawców, 25 nauczycieli, pielęgniarka, 2 rehabilitantów i 2 psychologów. Wszyscy oni stwierdzili, bez względu na zajmowane stanowisko, że w swojej pracy korzystają z dorobku Założycielki i odwołują się do jej poglądów. Część z tych wypowiedzi, a także nowych rozwiązań tyflopedagogicznych, zamieszczam w pierwszym i drugim tomie wspomnianej publikacji Współczesna recepcja myśli Matki Elżbiety Róży Czackiej.

13 14 Wprowadzenie Poza poszukiwaniami naukowymi powodem napisania tej książki jest przekonanie osobiste o wielkiej roli Dzieła. Do Lasek przyjeżdżałam w latach siedemdziesiątych. Byłam wówczas studentką, od zawsze zainteresowaną innymi sposobami poznawania świata i pracą z dziećmi. Chętnie bawiłam się z przedszkolakami i dzieliłam radości i troski z młodzieżą, często moimi rówieśnikami. W latach pracowałam, a do 1980 roku także mieszkałam w Laskach. Następnie podjęłam pracę w Wyższej Szkole Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej (obecna nazwa: Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej), ponieważ chciałam się dalej dzielić wiedzą, zdobytą własnym wieloletnim doświadczeniem, przekazaną przez współpracowników oraz zaczerpniętą z literatury tyflologicznej. Obecnie pracuję także na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Do Lasek przyjeżdżam ze studentami obu uczelni; wśród nich znajdują się również obecni i przyszli pracownicy Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych im. Róży Czackiej. Po przejściu do pracy naukowo-dydaktycznej na uczelniach wyższych moje związki z Laskami zmieniły charakter, nadal są bliskie, lecz bardziej refleksyjne. Dziś mogę powiedzieć, że jest to najlepsze miejsce na ziemi i dlatego wiedzę o Dziele Matki Elżbiety Róży Czackiej pragnę upowszechniać, a jej przemyślenia wzbogacać.

14 1. Główne wydarzenia z życia Matki Elżbiety Róży Czackiej Aby ocenić wpływ Matki Elżbiety Róży Czackiej na polską myśl tyflologiczną, trzeba przedstawić to zagadnienie w kontekście jej życia. W związku z tym, że powstało już wiele publikacji omawiających biografię, o czym była mowa we wstępie, ja zrobię to jedynie w ogólnym zarysie, akcentując wydarzenia, które mogły mieć szczególne znaczenie dla późniejszej działalności na rzecz osób niewidomych. Siostra Rut Wosiek słusznie podkreśla znaczenie okresu historycznego, w którym wychowywała się Matka Elżbieta Róża Czacka. Młodość jej przypadła na czas popowstaniowy, w latach ukazywania się wielkich powieści pozytywistycznych Prusa, Orzeszkowej, propagowania ideałów pracy organicznej i pracy u podstaw. Wychowywała się w atmosferze wielkich tradycji patriotycznych i społecznych 5. Początek działalności Matki Elżbiety Róży Czackiej na rzecz osób niewidomych miał miejsce jeszcze w czasie zaborów, natomiast dynamiczny rozwój Dzieła i tworzenie jego ideowych fundamentów przypadają na okres już niepodległej II Rzeczypospolitej 6. 5 S. Rut Wosiek, Matka Elżbieta Czacka oraz podstawy ideowe i teologiczne Jej Dzieła, referat wygłoszony na sympozjum zorganizowanym z okazji pięćdziesięciolecia Lasek w grudniu 1973 roku, maszynopis, Biblioteka Tyflologiczna Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Laskach. 6 Wstęp, w: Zachowane pisma Matki Elżbiety Róży Czackiej dotyczące spraw niewidomych i Dzieła, zestawienie, układ i objaśnienia opracowały Barbara Białkowska i Elżbieta Więckowska FSK, Laski 2006, s. 11.

15 16 Rozdział 1 Maria Prussak podkreśla, że chrześcijanie żyjący w końcu XIX stulecia musieli zmierzyć się z podważającym religijne myślenie racjonalistycznym sceptycyzmem i pogłębiającym się radykalizmem społecznym. To właśnie koniec XIX wieku przyniósł wyostrzoną świadomość problemu ubóstwa i konieczności zmiany stosunku do ubogich. Wtedy też ugruntowało się przekonanie, że tradycyjne dzieła dobroczynności mogą tylko podtrzymywać podział świata na bogatych i biednych, lepszych, którzy dają, i gorszych (słabszych), którym trzeba dać (którymi trzeba się zaopiekować), w istocie mogą więc utrwalać elementarną niesprawiedliwość. Niewiele są w stanie naprawić, bo naprawiać trzeba całe struktury, a ludziom stwarzać szanse samodzielnego i odpowiedzialnego życia. Kształtujące się wówczas ideologie, przekonane o nieuchronności przewrotu społecznego, zmusiły do postawienia sobie od nowa pytań o to, kim jest drugi człowiek, szczególnie o stosunek do osób tradycyjnie traktowanych jako społecznie niepełnowartościowe do biedaków, dzieci, kalekich, ale też i ludzi innych kultur i religii. Zmusiły więc do zastanowienia się nad tym, co tak naprawdę znaczy miłość bliźniego i czym ona jest. Dopiero wtedy zaczął sobie torować drogę do powszechnej świadomości pogląd, że wszyscy, których mechanizmy społeczne spychają na margines życia, są takimi samymi ludźmi, obdarzonymi przez Boga taką samą godnością, a miejsce, które wydaje się marginalne, w świetle Ewangelii jest miejscem uprzywilejowanym 7. Róża Czacka urodziła się 22 października 1876 roku w Białej Cerkwi na Ukrainie. Tam spędziła pierwsze lata dzieciństwa. W roku 1882 rodzina zamieszkała w Warszawie, najpierw w pałacu Krasińskich przy Nowym Świecie (obecnie Krakowskie 7 Maria Prussak, Wprowadzenie, w: Matka Elżbieta Róża Czacka, Notatki, Warszawa 2006, Wyd. UKSW, s. 9, 10.

16 Główne wydarzenia z życia Matki Elżbiety Róży Czackiej 17 Przedmieście 5), później w pałacyku Czackich przy ul. Nowozielnej (dziś ul. Zielna 49); na letnią część roku wyjeżdżano do rodzinnych majątków w Porycku lub Koniuchach na Wołyniu. Majątki te, skonfiskowane po powstaniu styczniowym, były już zwrócone rodzinie Czackich, bardzo związanej historycznie i tradycją z Wołyniem. Była to niezwykle piękna tradycja, m.in. łącząca się z pradziadkiem Róży Tadeuszem Czackim, jednym z najważniejszych obrońców polskiej kultury w epoce rozbiorów, wybitnym działaczem Sejmu Czteroletniego, Komisji Edukacji Narodowej oraz założycielem Liceum Krzemienieckiego, które tak ważną rolę odegrało jako ośrodek kultury i oświaty na Wołyniu. Do ideałów wychowania w Liceum Krzemienieckim odwoływała się Róża Czacka w swoim Dziele. Tradycja społeczna była podtrzymywana w rodzinie także przez ojca Róży Feliksa Czackiego. Wyróżniał się on postawą obywatelską i należał do licznych organizacji społecznych. Zaangażował się w pracę Towarzystwa Dobroczynności, Szpitalika Dziecięcego, Towarzystwa Kredytowego, budowę kolei warszawsko-wiedeńskiej. Był właścicielem ziemskim, znał się dobrze na uprawach, hodowli, ogrodnictwie, przemyśle spożywczym, cukrownictwie i gorzelnictwie. Róża często towarzyszyła ojcu przy pracy w zarządzaniu gospodarstwem, a później omawiała z nim rozmaite przedsięwzięcia ekonomiczne, finansowe i społeczne. On to uczył córkę różnych dziedzin życia praktycznego, potrzebnych w prowadzeniu instytucji, podstaw prawa, organizacji i sposobów zarządzania. Wykształcenie ogólne zdobywała w domu, rodzice zatrudniali bardzo dobrych nauczycieli, m.in. nauczycielkę francuską Mille Granet. Otrzymała wiedzę gruntowną i wszechstronną. Właśnie to wielostronne i praktyczne przygotowanie pozwoliło później Róży Czackiej utworzyć i kierować dużą i złożoną instytucją. Znajomość języków obcych, szczególnie francuskiego, umożliwiała wykorzystanie światowych doświadczeń tyflologicznych

17 18 Rozdział 1 podczas studyjnych podróży, a także śledzenie specjalistycznej literatury. Umiejętność gry na fortepianie pogłębiła jej wrażliwość i wiedzę muzyczną tak chętnie wykorzystywaną i docenianą w pracy z osobami niewidomymi. Z pewnością nie bez znaczenia dla jej działalności i katolickiego charakteru Dzieła pozostał fakt, że brat ojca Włodzimierz Czacki był kardynałem, sekretarzem, a także przyjacielem papieża Piusa IX, a potem doradcą jego następcy, Leona XIII. Ważną rolę w życiu codziennym i rozwoju duchowym Róży Czackiej odegrała jej babcia ze strony ojca Pelagia z Sapiehów Czacka. Zajęła się ona wychowaniem religijnym, a także stanowiła ważny wzorzec życia. Pierwsza z rodziny zwróciła uwagę na zagrożenie wzroku wnuczki i jednocześnie rozpoczęła dyskretnie przygotowywać ją duchowo do tej trudnej sytuacji, a także praktycznie do radzenia sobie bez wzroku w wykonywaniu codziennych czynności. Róża już jako sześcioletnia dziewczynka czytała babci francuskie tłumaczenie Naśladowania Chrystusa Tomasza à Kempis. Z książką tą nie rozstawała się przez całe życie. Był to również pierwszy tekst czytany przez nią po utracie wzroku w wydaniu brajlowskim. Później zalecała siostrom jej czytanie, książka ta służyła do rozmyślań i wskazywała drogę duchową dla Zgromadzenia. Róża od dzieciństwa miała wadę wzroku krótkowzroczność wysokiego stopnia, a później nabytą i postępującą jaskrę. Upadek z konia przyspieszył odwarstwienie siatkówki, które jest częstym następstwem krótkowzroczności wysokiego stopnia i w konsekwencji spowodował utratę wzroku. Rodzice starali się leczyć zagrożony wzrok córki. Jeździli z nią do najlepszych okulistów w kraju i za granicą. Trudno im było pogodzić się z tą ciężką sytuacją, długo ukrywali przed otoczeniem nieodwracalną prawdę. W 1898 roku dr Bolesław Ryszard Gepner powiedział Róży Czackiej, że nie istnieje sposób pozwalający uratować wzrok. Jednocześnie wskazał jej nowy cel życia,

18 Główne wydarzenia z życia Matki Elżbiety Róży Czackiej 19 a mianowicie poradził, żeby zajęła się sprawami osób niewidomych, którymi nikt się w Polsce nie zajmuje. Początkowo taka perspektywa ją przeraziła i przestraszyła, ale już po kilku dniach była bardzo wdzięczna za przekazaną prawdę i postawione wyzwanie. Uważała, że osobom tracącym wzrok należy o tym mówić, aby miały czas na przygotowanie się do trudnej sytuacji i żeby jak najszybciej mogły rozpocząć proces rehabilitacji. Poprzez swoją niepełnosprawność i cierpienie odkryła powołanie do pomocy innym niewidomym. Zaczęła gruntowne przygotowania do wyznaczonego celu. W pierwszej kolejności rozpoczęła od własnej rehabilitacji. Różne rzeczy codzienne celowo wykonywała samodzielnie. Później nauczyła się czytać i pisać brajlem. Poznała sytuację niewidomych w Królestwie Polskim. Interesowała się sposobem udzielania pomocy niewidomym w innych krajach; w tym celu sprowadzała książki tyflologiczne i prenumerowała czasopisma specjalistyczne w różnych językach wydawane w brajlu i w czarnym druku. Nie ograniczyła się jedynie do literatury, lecz zaczęła podróżować, aby poznać wiodące w tym zakresie zagraniczne placówki oraz ludzi mających doświadczenie i wiedzę tyflologiczną. W tym celu była we Francji, Austrii, Szwajcarii, Niemczech, a później we Włoszech. Korzystała z międzynarodowego dorobku tyflologii, w szczególności francuskiej. We Francji powstała pierwsza szkoła dla dzieci niewidomych, zostało opracowane pismo brajlowskie oraz liczne pomoce dydaktyczne, a także funkcjonowała niezwykle prężnie działająca organizacja Association Valentin Haüy pour le bien des aveugles. Róża Czacka poznała Maurice a de la Sizeranne a pomysłodawcę i założyciela tej nowoczesnej i zmieniającej gruntownie koncepcję traktowania spraw niewidomych instytucji. Jego wskazaniem do pracy na rzecz osób z dysfunkcją wzroku była teza: niewidomy człowiekiem użytecznym. Zamiast przyjętych dotychczas form opieki filantropijnej, prowadzącej

19 20 Rozdział 1 osoby niewidome do dużej bierności, on wskazał nową drogę wiodącą do ich samodzielności, aktywności zawodowej i integracji społecznej oraz wzięcia odpowiedzialności za swoje życie. Uważał, że obowiązkiem państwa i społeczeństwa jest pomoc niewidomym w zdobyciu wykształcenia ogólnego i zawodowego. Słusznie sądził, że dzięki temu będą mogli oni pracować i zarabiać oraz żyć samodzielnie. Wspieranie będzie ograniczało się tylko do sytuacji koniecznych i wyjątkowych. Koncepcja ta w pełni odpowiadała poglądom Róży Czackiej. Okres przygotowań do rozpoczęcia pracy na rzecz osób niewidomych trwał stosunkowo długo, gdyż około dziesięciu lat. Świadczy to o dużej odpowiedzialności Róży Czackiej za sprawy ludzi pozbawionych wzroku, o chęci uzyskania jak najlepszej wiedzy tyflologicznej, a także o dokładności w działaniu i cierpliwości. W 1908 roku podjęła pierwsze próby praktycznej realizacji własnej koncepcji pracy na rzecz osób niewidomych na ziemiach polskich. O swoich motywach pisała: Chcąc dać innym niewidomym to szczęście, które posiadam sama Wiarę, której zawdzięczam przyjęcie ślepoty z poddaniem się woli Bożej, myślałam o stworzeniu instytucji umożliwiającej osiągnięcie tego celu. W ciągu dziesięciu lat przygotowywałam się do tej pracy, czekając chwili odpowiedniej do realizacji planu, który powoli dojrzewał 8. W styczniu 1909 roku wynajęła czteropokojowe mieszkanie i wraz z Siostrami Miłosierdzia podjęła się pomocy sześciu kobietom niewidomym. W pierwszym roku podopieczne zaczęły uczyć się czytać i pisać metodą Braille a oraz koszykarstwa i wyplatania krzeseł. Później tworzyła kolejne i ciągle rozbudowujące się instytucje. Pierwsza organizacja, utworzona w roku 8 Matka Elżbieta Róża Czacka, Historia Triuno, Laski 1936, maszynopis, Biblioteka Tyflologiczna.

20 Główne wydarzenia z życia Matki Elżbiety Róży Czackiej przez Różę Czacką w Królestwie Polskim, to Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi, oficjalnie ukonstytuowane i zatwierdzone przez władze carskie w 1911 roku. Założycielka na rozpoczęcie działalności przeznaczyła własne fundusze odziedziczone po rodzicach. Później dbała o zabezpieczenie finansowe, organizując kwesty publiczne, zwracając się o ofiary prywatne i dotacje państwowe. Działalność Towarzystwa pod kierownictwem Róży Czackiej pomyślnie rozwijała się do wybuchu I wojny światowej. W 1915 roku Róża Czacka wyjechała na Wołyń. Przebywała tam trzy lata, gdyż działania wojenne uniemożliwiły jej w tym czasie powrót od Warszawy. Ten okres potraktowała jako długie rekolekcje, w ciągu których zrealizowało się następne jej powołanie. W 1917 roku, za zgodą biskupa łucko-żytomierskiego, przywdziała habit III Zakonu św. Franciszka i przyjęła imię zakonne Elżbieta od Krzyża. Odbyła nowicjat pod kierunkiem profesora seminarium żytomierskiego, ks. Władysława Krawieckiego. On też pełnił rolę ojca duchowego Zgromadzenia. Po jego śmierci funkcję tę podjął ks. Władysław Korniłowicz. Siostra Elżbieta w 1918 roku wróciła do Warszawy i ponownie zajęła się kierowaniem i rozwojem Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w powiązaniu z formującym się zgromadzeniem zakonnym. Stała się w ten sposób założycielką i przełożoną Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Ważna i wspierająca rozwój Dzieła była przychylność nuncjusza apostolskiego Achillesa Rattiego, późniejszego papieża Piusa XI i jego rady udzielone Matce Elżbiecie Róży Czackiej, a także za jego pośrednictwem pierwszy kontakt, a później długoletnia oraz bardzo cenna współpraca z ks. Władysławem Korniłowiczem. Matka pisze o tym:...miałam sposobność być przedstawioną A. Rattiemu, który odtąd z prawdziwie ojcowską dobrocią otaczał swoją opieką naszą instytucję i nowo powstające Zgromadzenie. Znał tego rodzaju zakłady niewidomych we

21 22 Rozdział 1 Włoszech, rozumiał doskonale warunki i potrzeby tej pracy i zechciał łaskawie udzielić mi wiele cennych rad i wskazówek, które stanowią podstawę całego Dzieła. Za wzór organizacji życia postawił mi obecny Ojciec Święty dzieło św. Józefa Cottolengo «Piccola Casa della Providenza» («Mały Domek Opatrzności Bożej») w Turynie, które, jak wiadomo, stanowi rodzaj osiedla dla dziesięciu tysięcy kalek różnego rodzaju (...) znając warunki i potrzeby specjalne opieki nad niewidomymi, z przenikliwością i znajomością rzeczy wskazał mi wzór dla całości Dzieła. Podkreślał on również konieczność otoczenia niewidomych ludźmi o wysokim poziomie intelektualnym oraz znaczenie przystosowania się do potrzeb swego czasu w pracy charytatywnej i apostolskiej 9. Cenna dla rozwoju Dzieła była darowizna, jaką Matka Elżbieta Róża Czacka otrzymała od Antoniego Daszyńskiego, a mianowicie ziemia w Laskach pod Warszawą na obrzeżach Puszczy Kampinoskiej. Stopniowo od 1922 roku budowano tam nowe osiedle, do którego zostały z czasem przeniesione kolejne placówki utworzone wcześniej w Warszawie. W prowadzeniu budowy i kierowaniu Towarzystwem Opieki nad Ociemniałymi bardzo pomocnym okazał się Antoni Marylski. Międzywojenne lata dwudzieste i trzydzieste stanowiły okres niezwykle intensywnej pracy Matki Elżbiety Róży Czackiej i dynamicznego rozwoju Dzieła. Opieka nad osobami niewidomymi przybierała systematycznie szersze rozmiary, przybywało coraz więcej osób z dysfunkcją wzroku, pracowników, współpracowników i przyjaciół. Powiększało się i umacniało Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Matka przygotowywała dokumenty ideowe, opracowała Dyrektorium, prowadziła konferencje dla sióstr. Opracowała także w tym 9 Tamże.

Dział ds. Absolwentów Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi WSPARCIE OSÓB NIEWIDOMYCH NA RYNKU PRACY

Dział ds. Absolwentów Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi WSPARCIE OSÓB NIEWIDOMYCH NA RYNKU PRACY Dział ds. Absolwentów Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi WSPARCIE OSÓB NIEWIDOMYCH NA RYNKU PRACY Nasze wsparcie adresujemy do absolwentów i uczniów ośrodków szkolno wychowawczych dla młodzieży z wadami

Bardziej szczegółowo

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA TYFLOPEDAGOGIKA

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA TYFLOPEDAGOGIKA Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA TYFLOPEDAGOGIKA SYLWETKA ABSOLWENTA Absolwent studiów I stopnia Tyflopedagogiki umie: przeprowadzić diagnozę specjalnych

Bardziej szczegółowo

Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie

Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie Międzynarodowe doświadczenia w zakresie zatrudnienia wspomaganego osób niepełnosprawnych Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie K o n s p e k t 1. Definicja zatrudnienia wspomaganego

Bardziej szczegółowo

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u CDH w Zakroczymiu jest kapucyńskim klasztorem oraz miejscem formacji w duchowości franciszkańskiej, kapucyńskiej i honorackiej, dla osób konsekrowanych i świeckich. Ma tu swoją siedzibę Biblioteka, Archiwum

Bardziej szczegółowo

EDUKACYJNE FORUM KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH MULTIMEDIALNY KATALOG ZAWODÓW ZAWÓD: TECHNIK TYFLOINFORMATYK

EDUKACYJNE FORUM KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH MULTIMEDIALNY KATALOG ZAWODÓW ZAWÓD: TECHNIK TYFLOINFORMATYK EDUKACYJNE FORUM KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH MULTIMEDIALNY KATALOG ZAWODÓW ZAWÓD: TECHNIK TYFLOINFORMATYK Program Operacyjny Kapitał Ludzki Priorytet III. Wysoka jakość systemu oświaty Działanie 3.4. Otwartość

Bardziej szczegółowo

Statut Domu Opiekuńczo Wychowawczego dla Dziewcząt im. Bł. Marii Karłowskiej w Poznaniu

Statut Domu Opiekuńczo Wychowawczego dla Dziewcząt im. Bł. Marii Karłowskiej w Poznaniu Statut Domu Opiekuńczo Wychowawczego dla Dziewcząt im. Bł. Marii Karłowskiej w Poznaniu Poznań 2013 r. Rozdział I Podstawy prawne funkcjonowania placówki 1 Dom Opiekuńczo Wychowawczy dla Dziewcząt im.

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

PROJEKT REGULAMINU SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 21 IM. KS. JANA TWARDOWSKIEGO W RADOMIU

PROJEKT REGULAMINU SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 21 IM. KS. JANA TWARDOWSKIEGO W RADOMIU PROJEKT REGULAMINU SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 21 IM. KS. JANA TWARDOWSKIEGO W RADOMIU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 Samorząd Uczniowski działa na podstawie Art.55 Ustawy

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Maria Lorek główną autorką darmowego podręcznika dla pierwszoklasistów

Maria Lorek główną autorką darmowego podręcznika dla pierwszoklasistów Warszawa, 18 marca 2014 r. Maria Lorek główną autorką darmowego podręcznika dla pierwszoklasistów Maria Lorek (ur. 1959 r.), twórca kilkudziesięciu publikacji i podręczników dla dzieci i nauczycieli jest

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI METROPOLIA DZIECI. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI METROPOLIA DZIECI. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI METROPOLIA DZIECI Postanowienia ogólne 1. Fundacja pod nazwą Metropolia Dzieci, zwana dalej: Fundacją, ustanowiona przez: Agnieszkę Błażewicz i Ewelinę Ewertowską, zwane dalej: Fundatorami,

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r.

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PEDAGOGIKA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ I TYFLOPEDAGOGIKA WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI PRZYJACIELE STASIA Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI PRZYJACIELE STASIA Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI PRZYJACIELE STASIA Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą FUNDACJA PRZYJACIELE STASIA, zwana dalej Fundacją, ustanowiona przez: Wojciech Przemysław Rawecki zwany dalej fundatorem,

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI... Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI... Postanowienia ogólne WZÓR STATUTU FUNDACJI: (źródło: www.ngo.pl) STATUT FUNDACJI... Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą..., zwana dalej Fundacją, ustanowiona przez:...... zwanych dalej fundatorami, aktem notarialnym

Bardziej szczegółowo

Listy z okazji inauguracji roku akademickiego

Listy z okazji inauguracji roku akademickiego Listy z okazji inauguracji roku akademickiego MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU Krystyna ŁYBACKA Magnificencjo Rektorze, Wysoki Senacie, Szanowna Społeczności Akademicka! Każdego roku z początkiem października

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA 1. Poziom kształcenia Studia III stopnia 2. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 3. Forma studiów Studia stacjonarne 4. Tytuł uzyskiwany

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA ALTERNATYWNA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH WZROKOWO (Braille, Tyflografika, itp.) (zestawienie bibliograficzne w wyborze).

KOMUNIKACJA ALTERNATYWNA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH WZROKOWO (Braille, Tyflografika, itp.) (zestawienie bibliograficzne w wyborze). Jaworzno, 24.02.2015 KOMUNIKACJA ALTERNATYWNA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH WZROKOWO (Braille, Tyflografika, itp.) (zestawienie bibliograficzne w wyborze). Zobacz również bibliografie: KOMUNIKACJA ALTERNATYWNA.

Bardziej szczegółowo

STATUT Fundacji OVILE, wspierającej rodziny z osobami dotkniętymi chorobą nowotworową. Postanowienia ogólne

STATUT Fundacji OVILE, wspierającej rodziny z osobami dotkniętymi chorobą nowotworową. Postanowienia ogólne STATUT Fundacji OVILE, wspierającej rodziny z osobami dotkniętymi chorobą nowotworową Postanowienia ogólne 1 Fundacja pod nazwą OVILE, fundacja wspierająca rodziny z osobami dotkniętymi chorobą nowotworową,

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II.

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II. DOBRA PRAKTYKA Nazwa szkoły: Imię i nazwisko dyrektora: Dobra praktyka(nazwa programu, działań): Ilość uczniów objętych programem/działaniami: Odpowiedzialni, organizatorzy i partnerzy: Okres czasowy realizacji:

Bardziej szczegółowo

STATUT NIEPUBLICZNEJ PORADNI SPECJALISTYCZNEJ DLA DZIECI I MŁODZIEŻY CENTRUM METODY KRAKOWSKIEJ

STATUT NIEPUBLICZNEJ PORADNI SPECJALISTYCZNEJ DLA DZIECI I MŁODZIEŻY CENTRUM METODY KRAKOWSKIEJ STATUT NIEPUBLICZNEJ PORADNI SPECJALISTYCZNEJ DLA DZIECI I MŁODZIEŻY CENTRUM METODY KRAKOWSKIEJ Podstawa prawna: - Ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty - tekst jednolity (Dz. U. Nr 67

Bardziej szczegółowo

ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych

ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych ANKIETA REKRUTACYJNA dla Uczestnika projektu KURS NA SAMODZIELNOŚĆ podnoszenie samodzielności osób niewidomych w różnych obszarach funkcjonowania Szkolenie z zakresu rehabilitacji podstawowej 3-23 sierpnia

Bardziej szczegółowo

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ Władysław Kobyliński Podstawy współczesnego zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi Łódź - Warszawa 2004 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE... 7 1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO W PRZEMYŚLU RADOSNA JESIEŃ. ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO W PRZEMYŚLU RADOSNA JESIEŃ. ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO W PRZEMYŚLU RADOSNA JESIEŃ. ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie Przyjaciół Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w Przemyślu Radosna

Bardziej szczegółowo

Regulamin praktyk studenckich na kierunku Pedagogika w Niepaństwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Białymstoku. I Postanowienia ogólne

Regulamin praktyk studenckich na kierunku Pedagogika w Niepaństwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Białymstoku. I Postanowienia ogólne Regulamin praktyk studenckich na kierunku Pedagogika w Niepaństwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Białymstoku I Postanowienia ogólne 1. NWSP w Białymstoku jako uczelnia niepubliczna organizuje zgodnie

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r.

Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r. Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r. W dniach 25 26 kwietnia odbyły się w naszym domu w Chełmnie rekolekcje dla rodziców sióstr nowicjuszek. Niektórzy rodzice

Bardziej szczegółowo

S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU"

S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU" ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie o nazwie Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Opatowieckiej w Opatowcu

Bardziej szczegółowo

Kryteria wymagań edukacyjnych z religii dla klas I VI Szkoły Podstawowej

Kryteria wymagań edukacyjnych z religii dla klas I VI Szkoły Podstawowej Kryteria wymagań edukacyjnych z religii dla klas I VI Szkoły Podstawowej Najważniejsze akty prawne, które gwarantują nauczanie religii w przedszkolach i szkołach, to: Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej,

Bardziej szczegółowo

Aneks do Planu Rozwoju Zawodowego nauczyciela kontraktowego Violetty Jaworskiej

Aneks do Planu Rozwoju Zawodowego nauczyciela kontraktowego Violetty Jaworskiej [ Aneks do Planu Rozwoju Zawodowego nauczyciela kontraktowego Violetty Jaworskiej Od 1. 09.2004 do 31.05 2005 Violetta Jaworska nauczycielka Przedszkola nr 2 w Kędzierzynie-Koźlu. Ubiegam się o awans na

Bardziej szczegółowo

Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011

Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej Warszawa 2011 Recenzenci tomu Ks. prof. dr hab. Jerzy Lewandowski (UKSW), Ks.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola Dzieciątka Jezus Parafii Świętej Rodziny w Mławie

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola Dzieciątka Jezus Parafii Świętej Rodziny w Mławie Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola Dzieciątka Jezus Parafii Świętej Rodziny w Mławie Jesteśmy przedszkolem katolickim, promującym chrześcijański system wartości, zapewniamy wszechstronny, bezpieczny

Bardziej szczegółowo

Plan Doskonalenia Zawodowego Nauczycieli. Szkoły Podstawowej nr 2 im. Przyjaciół Ziemi w Kostrzynie. nad Odrą na lata 09. 2011-08.2016.

Plan Doskonalenia Zawodowego Nauczycieli. Szkoły Podstawowej nr 2 im. Przyjaciół Ziemi w Kostrzynie. nad Odrą na lata 09. 2011-08.2016. Plan Doskonalenia Zawodowego Nauczycieli Szkoły Podstawowej nr 2 im. Przyjaciół Ziemi w Kostrzynie nad Odrą na lata 09. 2011-08.2016. 1. Podstawa prawna: a) Ustawa z dnia 07.09.1991 r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY Niepublicznego Przedszkola Dzieciaki.pl

KONCEPCJA PRACY Niepublicznego Przedszkola Dzieciaki.pl KONCEPCJA PRACY Niepublicznego Przedszkola Dzieciaki.pl MISJA PRZEDSZKOLA Przedszkole pełni funkcję opiekuńczą, wychowawczą i kształcącą. Wspomaga wszechstronny rozwój dziecka, odpowiednio do jego indywidualnych

Bardziej szczegółowo

z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej

z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej Projekt z dnia 11 sierpnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej Na podstawie art. 52 ustawy

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji imienia Krzysztofa Skubiszewskiego

Statut Fundacji imienia Krzysztofa Skubiszewskiego Statut Fundacji imienia Krzysztofa Skubiszewskiego Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą "Fundacja imienia Krzysztofa Skubiszewskiego", zwana dalej "Fundacją", została ustanowiona przez Piotra Skubiszewskiego

Bardziej szczegółowo

Jesteśmy w rodzinie Pana Jezusa

Jesteśmy w rodzinie Pana Jezusa Jesteśmy w rodzinie Pana Jezusa Podręcznik do nauki religii dla klasy I szkoły podstawowej pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego Wydział Katechetyczny Kurii Diecezjalnej Płockiej Płock 2012 Podręcznik

Bardziej szczegółowo

PLAN DOSKONALENIA ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 IM. ADAMA MICKIEWICZA W SZAMOTUŁACH na lata 2011-2016

PLAN DOSKONALENIA ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 IM. ADAMA MICKIEWICZA W SZAMOTUŁACH na lata 2011-2016 PLAN DOSKONALENIA ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 IM. ADAMA MICKIEWICZA W SZAMOTUŁACH na lata 2011-2016 Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 07.09.1991 r. o systemie oświaty ( Dz.U. Nr 256,

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk ROK Obowiązkowe Fakultatywne 1 RAZEM (obowiązkowe + fakultety) I praca pisemna A/ 6 2 seminarium promotorskie

Bardziej szczegółowo

Bibliografia publikacji Profesora Lecha Mokrzeckiego za lata 2005 2015 (opracowali Tomasz Maliszewski, Mariusz Brodnicki)... 32

Bibliografia publikacji Profesora Lecha Mokrzeckiego za lata 2005 2015 (opracowali Tomasz Maliszewski, Mariusz Brodnicki)... 32 Spis treści Wstęp... 11 Kazimierz Puchowski, Józef Żerko Profesor Lech Marian Mokrzecki badacz dziejów nauki, kultury i oświaty... 17 Doktorzy wypromowani przez Profesora Lecha Mokrzeckiego (opracował

Bardziej szczegółowo

środa, 22 lutego 2012

środa, 22 lutego 2012 Wyższa Szkoła Nauk Społecznych w Lublinie 20-030 Lublin, ul. Obrońców Pokoju 2, tel. (081) 531 85 56 20-358 Lublin, ul. Olchowa 8, tel. (081) 744 21 13 fax. 081 463 17 30 ŁYK HISTORII - Uczelnia została

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

S T A T U T SPECJALISTYCZNEGO NIEPUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA EDUKACYJNO - REHABILITACYJNEGO. K A T O W I C E UL. UŁAŃSKA 5 a

S T A T U T SPECJALISTYCZNEGO NIEPUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA EDUKACYJNO - REHABILITACYJNEGO. K A T O W I C E UL. UŁAŃSKA 5 a S T A T U T SPECJALISTYCZNEGO NIEPUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA EDUKACYJNO - REHABILITACYJNEGO K A T O W I C E UL. UŁAŃSKA 5 a Załącznik do Uchwały nr 1/2010 Zarządu Katowickiej Fundacji Pomocy Dzieciom Kalekim

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXIII/140/2008 Rady Miejskiej w Rudniku nad Sanem z dnia 18 listopada 2008 r. w sprawie utworzenia Punktu Przedszkolnego w Kopkach.

Uchwała Nr XXIII/140/2008 Rady Miejskiej w Rudniku nad Sanem z dnia 18 listopada 2008 r. w sprawie utworzenia Punktu Przedszkolnego w Kopkach. Uchwała Nr XXIII/140/2008 Rady Miejskiej w Rudniku nad Sanem z dnia 18 listopada 2008 r. w sprawie utworzenia Punktu Przedszkolnego w Kopkach. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990

Bardziej szczegółowo

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono Raport z analizy wyników badania losów zawodowych absolwentów Wydziału Nauk Ekonomicznych UWM w Olsztynie rocznika 2012/2013 w 6 miesięcy po ukończeniu studiów Przedmiotem analizy są wyniki badania losów

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE w roku szkolnym 2015/2016 Podstawa prawna Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.

Bardziej szczegółowo

DROGA DO AWANSU NA KONTRAKTOWEGO

DROGA DO AWANSU NA KONTRAKTOWEGO DROGA DO AWANSU NA KONTRAKTOWEGO Nauczyciel przystępując do pracy uzyskuje stopień nauczyciela stażysty. Staż rozpoczyna jego wspinanie się po drabinie awansu. Przez pierwszy rok pracy nauczyciel zapoznaje

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II

Jan Paweł II. Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię! Jan Paweł II Jan Paweł II "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II Krótkie kalendarium ur. 18 maja 1920 - w Wadowicach 1.11.1946- przyjęcie święceń kapłańskich 4.07. 1958- minowanie na biskupa 16.10.1978-

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Praca zbiorowa pod redakcją ks. Józefa Stali i Elżbiety Osewskiej

WYCHOWANIE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Praca zbiorowa pod redakcją ks. Józefa Stali i Elżbiety Osewskiej WYCHOWANIE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Praca zbiorowa pod redakcją ks. Józefa Stali i Elżbiety Osewskiej I. Wychowanie ogólne 1. WYCHOWANIE DZIECKA W PRZEDSZKOLU W PERSPEKTYWIE HISTORYCZNEJ (Teresa Olearczyk)

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

CZyM SĄ ĆwICZENIA DUChOwNE

CZyM SĄ ĆwICZENIA DUChOwNE Spis treści Wstęp... 5 Czym są Ćwiczenia duchowne Mieczysław Bednarz SJ Całościowa wizja Ćwiczeń duchownych św. Ignacego Loyoli... 13 Istota Ćwiczeń duchownych... 14 Przeżycie Ćwiczeń duchownych... 18

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji Win-Win

Statut Fundacji Win-Win Statut Fundacji Win-Win ROZDZIAŁ I. Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja Win-Win, zwana w dalszej części statutu Fundacją, została ustanowiona 08 lutego 2012 roku w Toruniu, przez Piotra Wielgusa, zwanego

Bardziej szczegółowo

1 Maria Zduniak Ukończyła studia w zakresie teorii muzyki i gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (1961), a także w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji Wspierania Inicjatyw Lokalnych SERAFINY

Statut Fundacji Wspierania Inicjatyw Lokalnych SERAFINY Statut Fundacji Wspierania Inicjatyw Lokalnych SERAFINY ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Fundacja nosi nazwę (Fundacja Wspierania Inicjatyw Lokalnych SERAFINY, zwana dalej "Fundacją" i została ustanowiona

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie Studia Dualne Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie PWSZ im. Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie jest filarem edukacji w regionie Leszczyńskim. Uczelnię powołała do życia Rada

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Wrocławski

Uniwersytet Wrocławski Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Instytut Historii Państwa i Prawa Zakład Historii Administracji Studia Stacjonarne Administracji pierwszego stopnia Anna Jaskóła SYTUACJA

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI,,MOŻESZ WIEDZIEĆ WIĘCEJ. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI,,MOŻESZ WIEDZIEĆ WIĘCEJ. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI,,MOŻESZ WIEDZIEĆ WIĘCEJ Postanowienia ogólne 1. Fundacja pod nazwą: Fundacja Możesz wiedzieć więcej, zwana dalej Fundacją, ustanowiona przez: Bożenę Cholewę, zwaną dalej fundatorem, aktem

Bardziej szczegółowo

STATUT CENTRUM OCHRONY DZIECKA PRZY AKADEMII IGNATIANUM

STATUT CENTRUM OCHRONY DZIECKA PRZY AKADEMII IGNATIANUM Załącznik do Uchwały nr 10/2013/2014 Senatu Akademickiego Ignatianum w Krakowie z dnia 4 marca 2014 r. STATUT CENTRUM OCHRONY DZIECKA PRZY AKADEMII IGNATIANUM Rozdział I Przepisy ogólne 1 1. CENTRUM OCHRONY

Bardziej szczegółowo

V MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWO-SZKOLENIOWA WIOSNA MONTESSORI ALTERNATYWNE METODY EDUKACYJNO-WYCHOWAWCZE WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Wyższa Szkoła

V MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWO-SZKOLENIOWA WIOSNA MONTESSORI ALTERNATYWNE METODY EDUKACYJNO-WYCHOWAWCZE WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Wyższa Szkoła V MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWO-SZKOLENIOWA WIOSNA MONTESSORI ALTERNATYWNE METODY EDUKACYJNO-WYCHOWAWCZE WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Wyższa Szkoła Menedżerska w Warszawie, 17 19 kwietnia 2015 r. Wydział

Bardziej szczegółowo

łączy, uczy, inspiruje

łączy, uczy, inspiruje łączy, uczy, inspiruje Fundacja Orange działa na rzecz nowoczesnej edukacji dzieci i młodzieży. Poprzez twórcze inicjatywy zachęcamy młodych do zdobywania wiedzy, udziału w kulturze, budowania społeczności

Bardziej szczegółowo

Weź sprawy w swoje ręce www.tpg.org.pl

Weź sprawy w swoje ręce www.tpg.org.pl Weź sprawy w swoje ręce www.tpg.org.pl Projekt Wsparcie osób głuchoniewidomych na rynku pracy współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Szanowni Państwo, Towarzystwo

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

KATALOG KOLEKCJI: PAŃSTWOWA SZKOŁA PIELĘGNIARSTWA NR 2 PRZY UL. WILCZEJ 9

KATALOG KOLEKCJI: PAŃSTWOWA SZKOŁA PIELĘGNIARSTWA NR 2 PRZY UL. WILCZEJ 9 KATALOG KOLEKCJI: PAŃSTWOWA SZKOŁA PIELĘGNIARSTWA NR 2 PRZY UL. WILCZEJ 9 Państwowa Szkoła Pielęgniarstwa Nr 2 przy ul. Wilczej 9 w Warszawie została utworzona dzięki inicjatywie Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek

Bardziej szczegółowo

Uchwała Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 20 listopada 2003 r.

Uchwała Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 20 listopada 2003 r. Uchwała Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie określenia warunków i trybu kierowania za granicę pracowników i studentów Politechniki Lubelskiej w celach naukowych, dydaktycznych

Bardziej szczegółowo

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego NOWOCZESNY UNIWERSYTET - kompleksowy program wsparcia dla doktorantów i kadry dydaktycznej Uniwersytetu Warszawskiego Uniwersytet Otwarty Uniwersytetu Warszawskiego Mały Dziedziniec Kampusu Centralnego,

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Zakład Pedagogiki Przedszkolnej

Zakład Pedagogiki Przedszkolnej UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Pedagogiki Zakład Pedagogiki Przedszkolnej Opr.dr Maria Gładyszewska Plan Rys historyczny Pracownicy Współpraca ze środowiskiem

Bardziej szczegółowo

Ks. Ryszard Selejdak. Stawać się i być kapłanem Chrystusa

Ks. Ryszard Selejdak. Stawać się i być kapłanem Chrystusa Ks. Ryszard Selejdak Stawać się i być kapłanem Chrystusa Ks. Ryszard Selejdak Stawać się i być kapłanem Chrystusa Częstochowa 2013 Redaktor serii: ks. Ireneusz Skubiś Redaktor tomu: Margita Kotas Redakcja

Bardziej szczegółowo

STATUT SŁUŻBY KATECHETYCZNEJ KOŚCIOŁA CHRZEŚCIJAN BAPTYSTÓW W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Rozdział 1 Postanowienia ogólne

STATUT SŁUŻBY KATECHETYCZNEJ KOŚCIOŁA CHRZEŚCIJAN BAPTYSTÓW W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Rozdział 1 Postanowienia ogólne STATUT SŁUŻBY KATECHETYCZNEJ KOŚCIOŁA CHRZEŚCIJAN BAPTYSTÓW W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Rozdział 1 Postanowienia ogólne Art. 1 Służba Katechetyczna Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

2. Szczegółowe zasady organizacji i działania Punktu Przedszkolnego określa załącznik do uchwały.

2. Szczegółowe zasady organizacji i działania Punktu Przedszkolnego określa załącznik do uchwały. UCHWAŁA NR 153/XXIV/2012 RADY MIASTA I GMINY GĄBIN z dnia 12 września 2012r. w sprawie: w sprawie utworzenia Punktu Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej w Nowym Grabiu Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt

Bardziej szczegółowo

STATUT Domu Pomocy Społecznej im. św. Brata Alberta prowadzonego przez Zgromadzenie Sióstr Albertynek w Poraju ul. Jasna 6.

STATUT Domu Pomocy Społecznej im. św. Brata Alberta prowadzonego przez Zgromadzenie Sióstr Albertynek w Poraju ul. Jasna 6. STATUT Domu Pomocy Społecznej im. św. Brata Alberta prowadzonego przez Zgromadzenie Sióstr Albertynek w Poraju ul. Jasna 6. I. Postanowienia ogólne 1. Zgromadzenie Sióstr Albertynek, posiadające w Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI PROMOCJI ZDROWIA PSYCHICZNEGO I PSYCHOTERAPII DRZWI OTWARTE. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI PROMOCJI ZDROWIA PSYCHICZNEGO I PSYCHOTERAPII DRZWI OTWARTE. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI PROMOCJI ZDROWIA PSYCHICZNEGO I PSYCHOTERAPII DRZWI OTWARTE Postanowienia ogólne 1 Fundacja pod nazwą Promocji Zdrowia Psychicznego i Psychoterapii Drzwi Otwarte, zwana dalej Fundacją,

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Regulamin praktyk studenckich na kierunku pedagogika specjalna na Wydziale Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Regulamin praktyk studenckich na kierunku pedagogika specjalna na Wydziale Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Regulamin praktyk studenckich na kierunku pedagogika specjalna na Wydziale Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie I. Uregulowania ogólne 1. Studenci Wydziału Nauk Pedagogicznych

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI w świetle przepisów prawa Zależności Konwencja o prawach dziecka 1. Prawo do wychowania w duchu tolerancji i zrozumienia dla innych, bez dyskryminacji wynikającej z

Bardziej szczegółowo

Organizacja pracy w oddziałach integracyjnych w Szkole Podstawowej nr 211 z Oddziałami Integracyjnymi w Warszawie

Organizacja pracy w oddziałach integracyjnych w Szkole Podstawowej nr 211 z Oddziałami Integracyjnymi w Warszawie Organizacja pracy w oddziałach integracyjnych w Szkole Podstawowej nr 211 z Oddziałami Integracyjnymi w Warszawie Integratio scalenie, tworzenie całości, zespolenie się; w rozumieniu społecznym to proces

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Korekta: Beata Bednarz Sylwia Kajdana ISBN ISBN 978-83-7850-377-4 978-83-7587-147-0

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji Św. Faustyny. Rozdział I. Postanowienia ogólne

Statut Fundacji Św. Faustyny. Rozdział I. Postanowienia ogólne Statut Fundacji Św. Faustyny Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja Św. Faustyny, zwana dalej Fundacją, działa na podstawie Ustawy z dn. 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach oraz postanowień niniejszego

Bardziej szczegółowo

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka - wczesne, kompleksowe

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i

Bardziej szczegółowo

Roczny plan współpracy z rodzicami

Roczny plan współpracy z rodzicami Roczny plan współpracy z rodzicami Plan współpracy Przedszkola Samorządowego im. św. Urszuli Ledóchowskiej w Lipnicy Murowanej WSTĘP Współdziałanie nauczycieli z rodzicami dzieci jest jednym z istotnych

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY Zawód nauczyciel języka angielskiego w szkole podstawowej to jeden z 2360

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze gazowej obozu zagłady w Treblince) polski pedagog, publicysta,

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć prawa pacjenta

Zrozumieć prawa pacjenta Zrozumieć prawa pacjenta Historia praw dziecka w pigułce 1819 r. - Wielka Brytania, Robert Owen proponuje prawem zagwarantowany zakaz zatrudnienia małych dzieci w kopalniach i fabrykach; 1908 r. zakaz

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA 9 /2014 /2015

UCHWAŁA 9 /2014 /2015 UCHWAŁA 9 /2014 /2015 Rady Pedagogicznej Gimnazjum nr 8 Sportowego w Bydgoszczy z dnia 10.02.2015r. w sprawie wprowadzenia zmian do Statutu Gimnazjum nr 8 Sportowego w Bydgoszczy Na podstawie art. 50 ust.

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z DZIAŁALNOŚCI w okresie 01.01 31.12.2011 r.

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z DZIAŁALNOŚCI w okresie 01.01 31.12.2011 r. Warszawa, 10 stycznia 2012 r Fundacja na Rzecz Centrum Edukacyjnego 01-494 Warszawa, ul. Obrońców Tobruku 25/69 NIP: 5222923825, REGON:141842155 Nr konta: 58213000042001050136280001 SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Wstęp Program wychowawczy szkoły jest opracowany zgodnie z: Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ NR 14 NA ROK SZKOLNY 2013/2014

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ NR 14 NA ROK SZKOLNY 2013/2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ NR 14 NA ROK SZKOLNY 2013/2014 Mistrzostwo swe wprowadzam nie z dzieł, lecz dokonań uczniów" H. Steinhaus Pragniemy być szkołą otwartą na potrzeby uczniów, dlatego nauczyciele

Bardziej szczegółowo

SCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA W ZAKRESIE KURSÓW JĘZYKOWYCH I. Opis przedmiotu zamówienia

SCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA W ZAKRESIE KURSÓW JĘZYKOWYCH I. Opis przedmiotu zamówienia SCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA W ZAKRESIE KURSÓW JĘZYKOWYCH I. Opis przedmiotu zamówienia 1. Przedmiotem zamówienia jest realizacja specjalnych indywidualnych kursów języków obcych dla maksymalnie

Bardziej szczegółowo

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II W ODDZIALE OKRĘGOWYM W BIAŁYMSTOKU AUGUSTÓW, 4-5 PAŹDZIERNIKA BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA, UL. KSIĘDZA SKORUPKI 6 4 października 18:00 Eucharystia

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDZANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI CEDUNIS ZA ROK 2010

SPRAWOZDZANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI CEDUNIS ZA ROK 2010 SPRAWOZDZANIE MERYTORYCZNE FUNDACJI CEDUNIS ZA ROK 2010 INFORMACJE/OBSZARY SPRAWOZDANIA 1) Nazwa fundacji, jej siedzibę i adres, data wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym i numer KRS-u wraz ze statystycznym

Bardziej szczegółowo

Żywy Różaniec w naszej parafii to grupa modlitewna składająca się z 6 Kół Żywego Różańca, czyli 120 osób, codziennie odmawiający 1 dziesiątek różańca.

Żywy Różaniec w naszej parafii to grupa modlitewna składająca się z 6 Kół Żywego Różańca, czyli 120 osób, codziennie odmawiający 1 dziesiątek różańca. Żywy Różaniec w Parafii św. Antoniego Padewskiego w Prostkach Żywy Różaniec w naszej parafii to grupa modlitewna składająca się z 6 Kół Żywego Różańca, czyli 120 osób, codziennie odmawiający 1 dziesiątek

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI Podlaskie Centrum Radiowe

STATUT FUNDACJI Podlaskie Centrum Radiowe STATUT FUNDACJI Podlaskie Centrum Radiowe Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Fundacja o nazwie Podlaskie Centrum Radiowe zwana dalej Fundacją została powołana do życia przez Diecezję Siedlecką z siedzibą

Bardziej szczegółowo