iszy Numer poświęcony ludziom Bliżej ludzi 10 Zrozum muzykę Szachy to mój Gra edukacyjna konik życiowy Drodzy czytelnicy!

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "iszy Numer poświęcony ludziom Bliżej ludzi 10 Zrozum muzykę Szachy to mój Gra edukacyjna konik życiowy Drodzy czytelnicy!"

Transkrypt

1

2 Numer poświęcony ludziom SPIS TREŚCI Kajetana Maciejska-Roczan prezes ZG PZG temat numeru: 4 Szachy to mój konik życiowy Drodzy czytelnicy! Z przyjemnością oddajemy w Państwa ręce pierwszy drukowany numer naszego kwartalnika w 2015 roku dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Promocja Literatury i Czytelnictwa Priorytetu Czasopisma. Cieszymy się, że formuła czasopisma tak bardzo się Państwu podoba, a tłumaczenia artykułów w języku migowym na naszej stronie zyskują coraz więcej odbiorców. Zachęcamy do przesyłania tekstów artykułów. Autorzy tych, które opublikujemy mogą liczyć na honorarium. Tematem przewodnim tego numeru są LUDZIE. Przedstawimy życie i działalność Pana Ludwika Kamińskiego, który w tym roku był nominowany do nagrody ANODY w kategorii postawa życiowa stanowiąca wzór do naśladowania dla młodych pokoleń. Pokażemy co należy zrobić żeby osiągnąć stan życiowej satysfakcji jak również podsumujemy realizację postulatów Polskiego Związku Głuchych. Są to tylko niektóre propozycje, które przygotowała redakcja dla swoich czytelników. Zapraszamy do lektury! GŁUSI W KULTURZE: 10 Uniwersytet Przyrodniczo -Humanistyczny w Siedlcach bliżej ludzi 14 Rozmowa na żądanie 16 I ogólnopolski konkurs polsko-angielskiej wiedzy gastronomicznej KULTURA OTWARTA NA GŁUCHYCH 19 Zrozum muzykę migiem na majka cz. II 22 Osiem kroków do pełnej satysfakcji 23 Inwigilacja NASZE SPRAWY 25 Realizacja postulatów Polskiego Związku Głuchych KĄCIK RODZICÓW I DZIECI 27 Gra edukacyjna do nauki alfabetu polskiego i palcowego Literki KALEJDOSKOP Bliżej ludzi 10 Zrozum muzykę 19 iszy Kwartalnik Świat Ciszy w 2015 r. jest dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Wydawca: Polski Związek Głuchych Zarząd Główny ul. Białostocka 4, Warszawa Redaktor Naczelna: Kajetana Maciejska-Roczan Redaktorki prowadzące: Agnieszka Grabowska, Zespół Redakcji: pracownicy, stażyści, wolontariusze PZG Grafika i DTP: Efekt s.j. Projekt okładki: Tomasz Grabowski Materiałów redakcyjnych wydawnictwo nie wysyła do autoryzacji. Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych oraz zastrzega sobie prawo do skracania i adjustacji tekstów, a także zmiany tytułów. Wszelkie prawa zastrzeżone. Przedruk materiałów lub ich części tylko za pisemną zgodną redakcji. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam i ogłoszeń. Artykuły te nie muszą odzwierciedlać poglądów wydawnictwa. Szachy to mój 4 konik życiowy Gra edukacyjna 27 2 iszy I/2014 I/2014 iszy 3

3 TEMAT NUMERU TEMAT NUMERU Oprac. Barbara Jędryszczak na podstawie materiałów archiwalnych PZG Szachy to mój konik życiowy niezwykłe życie 90-letniego Ludwika Kamińskiego, niesłyszącego rodem z Ziemi Nowogródzkiej 90 letni Ludwik Kamiński r. Ścieżki mojego życia poprowadziły mnie od biednej Nowogródczyzny, poprzez zacofaną Syberię, na zamożny, gospodarny Śląsk, który mi drugą małą umiłowaną Ojczyzną. Na Śląskiej Ziemi spoczną moje kości. Moje Dzieci proszę, aby na pomniczku widniał napis: Syn Ziemi Nowogródzkiej Sybirak, aby potomni pamiętali o Kresowcach i Sybirakach Ludwik Kamiński Dzieciństwo na Kresach Ludwik Kamiński urodził się 15stycznia 1925 roku w Słonimie na Ziemi Nowogródzkiej (dzisiejsza Białoruś). W wieku dziewięciu lat, będąc uczniem III klasy szkoły podstawowej, zachorował na szkarlatynę, której epidemia panowała wówczas w Słonimie. Z tego powodu całkowicie stracił słuch. Jego rodzice nie byli w stanie pokryć synowi kosztów internatu i przejazdów związanych z edukacją w szkole dla głuchych w Wilnie lub Warszawie. Nie mogąc dalej się uczyć, odczuwał pustkę. Był samoukiem uczył się z książek szkolnych i zeszytów swojej siostry Reginy. Porozumiewał się z nią i najbliższymi osobami za pomocą pisma i alfabetu palcowo-twarzowego. Dzięki Reginie w ciągu roku opanował język rosyjski. Od 1937 roku zaczął pisać co parę dni pamiętnik. Jedno z jego bolesnych wspomnień: Najwięcej przykrości doznałem od dzieci w Słonimie, po utracie słuchu. Gdy szedłem do miasta, do sklepu, kościoła, w odwiedziny do babci, za mną biegła gromada chłopców krzyczących durny głuchaj. Musiałem przed nimi uciekać. Pamiętam, że kiedyś schroniłem się u znajomej siostry zakonnej w klasztorze. Brakowało tolerancji. Ciężko mi było się bawić z innymi dziećmi. W latach jego dzieciństwa (do wybuchu wojny) Ludwik Kamiński pracował w gospodarstwie rodziców: na polu, w stodole i przy inwentarzu żywym. Zapoznał się z ciężką pracą rolnika przy widłach, cepie i pługu. Po wybuchu wojny, we wrześniu 1939 roku, ziemie nowogródzkie II Rzeczpospolitej dostały się pod okupację sowiecką r. 20 letni Ludwik na Syberii Zesłanie na Sybir w latach W 1940 roku w marcu zaczęły się pierwsze deportacje osadników polskich na Syberię przez NKWD. Jednym z nich był także ojciec Ludwika, zesłany do Komi Sowieckiej Republiki. Jesienią 1941 roku, po amnestii, wyjechał z Armią Gen. Andersa z ZSRR przez Azję, Iran, Palestynę do Anglii, gdzie miał szkolić rekrutów polskich. Zmarł w Anglii w 1942r., wskutek choroby nabytej podczas katorżniczej pracy na Syberii. Pochowany jest w Perth (Szkocja). 13 kwietnia 1940 roku 15 letni wówczas Ludwik został, wraz z wieloma innymi rodzinami z Polski Wschodniej, wysłany wraz z matką i siostrą w bydlęcych wagonach do kołchozu Czerwone Jutro we wsi Olgówka obwodu kazachstańskiego. Podróż trwała półtora miesiąca W czasie pobytu na zsyłce, wśród miejscowej ludności poznał dwie osoby niesłyszące: starszą kobietę i bardzo i zaradnego pracowitego mężczyznę, Hilko, z którym się przyjaźnił i porozumiewał się na migi. Rozpoczęła się gehenna chłodu i nędzy trwająca sześć i pół roku. Najgorzej było zimą 1942/1943 r., gdy panował głód w całym Kazachstanie. Fragmenty z kart pamiętnika Ludwika: Kołchozowy chlew, w którym leży krowa niezdolna już wstać z głodu, a wokół niej kobiety z kuchennymi nożami, czekające na znak weterynarza pozwalający ją zarżnąć. Weterynarz się waha, bo za przedwcześnie zezwolenie na likwidację kołchozowego majątku grozi mu sąd i kara. Wreszcie nie wytrzymuje macha ręką i wychodzi. Kobiety rzucają się na krowę, zdychającą już dorzynają, wykrawają Na zsyłce brakowało atramentu, papieru i zeszytów. W ciągu 6,5 roku jej trwania Ludwik pisał swój pamiętnik sadzą z komina na dwóch dziełach Karola Marksa. 4 iszy I/2014 I/2014 iszy 5

4 TEMAT NUMERU TEMAT NUMERU płaty mięsa, zawijają w szmaty i niosą do swoich domów, aby tym mięsem ratować od głodu swoje dzieci. Jakim jest takie mięso, to nikomu nie życzę go próbować: rozlazłe, ugotowane i pieczone nazbyt twarde. Ale uratowało to nas od głodu. Przez 12 dni jedliśmy tylko to Powrót do Polski Po repatriacji w 1946 roku Ludwik z matką i siostrą wrócili do Polski i znaleźli się w miejscowości Łobez w obecnym województwie zachodnio-pomorskim, gdzie pracowali w państwowym gospodarstwie rolnym Suliszewice. Po dwóch miesiącach Kamińscy przeprowadzili się do krewnych ze Słonimia. Zostali oni wywiezieni w czasie wojny przez Niemców na roboty i zamieszkali razem z nimi w Chorzowie na Śląsku, który stał się dla nich drugą ziemią rodzinną. Ludwik rozpoczął pracę w Chorzowskiej Wytwórni Konstrukcji Zdjęcie ślubne Gertruda i Ludwik Kamiński 1950 r. Stalowych Konstalu jako pomocnik kowala, po kursach zawodowych przeznaczonych dla osób słyszących. Jako jedyny niesłyszący dostał awans na ślusarza. Dzięki pomocy Zarządu Głównego PZG wysłano Ludwika do Poznania na Kurs Kreśleń Technicznych dla Inwalidów w Poznaniu. Po jego ukończeniu pracował przy konstrukcji tramwajów w biurze technicznym Konstalu. W 1950 roku po ślubie razem z żoną Gertrudą (z domu Polczyk) zamieszkał na stałe w Pszczynie i podjął pracę jako brygadzista w Zakładzie Produkcji Urządzeń Mechanicznych ELWO. Gdy pracowałem w ELWO, zwróciłem się z prośbą o skierowanie mnie do nauki w Zaocznym Technikum Mechaniczno-Elektrycznym w Bielsku-Białej. Miałem z moim także niesłyszącym kolegą Tadeuszem Raczkiem bardzo poważne trudności, nie chcieli nas przyjąć, bo nie wiedzieli, jak uczyć głuchych. Musieliśmy pisać wniosek do Ministerstwa Oświaty w Warszawie o pozwolenie na naukę. Do matury dotrwałem ja i mój głuchy kolega, a poza tym tylko jeszcze trzy osoby, reszta powtarzała klasę. Byliśmy pierwszymi niesłyszącymi na Śląsku, którzy zdali maturę wspomina pan Ludwik. W 1968r., po maturze, Ludwik został służbowo przeniesiony do Spółdzielni Inwalidów ODNOWA na stanowisko mistrza -kierownika Działu Metalowego, zatrudniającego niesłyszących aż do przejścia na emeryturę. Mimo, że jest osobą niesłyszącą, zawsze posługiwał się językiem polskim w słowie i piśmie. Dzięki temu nie miał problemu z aktywną działalnością na rzecz środowiska tych osób. W Chorzowie, początkowo, Ludwik spotykał się z miejscowymi głuchymi, którym przewodził Alojzy Krzysteczko, oraz z niesłyszącymi repatriantami ze Lwowa, prowadzonymi przez Romana Petrykiewicza, późniejszego Prezesa PZG. Od roku 1947 zaczął pracować społecznie jako Sekretarz Śląskiego Klubu Sportowego Głuchoniemych i zastępca członka Oddziału Śląskiego PZG i IP, mającego swoją siedzibę w Bytomiu. Później jako Prezes Śląskiego Klubu Sportowego Głuchoniemych, założył w nim pierwszą w Polsce Sekcję Szachową Głuchoniemych. Nawiązał kontakty m.in. z długoletnim prezesem Śląskiego Związku Szachowego, Romanem Bąkiem, który uczynił go m.in. rasowym szachistą. Był organizatorem Kół PZG i IP w Chorzowie, gdzie pełnił funkcje Sekretarza Zarządu oraz szereg Kół Śląskich: w Rudzie Śląskiej, Lipinach Śląskich, Katowicach, Rybniku i Pszczynie. W 1949 roku powołano Ludwika Kamińskiego na Sekretarza Rady Polska Delegacja Sportowa Związku Głuchych w Oberammergau, 8-13 lutego 1955 r. Od prawej: J.Żak, Ludwik Kamiński, Stanisław Siła-Nowicki, K. Włostowski, J. Migalski, B. Kulesza Okręgowej Zrzeszenia Sportowego Głuchoniemi. Następnie został Prezesem Śląskiego Klubu Sportowego Głuchoniemych. W Pszczynie był długoletnim Prezesem, później Sekretarzem i Przewodniczącym Komisji Rewizyjnej Koła Terenowego PZG. Przez następne lata pełnił funkcje we władzach wojewódzkich i centralnych PZG. Od lat 50 XX wieku był liderem sekcji szachowej PZG w Pszczynie. W Londynie w Drużynowych Mistrzostwach Szachowych Głuchych zdobył srebrne medale dla Polski w 1958 r. W latach 1970 i 1980-tych był organizatorem spotkań szachowych Głusi-Niewidomi, oraz I i II Korespondencyjnych Szachowych Mistrzostw Polski Głuchych Ludwik Kamiński grał prawie we wszystkich Indywidualnych Szachowych Mistrzostwach Polski Głuchych, a także uczestniczył w wielu Turniejach Szachowych Niepełnosprawnych oraz Integracyjnych Turniejach Szachowych. \W całej Polsce kilka lat prowadził Apostolstwo Niesłyszących wspólnie z ks. R.Tujakiem. Swoją pracę zawodową i społeczną dla niesłyszących Pan Ludwik Kamiński dzielił z życiem rodzinnym. Wraz z żoną Gertrudą wychowali troje dzieci: Marię, Krystynę i Jerzego. Przeżyli 62 lata szczęśliwego małżeństwa, do 2012 roku kiedy to jego żoną zmarła. Więzi rodzinne były dla niego b. ważne. Jest Honorowym Członkiem Polskiego Związku Głuchych, Polskiego Związku Sportowego Głuchych, Pszczyńskiego Stowarzyszenia Szachowego i Śląskiego Klubu Sportowego Niesłyszących. Kadra szachowa Polskiego Związku Głuchych w 1958 roku przed wyjazdem do Londynu na III drużynowe Mistrzostwa Głuchych kapitan drużyny Ludwik Kamiński - 3 od lewej w górnym rzędzie 6 iszy I/2014 I/2014 iszy 7

5 TEMAT NUMERU TEMAT NUMERU Drużynowe Mistrzostwa w szachach PZG z udziałem reprezentacji WKS-PZG we Wrocławiu 1960 r. Posiada dużo odznaczeń i medali między.innymi: Złoty Krzyż Zasługi, Order Odrodzenia Polski, Złote Serduszko DEUS CARITAS EST, Krzyż Sybiraka. W latach organizował kolonie w Polsce dla dzieci z dawnych Kresów Wschodnich Białorusi, osobiście pomagał mieszkańcom Słonimia na Białorusi, woził dary dla nich głównie lekarstwa i polskie książki. Za wieloletnie organizowanie spotkań, zlotów i pielgrzymek Kresowiaków otrzymał Statuetkę Super Wolontariusza w Pszczyńskim Centrum Kultury, z okazji Międzynarodowego Dnia Wolontariusza 7 grudnia 2015 roku. Pomimo skończonych 90 lat doskonale obsługuje komputer i utrzymuje internetowe kontakty ze znajomymi i niesłyszącymi z kraju i za granicy. Mistrzostwa Polski Niesłyszących w szachach, 2004 r. W swoim mieszkaniu Na V Walnym Zjeździe Krajowym PZG w Warszawie 1971 r. Spotkanie arcybiskupa Damiana Zimonia z działaczami PZG i księżmi duszpasterzami głuchych członkami Komisji Wspólnej PZG i Duszpasterstwa Głuchych. Czwarty do prawej Ludwik kamiński Pan Ludwik wraz z 10-oma osobami z całej Polski został nominowany do Nagrody im. Jana Rodowicza Anody 2015 w kategorii: postawa życiowa stanowiąca wzór do naśladowania dla młodych pokoleń. Nagroda została ustanowiona przez Muzeum Powstania Warszawskiego w dniu 6 marca 2015 roku. Z młodymi szachistami w czasie gry Podczas gali wręczenia nagród ANODY, 2015 Wszystkie zdjęcia zamieszczone w artykule pochodzą z archiwum PZG II Międzynarodowym Turnieju Szachowym Niesłyszących Open w Malente 2004 r. W II Międzynarodowym Turnieju Szachowym Niesłyszących Open w Malente 2004 r. 8 iszy I/2014 I/2014 iszy 9

6 GŁUSI W KULTURZE GŁUSI W KULTURZE Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach bliżej ludzi W obecnym roku mija 25 lat kształcenia integracyjnego na Uniwersytecie Przyrodniczo-Humanistycznym w Siedlcach. UPH jest pierwszą uczelnią wyższą w Polsce, która zapoczątkowała kształcenie studentów z niepełnosprawnością na poziomie wyższym. Przez te wszystkie lata program kształcenia integracyjnego na Uniwersytecie ewaluował, zmieniając się w zależności od potrzeb studentów i zmieniającej się rzeczywistości (nowinki technologiczne, komputeryzacja itp.) Do koordynacji procesu edukacyjnego studentów z niepełnosprawnością powołano Centrum Kształcenia i Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, na podstawie Porozumienia zawartego w dniu 1 lipca 1994 roku pomiędzy Ministrem Edukacji Narodowej a Ministerstwem Pracy i Polityki Socjalnej. Dyrektor Centrum, Pełnomocnik Rektora do Spraw Osób Niepełnosprawnych Beata Gulati: Pamiętam kiedy pojawili się pierwsi studenci z niepełnosprawnością na naszej uczelni. Już wtedy prowadząc zajęcia z pedagogiki specjalnej, wiedziałam że mówiąc o surdopedagogice, muszę poprosić o pokazanie swoich doświadczeń samych studentów niesłyszących. Tak samo było z osobami niewidomymi, kiedy mieliśmy omawiać tyflopedagogikę i osobami poruszającymi się na wózkach, kiedy mówiliśmy o pedagogice terapeutycznej. Czułam, że oni są ekspertami w dziedzinie własnego studiowania i dlatego zawsze słuchałam tego co mają do powiedzenia. Kiedy zostałam dyrektorem Centrum Kształcenia i Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych podążałam takim właśnie tropem. Pamiętam pierwszą studentkę z niepełnosprawnością słuchu, jej studia, a potem obronę doktoratu z wyróżnieniem, która była przeprowadzona w PJM, tłumacz był wówczas głosem i przekaźnikiem tak ważnych treści. Pamiętam też pierwszą studentkę, która uświadomiła mi, że inaczej powinna wyglądać sala wykładowa, gdzie są tylko studenci niesłyszący. Pamiętam też pierwszą tłumaczkę (CODA), która z taką pasją pojawiła się przede mną aby tłumaczyć zajęcia dla swoich kolegów. Pamiętam jak rozpoczęłam moją pracę z tablicą interaktywną, wówczas zaczęły się pojawiać dodatkowe dofinansowania na specjalistyczne pomoce techniczne. Pamiętam jak przed przedstawicielami ministerstw opowiadaliśmy jakie znaczenie ma dla studentów niepełnosprawnych studiowanie, wówczas pojawiło się dofinansowanie z ministerstwa na kształcenie. Pamiętam jak zaczęłam uczyć angielskiego niesłyszących i niedosłyszących studentów. Obecnie jestem w grupie kilkunastu osób w Europie pasjonujących się w rozwijaniu surdo-glottodydaktyki. Jestem dumna z tego, że pracuję w uczelni, która wprowadziła kształcenie integracyjne w Polsce. Wśród naszych absolwentów są najlepsi wychowawcy, psycholodzy, sportowcy, miss piękności, fotografowie, artyści, są doktorzy nauki. Dlatego zapraszam do naszego Uniwersytetu, możecie wspólnie ze swoimi kolegami studiować, ulepszać rzeczywistość, tworzyć przyszłość. See you in Siedlce :) W Centrum zatrudnieni są specjaliści ds. studentów z niepełnosprawnością, psycholog, tłumacze języka migowego. Głównym celem działań Centrum jest zapewnienie osobie z niepełnosprawnością możliwości pełnego uczestnictwa w zajęciach dydaktycznych, Dni Integracji, żródło archiwum CKiRON Fot. Anna Siliwoniuk życiu naukowym, społecznym, kulturalnym i sportowym Uczelni. Studiują u nas osoby z różnymi niepełnosprawnościami: ruchową, wzrokową, słuchową i z niepełnosprawnością ze względu na ogólny stan zdrowia. 10 iszy I/2014 I/2014 iszy 11

7 GŁUSI W KULTURZE GŁUSI W KULTURZE Liczną grupę naszych studentów od lat stanowią studenci niesłyszący. Oferujemy im różne możliwości wsparcia: Zuzanna Borowska studentka II roku I stopnia UPH w Siedlcach udział tłumaczy języka migowego w zajęciach dydaktycznych oraz pomoc przy załatwianiu spraw formalnych na Uczelni. zajęcia z Języka angielskiego dla studentów z niepełnosprawnością słuchu (niesłyszących i niedosłyszących) oraz studentów z innymi trudnościami w komunikowaniu się zamiennie za zajęcia z lektoratu języka obcego. Pomysł tych zajęć powstał pod wpływem wieloletniego doświadczenia i obserwacji naszych studentów. Dostosowanie lektoratu do potrzeb osób z niepełnosprawnością słuchu pozwala na bardziej efektywną naukę języka obcego. korzystanie z Ośrodka Logopedycznego, w którym prowadzone są zajęcia z Terapii logopedycznej i Lektoratu języka polskiego. Ich celem jest rozwój umiejętności porozumiewania się językiem polskim i korygowanie zaistniałych nieprawidłowości w wymowie. możliwość wypożyczenia urządzeń FM wspomagających słyszenie. możliwość wypożyczenia czujników dzwonka i dymu do pokoi w akademikach. bezpłatne usługi ksero (możliwość bezpłatnego kserowania notatek z zajęć w biurze CKiRON). sale wykładowe wyposażone w pętle indukcyjne. możliwość zmiany formy egzaminów i wydłużenie czasu pisania zaliczeń i egzaminów o 50%. pośredniczenie pracowników Centrum w załatwianiu ważnych spraw z wykładowcami. możliwość otrzymywania wsparcia finansowego w postaci stypendiów. Nazywam się Zuzanna Borowska. Jestem z Bydgoszczy. Studiuję na Uniwersytecie Przyrodniczo-Humanistycznym w Siedlcach. Jestem osoba niesłyszącą. Teraz obecne jestem na II roku pedagogiki o specjalności pedagogika opiekuńczo- wychowawcza z terapią pedagogiczną. Jestem bardzo zadowolona że wybrałam takie miejsce studiowania, ponieważ tam są tłumacze, CRKiON. Tłumacze bardzo nam pomagają w czasie zajęć, tłumaczą i wyjaśniają czego my osoby niesłyszące nie rozumiemy. Wiadomo, że na studiach nie jest tak łatwo, trzeba się dużo uczyć ale mamy tutaj więcej możliwości aby niesłyszące mogły studiować skoro są tłumacze. Na wykładach są prezentacje a nawet profesorzy wiedzą, że na tym wydziale są osoby niesłyszące. CRKiON pozwala nam rozwiązać problemy, w załatwieniu spraw, jeśli mamy jakieś kłopoty na zajęciach lub z dziekanatem. Studiowałam najpierw w Bydgoszczy ale niestety nie miałam możliwości żeby znaleźć tłumacza i musiałam się przenieść do Siedlec. Nie żałuję tej decyzji, bo jestem bardzo zadowolona. W UPH są nowe budynki, które nie dawno Zuzanna Borowska, źródło archiwum własne wybudowano, mamy blisko do akademików, do biblioteki gdzie mamy możliwość wypożyczania książek. Mamy tutaj fajne rozrywki, które są przeznaczone dla osób niepełnosprawnych. Raz w tygodniu wieczorem zawsze się spotykamy by pograć w siatkówkę lub piłkę. Głusi się spotykają i chodzą na siłownię, do kina albo na imprezę. Jeśli jesteście ciekawi dlaczego wybrałam tą specjalizację to muszę powiedzieć, że po skończeniu jej będę mogła pracować jako wychowawca w szkole z internatem dla osób głuchych. Na zajęciach uczą nas wszystkiego co jest związane z dziećmi a także z dziećmi niepełnosprawnymi. Różnie metody nauczania i zabawy a także poznajemy alternatywnych sposoby komunikowanie się, co pozwala kontaktować z wszystkimi niepełnosprawnymi dziećmi m.in. w internacie, w ośrodku. Jestem bardzo zainteresowana tym kierunkiem i cieszę się, że mogę się rozwijać. Niedługo będę na III roku i będę pisała pracę licencjacką. Teraz maturzyści, osoby niesłyszące piszą w kwietniu i się zastanawiają gdzie mogą pójść na studia więc zapraszam Was do nas i sami zobaczycie jak wygląda życie w UPH. Życzę Wam tego powodzenia. Staramy się zachęcić naszych studentów do działalności kulturalnej i sportowej. W 2014 roku z inicjatywy studentów z niepełnosprawnością słuchu powstała sekcja siatkówki, która cieszy się dużym zainteresowaniem. W celu stworzenia przyjaznych warunków wejścia w życie studenckie Centrum organizuje cyklicznie, Fot. Anna Siliwoniuk na początku roku akademickiego, Dni Adaptacyjne, podczas których nowo przyjęci studenci zapoznają się z funkcjonowaniem naszej Uczelni oraz ofertą skierowaną do studentów z niepełnosprawnością. Jest to wspaniała okazja do integracji. Przyjaźnie zawarte w tych dniach, często trwają przez całe studia. Od szesnastu lat organizujemy Dni Integracji, podczas których wymieniane są doświadczenia w zakresie kształcenia osób z niepełnosprawnością pomiędzy integracyjnymi placówkami, uczelniami wyższymi z kraju i zagranicy. W 2014 r. w ramach Dni Integracji odbyła się seria warsztatów poświęconych problematyce osób z niepełnosprawnością, prowadzonych przez specjalistów w tym zakresie oraz konferencja naukowa. Cały czas jesteśmy otwarci na inicjatywy naszych studentów i staramy dostosowywać proces dydaktyczny, do potrzeb studentów z niepełnosprawnością. Fot. Anna Siliwoniuk 12 iszy I/2014 I/2014 iszy 13

8 GŁUSI W KULTURZE GŁUSI W KULTURZE Pisanie na żądanie sprawdzać uczelnie pod względem poziomu oferowanej pomocy, zanim podejmą decyzję o wyborze placówki. BS: Co masz na myśli? Piotr: W Wielkiej Brytanii osoby niesłyszące dostają nawet podwójne wsparcie tłumacza języka migowego i osoby robiącej notatki *... W naszych warunkach to niemożliwe, dlatego pomocny może być właśnie tłumacz mowy na tekst, który pisze wszystko, nie hasła czy skróty. Ja osiągam prędkość ponad 600 znaków na minutę. To umiejętność, którą trzeba zdobyć ciężką pracą. Pracujesz cały wykład, całe ćwiczenia na pełnych obrotach to naprawdę wyczerpujące i trzeba umieć to robić. Rozmowa Beaty Strzelczyk z Piotrem Baltynem, tłumaczem mowy na tekst, pracownikiem Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie. BS: Czym się zajmujesz? Piotr: Pracuję w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie. Umożliwiam osobom słabosłyszącym i niesłyszącym pełne uczestnictwo w wykładach czy ćwiczeniach. BS: Nie jesteś jednak tłumaczem języka migowego, na czym polega Twoja pomoc? Piotr: Razem z moimi studentami chodzę na zajęcia i wykłady. Zawsze mam ze sobą swój laptop, siadam tuż obok osoby, dla której pracuję, i zapisuję wszystko, co mówi wykładowca słowo w słowo. Osoba z ubytkiem słuchu może na bieżąco na ekranie mojego laptopa śledzić przebieg wykładu czy zajęć. BS: Wiem, że osoby, którym pomagasz, miały wybór: albo zapis mowy na żywo, czyli to, co robisz, albo tłumaczenie w języku migowym. Dlaczego Twoi studenci wybrali wierny zapis wykładu czy ćwiczeń? Piotr: Kiedy osoba z ubytkiem słuchu obserwuje tłumacza języka migowego, musi skupiać wzrok właśnie na nim. To utrudnia jej samodzielne robienie notatek. Dzięki mojej pomocy nie dość, że może po prostu czytać wszystko to, co mówi wykładowca, to jeszcze dostaje po wszystkim trwały zapis potrzebnej wiedzy, który może sobie na spokojnie przeczytać jeszcze raz w domu. Pierwsza słabosłysząca studentka, której pomagałem na początku mojej pracy, zbliża się już do końca studiów. Dzięki mojemu wsparciu metodą zapisu mowy na żywo, uzyskiwała z roku na rok coraz lepsze wyniki. Jest obecnie jedną z najlepszych studentek na roku. Jednak trzeba podkreślić, że student powinien mieć wybór formy pomocy są osoby niesłyszące, które słabo znają język polski i wolą komunikację w języku migowym. BS: Kiedy się poznaliśmy i opowiadałam Ci o Polskiej Fundacji Osób Słabosłyszących oraz o rozwiązaniach, które promujemy i chcemy w Polsce wdrażać (w tym właśnie o Symultanicznym Przekazie Tekstowym), okazało się, że wymyśliłeś zawód, który w naszym kraju dopiero się rodzi...! Piotr: Potrzeba matką wynalazków. Rzeczywiście to było tak, że na początku mojej pracy pomagałem jednej ze słabosłyszących studentek jako lipspeaker i tłumacz języka migowego. Ale na którychś zajęciach odbywających się na sali komputerowej zacząłem zapisywać to, co mówi wykładowca. Studentce bardzo spodobało się to rozwiązanie. Od tamtej pory próbowałem różnych technik, dzięki którym mogę zapewniać moim studentom jak najwierniejszy zapis mowy. BS: O tym, że w Wielkiej Brytanii tłumacz mowy na tekst jest traktowany na równi z tłumaczem języka migowego, dowiedziałeś się od Lidii Best Smolarek z Europejskiej Federacji Osób Słabosłyszących, do której należy nasza fundacja. Piotr: Tak, i wierzę, że wspólnymi siłami zadbamy o opracowanie standardów dla tej usługi i tego właśnie zawodu. To zawód, na który będzie coraz większe zapotrzebowanie w związku z rosnącą liczbą ludzi z ubytkiem słuchu. BS: A Symultaniczny Przekaz Tekstowy doskonale sprawdza się na wykładach, wydarzeniach kulturalnych, konferencjach, wiecach wyborczych... Wszędzie tam, gdzie trudno jest usłyszeć, a łatwiej przeczytać. Wracając do studentów. Wiemy oboje, że SWPS wyróżnia się tu bardzo pozytywnie na tle innych uczelni w zakresie wsparcia dla osób z wadą słuchu. Niektóre uczelnie zbywają studentów, mówiąc im: nie mamy pieniędzy na wsparcie dla Ciebie albo zlecają studentom samodzielne poszukiwania asystenta za stawkę, za którą nikt nie chce pracować. To autentyczne sytuacje, których doświadczyli nasi dalsi lub bliżsi słabosłyszący znajomi. W świetle ratyfikowanej w Polsce Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych to tak, jakby uczelnia mówiła studentowi: łamiemy Twoje prawo równego dostępu do edukacji. I co? Nic się nie dzieje... Piotr: Tak, to jest problem. Zdarzają się przypadki, o których mówisz. To oczywiste, że po pierwsze trudno znaleźć kogoś, kto będzie pracował za grosze, a po drugie, jeszcze mniej prawdopodobne jest to, że będzie to osoba z odpowiednimi kwalifikacjami. Osoba, która faktycznie będzie pomocna osobie niesłyszącej czy słabosłyszącej. Ale na szczęście nie dotyczy to wszystkich uczelni. Studenci z wadą słuchu powinni dokładnie BS: Znamy historię słabosłyszącej studentki, której uczelnia przyznała jako pomoc tłumacza języka migowego. Tymczasem dziewczyna migała zaledwie na poziomie podstawowym pieniądze zatem czasem są, ale wydane bez sensu. Czy uczelni utrzymanie takiej osoby jak Ty, opłaca się? Piotr: Zaczynałem od pracy z jedną studentką, teraz pomagam już czwórce. Istotne jest to, że niektórzy wybrali SWPS właśnie dlatego, że słyszeli o mojej usłudze. Mieli jednak wybór, mogli wybrać tłumacza języka migowego, i tak właśnie powinno być. Osoby niesłyszące czy słabosłyszące znają język polski w różnym stopniu, tak samo z językiem migowym wiele osób z ubytkiem słuchu nie miga lub miga zbyt słabo, by studiować w tym języku trudne, akademickie przedmioty. Moja uczelnia daje osobom z ubytkiem słuchu wybór mogą wybrać mnie albo tłumacza języka migowego. Zresztą ja również komunikuję się w języku migowym, co bardzo się przydaje, kiedy trzeba porozmawiać po zajęciach, pomóc. BS: To, co piszą słabosłyszący w różnych grupach na portalach społecznościowych, z czym przychodzą do naszej fundacji, świadczy o niepokojąco * W Wielkiej Brytanii osoba sporządzająca notatki to odpowiednio przygotowany do zawodu notetaker. niskim poziomie wiedzy Polaków o niedosłuchu. Wykładowcy nie mają pojęcia, jak mówić, gdy na sali jest osoba słabosłysząca. Studenci skarżą się, że profesorowie mamrocą, kręcą się po sali, odwracają do tablicy. Pewna studentka napisała mi, że przeżyła koszmar, kiedy powiedziała wykładowcy o swoim niedosłuchu i poprosiła o wyraźną mowę. Pani profesor tak bardzo się tym przejęła, że przesadnie labializowała każde słowo, a słabosłysząca dziewczyna była w centrum uwagi całej sali. Bywa też, że wykładowcy nie wiedzą, czym w ogóle jest system FM czy pętla indukcyjna... Znam historię wykładowcy, który odmówił wzięcia nadajnika (FM), bo bał się, że będzie nagrywany. Brakuje podstawowej wiedzy! Jak jest na SWPS ie? Piotr: Wykładowcy są bardzo wyrozumiali w stosunku do osób niesłyszących, czasami zerkają na mojego laptopa i pytają z uśmiechem, czy wszystko zapisałem. Co więcej, na uczelni panuje bardzo przyjazna atmosfera, bywa nawet zabawnie. Ponieważ pracuję tu już kilka lat i w niektórych przedmiotach stałem się, chcąc nie chcąc, prawie specjalistą, bywa, że spontanicznie odpowiadam na pytanie zadane studentom choć nie powinienem. Studenci proszą mnie też o pomoc np. w takim trudnym przedmiocie, jakim jest statystyka, ponieważ doskonale go opanowałem (śmiech). BS: Jak Ci się pracuje ze studentami? Nie mają pokusy, by Cię wykorzystywać? Piotr: Zdarzało się, że podchodziła do mnie jakaś osoba i prosiła o notatki, choć słyszała doskonale. Oczywiście odmawiam w takich przypadkach. Nigdy nie udostępniam zapisu osobom niepowołanym, moim studentom też nie wolno tego robić. BS: A pętle indukcyjne czy systemy FM? Są na Twojej uczelni? W wielu krajach to standard, u nas ciągle za mało takich rozwiązań... Piotr: Z tego, co mi wiadomo, jeszcze nie ma. Ale to też zapewne wynika z braku świadomości słabosłyszących studentów, że takie rozwiązania mogą być pomocne. Moja uczelnia to placówka, która wykazuje się pełnym zrozumieniem dla różnych potrzeb osób z niepełnosprawnością. BS: Dziękuję za rozmowę Wywiad opublikowano na portalu Polskiej Fundacji Osób Słabosłyszących: 14 iszy I/2014 I/2014 iszy 15

9 GŁUSI W KULTURZE GŁUSI W KULTURZE Kazimierz Ziółek I Ogólnopolski Konkurs Polsko-Angielskiej Wiedzy Gastronomicznej Obchodzący w bieżącym roku jubileusz 80 lecia Specjalny Ośrodek Szkolno- -Wychowawczy w Lublińcu był organizatorem I Ogólnopolskiego Konkursu Polsko-Angielskiej Wiedzy Gastronomicznej dla Niesłyszących i Słabosłyszących. Występ zespołu Cicho-Sza, źródło archiwum SOS-W Zajęcia integracyjne dla młodzieży, źródło archiwum SOS-W Honorowy patronat nad Konkursem, który odbył się w dniach marca 2015 r., objął mgr inż. Joachim Smyła Starosta Lubliniecki. Koncepcja organizacji Konkursu związana była z wprowadzoną w 2012 roku reformą szkolnictwa zawodowego. Wtedy to w podstawie programowej kształcenia zawodowego ujęto i wyszczególniono wspólne efekty kształcenia dla wszystkich zawodów, w tym język obcy ukierunkowany zawodowo (JOZ). Celem Konkursu było podnoszenie poziomu znajomości języka angielskiego zawodowego wśród młodzieży niesłyszącej i słabosłyszącej, popularyzowanie tematyki gastronomicznej w językach polskim i angielskim, doskonalenie umiejętności kulinarnych, rozbudzanie inicjatywy, pomysłowości i kreatywności uczniów szkół gastronomicznych dla niesłyszących i słabosłyszących, integracja uczniów biorących udział w Konkursie oraz nawiązywanie współpracy między szkołami i firmami związanymi z gastronomią. W finałowej rywalizacji wzięło udział 12 uczniów niesłyszących i słabosłyszących ze szkół ponadgimnazjalnych kształcących się w zawodach technik żywienia i usług gastronomicznych na poziomie szkoły średniej zawodowej oraz kucharz na poziomie zasadniczej szkoły zawodowej, ze Specjalnych Ośrodków Szkolno-Wychowawczych z Krakowa, Otwocka, Sławna, Szczecina oraz gospodarza i organizatora Konkursu Lublińca. Uczestników Konkursu, podczas uroczystości jego otwarcia, serdecznie powitał mgr Marek Warwas dyrektor lublinieckiego Ośrodka. Wyraził on jednocześnie radość z faktu, że lubliniecki Ośrodek, zlokalizowany na pięknej Ziemi Lublinieckiej, obchodzący jubileusz 80-lecia, może gościć uczniów specjalnej troski edukacyjnej z wielu zakątków Polski, dla których już sam udział w konkursowej rywalizacji na szczeblu ogólnopolskim jest wielkim sukcesem. W części artystycznej inaugurującej Konkurs wystąpiła grupa teatralna Cicho-Sza działająca w Ośrodku, z prezentacją piosenki pod tytułem Only Time irlandzkiej instrumentalistki, kompozytorki i wokalistki, grającej Inauguracja Konkursu, źródło archiwum SOS-W muzykę new age z elementami muzyki celtyckiej Enya Brennan. Konkurs składał się z dwóch etapów: pisemnego i praktycznego. W etapie pisemnym uczestnicy rozwiązywali test w języku polskim i języku angielskim obejmujący zakres materiału kwalifikacji T.6. Sporządzanie potraw i napojów, wspólny dla dwóch zawodów. Testy konkursowe zostały przygotowane przez nauczycielkę języka angielskiego mgr Joannę Kulik oraz nauczycielkę przedmiotów gastronomicznych mgr Izabelę Szczęsną, która była pomysłodawczynią i koordynatorem całości Konkursu. W etapie praktycznym zadaniem było ugotowanie jajka na miękko bez pomocy minutnika. Proste w teorii zadanie było dla wielu uczestników Konkursu trudne do wykonania. Nie wszyscy wiedzieli, że wystarczy zanurzyć jajko w wodzie i ogrzewać je, aż do zagotowania wody. Gdy woda zawrze jajko jest ugotowane na miękko. Minutnik jest zbędny. Zmagania konkursowe stały na bardzo wysokim poziomie. Były emocjonujące i wyrównane. Brali w nich udział uczniowie najlepsi z najlepszych. W konkursowej rywalizacji na szczeblu indywidualnym zwyciężyła Monika Cendrowska uczennica ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niesłyszących i Słabosłyszących w Otwocku. Drugie miejsce zdobył Zmagania Konkursowe, źródło archiwum SOS-W Etap praktyczny, źródło archiwum SOS-W Zmagania Konkursowe, źródło archiwum SOS-W Jajko na miękko bez minutnika, źródło archiwum SOS-W Degustacja potraw kuchni francuskiej, źródło archiwum SOS-W 16 iszy I/2014 I/2014 iszy 17

10 GŁUSI W KULTURZE KULTURA OTWARTA NA GŁUCHYCH uczeń Kamil Krupa ze Specjalnego Ośrodka Szkolno- -Wychowawczego dla Dzieci Niesłyszących w Szczecinie, a trzecie Krzysztof Urbanowicz ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Niesłyszących i Słabosłyszących w Otwocku. We współzawodnictwie zespołowym najlepszą okazała się drużyna ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Niesłyszących i Słabosłyszących w Otwocku. Drugie miejsce zdobyła drużyna ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niesłyszących w Szczecinie, a trzecie ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Niesłyszących w Krakowie. Zwycięzcy Konkursu w klasyfikacji indywidualnej i zespołowej otrzymali cenne nagrody i puchary. Zostały one ufundowane przez Starostę Lublinieckiego, Wydawnictwo Oxford University Press w Warszawie, Państwowe Gospodarstwa Leśne Nadleśnictwo Lubliniec i Stowarzyszenie na Rzecz Osób Niepełnosprawnych Słuchowo i Umysłowo Uśmiech Dziecka w Lublińcu. Wszystkim uczestnikom Konkursu wręczono dyplomy oraz upominki. Serdecznie dziękujemy za Dar Serca okazany uczniom niesłyszącym i słabosłyszącym fundatorom nagród i upominków oraz tym wszystkim, którzy wsparli finansowo i rzeczowo organizację Konkursu. Imprezami towarzyszącymi Konkursowi był, cieszący się dużym zainteresowaniem i uznaniem uczestników i ich opiekunów, pokaz sztuki kulinarnej potraw kuchni francuskiej, prowadzony przez pana Krzysztofa Gabora z Hotelu Zamek Lubliniec oraz pokaz kosmetyków firmy AVON zaprezentowany przez panią Gabrielę Neumann. Pokaz AVON, źródło archiwum SOS-W I Konkurs Polsko-Angielskiej Wiedzy Gastronomicznej dla Niesłyszących i Słabosłyszących był swoistym ogólnopolskim świętem uczniów ze szkół gastronomicznych kształcących się w zawodach kucharz oraz technik żywienia i usług gastronomicznych. Pozwolił im zarówno na prezentację swojej wiedzy gastronomicznej w językach: polskim i angielskim oraz umiejętności praktycznych w dziedzinie sztuki kulinarnej, jak też na konfrontację tej wiedzy i umiejętności z rówieśnikami z różnych zakątków Polski, z którymi nawiązano nowe przyjaźnie..laureaci, uczestnicy, dyrekcja SOS-W, sponsorzy konkursu, źródło archiwum SOS-W Piotr Klimek kompozytor, wykładowca, producent muzyczny Zrozum muzykę/migiem na majka cz.ii od samby batucady do muzyki klasycznej Co to znaczy zrozumieć muzykę? Wbrew pozorom za tym pytaniem kryje się bardzo wiele skomplikowanych odpowiedzi, prowadzących często do niezwykłych wniosków. Weźmy na przykład bardzo znany utwór amerykańskiego kompozytora Johna Cage a z 1952 roku o tytule 4 33, w którym pianista zasiada do instrumentu i w pełnej napięcia postawie wytrzymuje bez zagrania ani jednego dźwięku przez tytułowe 4 minuty i 33 sekundy. Dla wielu niewtajemniczonych to tylko ponury żart ze zgromadzonej na koncercie widowni. Dla innych koronny przykład na absurdalność i zdziczenie obyczajów współczesnej sztuki. Tymczasem sam Kompozytor wyjasnia nam, że taka sytuacja oczekiwanie na pierwszy dźwięk, pierwsze uderzenie palca w klawiaturę instrumentu, pierwszy ruch dłoni stawia odbiorcę w stan wielkiego wyczulenia na wszystko, co zaraz się wydarzy. I w tym stanie podwyższonej uwagi zaczynamy zwracać uwagę na inne elementy, które do tej pory umykały naszej percepcji. Mucha na fortepianie, dziwne buty pianisty, śmieszny kapelusz pani w drugim rzędzie, bulgocący żołądek i bicie własnego serca. To przekierowanie uwagi wsłuchanie się w zjawiska do tej pory przez nas ignorowane zauważenie ciszy i bezruchu, które nigdy do końca nie sią ciszą i bezruchem, jest właśnie głównym tematem utworu. Na kilka cennych chwil każdy z nas poprzez wyczekiwanie na pierwszy dźwięk fortepianu zamienia się w Uważnego Obserwatora. Co ciekawe: moment, w którym dociera do nas przesłanie tej kompozycji staje się faktycznym momentem jej wykonania. A zatem: zrozumienie utworu wcale nie musi oznaczać jego usłyszenia! (Jeżeli bowiem, Szanowny Czytelniku, zrozumiałaś/eś to, co napisałem powyżej, to właśnie wykonanie utworu 4 33 stało się Twoim udziałem.) Takich przykładów muzyka europejska XX wieku przynosi nam całe mnóstwo. Kompozycje, które trzeba przeczytać (w nutach, albo w grafice), utwory które trzeba rozwiązać (jak sudoku) albo takie, które trzeba zinterpretować poprzez obserwację działań sceniczno-ruchowych. Albo takie, które zawierają jedynie instrukcję, po której przeczytaniu następuje Zrozumienie (czyli wykonanie bezpośrednio w naszym umyśle). Warsztaty muzyczne, fot. O. Koczorowski Wszystkie w jakiś sposób są muzyką, choć w większości wypadków ich brzmienie jest bez znaczenia, lub często z założenia jest aestetyczne. Utwory z czasów bardziej zamierzchłych (mniej więcej do końca XIX wieku) niosą w sobie zazwyczaj dla osób słyszących kategorię ładności, która potrafi być największą pułapką na drodze do ich zrozumienia. Każdy utwór, którego miło posłuchać powoduje podświadomy brak konieczności zbadania, co kryje się za intencją kompozytora. Ot, zwykły umilacz czasu. To prawda: bardzo wiele utworów pisanych było (i nadal jest) tylko po to, żeby było miło posłuchać. Jednak te jednowarstwowe, utylitarne kompozycje stanowią najmniej interesujący obszar wielkiego i bogatego oceanu muzyki, tworzonego tysiące lat przez ludzi z bardzo ciekawą wyobraźnią. Taki Jan Sebastian Bach na przykład, pisał utwory na klawesyn i organy, które i owszem, bardzo pięknie brzmiały, ale swoje prawdziwe piękno ukazywały dopiero po przeczytaniu ich zapisu nutowego i odkryciu relacji liczbowych pomiędzy poszczególnymi nutami, motywami i głosami. Prawdziwe Zrozumienie fug Bacha przychodzi w całkowitej ciszy i pochyleniu nad nutami i cyframi z nich 18 iszy I/2014 I/2014 iszy 19

11 KULTURA OTWARTA NA GŁUCHYCH KULTURA OTWARTA NA GŁUCHYCH wynikającymi. A jednak większość słuchaczy poprzestaje na odtworzeniu dźwięków, bez zagłębiania się w treści i znaczenia. Brak zrozumienia powodu, dla którego dany utwór, czy cały gatunek muzyczny jest tworzony to zmarnowanie ogromnego potencjału i obojętne przejście obok Wielkiej Tajemnicy. To tak, jakby zachwycać się jedynie pięknym kolorem karoserii wspaniałaego samochodu bez wsiadania do środka i odczuwania zachwytu z ekscytującej jazdy. Za to niejednokrotnie bywa tak, że zrozumienie klucza do muzyki: powodu jej powstania, rytmu, idei lub Zasady, otwiera nam możliwość dostrzegania jej w najmniej przewidywalnych miejscach: w rytmie architektury wieżowców i kościołów, zaklętą w tekst poetycki lub dramatyczy, ukrytą w scenicznej choreografii lub wyskakującą z pulsu świateł. I taka muzyka przemawia do nas o wiele pełniej i o wiele ciekawiej niż najfajniejszy nawet przebój. Warsztaty muzyczne, fot. O. Koczorowski A kiedy już już nauczymy się czytać te wszystkie znaczenia, rytmy, kolory i opowieści, to nagle ze zdumieniem odkryjemy, że to, co dociera na do odbiorcy za pośrednictwem uszu to zaledwie początek prawdziwej Przygody z muzyką, o której można opowiadać i którą można odbierać na setki możliwych sposobów. Decydując się na projekt warsztatów muzycznych dedykowanych osobom niesłyszącym (zarówno w roli prowadzącego, jak i uczestnika) konieczna była decyzja świadomego sięgnięcia do owych pokładów sztuki, które docierają do nas z pominięciem słuchu poprzez ciało, wzrok, a przede wszystkim zdolność Rozumienia. Aby w ten sposób zakraść się do tej niedostępnej na co dzień przestrzeni, należało także odszukać i wyodrębnić te gatunki i aspekty muzyki, które takiemu oderwaniu od prostego słuchania się poddadzą. Następnie ułożyć je w takiej Warsztaty muzyczne, fot. O. Koczorowski kolejności, aby mogły krok za krokiem wprowadzać w świat opisywany dźwiękiem. Idąc za tym rozumowaniem zaczęliśmy od teorii rytmu i ulicznej odmiany brazylijskiej samby samby batucady której potężne brzmienie wielkich bębnów jest odbierane równie skutecznie przez uszy, jak i całe ciało wykonujących ją artystów (pierwsze kroki z sambą opisywaliśmy w poprzednim artykule poświęconym temu projektowi). Teraz stanęliśmy przed kolejnym wyzwaniem. Rozumiejąc zjawisko i działanie rytmu chcemy połączyć go ze słowem. A zatem również z gestem, który to słowo wyraża. W muzyce takim perfekcyjnym połączeniem rytmu i słowa jest hip-hop, który wydaje się wręcz stworzony do zbudowania wspólnego pomostu pomiędzy niesłyszącymi i słyszącymi artystami. Migać tak, aby rytm słów i gestów budował tę samą muzykę, a szczery przekaz autora tekstu docierał do wszystkich z taką samą mocą oto zadanie czekające nas w najbliższym roku, które mamy zamiar wypełnić z pomocą szczecińskich muzyków Łony i Webbera. Jeśli się uda, spróbujemy stworzyć repertuar, który pokażemy za rok publiczności tej słyszącej i niesłyszącej, z identycznym przekazem i zrozumieniem. To jednak też tylko etap. W kolejnym czeka nas spotkanie z muzyką klasyczną. Stworzenie chóru. Zrozumienie pomysłów na połączenie muzyki i matematyki. Muzyki i plastyki. Muzyki i architektury. To przestrzeń, którą można eksplorować bez końca. Słowniczek: sudoku japońska łamigłówka gra logiczna polegająca na wpisywaniu cyfr w odpowiednie pola kwadratu. aestetyczne celowo brzydkie, aby wywołać w odbiorcy silną emocję niezwiązaną z obcowaniem z pięknem. utylitarne użytkowe, tworzone w jakimś jednymn konkretnym celu (np. żeby potańczyć, albo żeby łątwiej się modlić). klawesyn dawny instrument klawiszowy, bardzo popularny w okresie Renesansu i Baroku. Gra się na nim podobnie jak na fortepianie. fuga utwór muzyczny z okresu Baroku, o bardzo skomplikowanej budowie, Żeby napisać fugę trzeba znać mnóstwo zasad muzycznych i przestrzegać surowych reguł konstrukcji. Kiedy pracuje się nad fugą trzeba być troszkę matematykiem i troszkę inżynierem. A żeby odkryć wszystkie zasady i wewnętrzne piękno takiego utworu, trzeba uważnie przeczytać jego zapis nutowy, słuchając go jedynie w wyobraźni. aspekt sposób, w jaki patrzymy na jakąś rzecz albo sytuację. eksplorować poznawać; zazwyczaj rzeczy lub dziedziny dla nas wcześniej nieznane. architektura wiedza na temat projektowania i konstruowania budynków. choreografia układ ruchowy/taneczny do określonego utworu muzycznego lub spektaklu teatralnego. absurdalność tutaj: dziwaczność i brak sensu. ekscytujące fajne, ciekawe, interesujące. intencja główna myśl, z jaką robimy jakąś rzecz. motyw sekwencja kilku elementów, którą jest charakterystyczna i można ją łatwo rozpoznać. percepcja odczuwanie/odbieranie zmysłami jakiegoś dzieła lub komunikatu. perfekcja doskonałość wykonania. przesłanie myśl lub informacja zawarta w jakimś dziele sztuki. umykać znikać niezauważenie. wyczulenie specjalna wrażliwość na jakąś rzecz. wyodrębnić oddzielić od reszty elementów. zamierzchłe czasy bardzo dawno temu. 20 iszy I/2014 I/2014 iszy 21

12 KULTURA OTWARTA NA GŁUCHYCH KULTURA OTWARTA NA GŁUCHYCH Anna Kasica Bogucka Tomasz Grabowski Osiem kroków do pełnej satysfakcji Inwigilacja Satysfakcja jest popularnym manifestem szczęścia. Życiu, pracy, karierze czy pasji przyświeca hasło satysfakcji (lub jej braku) w zależności od aktualnie przeżywanego stanu. W lepszej lub gorszej odsłonie jawi się jako hasło klucz osobistego zadowolenia. Satysfakcja wymaga koncentracji uwagi i dużego zaangażowania z naszej strony. Tym właśnie znacząco różni się od zwykłych przyjemności jak sen, jedzenie czy ruch, które do pełnej radości z życia nie wystarczą. Są za słabe aby rozwijać i budować bardziej złożoną jaźń. Czym jest zatem owa satysfakcja i co się na nią składa? M. Csikszentmihalyi wraz z zespołem psychologów badał uczucie satysfakcji w różnych grupach zawodowych i kulturowych. Odkrył, że niezależnie od płci, rasy czy wieku, definicja satysfakcji była podobna i składała się z następujących czynników: 1. Doświadczana jest wtedy, gdy wykonywane zadanie ma szanse ukończenia, nie jest zbyt proste i wymaga odpowiednich umiejętności. 2. Koncentruje się na aktualnie wykonywanej pracy, a więc łączy działanie i świadomość. 3. Ma jasno sprecyzowane cele. 4. Natychmiastowo dostarcza informacji zwrotnej. 5. Charakteryzuje się stanem głębokiego zaangażowania, wyrzucając ze świadomości codzienne troski i lęki, skupia uwagę na bieżącym zadaniu. 6. Pojawia się wtedy, gdy mamy kontrolę nad własnymi działaniami. 7. Następuje utrata samoświadomości czyli zanika myślenie o sobie, pojawia się flow i silne poczucie jaźni. 8. Czas staje w miejscu i przestaje mieć znaczenie inaczej (tzw. transformacja czasu). To wszystko powoduje uczucie głębokiej satysfakcji. Potrzeba dużo energii aby tak się stało, ale jest to uczucie warte każdego wysiłku. U dziecka uczucie satysfakcji jest naturalne i spontaniczne, niestety w dorosłości wymaga większej pracy. Oczywiście są tacy, którzy we wszystkim co robią, osiągają satysfakcję. Są i tacy, którzy bez niej przeżywają życie. Niestety w przypadku tych drugich, ich przyjemność jest bardzo przypadkowa i uwarunkowana czynnikami zewnętrznymi. Do pełnej satysfakcji zabrakło im własnej kontroli nad jakością doświadczeń i braku poznania satysfakcji w czynnościach codziennych. Zapraszam więc do zapoznania i szukania swojej drogi na prawdziwe poczucie satysfakcji. Tematem mojej animacji jest inwigilacja, która jest bliska każdemu z nas, choć nie zawsze zdajemy sobie sprawy lub uświadamiamy sobie jej wpływ na nasze życie. Fot. Tomasz Grabowski Inwigilacja jest niebezpieczną bronią, która odziera nas z prywatności, zna naszą tożsamość, która może zostać podana publicznie. Wszystko co upubliczniamy w Internecie, wszystko co robimy żyjąc pod szklanym okiem kamer jest zapisywane, gromadzone, a później analizowane pod różnym kątem. Nie zdajemy sobie sprawy komu nasze dane prywatne są przekazane. Internet obserwuje, ściąga nasze informacje, wpisy gromadzi je i rejestruje. Monitoring jest tak wszechobecny, że przestaliśmy już zwracać uwagę Więcej na: Fot. Tomasz Grabowski 22 iszy I/2014 I/2014 iszy 23

13 NASZE KULTURA SPRAWY OTWARTA NA GŁUCHYCH NASZE SPRAWY z narzędziem do celów wojskowych albo kosmicznych. W obecnym czasie służy już od kliku lat do zastosowania cywilnego. Używa się go do różnych celów jak np. do monitorowania potencjalnie wypadkowych, niepożądanych zdarzeń, mapowania terenów, także do strzeżenia porządku publicznego, zapewnienia większego bezpieczeństwa (można tutaj wymienić naprawdę dużo), ale największą uwagę zwraca mi to, że dron służy też do inwigilowania obywateli, szpiegowania zwykłych ludzi. Zarząd Główny Polskiego Związku Głuchych Realizacja postulatów Polskiego Związku Głuchych na to, że nasze ruchy, kroki są monitorowane, obserwowane i śledzone. Każda sekunda naszego życia znajduje się pod kontrolą. Wiadomo o nas wszystko: o naszym życiu zawodowym i prywatnym, o tym ile zarabiamy i na co wydajemy nasze pieniądze, o tym co lubimy robić i kogo nienawidzimy, jakie mamy zainteresowania i poglądy polityczne itd. Jednym z popularnych technik inwigilacji jest np. dron zdalnie sterowany bezzałogowy statek latający, niewymagający obecności pilota na pokładzie, który nam się kojarzy Fot. Tomasz Grabowski Polski Związek Głuchych w dniu 28 lipca 2013 r. podczas posiedzenia Plenarnego ZG przyjął pięć postulatów stanowiących priorytety i kierunki działań naszej organizacji. Przekazujemy informacje o stanie ich realizacji na dzień 19 marca Realizacja postulatów odbywa się dzięki współpracy Polskiego Związku Głuchych z poniższymi podmiotami: Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych PFON Koalicja na rzecz Osób z Niepełnosprawnością KN Koalicja Niesłyszących KN Polska Unia Zatrudnienia Wspomaganego PUZW Forum Dostępnej Cyberprzestrzeni FDC Rzecznik Praw Obywatelskich RPO Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej MPIPS Ministerstwo Edukacji Narodowej MEN Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji MAiC Ministerstwo Zdrowia MZ Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju MiR Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego MKiDN Instytut Transportu Samochodowego ITS Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego FIRR Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych BON Centralna Komisja Egzaminacyjna CKE Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji Integracja Najwyższa Izba Kontroli Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji Telewizja Polska Ośrodki Szkolno-Wychowawcze dla głuchych i słabosłyszących instytucje publiczne i kulturalne oraz organizacje pozarządowe Postulat 1 Zwiększenie dostępu osób głuchych do informacji (prawo do używania języka naturalnego) Przyczynienie się do audytu NIKu w zakresie realizacji ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się w instytucjach publicznych, Przygotowywanie propozycji zmian do ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się, Lobbowanie na rzecz zwiększenia w KRRiT dostępności czasu antenowego dla osób głuchych, Rekomendowanie do TVP tłumaczy PJM do tłumaczenia audycji telewizyjnych, Prowadzenie usługi wideo tłumacza o zasięgu ogólnopolskim, 24 iszy I/2014 I/2014 iszy 25

14 NASZE SPRAWY KĄCIK DLA RODZICÓW I DZIECI Działania zmierzające do dostosowania egzaminów na prawo jazdy do możliwości językowych i percepcyjnych osób niesłyszących, Działania zmierzające do systemowego wprowadzenia rozszerzenia zakresu tłumacza języka migowego o służbę zdrowia, Prowadzenie kampanii społecznych stanowiących o problemach i potrzebach głuchych, Podejmowanie działań zmierzających do zwiększenia dostępności przestrzeni publicznej dla głuchych i słabosłyszących: dostępność stron internetowych, telefonii, pętli indukcyjnychi tłumaczy. Postulat 2 Dostosowanie edukacji do potrzeb osób głuchych Przyczynienie się do wydania przez MEN podręcznika (Elementarza) dla uczniów klas I z płytą zawierającą tłumaczenie na PJM, Rewizja treści arkuszy oraz procedur egzaminacyjnych w szkołach pod kątem dostosowania do potrzeb osób głuchych, Współautorstwo publikacji dotyczących głuchych, ich potrzeb, sytuacji i problemów, Działania zmierzające do zapewnienia bezpłatnych tłumaczy języka migowego w szkołach policealnych i na uczelniach, Zgłaszanie postulatów, uwag do ustaw i rozporządzeń pod kątem potrzeb głuchych uczniów (m.in. wprowadzenie programów pracy z rodzicami dzieci niesłyszących w poradniach psychologiczno-pedagogicznych oraz ośrodkach wczesnej interwencji, dostosowanie podręczników dla dzieci głuchych, wprowadzenie edukacji dwujęzycznej, zapewnienie ciągłości pomocy tłumacza języka migowego w roku szkolnym). Postulat 3 Dostosowanie mechanizmów rynku pracy do potrzeb osób głuchych Starania o zmianę przepisów BHP i orzecznictwa, Wprowadzenie usług wideo tłumacza do pośrednictwa w poszukiwaniu pracy oraz w procesie wsparcia w przygotowaniu zawodowym, Doprowadzenie do rozszerzenia katalogu zawodów dla głuchych w zakresie zdobycia uprawnień do zawodowego prawa jazdy kat. C, Udział w tworzeniu metod i narzędzi wspomagających głuchych i słabosłyszących na rynku pracy (m.in. zatrudnienie wspomagane, trener pracy, asystent osoby niepełnosprawnej) Postulat 4 Dostosowanie systemu opieki nad dzieckiem i rodziną, gdzie występuje niepełnosprawność słuchu Współpraca z komisjami i grupami w sprawie systemowych rozwiązań w funkcjonowaniu rodzin z niepełnosprawnymi dziećmi, Udział w pracach grup roboczych nt. wprowadzenia zmian w zakresie w tzw. wczesnej interwencji w przypadku wykrycia głuchoty u dziecka, Wystąpienia, rozmowy i konsultacje w sprawie wprowadzenia edukacji dwujęzycznej uczniów niesłyszących, Postulat 5 Dostosowanie mechanizmów wsparcia finansowego i pomocy społecznej dla osób głuchych i ich potrzeb Opracowanie uwag do rozporządzenia w sprawie zaopatrzenia w środki ortopedyczne oraz środki pomocnicze, Prowadzenie programów regrantingowych dla młodzieży. Przedstawione powyżej zagadnienia są jedynie wybranymi elementami prowadzonych przez nas założonych w postulatach działań. Aktywność Polskiego Związku Głuchych obejmuje wiele innych aspektów życia i funkcjonowania społecznego głuchych. Redakcja Literki Gra edukacyjna do nauki alfabetu polskiego i palcowego Zarząd Główny Polskiego Związku Głuchych we współpracy z kwartalnikiem Świat Ciszy stworzył grę edukacyjną do nauki alfabetu polskiego i palcowego. Literki to zestaw kart zawierających z jednej stronie litery alfabetu polskiego, a po drugiej znaki Polskiego Alfabetu Palcowego. Na każdej karcie umieszczona jest jedna litera w obydwu alfabetach. Zestaw składa się z 52 kart (podwójne karty ze spółgłoskami i potrójne z samogłoskami). Po przeprowadzonym pilotażu w kilku warszawskich szkołach i przedszkolach stwierdzamy, że stworzona pomoc edukacyjna cieszy się ogromnym zainteresowaniem ze strony dzieci, nauczycieli i rodziców. Dostajemy coraz więcej propozycji kreatywnego wykorzystania Literek. Poniżej prezentujemy kilka propozycji zebranych i opracowanych przez Natalię Litwiniuk z O/Mazowieckiego Polskiego Związku Głuchych, której serdecznie dziękujemy! 26 iszy I/2014 I/2014 iszy 27

15 KĄCIK DLA RODZICÓW I DZIECI kalejdoskop Obchody 80- lecia SOSW w Lublińcu 28 kwietnia 2015 odbędą się obchody Jubileuszu 80- lecia Specjalnego Ośrodka Szkolno- Wychowawczego w Lublińcu. Serdecznie gratulujemy i życzymy Dyrekcji, Gronu Pedagogicznemu oraz Wychowankom samych sukcesów oraz kolejnych okrągłych rocznic. Redakcja Świata Ciszy Encyklopedia Sztuki w Polskim Języku Migowym Projekt zrealizowany przez: ZACHĘTA NARODOWA GALERIA SZTUKI we współpracy z Grupą Artystów Głuchych (GAG) Celem projektu jest przybliżenie osobom z niepełnosprawnością słuchu podstawowych pojęć dotyczących sztuki. Polecamy i zapraszamy na stronę Zachęty: action=view/collection&co lid=128&catid=9&lang=pl#1 1. Młodsze dzieci do 6 lat ułożenie imienia każdego dziecka, odwrócenie kartoników i nauka migania imienia. Opcję z imieniem można zmienić na naukę dowolnego słowa. 2. Każdy dostaje zestaw literek i ma za zadanie ułożenia jak największej ilości słów (alfabetem palcowym do góry) zaczynając od 3 literowych potem 4 5, 6 itd. Po ułożeniu największej ilości słów nauka migania danego słowa. 3. Z zestawu literek osoba musi ułożyć własne imię a potem z literek z imienia musi ułożyć jak najwięcej innych słów. 4. Osoby znające język migowy lub uczące się losujemy jedną z literek i podajemy słowo na daną literę. 5. Wybieramy jedną z literek i musimy zamigać znak w którym ułożenie ręki jest takie jak dana literka np. b migamy znak mam 6. Kółko historyczne każdy z uczestników zabawy losuje literkę, pierwsza osoba miga słowo używając ułożenia dłoni z literki, kolejne osoby muszą wymyślić słowo w taki sposób alby pasowało ono do słowa poprzedniej osoby. 7. Losowanie literki i podanie jak największej liczby słów (w języku migowym) na podaną literę. 8. Scrabble migowe zasada identyczna jak przy tradycyjnych scrabble (w tym przypadku bez planszy), uczestnicy mają zestaw literek i muszą ułożyć z nich słowo alfabetem palcowym do góry. Korzyści zabawy są obustronne. Słyszący uczą się migać konkretne wyrazy, a niesłyszący wzbogacają słownik pojęciowy z języka polskiego. Kurs prawa jazdy na Łuckiej Warszawa, Łucka. Głusi uczą się już jeździć autem od kilku tygodni, ale na wykładzie na Nowym Bemowie byli wcześniej, od lutego Na wykładzie byli podzieleni na 3 grupy. Pierwsza grupa miała wykłady w poniedziałki i w środę, a druga grupa we wtorek i w czwartek, ostatnia w weekendy. Kurs obejmował szkolenie z pierwszej pomocy. A na części praktycznej było inaczej, niesłyszący byli rozdzieleni na 4 grupy. Mieli jeździć po dzielnicach: Bemowo, inni na Gocławku, Ursynowie i Targówku. Kurs kończy się do 30 kwietnia 2015, w maju dopiero będą egzaminy teoretyczny i praktyczny. Niektórzy instruktorzy uczą się języka migowego od uczestników. Trzymamy kciuki, żeby głusi kursanci ze szkoły przy Łuckiej zdali za pierwszym razem! :) Dominik Fedyk 28 iszy I/2014 I/2014 iszy 29

16 kalejdoskop kalejdoskop Fim Plemię bez dźwięku, w języku migowym Tytuł oryginalny: Plemya Gatunek: Kryminał, dramat Produkcja: Ukraina, Holandia Rok produkcji: 2014r. Niesłyszący Sergey zaczyna naukę w szkole dla głuchoniemych. Przenosi się do internatu. W nowym miejscu musi odnaleźć swoje miejsce w hierarchii narzuconej przez organizację zwaną Plemieniem szkolną sieć uwikłaną w działalność przestępczą i prostytucję. Chłopak przekonuje się na własnej skórze o bezwzględności zasad, którymi kierują się osoby w Plemieniu. Przemoc, napady, prostytucja tak wygląda ich codzienność. Aby zostać przyjętym w poczet członków Plemienia, a tym samym awansować w społecznej hierarchii, trzeba wykazać się zdolnościami w łamaniu prawa. Biorąc udział w kilku udanych kradzieżach, Sergey zapracowuje na nową, lepszą pozycję zostaje alfonsem. Ma teraz pod opieką dwie dziewczyny, obsługujące nocą kierowców ciężarówek. Szybko zakochuje się w jednej z nich. Problem polega jednak na tym, że jego wybranka jest także dziewczyną szefa. Mimo to, bohaterowie spotykają się potajemnie i zostają kochankami. Łamiąc w ten sposób kodeks Plemienia, stawiają się w sytuacji bez wyjścia. Od 29 maja 2015 w Kinie Praha w Warszawie Źródło informacji: Film Rozumiemy się bez słów o głuchej rodzinie i ich słyszącej córce, która uczy się śpiewać Tytuł oryginalny: La famille Bélier Kraj produkcji: Francja Rok produkcji: 2014 Gatunek: komedia obyczajowa Państwo Belier to dobrzy sąsiedzi, kochający rodzice. Może czasem zbyt impulsywni, nadmiernie namiętni. I jeszcze jedno: są niesłyszący. Tylko ich córka, nastoletnia Paula urodziła się bez tej niepełnosprawności. Stała się więc ich naturalnym łącznikiem ze światem dźwięków, niezastąpionym przewodnikiem i pomocnikiem w codziennym życiu. Osiągnęła jednak już wiek, gdy dzieci zaczynają wyfruwać z gniazd, szukać swojego miejsca, miłości. Idąc za głosem serca, Paula zapisuje się do szkolnego chóru, w którym śpiewa już ten chłopak. Nauczyciel muzyki odkrywa w niej wielki talent wokalny i proponuje szkołę muzyczną w Paryżu. Jak powiedzieć o tym rodzicom? Jak opisać im radość, którą daje muzyka? Jak zostawić zwariowane życie rodzinne i ruszyć w nieznane? Polecamy! Migband Junior Młodzi Migają Muzykę w Warszawie i zarażają swoją pasją innych. Niedawno rozpoczął swoją działalność w Olsztynie MigBand, a obecnie zaczął działać Migband Junior. Zapraszamy do obejrzenia interpretacji w języku migowym piosenki Majki Jeżowskiej pt.: Marzenia się spełniają w wykonaniu Migband Junior. Na dobry początek każdego deszczowego dnia! https://www.youtube.com/watch?v=8ozudfk3ds0 Źródło: movie,2105,rozumiemy-sie-bez-slow Wystawa Olgi Boznańskiej w Muzeum Narodowym w Warszawie kto nie był niech żałuje W Muzeum Narodowym w Warszawie od 26 lutego do 02 maja 2015 prezentowana jest wystawa prac Olgi Boznańskiej jednej z najwyżej cenionych polskich malarek, zaliczanych do ścisłego grona najwybitniejszych artystek europejskich. Muzeum Narodowe w Warszawie prezentuje na wystawie 150 prac Boznańskiej z różnych okresów jej twórczości oraz kilkanaście obrazów innych artystów co pozwoli ukazać jej twórczość w perspektywie sztuki światowej. Wystawie towarzyszą wydarzenia tłumaczone na język migowy. RED Propozycja współpracy Zapraszamy do nadsyłania artykułów lub wywiadów z ciekawymi osobami ze zdjęciami. Autorzy wszystkich opublikowanych artykułów otrzymają wynagrodzenie. Artykuły i zdjęcia prosimy przesyłać na adres: 30 iszy I/2014 I/2014 iszy 31

17 Przyjacielowi niesłyszących Autor: Jerzy Orczykowski We wspomnieniach Wracasz Jak pieśń W sercach gościsz. Wszedłeś do świata ciszy Wniosłeś cząstkę Radości I trwałeś do końca Dałeś od siebie Co dać mogłeś By niesłyszący czuli się godnie Dzięki Ci za to Byłeś skromny A wiedzą ogromny Od Ciebie wiele się nauczyłem. Wiersz poświęcam (Jerzy Orczykowski przyp. red.) byłem kierownikowi Klubu Gest Polskiego Związku Głuchych w Lublinie, Panu Bogumiłowi Korniakowi. Z okazji 85-tych urodzin życzę dużo zdrowia, pogodnych dni, wiele radości i spełnienia wszelkich marzeń. Redakcja Świata Ciszy również składa Panu Bogumiłowi najlepsze życzenia urodzinowe zdrowia, pomyślności i uśmiechu.

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych Kim jesteśmy? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy to ogólnopolski, nieodpłatny program edukacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut.

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut. Scenariusz zajęć Temat: Spotkanie z Innym. Tolerancja Cele: uświadomienie uczniom obecności w społeczeństwie osób z problemami komunikacyjnymi, nabycie umiejętności posługiwania się metodami komunikacji

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO GŁUCHYCH MAGDALENA DUNAJ

ZAGADNIENIA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO GŁUCHYCH MAGDALENA DUNAJ ZAGADNIENIA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO GŁUCHYCH MAGDALENA DUNAJ Żeby coś znaleźć, trzeba wiedzieć, czego się szuka. ks. Jan Twardowski, Elementarz księdza Twardowskiego dla najmłodszego, sredniaka i najstarszego

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01.

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01. Mołodiatycze, 22.06.2012 PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości nr. POKL.09.01.02-06-090/11 Opracował: Zygmunt Krawiec 1 W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

IV Międzyszkolnym Konkursie Języków Obcych dla uczniów klas VI szkół podstawowych MŁODY POLIGLOTA 2015

IV Międzyszkolnym Konkursie Języków Obcych dla uczniów klas VI szkół podstawowych MŁODY POLIGLOTA 2015 Warszawa, dn. 09.03.2015r. Szanowna Pani Dyrektor / Szanowny Pan Dyrektor, Nauczyciele języków obcych, Gimnazjum Joanny Białobrzeskiej Didasko w Warszawie serdecznie zaprasza uczniów klas szóstych szkół

Bardziej szczegółowo

Co każdy dyrektor szkoły powinien wiedzieć o indywidualnym nauczaniu oraz indywidualnych zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych?

Co każdy dyrektor szkoły powinien wiedzieć o indywidualnym nauczaniu oraz indywidualnych zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych? Co każdy dyrektor szkoły powinien wiedzieć o indywidualnym nauczaniu oraz indywidualnych zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych? Dyrektorzy szkół oraz nauczyciele bardzo często zwracają się do Kuratorium

Bardziej szczegółowo

Szachy w przedszkolu i szkole

Szachy w przedszkolu i szkole Szachy w przedszkolu i szkole Regionalny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli i Informacji Pedagogicznej WOM w Rybniku 44-200 Rybnik tel. 32 42 47 472 e-mail: info@wom.edu.pl www.wom.edu.pl DYREKTOR Roman

Bardziej szczegółowo

Edukacja niepełnosprawnego dziecka

Edukacja niepełnosprawnego dziecka Edukacja niepełnosprawnego dziecka Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (art. 1 pkt. 1, art. 1 pkt. 5) zapewnia możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną

Bardziej szczegółowo

Organizowanie konkursów czytelniczych w ramach Innowacji Pedagogicznej Czytanie kluczem do sukcesu

Organizowanie konkursów czytelniczych w ramach Innowacji Pedagogicznej Czytanie kluczem do sukcesu Organizowanie konkursów czytelniczych w ramach Innowacji Pedagogicznej Czytanie kluczem do sukcesu Innowacja Pedagogiczna realizowana w Szkole Podstawowej im. Marii Konopnickiej w Teresinie w roku szkolnym

Bardziej szczegółowo

5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM 5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 kod ucznia Drodzy Pierwszoklasiści! Niedawno rozpoczęliście naukę

Bardziej szczegółowo

Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie

Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie Celem jest współpraca przedszkola z instytucjami i organizacjami działającymi w środowisku lokalnym dla obopólnej korzyści. 1 Początki Od bardzo dawna

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

SZKOLNICTWO PONADGIMNAZJALNE

SZKOLNICTWO PONADGIMNAZJALNE SZKOLNICTWO PONADGIMNAZJALNE W OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM DLA DZIECI NIESŁYSZĄCYCH IM. JÓZEFA SIKORSKIEGO 180 LAT DOŚWIADCZENIA - NOWOCZESNE ROZWIĄZANIA 180 LAT DOŚWIADCZENIA NOWOCZESNE ROZWIĄZANIA STRUKTURA,

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej JEDNOSTKA MODUŁOWA: 322[17].Z3.01 Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej Wymagania wstępne : Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien

Bardziej szczegółowo

Piotr Pawlik - opis i analiza przypadku rozpoznawania. i rozwiązywania problemu edukacyjnego (uczeń zdolny)

Piotr Pawlik - opis i analiza przypadku rozpoznawania. i rozwiązywania problemu edukacyjnego (uczeń zdolny) Piotr Pawlik - opis i analiza przypadku rozpoznawania i rozwiązywania problemu edukacyjnego (uczeń zdolny) Jonasz i Ernest- dwaj bracia, byli uczniami wybitnie uzdolnionymi. Praca z nimi była dla mnie

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Nasza inicjatywa to przykład szerokiego myślenia o edukacji artystycznej i perspektywicznego myślenia o szkole, jako społeczności

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ:

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: Bezpłatne zajęcia dodatkowe w Twojej szkole dowiedz się więcej!!!! Projekt

Bardziej szczegółowo

ankieta dla dyrektora szkoły podstawowej

ankieta dla dyrektora szkoły podstawowej Instytut Badań Edukacyjnych Szkolne Uwarunkowania Efektywności Kształcenia ankieta dla dyrektora szkoły podstawowej Wypełnia ankieter NAZWA SZKOŁY KOD SZKOŁY NADANY NA POTRZEBY BADANIA Projekt wspófinansowany

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla nauczycieli 3x45 min. Doradca metodyczny Milenia Jaśkiewicz

Warsztaty dla nauczycieli 3x45 min. Doradca metodyczny Milenia Jaśkiewicz Warsztaty dla nauczycieli 3x45 min. Doradca metodyczny Milenia Jaśkiewicz 1. Aktywizowanie i podnoszenie kompetencji nauczycieli do prowadzenia orientacji i doradztwa zawodowego w szkołach gimnazjalnych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH)

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH) WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI I ZAJĘĆ ARTYSTYCZNYCH (PLASTYCZNYCH) Ocena niedostateczna Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna nie zdobył podstawowych wiadomości i umiejętności;

Bardziej szczegółowo

Maria Lorek główną autorką darmowego podręcznika dla pierwszoklasistów

Maria Lorek główną autorką darmowego podręcznika dla pierwszoklasistów Warszawa, 18 marca 2014 r. Maria Lorek główną autorką darmowego podręcznika dla pierwszoklasistów Maria Lorek (ur. 1959 r.), twórca kilkudziesięciu publikacji i podręczników dla dzieci i nauczycieli jest

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Stypendia Gminy Pawłowice

Stypendia Gminy Pawłowice Stypendia Gminy Pawłowice Program pomocy stypendialnej dla uczniów Motywacja 1. Stypendystą może zostać: a) ( ) uczeń /absolwent szkoły ponadgimnazjalnej kończącej się maturą, który kontynuuje naukę b)

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą.

Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą. Scenariusz 1 MATURA 2008 i co dalej? Planowanie drogi kształcenia. Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą. Cele lekcji: Uczeń powinien: wyznaczać cele związane

Bardziej szczegółowo

Przedmioty rozszerzone: jęz. angielski (dwujęzyczny) historia geografia

Przedmioty rozszerzone: jęz. angielski (dwujęzyczny) historia geografia ODDZIAŁ I A (klasa 3-letnia dwujęzyczna z językiem angielskim) Głównym celem nauki w tej klasie jest biegłe opanowanie języka angielskiego (poziom C1) i poznanie kultury krajów anglojęzycznych. Powyższe

Bardziej szczegółowo

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Paweł Pytlak Końskowola 2010 Spis treści; I Ogólna charakterystyka programu II Cel zajęć artystycznych Cele główne Cele szczegółowe

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum Program zajęć artystycznych klasa II gimnazjum Moduł I. Zajęcia teatralne i literackie. Moduł II. Zajęcia muzyczno - ruchowe. Moduł III. Zajęcia plastyczne. Opracowała : Beata Sikora Sztuka jest wieczną

Bardziej szczegółowo

Awans zawodowy nauczyciela: podstawy prawne oraz przygotowanie dokumentacji nauczyciel dyplomowany

Awans zawodowy nauczyciela: podstawy prawne oraz przygotowanie dokumentacji nauczyciel dyplomowany Awans zawodowy nauczyciela: podstawy prawne oraz przygotowanie dokumentacji nauczyciel dyplomowany Aktualnie obowiązujące przepisy dotyczące awansu zawodowego: 1. Karta nauczyciela z 26 stycznia 1982 r.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania w Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wysokiem. Przedmiot: Muzyka

Przedmiotowy System Oceniania w Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wysokiem. Przedmiot: Muzyka Przedmiotowy System Oceniania w Gimnazjum im. Papieża Jana Pawła II w Wysokiem Przedmiot: Muzyka Wymagania edukacyjne opracowane zostały w oparciu o: program nauczania ogólnego muzyki w gimnazjum Świat

Bardziej szczegółowo

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA SURDOPEDAGOGIKA

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA SURDOPEDAGOGIKA Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA SURDOPEDAGOGIKA SYLWETKA ABSOLWENTA Absolwent surdopedagogiki uzyskuje wiedzę i umiejętności w zakresie: dydaktyki

Bardziej szczegółowo

Kurs kwalifikacyjny z zakresu metodyki nauczania języka obcego w okresie wczesnoszkolnym

Kurs kwalifikacyjny z zakresu metodyki nauczania języka obcego w okresie wczesnoszkolnym Kurs kwalifikacyjny z zakresu metodyki nauczania języka obcego w okresie wczesnoszkolnym Uzyskanie kwalifikacji pedagogicznych do prowadzenia zajęć z języka angielskiego w okresie wczesnoszkolnym. nauczyciele

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie projektu

Podsumowanie projektu Podsumowanie projektu ESF01-2013 1 PL1 LEO01 37042 Uczniowie z Malborka wybierają zawody z przyszłością Prezentacja: Michalina Mościszko Projekt: Staże i praktyki zagraniczne dla osób kształcących się

Bardziej szczegółowo

PLAN DOSKONALENIA ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 IM. ADAMA MICKIEWICZA W SZAMOTUŁACH na lata 2011-2016

PLAN DOSKONALENIA ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 IM. ADAMA MICKIEWICZA W SZAMOTUŁACH na lata 2011-2016 PLAN DOSKONALENIA ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 IM. ADAMA MICKIEWICZA W SZAMOTUŁACH na lata 2011-2016 Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 07.09.1991 r. o systemie oświaty ( Dz.U. Nr 256,

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany.

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany. Ul. Szkolna 3, 77-400 Złotów, tel. (067) 265 01 85, fax.(67) 265 01 90 Małgorzata Chołodowska NKJO w Złotowie Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie KONCEPCJA PRACY Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie na lata szkolne 2011-2016 1 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę

Bardziej szczegółowo

PROJEKT PLANU ROZWOJU ZAWODOWEGO NAUCZYCIELA KONTRAKTOWEGO UBIEGAJĄCEGO SIĘ O STOPIEŃ ZAWODOWY NAUCZYCIELA MIANOWANEGO

PROJEKT PLANU ROZWOJU ZAWODOWEGO NAUCZYCIELA KONTRAKTOWEGO UBIEGAJĄCEGO SIĘ O STOPIEŃ ZAWODOWY NAUCZYCIELA MIANOWANEGO PROJEKT PLANU ROZWOJU ZAWODOWEGO NAUCZYCIELA KONTRAKTOWEGO UBIEGAJĄCEGO SIĘ O STOPIEŃ ZAWODOWY NAUCZYCIELA MIANOWANEGO Imię i nazwisko: mgr Ewelina Szydłak Placówka oświatowa: Zespół Szkół Integracyjnych

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ GRY NR 5. DLA OSÓB W WIEKU 16+

SCENARIUSZ GRY NR 5. DLA OSÓB W WIEKU 16+ SCENARIUSZ GRY NR 5. DLA OSÓB W WIEKU 16+ Gra symulacyjna nr 5: AUTOPREZENTACJA pt. Moja kariera zawodowa Cel gry: obserwacja i rozpoznanie świadomości obrazu samego siebie (autorefleksji), a także przedstawiania

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII

SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII SPRAWOZDANIE Z KURSU METODYCZNO- JĘZYKOWEGO W WIELKIEJ BRYTANII W dniach 24 lipca- 6 sierpnia 2011r. uczestniczyłam w kursie metodycznojęzykowym pt. Teachers of English Course w ramach programu Comenius-

Bardziej szczegółowo

Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w

Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w szkołach ogólnodostępnych i przyjmowania uczniów do tych

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI DO PIERWSZYCH KLAS SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM W ROKU SZKOLNYM 2013/2014

ZASADY REKRUTACJI DO PIERWSZYCH KLAS SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 ZASADY REKRUTACJI DO PIERWSZYCH KLAS SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO-WYCHOWAWCZYM W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 Podstawa prawna 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu

Bardziej szczegółowo

ANKIETY DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ

ANKIETY DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ ANKIETY DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ ANKIETA DLA: Dyrektora szkoły Wychowawcy wskazanego oddziału klasy IV (czwartej) tj. oddziału A lub oddziału czwartej klasy w kolejności zgodnej z numeracją przyjętą w szkole

Bardziej szczegółowo

Osoby głuche i niedosłyszące w procesie studiowania

Osoby głuche i niedosłyszące w procesie studiowania Pełnosprawny Student II Kraków, 26-27 listopada 2008 r. Osoby głuche i niedosłyszące w procesie studiowania Beata Gulati Centrum Kształcenia i Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Akademia Podlaska Różnorodność

Bardziej szczegółowo

Projekt Otwarte Przedszkola został zrealizowany w Zespole Placówek Oświatowych w Zatorach. Byliśmy jedną z nielicznych placówek w powiecie pułtuskim

Projekt Otwarte Przedszkola został zrealizowany w Zespole Placówek Oświatowych w Zatorach. Byliśmy jedną z nielicznych placówek w powiecie pułtuskim Projekt Otwarte Przedszkola został zrealizowany w Zespole Placówek Oświatowych w Zatorach. Byliśmy jedną z nielicznych placówek w powiecie pułtuskim uczestniczących w projekcie. Wzięło w nim udział 48

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ. Małgorzata Marcinkowska, Aleksandra Michałowska

SCENARIUSZ ZAJĘĆ. Małgorzata Marcinkowska, Aleksandra Michałowska Małgorzata Marcinkowska, Aleksandra Michałowska SCENARIUSZ ZAJĘĆ Typ szkoły: podstawowa Etap kształcenia: II, klasa V Rodzaj zajęć: lekcja języka polskiego Temat zajęć: Czym jest muzyka Fryderyka Chopina?

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA PROFESJONALNEGO NAUCZYCIELA

AKADEMIA PROFESJONALNEGO NAUCZYCIELA Kurs kwalifikacyjny z zakresu metodyki nauczania języka obcego w okresie wczesnoszkolnym Uzyskanie kwalifikacji pedagogicznych do prowadzenia zajęć z języka angielskiego w okresie wczesnoszkolnym. 1. Nauczyciele

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN V EDYCJI HERBACIARNI NAUKOWEJ 2011/2012

REGULAMIN V EDYCJI HERBACIARNI NAUKOWEJ 2011/2012 REGULAMIN V EDYCJI HERBACIARNI NAUKOWEJ 2011/2012 Spotkania Herbaciarni Naukowej przy Polskiej Akademii Umiejętności kierowane są do uczniów, studentów oraz nauczycieli. Poza uczestnictwem w wykładach

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014

Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014 Edukacja włączająca - kierunek polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2013/2014 Joanna Wrona Dyrektor Departamentu Zwiększania Szans Edukacyjnych w Ministerstwie Edukacji Narodowej Regulacje prawne

Bardziej szczegółowo

Arkusz diagnozy potrzeb edukacyjnych nauczycieli województwa świętokrzyskiego w roku szkolnym 2011/2012

Arkusz diagnozy potrzeb edukacyjnych nauczycieli województwa świętokrzyskiego w roku szkolnym 2011/2012 Arkusz diagnozy potrzeb edukacyjnych nauczycieli województwa świętokrzyskiego w roku szkolnym 2011/2012 Szanowni Państwo Nauczyciele, Dyrektorzy szkół i placówek oraz Przedstawiciele Organów Prowadzących

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ?

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ? Scenariusz lekcji wychowawczej nr 1 ZAPOZNANIE Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ CO ROZUMIEMY PRZEZ INTEGRACJĘ? CELE DYDAKTYCZNO-WYCHOWAWCZE: Po przeprowadzonej lekcji uczniowie i uczennice: umieją określić pojęcie

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność 1 RAPORT Z BADANIA Badanie potrzeb w zakresie rozwoju kompetencji wychowawczych wśród studentów kierunków nauczycielskich Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność http://fundacja-rea.org/ Fundacja REA

Bardziej szczegółowo

Ja jako nauczyciel/nauczycielka

Ja jako nauczyciel/nauczycielka Zwracam się do Państwa z prośbą o wypełnienie niniejszej ankiety. Ma ona na celu ustalenie w jakim stopniu Państwa oczekiwania dotyczące uczestnictwa w projekcie zostały spełnione. Ankieta jest anonimowa.

Bardziej szczegółowo

Witamy na Konferencji otwarcia Projektu. Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna.

Witamy na Konferencji otwarcia Projektu. Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna. Witamy na Konferencji otwarcia Projektu Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna. Jakie tematy zostaną poruszone Ogólne informacje o Projekcie Ogólny zarys Projektu Problem,

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 "Teatr pojmowany jako dzieło sztuki teatralnej powinien rozszerzać horyzont umysłowy dziecka,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 3 MAŁA KONWENCJA PRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Scenariusz lekcji wychowawczej nr 3 MAŁA KONWENCJA PRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Scenariusz lekcji wychowawczej nr 3 MAŁA KONWENCJA PRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Cele: zapoznanie z pojęciem prawa człowieka/osób z niepełnosprawnością zapoznanie z podstawowymi prawami osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych

AKADEMIA DLA MŁODYCH. Osiąganie celów. moduł 3 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO. praca, życie, umiejętności. Akademia dla Młodych Osiąganie moduł 3 Temat 3, Poziom 1 PODRĘCZNIK PROWADZĄCEGO Akademia dla Młodych Moduł 3 Temat 3 Poziom 1 Zarządzanie czasem Przewodnik prowadzącego Cele szkolenia Efektywność osobista pozwala Uczestnikom

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Roczny plan współpracy z rodzicami

Roczny plan współpracy z rodzicami Roczny plan współpracy z rodzicami Plan współpracy Przedszkola Samorządowego im. św. Urszuli Ledóchowskiej w Lipnicy Murowanej WSTĘP Współdziałanie nauczycieli z rodzicami dzieci jest jednym z istotnych

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Pedagogiczny Karta obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 011/01 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki Forma

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Komunikacja społeczna Kod przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć z matematyki dla klasy I gimnazjum z wykorzystaniem programu edurom Matematyka G1

Scenariusz zajęć z matematyki dla klasy I gimnazjum z wykorzystaniem programu edurom Matematyka G1 Scenariusz zajęć z matematyki dla klasy I gimnazjum z wykorzystaniem programu edurom Matematyka G1 Rozdział V: Równania i nierówności I stopnia z jedną niewiadomą Temat: Ćwiczenia utrwalające przekształcanie

Bardziej szczegółowo

Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział Terenowy Warszawa-Ochota ul. Grójecka 79 Warszawa 02-094 www.szansa.warszawa.

Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział Terenowy Warszawa-Ochota ul. Grójecka 79 Warszawa 02-094 www.szansa.warszawa. Kilka słów o Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział Terenowy Warszawa-Ochota ul. Grójecka 79 Warszawa 02-094 www.szansa.warszawa.pl Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział

Bardziej szczegółowo

Podnoszenie jakości nauczania języków obcych na I,II i III etapie edukacyjnym, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów defaworyzowanych

Podnoszenie jakości nauczania języków obcych na I,II i III etapie edukacyjnym, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów defaworyzowanych Podnoszenie jakości nauczania języków obcych na I,II i III etapie edukacyjnym, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów defaworyzowanych Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

NOWA SPECJALNOŚĆ KIERUNEK: PEDAGOGIKA 2-LETNIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA (MAGISTERSKIE) WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA

NOWA SPECJALNOŚĆ KIERUNEK: PEDAGOGIKA 2-LETNIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA (MAGISTERSKIE) WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA NOWA SPECJALNOŚĆ KIERUNEK: PEDAGOGIKA 2-LETNIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA (MAGISTERSKIE) WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA Dla absolwentów studiów licencjackich kierunków pedagogicznych i nauczycielskich

Bardziej szczegółowo

www.festiwalnauki.us.edu.pl

www.festiwalnauki.us.edu.pl www.festiwalnauki.us.edu.pl Samorząd Studencki oraz Dział Informacji i Promocji Uniwersytetu Śląskiego mają zaszczyt przedstawić Państwu ofertę współpracy z Uniwersytetem Śląskim przy 7. Studenckim Festiwalu

Bardziej szczegółowo

Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych

Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych Jakie prawa mają osoby niepełnosprawne? W czym Rzecznik może pomóc? Jak się skontaktować? Infolinia Obywatelska 800 676 676 BROSZURA_RPO_A5_20120927_1050.indd

Bardziej szczegółowo

OFERTA KURSÓW JĘZYKA MIGOWEGO. www.jezykmigowy.org.pl

OFERTA KURSÓW JĘZYKA MIGOWEGO. www.jezykmigowy.org.pl OFERTA KURSÓW JĘZYKA MIGOWEGO www.jezykmigowy.org.pl Zgodnie z dyrektywą Rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 17 czerwca 1988 r. język migowy ma być językiem urzędowym w krajach Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Zrodziliśmy się do pomocy wzajemnej - współpraca uczniów w procesie uczenia się Elżbieta Sumowska

Zrodziliśmy się do pomocy wzajemnej - współpraca uczniów w procesie uczenia się Elżbieta Sumowska Studia Podyplomowe Liderów Oświaty Zrodziliśmy się do pomocy wzajemnej - współpraca uczniów w procesie uczenia się Elżbieta Sumowska IX Kongres Zarządzania Oświatą OSKKO, 24-26 września 2014, Łódź www.oskko.edu.pl/kongres/

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Podstawy języka migowego

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Podstawy języka migowego SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Podstawy języka migowego Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki

Bardziej szczegółowo

Ankieta dla ucznia. Badanie Szkolnych Uwarunkowań Efektywności Kształcenia Etap VII, 2014. Miejsce na kod ucznia

Ankieta dla ucznia. Badanie Szkolnych Uwarunkowań Efektywności Kształcenia Etap VII, 2014. Miejsce na kod ucznia UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ SPOŁECZNY Ankieta dla ucznia Badanie Szkolnych Uwarunkowań Efektywności Kształcenia Etap VII, 2014 Miejsce na kod ucznia Ankieta, o której wypełnienie Cię prosimy, zawiera

Bardziej szczegółowo

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Jesteśmy uczniami i kolegami

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Jesteśmy uczniami i kolegami SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II Temat tygodniowy Temat dnia Zagadnienia z podstawy programowej Cele operacyjne Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Jesteśmy uczniami i kolegami

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Pomagam, bowiem, organizowane przez PSPS w ramach projektu współfinansowanego przez Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO).

Szkolenie Pomagam, bowiem, organizowane przez PSPS w ramach projektu współfinansowanego przez Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO). 1 S t r o n a Szkolenie Pomagam, bowiem, organizowane przez PSPS w ramach projektu współfinansowanego przez Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO). Miejsce szkolenia : ul. JAGIELLONSKA 59, 85-027 BYDGOSZCZ

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

1. Praktyki zawodowe. 9.2. Praktyki zawodowe w II semestrze. 9.1. Praktyki zawodowe w I semestrze

1. Praktyki zawodowe. 9.2. Praktyki zawodowe w II semestrze. 9.1. Praktyki zawodowe w I semestrze 1. Praktyki zawodowe 9.1. Praktyki zawodowe w I semestrze 9.2. Praktyki zawodowe w II semestrze 9.1. Praktyki zawodowe w I semestrze Uszczegółowione efekty kształcenia Uczeń po zrealizowaniu zajęć potrafi.

Bardziej szczegółowo

Czym jest nauczanie dwujęzyczne?

Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Języka obcego nauczymy się lepiej kiedy będzie nam on służył do przyswojenia sobie czegoś więcej niż tylko jego samego Jean Duverger Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Od pewnego czasu można zauważyć wzrost

Bardziej szczegółowo

III Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Batorego w Chorzowie - PROCEDURY- A.2. Procedury dotyczące przyznawania indywidualnego nauczania.

III Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Batorego w Chorzowie - PROCEDURY- A.2. Procedury dotyczące przyznawania indywidualnego nauczania. - PROCEDURY- A.2 Procedury dotyczące przyznawania indywidualnego nauczania. Zgodnie z art. 71b ust. 1a ustawy o systemie oświaty indywidualnym nauczaniem obejmuje się dzieci i młodzież, których stan zdrowia

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO PRZEDSZKOLNYM W NOWEJ WSI EŁCKIEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO PRZEDSZKOLNYM W NOWEJ WSI EŁCKIEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO PRZEDSZKOLNYM W NOWEJ WSI EŁCKIEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 Obszar: 1. EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ I OPIEKUŃCZEJ ORAZ

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJE AKTYWNOŚCI W ZAKRESIE PERCEPCJI SŁUCHOWEJ. Temat ośrodka tygodniowego: Zawody dawniej i dziś. Temat ośrodka dziennego: Kim chcę zostać?

PROPOZYCJE AKTYWNOŚCI W ZAKRESIE PERCEPCJI SŁUCHOWEJ. Temat ośrodka tygodniowego: Zawody dawniej i dziś. Temat ośrodka dziennego: Kim chcę zostać? PROPOZYCJE AKTYWNOŚCI W ZAKRESIE PERCEPCJI SŁUCHOWEJ Temat ośrodka tygodniowego: Zawody dawniej i dziś. Temat ośrodka dziennego: Kim chcę zostać? Kształtowane umiejętności ucznia w zakresie poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Zaangażowane środki a) osobowe b) materialne. środki finansowe. Środki własne szkoły oraz pozyskane środki z EFS ok. 320 tyś. zł.

Zaangażowane środki a) osobowe b) materialne. środki finansowe. Środki własne szkoły oraz pozyskane środki z EFS ok. 320 tyś. zł. Kuratorium Oświaty w Opolu Przykład dobrej praktyki Nazwa szkoły / placówki Zespół Gimnazjalno-Szkolny w Zębowicach Dyrektor szkoły / placówki Koordynator DP Adres mgr Małgorzata Stelmach mgr Iwona Grabowska

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować zajęcia komputerowe dla osób dorosłych w bibliotece?

Jak przygotować zajęcia komputerowe dla osób dorosłych w bibliotece? Jak przygotować zajęcia komputerowe dla osób dorosłych w bibliotece? Cz. 3. Opracowanie programu zajęć Przygotowując program zajęć dla osób dorosłych możemy skorzystać z następujących zasad: Łączymy to,

Bardziej szczegółowo

Wstępne informacje o wynikach egzaminu gimnazjalnego w 2012 r. Warszawa, 21 czerwca 2012 r.

Wstępne informacje o wynikach egzaminu gimnazjalnego w 2012 r. Warszawa, 21 czerwca 2012 r. Wstępne informacje o wynikach egzaminu gimnazjalnego w 2012 r. Warszawa, 21 czerwca 2012 r. Egzamin na nowych zasadach Egzamin gimnazjalny w 2012 r. stanowi ważny moment w rozwoju polskiego systemu edukacji.

Bardziej szczegółowo

im. Wojska Polskiego w Przemkowie

im. Wojska Polskiego w Przemkowie Szkołła Podstawowa nr 2 im. Wojska Polskiego w Przemkowie PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZYRODA Nauczyciel: mgr inż. Maria Kowalczyk Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL.

PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL. PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL. SZAFERA W ŻARKACH I CELE PROGRAMU Cel główny: poprawa efektywności kształcenia w szkole

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE ZA ROK 2011 Stowarzyszenie Regionalne Centrum Wolontariatu

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE ZA ROK 2011 Stowarzyszenie Regionalne Centrum Wolontariatu SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE ZA ROK 2011 Stowarzyszenie Regionalne Centrum Wolontariatu WSTĘP Rok 2011 to Europejski Rok Wolontariatu. W związku z tym w całym kraju było realizowanych wiele działań na rzecz

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ Bezpłatne zajęcia dodatkowe w Twojej szkole dowiedz się więcej!!! Projekt współfinansowany przez Unię

Bardziej szczegółowo

Autor: Małgorzata Urbańska. Temat lekcji: Zadania matematyczne nie z tej planety.

Autor: Małgorzata Urbańska. Temat lekcji: Zadania matematyczne nie z tej planety. Autor: Małgorzata Urbańska Klasa I Edukacja: matematyczna, muzyczna, ruchowa, Cel/cele zajęć: - rozwijanie zainteresowania dziecięcą matematyką, - wskazanie sposobów rozwiązania problemów, - wyrabianie

Bardziej szczegółowo

Rola zespołów do spraw specjalnych potrzeb edukacyjnych w zakresie dostosowaniu warunków egzaminu.

Rola zespołów do spraw specjalnych potrzeb edukacyjnych w zakresie dostosowaniu warunków egzaminu. Rola zespołów do spraw specjalnych potrzeb edukacyjnych w zakresie dostosowaniu warunków egzaminu. Małgorzata Kowalczyk doradca metodyczny Radomskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli malgorzata.kowalczyk@rodon.radom.pl

Bardziej szczegółowo

SZKOŁY PODSTAWOWE KLASY IV VI

SZKOŁY PODSTAWOWE KLASY IV VI SZKOŁY PODSTAWOWE KLASY IV VI Przez uszy Ellen reż Saskia Gubbels, Holandia 2011, 17 min. Ellen, tak jak jej koledzy ze szkoły, nie słyszy. Chciałaby jednak pójść do zwyczajnego gimnazjum dla słyszących

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

niepełnosprawnych oraz (DzU nr 19, poz. 167), 6 ust. 8 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia

niepełnosprawnych oraz (DzU nr 19, poz. 167), 6 ust. 8 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia Komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z dnia 31 marca 2010 r. w sprawie sposobu dostosowania warunków i formy przeprowadzania sprawdzianu i egzaminu gimnazjalnego do potrzeb uczniów (słuchaczy)

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE PODSTAWA PRAWNA PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów klas I-III szkoły podstawowej

Scenariusz zajęć dla uczniów klas I-III szkoły podstawowej Scenariusz zajęć dla uczniów klas I-III szkoły podstawowej Temat: Poznaj Marię, dziewczynkę, która lubi mieć plan Uwagi ogólne dla prowadzącego Przygotowanie do zajęć zapoznaj się z prezentacją Przewodnik

Bardziej szczegółowo

Nasza szkoła promuje kulturę pokoju i międzynarodowego zrozumienia dlatego w 2013 roku podjęła starania o honorowy patronat UNESCO oraz o przyjęcie

Nasza szkoła promuje kulturę pokoju i międzynarodowego zrozumienia dlatego w 2013 roku podjęła starania o honorowy patronat UNESCO oraz o przyjęcie Nasza szkoła promuje kulturę pokoju i międzynarodowego zrozumienia dlatego w 2013 roku podjęła starania o honorowy patronat UNESCO oraz o przyjęcie do Szkół Stowarzyszonych, realizując następujące inicjatywy

Bardziej szczegółowo