PRZESŁUCHIWANIE CUDZOZIEMCÓW W TRAKCIE POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO POLSKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRZESŁUCHIWANIE CUDZOZIEMCÓW W TRAKCIE POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO POLSKA"

Transkrypt

1 PRZESŁUCHIWANIE CUDZOZIEMCÓW W TRAKCIE POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO POLSKA Maja Tobiasz Helsińska Fundacja Praw Człowieka Warszawa, Polska 9 sierpnia 2011 r. Raport jest częścią projektu Praktyki dotyczące przesłuchań: prawne konsekwencje. finansowanego przez Fundusz Wyszehradzki. Koordynatorem projektu jest Liga Praw Człowieka (The Human Rights League) reprezentująca Słowację; zaś partnerami są: Helsińska Fundacja Praw Człowieka reprezentująca Polskę, Węgierski Komitet Helsiński (The Hungarian Helsinki Committee), Organizacja Pomocy Uchodźcom (The Organization for Aid to Refugees) reprezentująca Czechy oraz Caritas reprezentujący Ukrainę. 1

2 SPIS TREŚCI I. ORGANY WŁAŚCIWE DO PRZEPROWADZANIA PRZESŁUCHAŃ CUDZOZIEMCÓW W TRAKCIE POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO... 3 a) POSTĘPOWANIE W SPRAWIE NADANIA STATUSU UCHODŹCY... 3 b) POSTĘPOWANIE W URZĘDACH WOJEWÓDZKICH... 4 II. OGÓLNE ZASADY PRZESŁUCHIWANIA CUDZOZIEMCÓW... 5 III. OBECNOŚĆ TŁUMACZA PODCZAS PRZESŁUCHANIA... 6 a) POSTĘPOWANIE W SPRAWIE NADANIA STATUSU UCHODŹCY... 6 b) POSTĘPOWANIE W URZĘDACH WOJEWÓDZKICH... 7 IV. KWALIFIKACJE TŁUMACZA... 8 a) POSTĘPOWANIE W SPRAWIE NADANIA STATUSU UCHODŹCY... 8 b) POSTĘPOWANIE W URZĘDACH WOJEWÓDZKICH V. ZASADY PRACY TŁUMACZA VI. BEZSTRONNOŚĆ TŁUMACZA VII.PODEJRZENIE DOKONANIA WADLIWEGO TŁUMACZENIA VIII. PRAWNE KONSEKWENCJE WADLIWEGO TŁUMACZENIA a) PRZESŁUCHIWANY CUDZOZIEMIEC b) TŁUMACZ IX. NIEPRAWIDŁOWE PRZEPROWADZENIE PRZESŁUCHANIA a) BRAK WYSTARCZAJĄCYCH INFORMACJI NA TEMAT PRZESŁUCHANIA b) POSTAWA URZĘDNIKA PRZEPROWADZAJĄCEGO PRZESŁUCHANIE c) PROBLEM TZW. ESKALACJI ZEZNAŃ X. PROTOKÓŁ PRZESŁUCHANIA a) POSTĘPOWANIE W SPRAWIE NADANIA STATUSU UCHODŹCY b) POSTĘPOWANIE W URZĘDACH WOJEWÓDZKICH XI. WARUNKI PRZEPROWADZANIA PRZESŁUCHANIA XII.REKOMENDACJE

3 I. ORGANY WŁAŚCIWE DO PRZEPROWADZANIA PRZESŁUCHAŃ CUDZOZIEMCÓW W TRAKCIE POSTĘPOWANIA ADMINISTRACYJNEGO a) POSTĘPOWANIE W SPRAWIE NADANIA STATUSU UCHODŹCY Wniosek o nadanie statusu uchodźcy zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem należy złożyć do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef UDSC) za pośrednictwem komendanta oddziału Straży Granicznej lub komendanta placówki Straży Granicznej. W postepowaniu w sprawie nadania statusu uchodźcy Szef UDSC ocenia, czy dany wnioskodawca spełnia przesłanki do nadania mu statusu uchodźcy (art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, dalej: ustawa o ochronie), udzielenia mu ochrony uzupełniającej (art. 15 w zw. z art. 48 ust. 1 ustawy o ochronie) lub zgody na pobyt tolerowany (art. 97 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 1 ustawy o ochronie). Zgodnie z treścią art. 53 ust. 2 ustawy o ochronie, na decyzję wydaną przez Szefa UDSC przysługuje cudzoziemcowi odwołanie do Rady do Spraw Uchodźców (dalej: RdU). Decyzja wydana przez RdU kończy postępowanie administracyjne (jest to decyzja ostateczna w administracyjnym toku postępowania), jednakże cudzoziemcowi przysługuje na powyższą decyzję skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Na wyrok powyższego sądu cudzoziemiec może wnieść skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sądy administracyjne dokonują kontroli zgodności z prawem postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez Szefa UDSC i RdU. Co do zasady przesłuchanie cudzoziemca ubiegającego się o nadanie statusu uchodźcy w Polsce przeprowadza organ prowadzący postępowanie administracyjne w I instancji tj. Szef UDSC (wyjątki od tej zasady zostały przewidziane w art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie). W niektórych przypadkach po wniesieniu przez cudzoziemca odwołania RdU przeprowadza dodatkowe przesłuchanie, lecz nie jest ono obligatoryjne. W związku z powyższym przesłuchanie cudzoziemca ubiegającego się o nadanie statusu uchodźcy w Polsce może nastąpić w każdym czasie podczas całego postępowania administracyjnego. Sądy administracyjne orzekają zaś w oparciu o cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a zatem także na podstawie protokołów przeprowadzonego przesłuchania cudzoziemca. 3

4 b) POSTĘPOWANIE W URZĘDACH WOJEWÓDZKICH W postępowaniu o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium RP, zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP czy też zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE organem pierwszej instancji jest właściwy wojewoda 1. Powyższe zezwolenia są wydawane cudzoziemcom, jeśli np. posiadają zezwolenie na pracę, prowadzą działalność gospodarczą, zawarli związek małżeński z obywatelem polskim lub studiują w Polsce. Zgodnie z treścią art. 6 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (dalej: ustawa o cudzoziemcach), wszystkie decyzje wydawane w powyższym zakresie przez wojewodę mogą być przedmiotem odwołania do Szefa UDSC. Decyzja wydana przez Szefa UDSC kończy postępowanie administracyjne (jest to decyzja ostateczna w administracyjnym toku postępowania), jednakże cudzoziemcowi przysługuje na powyższą decyzję skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Na wyrok powyższego sądu cudzoziemiec może wnieść skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sądy administracyjne dokonują kontroli zgodności z prawem postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez właściwego wojewodę i Szefa UDSC. Co do zasady przesłuchanie cudzoziemca ubiegającego się o udzielenie właściwego zezwolenia na pobyt na terytorium RP przeprowadza organ prowadzący postępowanie administracyjne w I instancji tj. właściwy wojewoda. W niektórych przypadkach po wniesieniu przez cudzoziemca odwołania w UDSC zostaje przeprowadzone dodatkowe przesłuchanie, lecz nie jest ono obligatoryjne. Wobec powyższego przesłuchanie cudzoziemca ubiegającego się o udzielenie zezwolenia może nastąpić w każdym czasie podczas całego postępowania administracyjnego. Sądy administracyjne orzekają zaś tak jak w postępowaniu w sprawie o nadanie statusu uchodźcy w oparciu o cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a zatem także na podstawie protokołów przesłuchania cudzoziemca przeprowadzonych przez wyżej określone organy administracji. 1 W niniejszym raporcie źródłem informacji dotyczących sposobu przeprowadzania przesłuchań cudzoziemców przez Urzędy Wojewódzkie jest przede wszystkim obserwacja praktyki stosowanej w tym zakresie przez Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie. 4

5 II. OGÓLNE ZASADY PRZESŁUCHIWANIA CUDZOZIEMCÓW Problem: Obowiązujące w Polsce prawo ogranicza się obecnie do nałożenia na organy administracji obowiązku przeprowadzenia przesłuchania cudzoziemca (postępowanie w sprawie nadania statusu uchodźcy) lub umożliwienia im takiego przesłuchania (postępowanie w urzędach wojewódzkich), jednak nie reguluje nawet w ogólny sposób zasad przeprowadzania tych przesłuchań. Żaden z organów administracji (tj. Szef UDSC, RdU, Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie dalej: MUW) nie posługuje się żadnym spisanym regulaminem wewnętrznym określającym sposób i zasady przesłuchiwania cudzoziemców. Urzędnicy, którzy mają przeprowadzać przesłuchania, są zobowiązani do odbycia odpowiedniego szkolenia (UDSC), przeszkolenia przez bardziej doświadczonych kolegów (MUW) lub uczestnictwa w przesłuchaniach początkowo jedynie w roli obserwatora (UDSC, MUW) 2. W RdU przesłuchania są przeprowadzane przez członków tego organu, to znaczy zgodnie z treścią art. 89r ust. 1 ustawy o ochronie osoby wyróżniające się wiedzą lub doświadczeniem praktycznym w zakresie problematyki uchodźców. Brak jasno określonych, dostępnych w formie pisemnej zasad postępowania osób uczestniczących w przesłuchaniach odbywających się w wyżej wymienionych organach administracji (tzn. urzędnika przeprowadzającego przesłuchanie, cudzoziemca, tłumacza, pełnomocnika cudzoziemca, psychologa, przedstawiciela UNHCR, itd.) może prowadzić do licznych naruszeń ze strony wszystkich tych podmiotów, które wynikają z niewiedzy co do celów i sposobu przeprowadzenia przesłuchania oraz zakresu praw i obowiązków tych osób. Ponadto, brak pisemnych zasad postępowania podczas przesłuchania zwiększa prawdopodobieństwo bezkarności urzędników odpowiedzialnych za jego przeprowadzenie oraz tłumaczy w nim uczestniczących za dokonane naruszenia. Polski ustawodawca powinien uregulować ogólne zasady przeprowadzania przesłuchań cudzoziemców zarówno w ramach postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy jak i też w ramach postępowania w urzędach wojewódzkich. Przepisy te powinny zwłaszcza określać prawa i obowiązki urzędników przeprowadzających przesłuchania, cudzoziemców, tłumaczy oraz wszystkich innych osób upoważnionych do udziału w takich przesłuchaniach. Organy uprawnione do przeprowadzania przesłuchań cudzoziemców powinny być dodatkowo zobowiązane do opracowania i wdrożenia wewnętrznych regulaminów postępowania, charakteryzujących się dużo większą szczegółowością niż przepisy ustawowe czy też wykonawcze. Powinny być one powszechnie dostępne. Umożliwi to każdemu zainteresowanemu, a w szczególności cudzoziemcowi, który ma być przesłuchany, zapoznanie się z nimi przed przesłuchaniem. Kopia takiego regulaminu postępowania powinna być również wręczana każdemu tłumaczowi, który podejmuje pracę w jednym z wyżej wymienionych organów administracji. Sprecyzowanie zasad właściwego postępowania podczas przesłuchiwania cudzoziemców nie tylko wpłynie na polepszenie znajomości obowiązujących regulacji wśród cudzoziemców, ale 2 Informacja uzyskana podczas spotkania w UDSC, RdU oraz w MUW ( wszystkie spotkania w ramach projektu odbyły się w marcu 2011 r.). 5

6 także zdecydowanie ułatwi pracę urzędników przeprowadzających przesłuchania. Będą oni mieć pewność, jak postępować w określonych w regulaminie sytuacjach (np. w kontakcie z osobą płaczącą, zdenerwowaną, przestraszoną, agresywną), jakiej metodologii zadawania pytań użyć 3 i jakie pytania muszą być zadane podczas każdego przesłuchania (np. pytanie o ocenę jakości pracy tłumacza). Jeśli zasady postępowania podczas przesłuchania będą jasno sprecyzowane w formie pisemnej i ogólnie dostępne, łatwiejsze będzie również udowodnienie urzędnikowi naruszenia obowiązujących zasad postępowania i pociągnięcie go do odpowiedzialności. Tym samym wprowadzenie powyższych unormowań może doprowadzić do polepszenia jakości pracy urzędników. Ponadto obowiązek przestrzegania wyżej wymienionych zasad wpłynie pozytywnie na jakość dokonywanego podczas przesłuchania tłumaczenia 4. III. OBECNOŚĆ TŁUMACZA PODCZAS PRZESŁUCHANIA a) POSTĘPOWANIE W SPRAWIE NADANIA STATUSU UCHODŹCY Organy administracyjne odpowiedzialne za przeprowadzenie postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy (UDSC, RdU) z urzędu zapewniają pomoc tłumacza podczas przesłuchania. Zgodnie z treścią art. 43 ust. 4 ustawy o ochronie, organ prowadzący postępowanie zapewnia podczas przesłuchania, w razie potrzeby, bezpłatną pomoc tłumacza władającego językiem zrozumiałym dla wnioskodawcy. Cudzoziemiec określa, który język jest dla niego zrozumiały, we wniosku o nadanie statusu uchodźcy, do którego wypełnienia na początku postępowania są zobowiązane wszystkie osoby chcące ubiegać się o nadanie statusu uchodźcy na terytorium RP. Cudzoziemiec jest zobowiązany wskazać w tym wniosku swój język ojczysty oraz znajomość innych języków, jeśli posługuje się nimi biegle (sekcja B, punkt 4 wniosku) Problem Cudzoziemcy nie przykładają wystarczającej wagi do deklaracji znajomości języka zawartej we wniosku o nadanie statusu uchodźcy. Przykładowo obywatele Federacji Rosyjskiej narodowości czeczeńskiej deklarują, że ich językiem ojczystym jest język czeczeński, ale zaznaczają również, iż znają język rosyjski. Następnie podczas przesłuchania w języku rosyjskim cudzoziemiec prosi o przesłuchanie w języku czeczeńskim, gdyż języka rosyjskiego uczył się jedynie przez krótki okres czasu w szkole i w konsekwencji nie rozumie zadawanych w tym języku pytań, co uniemożliwia mu udzielenie precyzyjnych odpowiedzi. Zdarza się również, iż sam tłumacz zauważa podczas przesłuchania, iż cudzoziemiec ma problemy ze zrozumieniem go lub całkiem nie rozumie języka, którego znajomość zadeklarował. W takiej sytuacji, zgodnie z treścią art. 43 ust. 4 ustawy o ochronie, przesłuchanie powinno zostać przerwane, gdyż język przesłuchania nie jest zrozumiały dla wnioskodawcy. Przesłuchanie powinno zostać wobec powyższego przełożone do czasu zagwarantowania pomocy tłumacza języka czeczeńskiego. Doprowadza to niepotrzebnego przedłużenia postępowania, jak również do zwiększenia jego kosztów. 3 To pozwoli na stworzenie logicznej struktury przesłuchania. 4 Więcej na ten temat: V. Zasady pracy tłumacza oraz IX. Nieprawidłowe przeprowadzenie przesłuchania. 5 Wniosek jest dostępny na stronie internetowej UDSC: w sekcji: Wniosek o nadanie statusu uchodźcy (wniosek jest sformułowany w trzech językach: polskim, angielskim i rosyjskim). 6

7 Funkcjonariusze Straży Granicznej, którzy przyjmują od cudzoziemców wnioski o nadanie statusu uchodźcy, powinni być zobowiązani do informowania wnioskodawcy o istocie i znaczeniu deklaracji znajomości języka zawartej we wniosku. Cudzoziemiec powinien być świadomy, że język, którego znajomość zadeklaruje, może być następnie językiem, w którym będzie odbywać się przesłuchanie. Po uzyskaniu takiej informacji cudzoziemiec jest w stanie ocenić, czy posiada wystarczającą znajomość danego języka i nie będzie miał problemów ze zrozumieniem pytań i swobodnym udzieleniem odpowiedzi w tym języku. 2. Problem: Cudzoziemcy ubiegający się o nadanie statusu uchodźcy w Polsce posługują się różnymi dialektami danego języka. Jest to najbardziej widoczne w przypadku języków angielskiego i francuskiego używanych w państwach afrykańskich. We wniosku o nadanie statusu uchodźcy cudzoziemcy posługujący się dialektami tych języków deklarują znajomość języka francuskiego czy też angielskiego nawet wtedy, gdy używany przez nich dialekt znacznie odbiega od języków używanych odpowiednio we Francji czy w Wielkiej Brytanii. Bardzo często cudzoziemcy nie mają świadomości istnienia tych różnic. Obecnie w stosunku do takich wnioskodawców UDSC jak i RdU korzystają z pomocy tłumaczy języka angielskiego czy francuskiego, jednak nie jest sprawdzany ich poziom znajomości poszczególnych dialektów tych języków 6. Może to prowadzić do braku porozumienia między tłumaczem a przesłuchiwanym cudzoziemcem podczas przesłuchania, a tym samym do błędnego lub niedokładnego tłumaczenia. Każdy urzędnik przeprowadzający przesłuchania jako osoba odpowiedzialna za prawidłowy przebieg tego etapu postępowania powinien być wyszkolony w zakresie istnienia dialektów języków najczęściej używanych przez wnioskodawców, których zrozumienie może być niemożliwe lub utrudnione dla tłumacza nie znającego tego dialektu. Jeśli wnioskodawca deklaruje np. znajomość języka francuskiego, a pochodzi z Republiki Kongo, urzędnik odpowiedzialny za przeprowadzenie przesłuchania powinien w pierwszej kolejności poszukać tłumacza znającego dialekt używany w tym kraju. Tylko w sytuacji, gdy znalezienie takiego tłumacza nie jest możliwe lub wiąże się z nieuzasadnionym przedłużeniem postępowania, przesłuchanie powinno zostać przeprowadzone w języku francuskim. b) POSTĘPOWANIE W URZĘDACH WOJEWÓDZKICH 1. Problem: Zgodnie z treścią obowiązującego prawa Urzędy Wojewódzkie nie są zobowiązane do zapewnienia w trakcie przesłuchania pomocy tłumacza. Przesłuchania odbywają się tylko w języku polskim. Wobec powyższego, jeśli cudzoziemiec nie posiada wystarczającej znajomości języka polskiego, musi sam znaleźć i zatrudnić odpowiedniego tłumacza. W myśl jednak z zasad obowiązujących w MUW tłumaczem nie może być każda osoba wskazana przez cudzoziemca. Z grupy tej zostały wyłączone następujące podmioty: członek rodziny, pełnomocnik, a także osoba, która ma jakikolwiek interes w pozytywnym lub negatywnym rozpatrzeniu sprawy. Niektórzy cudzoziemcy nie posiadają wystarczających środków finansowych, aby móc skorzystać z pomocy profesjonalnego tłumacza. Między innymi z tego powodu często proszą o pomoc w 6 Informacja uzyskana podczas spotkania w UDSC i w RdU. 7

8 tłumaczeniu przyjaciół a nawet obce osoby (np. przypadkowo spotkane na korytarzu w Urzędzie Wojewódzkim). MUW nie nakłada na tłumaczy przyprowadzanych przez cudzoziemców na przesłuchania obowiązku posiadania określonego poziomu znajomości języka polskiego i języka obcego używanego przez danego cudzoziemca. W praktyce oznacza to, iż osoby dokonujące tłumaczenia w MUW posiadają bardzo zróżnicowany poziom znajomości języka, a także umiejętności międzykulturowych czy też znajomości terminologii prawnej. To może prowadzić do wielu nieporozumień i sprzeczności podczas przesłuchania, czyli w konsekwencji do błędnego tłumaczenia. Urzędy Wojewódzkie powinny być zobligowane do zapewnienia nieodpłatnej pomocy tłumacza podczas przesłuchania, tak jak UDSC i RdU (zwłaszcza w sytuacji, gdy nie są oni w stanie ponieść kosztów opłacenia pomocy profesjonalnego tłumacza samodzielnie). Cudzoziemcy jednocześnie powinni mieć prawo do skorzystania z usług profesjonalnego tłumacza wybranego i zatrudnionego przez siebie, jeżeli taka jest ich wola (jeśli nie chcą korzystać z pomocy tłumacza z urzędu). 2. Problem: Cudzoziemcy są powiadamiani o przesłuchaniu w formie wezwania, w którym określona jest data, czas i miejsce przesłuchania. W treści wezwania zawarta jest również informacja, iż przesłuchanie będzie przeprowadzone w języku polskim i jeśli wnioskodawca nie posiada wystarczającej znajomości tego języka, powinien przyprowadzić na przesłuchanie tłumacza. Informacja wysyłana jest tylko w polskiej wersji językowej. Wielu cudzoziemców ubiegających się w Urzędzie Wojewódzkim o legalizację pobytu na terytorium RP nie zna w ogóle języka polskiego lub nie posługuje się nim w stopniu wystarczającym do zrozumienia treści wezwania. Wobec powyższego często nie rozumieją oni informacji zawartej w wezwaniu, na skutek czego nie stawiają się w wyznaczonym terminie na przesłuchanie lub przychodzą na nie bez tłumacza. Wezwania na przesłuchanie powinny być przesyłane w języku, który jest (lub powinien być) zrozumiały dla danego cudzoziemca. IV. KWALIFIKACJE TŁUMACZA a) POSTĘPOWANIE W SPRAWIE NADANIA STATUSU UCHODŹCY Zgodnie z obowiązującym obecnie prawem jedynym wymogiem w stosunku do kwalifikacji tłumacza w postępowaniu w sprawie nadania statusu uchodźcy jest posługiwanie się językiem zrozumiałym dla cudzoziemca (art. 43 ust. 4 ustawy o ochronie). Oznacza to iż aktualnie ani UDSC ani RdU nie są zobowiązane do wymagania od osoby dokonującej tłumaczeń w tych urzędach określonego poziomu znajomości języka, ukończenia odpowiednich studiów czy też kursów, posiadania umiejętności międzykulturowych, znajomości terminologii prawnej itd. W konsekwencji urzędnik odpowiadający za przeprowadzenie przesłuchania danego cudzoziemca przed wyznaczeniem jego daty zwraca się z prośbą do pozostającego w stosunku umownym z UDSC lub RdU biura tłumaczeń o wyznaczenie tłumacza danego języka do udziału w tym 8

9 przesłuchaniu 7. Żadne dodatkowe wymogi w stosunku do tego tłumacza nie są precyzowane. Co więcej, praktyką stosowaną w UDSC i RdU jest przeprowadzanie tłumaczenia podczas przesłuchania przez samego urzędnika (członka lub pracownika Rady), jeśli zna on język, którym posługuje się wnioskodawca. Wobec powyższego kompetencje osób dokonujących tłumaczenia podczas przesłuchań zarówno w UDSC jak i w RdU są bardzo zróżnicowane. Nieposiadanie przez osobę dokonującą tłumaczenia w UDSC lub RdU odpowiednich kwalifikacji może prowadzić do braku porozumienia między tłumaczem a przesłuchiwanym cudzoziemcem, powstawania niejasności czy też sprzeczności w zeznaniach, nieprawidłowej interpretacji słów czy też zachowania tego cudzoziemca. Oczywiste jest, iż osoby dokonujące tłumaczeń w urzędach powinny prezentować jak najwyższy stopień znajomości języka, najlepiej jednak by był on potwierdzony dyplomem ukończenia odpowiednich studiów czy też kursów. Mniej oczywista jest jednak konieczność posiadania przez tłumaczy umiejętności międzykulturowych czy też znajomości terminologii prawnej, dlatego poniżej zostały bardziej szczegółowo opisane właśnie te dwa rodzaje kwalifikacji tłumacza. 1. Problem: Szczególne znaczenie w dokonywaniu dokładnego i prawidłowego tłumaczenia podczas przesłuchania w UDSC i RdU ma posiadanie przez tłumacza odpowiednich umiejętności międzykulturowych. Przykładowo jeżeli tłumacz języka angielskiego zna tylko kulturę i życie mieszkańców Wielkiej Brytanii, a nie ma żadnej wiedzy o mieszkańcach Afryki posługujących się dialektem języka angielskiego, ich kulturze i zwyczajach, może on opacznie zrozumieć nie tylko słowa ale i zachowanie danego cudzoziemca. Jeśli bowiem obywatel Nigerii podczas przesłuchania mówi bardzo głośno, ekspresywnie, to może to być zinterpretowane przez tłumacza, któremu brak wystarczających umiejętności międzykulturowych, jako przejaw agresji. Może to prowadzić do powstania negatywnego stosunku tłumacza do cudzoziemca, a w efekcie nawet do niedokładnego tłumaczenia. W podobnej sytuacji tłumacz, który posiada odpowiednie umiejętności międzykulturowe, wie, że mieszkańcy Nigerii mówią bardzo głośno i ekspresyjnie, nawet w sytuacjach gdy są naprawdę spokojni i pokojowo nastawieni. Jednym z wymogów podczas zatrudniania tłumaczy w UDSC i RdU powinno być posiadanie odpowiednich umiejętności międzykulturowych lub przynajmniej wykazanie doświadczenia zdobytego w pracy z cudzoziemcami z tzw. państw trzecich. Tłumacze (jak i urzędnicy przeprowadzający przesłuchania) powinni brać udział w regularnych szkoleniach w zakresie rozwoju umiejętności międzykulturowych potrzebnych w ich pracy. Świadome stosowanie wiedzy o innych kulturach podczas przesłuchania bez wątpienia zapewnia skuteczną komunikację z ich przedstawicielami. 2. Problem: Brak znajomości terminologii prawnej może również prowadzić do braku porozumienia między tłumaczem a przesłuchiwanym cudzoziemcem, a w konsekwencji do dokonania przez niego błędnej interpretacji słów cudzoziemca. Postępowanie w sprawie nadania statusu uchodźcy jest 7 Informacja uzyskana podczas spotkania w UDSC i RdU. 9

10 postępowaniem ściśle regulowanym przez przepisy prawa zarówno polskiego jak też europejskiego i międzynarodowego. Przesłanki nadania statusu uchodźcy czy też udzielenia ochrony uzupełniającej lub zgody na pobyt tolerowany są określone w języku prawnym. Tłumacz powinien mieć odpowiednie kompetencje językowe w zakresie terminologii prawnej, aby w razie konieczności móc wytłumaczyć cudzoziemcowi znaczenie stosowanych przez przesłuchującego urzędnika terminów lub też przeformułować pytanie 8. Problem ten najlepiej ilustruje kwestia rozumienia słowa prześladowanie 9. Bardzo często podczas przesłuchania zadawane jest pytanie, czy dany cudzoziemiec był prześladowany w kraju pochodzenia. Zdarza się, że cudzoziemiec odpowiada na to pytanie przecząco, mimo że przed zadaniem tego pytania ze szczegółami opisał akty prześladowania, jakich doświadczył w kraju pochodzenia. Świadczy to jednoznacznie o tym, iż nie zrozumiał on słowa prześladowanie. W powyższej sytuacji urzędnik przeprowadzający przesłuchanie i tłumacz powinni przybliżyć znaczenie tego słowa cudzoziemcowi. Niestety często w takich sytuacjach ani tłumacz ani przesłuchujący urzędnik nie tylko nie tłumaczą cudzoziemcowi znaczenia tego słowa, ale traktują jego stwierdzenie, iż nie był prześladowany w kraju pochodzenia, jako dowód świadczący o jego niskiej wiarygodności ze względu na sprzeczność składanych zeznań. Tłumacze powinni posiadać dobrą znajomość terminologii prawnej związanej z postępowaniem w sprawie nadania statusu uchodźcy. Powinno to stanowić jedno z podstawowych wymagań przy ich rekrutacji. Na marginesie należy dodać, iż urzędnicy przeprowadzający przesłuchania w UDSC i RdU powinni być regularnie szkoleni w zakresie sposobów poprawnego sposobu zadawania pytań podczas przesłuchania tzn. tak by były one zrozumiałe zarówno dla cudzoziemca jak i dla tłumacza. b) POSTĘPOWANIE W URZĘDACH WOJEWÓDZKICH Problem: Osoby dokonujące tłumaczeń w MUW posiadają bardzo zróżnicowane zdolności językowe. Wynika to z faktu, iż w urzędzie tym nie jest zapewniona bezpłatna pomoc tłumacza, a ponadto MUW nie nakłada na tłumaczy przyprowadzanych przez cudzoziemców na przesłuchania obowiązku posiadania ani określonego poziomu znajomości języka polskiego i języka obcego używanego przez danego cudzoziemca ani żadnych innych wymogów (poza wyłączeniem określonych podmiotów z możliwości dokonywania tłumaczenia, o czym była mowa powyżej). Słaba znajomość języka polskiego lub obcego czy też brak podstawowych umiejętności związanych z dokonywaniem prawidłowego tłumaczenia prowadzi do powstawania licznych błędów w tłumaczeniu i sprzeczności zeznań, co może nawet prowadzić do odmowy udzielenia cudzoziemcowi wnioskowanego zezwolenia na pobyt na terytorium RP. 8 Zadaniem zaś urzędnika przesłuchującego cudzoziemców jest zadawanie pytań w sposób zrozumiały dla danego cudzoziemca (inaczej bowiem należy formułować pytania wobec osoby posiadającej wykształcenie wyższe a inaczej wobec osoby niewykształconej). 9 Cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju (art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie). 10

11 Urzędy wojewódzkie powinny być zobligowane do zapewnienia podczas przesłuchań nieodpłatnej pomocy tłumacza, analogicznie jak UDSC i RdU. Tłumacze ci powinni posiadać nie tylko dobrą znajomość języka obcego i języka polskiego, ale powinni również wykazywać doświadczenie w pracy z cudzoziemcami pochodzącymi z tzw. państw trzecich. Powinni także posiadać umiejętności międzykulturowe i profesjonalne przygotowanie do pracy w roli tłumacza. V. ZASADY PRACY TŁUMACZA Problem: Aktualnie obowiązujące w Polsce prawo reguluje wyłącznie prawa, obowiązki i odpowiedzialność tłumaczy przysięgłych (ustawa z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego). Udział tłumacza przysięgłego w żadnym z opisywanych w niniejszym raporcie postępowaniu nie jest obligatoryjny. Ani UDSC ani RdU nie przyjęły jako obowiązującego w tych urzędach podręcznika UNHCR z 1995 r. regulującego sposób przesłuchiwania osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy 10. Żaden z opisywanych w niniejszym raporcie organów nie stworzył także wewnętrznej regulacji w formie pisemnej określającej zasady prawidłowego tłumaczenia. W efekcie, jeśli dany tłumacz nie jest tłumaczem przysięgłym, nie obowiązują go żadne zasady postępowania (poza odpowiedzialnością karną, o której będzie mowa poniżej). Nieobowiązywanie w UDSC, RdU i MUW spisanych standardów tłumaczenia, które byłyby wiążące dla wszystkich tłumaczy biorących udział w przesłuchiwaniu cudzoziemców, może prowadzić do wielu nieprawidłowości (np. nieuważne słuchanie, zadawanie własnych pytań, poruszanie kwestii niezwiązanych z zadanym pytaniem, streszczanie wypowiedzi cudzoziemca). Wiele błędów popełnianych przez tłumaczy podczas opisanych w raporcie postępowań administracyjnych jest bowiem wynikiem braku wiedzy, jak tego typu tłumaczenia powinny być wykonywane, a także nieświadomości konsekwencji dokonania błędnego tłumaczenia. Organy administracji posiadające kompetencje do przesłuchiwania cudzoziemców powinny stworzyć wewnętrzne regulacje określające prawa, obowiązki i sposób postępowania biorących udział w przesłuchaniu tłumaczy. Regulacje te powinny być ogólnodostępne, aby przesłuchiwany cudzoziemiec mógł się z nimi zapoznać jeszcze przed przesłuchaniem. Kopia tego uregulowania powinna być również przekazana każdemu tłumaczowi, który zaczyna pracę w danym urzędzie. Sprecyzowanie zasad tłumaczenia z pewnością ułatwi pracę tłumaczy i poprawi jej jakość. VI. BEZSTRONNOŚĆ TŁUMACZA Osoba dokonująca tłumaczenia w UDSC, RdU lub MUW powinna być bezstronna, niepodatna na naciski urzędników (np. nalegających, by tłumacz streszczał wypowiedzi cudzoziemca, aby 10 Wysoki Komisarz ds. Uchodźców ONZ, RLD4 - Interviewing Applicants for Refugee Status, 1995, RLD4, dostępne na stronie internetowej: [6 sierpnia 2011 r.] 11

12 jak najszybciej zakończyć przesłuchanie). Bezstronność tłumacza jest gwarancją dokonania prawidłowego tłumaczenia. Problem: Wpływ na bezstronność tłumacza ma bez wątpienia forma jego zatrudnienia. Jak już zostało wcześniej wspomniane, w UDSC i RdU 11 można wyróżnić dwie formy zatrudnienia tłumaczy: tłumacze delegowani do tłumaczenia podczas konkretnego przesłuchania przez pozostające w stosunku umownym z urzędem biuro tłumaczeń oraz tłumacze będący jednocześnie pracownikami danego organu (pracownicy UDSC i RdU lub członkowie RdU 12 ). Problem braku bezstronności może pojawiać się w stosunku do drugiej grupy tłumaczy, to jest w sytuacji, gdy urzędnik przesłuchujący cudzoziemca dokonuje jednocześnie tłumaczenia. Przed rozpoczęciem przesłuchania urzędnik je przeprowadzający powinien zapoznać się z całą dokumentacją sprawy oraz z sytuacją w kraju pochodzenia danego cudzoziemca. W rezultacie jeszcze zanim cudzoziemiec zostanie przesłuchany urzędnik ten ma już pewną opinię, pogląd na sprawę. Może to sprawiać, że dokonane przez niego tłumaczenie nie będzie w pełni obiektywne. Nie można bowiem wykluczyć sytuacji, gdy urzędnik ten, nie zrozumiawszy dokładnie słów przesłuchiwanego cudzoziemca, dopowie sobie ich znaczenie, opierając się na wcześniej zgromadzonym materiale dowodowym (np. treści wniosku o nadanie statusu uchodźcy). Treść protokołu przesłuchania w żadnym wypadku zaś nie powinna być oparta na domniemanej treści wypowiedzi cudzoziemca. Urzędnik przeprowadzający przesłuchanie nie powinien w żadnym wypadku jednocześnie dokonywać tłumaczenia zeznań cudzoziemca (zastępować tłumacza). Zagwarantuje to poprawność i bezstronność tłumaczenia. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż dobra znajomość języka obcego przez przesłuchującego urzędnika nie będzie mimo to nieprzydatna podczas przesłuchania. Może ona bowiem służyć kontroli poprawności tłumaczenia dokonywanego przez tłumacza 13. VII. PODEJRZENIE DOKONANIA WADLIWEGO TŁUMACZENIA Zarówno w UDSC, RdU i MUW nie istnieją żadne spisane reguły postępowania w przypadku podejrzenia dokonania błędnego tłumaczenia podczas przesłuchania. Jednakże pracownicy powyższych urzędów deklarują, iż zawsze gdy pojawia się podejrzenie wadliwego tłumaczenia, przesłuchanie jest przerywane 14. Po przerwaniu przesłuchania urzędnik ustala, z jakiego powodu tłumaczenie nie jest poprawne (czy decyduje o tym brak odpowiednich kwalifikacji po stronie tłumacza albo nieprawidłowy wybór języka używanego podczas przesłuchania), a następnie 11 Kwestia braku bezstronności tłumacza nie dotyczy MUW, gdyż urząd ten nie zapewnia pomocy tłumacza w trakcie przesłuchania. 12 Zgodnie z treścią art. 89r ust. 1 ustawy o ochronie, W skład Rady wchodzi 12 członków powoływanych przez Prezesa Rady Ministrów na pięcioletnią kadencję spośród osób wyróżniających się wiedzą lub doświadczeniem praktycznym w zakresie problematyki uchodźców. Co najmniej połowa członków Rady powinna posiadać wyższe wykształcenie prawnicze. 13 patrz: VII. Podejrzenie dokonania wadliwego tłumaczenia, problem Informacja uzyskana podczas spotkania w UDSC, RdU i MUW. 12

13 wyznacza kolejną datę przesłuchania, podczas którego zapewniona jest już pomoc odpowiedniego tłumacza. Powyższa praktyka jest słuszna i powinna być oceniona pozytywnie. Zasada przerywania przesłuchania wobec podejrzenia wadliwego tłumaczenia i reguły dalszego postępowania urzędnika w takiej sytuacji powinny być jednak spisane i umieszczone w wewnętrznej regulacji każdego z organów administracji dotyczącej sposobu przeprowadzania przesłuchania, o której była mowa na początku niniejszego raportu 15. Ponadto, urzędnicy przeprowadzający przesłuchania powinni być regularnie szkoleni, jak skutecznie rozpoznawać błędne tłumaczenie. Gdy przesłuchujący urzędnik zna język, w którym przeprowadzane jest przesłuchiwanie, z łatwością zidentyfikuje on wady tłumaczenia. Problem pojawia się jednak, gdy język przesłuchania jest językiem nieznanym urzędnikowi. Wtedy konieczna staje się uważna obserwacja sposobu dokonywania tłumaczenia i wychwycenie sygnałów świadczących o jego wadliwości (np. streszczanie wypowiedzi cudzoziemca, mowa ciała cudzoziemca świadcząca o niezrozumieniu pytań itd.). Jeśli już po przeprowadzeniu przesłuchania urzędnik (zarówno organu I jak i II instancji) zacznie podejrzewać, iż przesłuchanie zostało przeprowadzone wadliwe, może on wyznaczyć kolejne przesłuchanie danego cudzoziemca w celu wyjaśnienia wszelkich wątpliwości. Wobec stwierdzenia przez organ II instancji, iż tłumaczenie podczas przesłuchania przeprowadzonego przez organ I instancji było lub mogło być wadliwe, decyzja organu I instancji może zostać uchylona w całości lub w części, a sprawa może zostać przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia (art Kodeksu Postępowania Administracyjnego, dalej: KPA). Jeżeli w sprawie została już wydana decyzja ostateczna, może być ona w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeśli przemawia za tym interes społeczny i słuszny interes strony (art KPA). 1. Problem: Wyżej wymienione sposoby postępowania stanowią możliwość reakcji na błędne tłumaczenie, którymi może się posłużyć jedynie urzędnik organu I lub II instancji. W obecnym stanie prawnym nie przewidziano skutecznego mechanizmu, który pozwalałby przesłuchiwanemu cudzoziemcowi na taką reakcję. Co prawda, wnioskodawca ma prawo wyrażenia opinii na temat jakości i poprawności dokonanego tłumaczenia podczas przesłuchania. Często jednak nie ma on świadomości, że takie prawo mu przysługuje 16. Po przesłuchaniu cudzoziemiec jest pytany, czy ma jakiekolwiek uwagi co do dokonanego tłumaczenia. Należy jednak zwrócić uwagę, że zarówno powyższe pytanie jak i odpowiedź cudzoziemca są tłumaczone przez tą samą osobę, której pracę cudzoziemiec ma ocenić. Stwarza to ryzyko manipulacji, w sytuacji gdy cudzoziemiec wyraża negatywną ocenę, a tłumacz pragnie ją zataić przed urzędnikiem (pracodawcą). Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, iż aktualnie, jeśli cudzoziemiec już po przeprowadzeniu przesłuchania informuje o wadliwości tłumaczenia (np. w liście skierowanym do urzędu lub w treści odwołania od negatywnej decyzji organu I instancji), to jego oświadczenia są traktowane przez organy administracji jako próba manipulacji zebranym 15 Patrz: II. Ogólne zasady przesłuchiwania cudzoziemców. 16 patrz: IX. Nieprawidłowe przeprowadzenie przesłuchania, pkt a. 13

14 materiałem dowodowym i chęć wprowadzenia w błąd polskich organów władzy. Nie można zatem uznać, iż obecnie obowiązujący mechanizm oceny pracy tłumacza przez przesłuchiwanego cudzoziemca jest skuteczny. Cudzoziemiec przesłuchiwany w UDSC, RdU i MUW powinien mieć możliwość skutecznego wyrażenia opinii o dokonanym podczas przesłuchania tłumaczeniu. Nie jest to możliwe, gdy ten sam tłumacz musi przetłumaczyć urzędnikowi, jak cudzoziemiec ocenia jego pracę. Tym samym konieczne jest wypracowanie przez powyższe urzędy innych mechanizmów oceny tłumaczenia. Przykładowo, cudzoziemiec może po zakończeniu przesłuchania spisywać swoje uwagi co do jakości tłumaczenia. Pismo to powinno być załączane do akt sprawy jako dowód na poprawność lub wadliwość przesłuchania. Można również umożliwić cudzoziemcowi pisemne wypowiedzenie się o do jakości tłumaczenia np. w ciągu 7 dni od daty przesłuchania. By jednak prawo to było przez cudzoziemców wykorzystywane, powinni oni być o nim informowani przed i po przesłuchaniu. Konieczne jest wprowadzenie odpowiedniej regulacji w wyżej określonym zakresie. 2. Problem: Cudzoziemiec, który uświadamia sobie, iż tłumaczenie zostało błędnie dokonane, nie ma żadnej możliwości, by to udowodnić. Podczas przesłuchania cudzoziemiec może protestować, jeśli podejrzewa, że tłumaczenie jest niepoprawne. Jednakże, jeśli przesłuchujący go urzędnik nie zna języka, w którym odbywa się przesłuchanie, to nie jest on w stanie sprawdzić, czy błędy w tłumaczeniu rzeczywiście miały miejsce, czy może protest cudzoziemca wynika jedynie z chęci przedłużenia postępowania lub zmiany swoich oświadczeń. Również po przesłuchaniu, nawet jeśli cudzoziemiec ma wątpliwości co do jakości tłumaczenia (np. po uważnym przeczytaniu protokołu przesłuchania lub zapoznaniu się z treścią decyzji negatywnej w jego sprawie), to nie ma żadnej możliwości udowodnienia, iż doszło do wadliwego tłumaczenia. Każde przesłuchanie powinno być nagrywane przynajmniej przy pomocy sprzętu rejestrującego dźwięk. Obecnie polskie prawo przewiduje taką możliwość w postępowaniu w sprawie nadania statusu uchodźcy. Zgodnie z treścią art. 43 ust. 5 ustawy o ochronie, organ prowadzący postępowanie może utrwalić przebieg przesłuchania za pomocą urządzenia rejestrującego obraz lub dźwięk, jeżeli wnioskodawca został o tym poinformowany i względy techniczne nie stoją temu na przeszkodzie. Aktualnie przesłuchania nie są jednak nagrywane ani w UDSC ani w RdU z powodów technicznych tj. ze względu na brak odpowiedniego sprzętu. Warto jednak zauważyć, iż zakup powyższego sprzętu nie tylko wpłynie na poprawę sytuacji przesłuchiwanych cudzoziemców, którzy będą mogli na każdym etapie postępowania skutecznie udowodnić wadliwość tłumaczenia, ale także przyniesie korzyści polskim organom władzy. Przyjęcie jako obligatoryjnej zasady nagrywania przesłuchań przyczyniłaby się do wykrywania przestępstw. Organom administracji znane są bowiem sytuacje, gdy tłumacz proponował przesłuchiwanemu cudzoziemcowi w trakcie przesłuchania za odpowiednią zapłatą korzystne dla tego cudzoziemca przedstawienie powodów ubiegania się przez niego o nadanie statusu uchodźcy (w taki sposób, by były one zbieżne z przesłankami nadania statusu uchodźcy określonymi w Konwencji Genewskiej dotyczącej statusu uchodźcy z 1951 r.). Nagranie przesłuchania i późniejsze przetłumaczenie słów tłumacza i cudzoziemca przez drugiego 14

15 tłumacza (w razie powstania wątpliwości co do poprawności tłumaczenia) pozwoliłoby na wyeliminowanie takich nieuczciwych tłumaczy z grona osób zatrudnianych przez urzędy. Ponadto, nagranie może stanowić dowód na poprawność przeprowadzonego przesłuchania lub tłumaczenia, w sytuacji gdy cudzoziemiec bezpodstawnie oskarża urzędnika przeprowadzającego przesłuchanie lub tłumacza o nieprawidłowe zachowanie. Nagrywanie przebiegu przesłuchania poprawi również jakość postępowania administracyjnego. Biorąc pod uwagę fakt, iż każde nieprofesjonalne zachowanie może być w każdej chwili ujawnione poprzez odtworzenie nagrania, należy domniemywać, iż zarówno urzędnicy przeprowadzający przesłuchanie jak i tłumacze będą bardziej zdeterminowani, by unikać jakichkolwiek nieprawidłowości podczas przesłuchania. VIII. PRAWNE KONSEKWENCJE WADLIWEGO TŁUMACZENIA a) PRZESŁUCHIWANY CUDZOZIEMIEC W większości przypadków dokonanie wadliwego tłumaczenia oświadczeń cudzoziemca może prowadzić do wydania przez organy administracji decyzji o odmowie udzielenia ochrony na terytorium RP lub wnioskowanego zezwolenia. W konsekwencji może to się również przyczynić do wydalenia danego cudzoziemca z terytorium Polski. Każda nieścisłość, sprzeczne zeznania, niejasności, a nawet ogólnikowość stwierdzeń przesłuchiwanego cudzoziemca są interpretowane na jego niekorzyść i podważają jego wiarygodność. Cudzoziemcy często powtarzają, iż powyższe nieścisłości są wynikiem błędów podczas tłumaczenia, i twierdzą, iż nigdy nie wypowiedzieli słów zapisanych w protokole przesłuchania. Jak już zostało wcześniej podkreślone, udowodnienie, iż to tłumacz popełnił błąd i to on jest odpowiedzialny za nieścisłości, a nie cudzoziemiec, jest obecnie znacznie utrudnione. b) TŁUMACZ Odpowiedzialność prawna tłumacza została uregulowana w art Kodeksu Karnego (dalej: KK). Zgodnie z treścią tego przepisu, kto, jako tłumacz, przedstawia fałszywą opinię lub tłumaczenie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jednakże zgodnie z 5 tego przepisu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli fałszywe tłumaczenie dotyczy okoliczności nie mogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy lub sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe tłumaczenie, zanim nastąpi, chociażby nieprawomocne, rozstrzygnięcie sprawy. Tłumacze przysięgli podlegają ponadto odpowiedzialności zawodowej zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego. Nie wszyscy jednak tłumacze świadczący usługi podczas przesłuchań odbywających się w UDSC, RdU i MUW są tłumaczami przysięgłymi. 15

16 IX. NIEPRAWIDŁOWE PRZEPROWADZENIE PRZESŁUCHANIA a) BRAK WYSTARCZAJĄCYCH INFORMACJI NA TEMAT PRZESŁUCHANIA Cudzoziemcy nie są świadomi swoich praw i obowiązków, jakie przysługują im podczas przesłuchania. Tymczasem zgodnie z treścią art. 8 KPA, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Ponadto zgodnie z treścią art. 9 KPA, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Również w ustawach szczegółowych dotyczących cudzoziemców uregulowano obowiązki informacyjne organów administracji. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, organy prowadzące postępowania w sprawach o wydanie lub przedłużenie wizy, udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zwanego dalej "zezwoleniem na pobyt rezydenta długoterminowego WE", oraz o wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pouczają cudzoziemca w języku dla niego zrozumiałym o zasadach i trybie postępowania oraz o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach. Obowiązki organów odpowiedzialnych za przeprowadzenie postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy są bardziej szczegółowo opisane. Zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie, właściwy organ informuje wnioskodawcę, w języku dla niego zrozumiałym, o zasadach i trybie postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy, przysługujących mu prawach, ciążących na nim obowiązkach i skutkach prawnych ich niewykonania, możliwości wyrażenia zgody na udzielanie przedstawicielowi Urzędu Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców informacji o przebiegu postępowania oraz przeglądanie akt sprawy i sporządzanie z nich notatek i odpisów, oraz o organizacjach, do których zadań statutowych należą sprawy uchodźców. 1. Problem: Obecnie nie obowiązuje jednak żadna szczegółowa regulacja precyzująca, jakie dokładnie informacje powinien otrzymać każdy cudzoziemiec przed rozpoczęciem przesłuchania. Urzędnicy przeprowadzający przesłuchanie nie są zobligowani do przekazania przed rozpoczęciem przesłuchania odpowiednich informacji (wiążą ich jedynie powyższe, bardzo ogólnie sformułowane przepisy prawa). Jedyną informacją, która obligatoryjnie jest przekazywana cudzoziemcowi na początku przesłuchania, jest pouczenie, iż jest on zobowiązany do mówienia prawdy, gdyż w przeciwnym razie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej. W konsekwencji treść informacji przekazywanych cudzoziemcowi na początku przesłuchania jest bardzo zróżnicowana (jest zależna od tego, kto przeprowadza przesłuchanie). Brak informacji na temat praw i obowiązków przesłuchiwanego cudzoziemca może prowadzić do licznych problemów podczas przesłuchania. Często cudzoziemcy nie mają nawet podstawowej wiedzy w tym zakresie. Na przykład, cudzoziemcy zgłaszający się do Helsińskiej 16

17 Fundacji Praw Człowieka przyznają, iż nie wiedzieli, że mogą poprosić o przerwę w przesłuchaniu. Nawet gdy pilnie potrzebowali skorzystać z toalety, czekali na zakończenie przesłuchania. W rezultacie, przez ostatnią godzinę przesłuchania nie potrafili się skoncentrować na zadawanych pytaniach. Obowiązek przekazania przez urzędnika ściśle określonych informacji cudzoziemcowi przed rozpoczęciem jego przesłuchania powinien wynikać z treści wewnętrznej regulacji dotyczącej sposobu przesłuchiwania cudzoziemców obowiązującej w każdym z urzędów opisanych w niniejszym raporcie 17. Każdy cudzoziemiec powinien otrzymać taki sam zestaw informacji. Jednocześnie informacje te powinny być dostosowane do cech danego cudzoziemca (np. informacja przekazywana małoletniemu będzie różniła się od tej przekazywanej osobie dorosłej). Cudzoziemiec powinien otrzymać informacje dotyczące jego praw i obowiązków, a zwłaszcza powinien być poinformowany, że przysługuje mu prawo do przerwy oraz że może on poprosić o szklankę wody. 2. Problem: Jedynym źródłem informacji dla cudzoziemców na temat przesłuchania mającego miejsce w trakcie postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy jest wysyłana do wszystkich wnioskodawców wraz z wezwaniem na przesłuchanie 18 broszura Informacja dla osób, które otrzymały wezwanie na przesłuchanie w sprawie przyznania statusu uchodźcy 19. Zawiera ona jedynie podstawowe informacje na temat przesłuchania tj. stwierdzenie, iż Zasadą jest, że z każdą osobą, która złożyła wniosek o nadanie statusu uchodźcy - wnioskodawcą, przeprowadzana jest rozmowa (przesłuchanie), Wszystkie informacje przekazane przez wnioskodawcę w trakcie postępowania, także w czasie wywiadu statusowego, są poufne i są chronione przez polskie prawo. oraz Wnioskodawca ma obowiązek podać podczas przesłuchania wszystkie informacje, które będą potrzebne do rozpatrzenia wniosku o nadanie statusu uchodźcy. Udzielanie szczegółowych odpowiedzi na zadawane pytania jest korzystne dla wnioskodawcy. Wnioskodawca ma również obowiązek przekazać posiadane dowody (np. dokumenty, zaświadczenia, kasety VHS itd.), które potwierdzają informacje podane we wniosku o nadanie statusu uchodźcy. Ponadto w informacji zaznaczono, iż Informacje podane podczas przesłuchania oraz udostępnione dowody są bardzo ważne dla rozpatrzenia wniosku o nadanie statusu uchodźcy, określono, jak należy postępować, gdy po przeprowadzeniu przesłuchania pojawią się nowe, ważne okoliczności w sprawie albo nowe dowody, oraz poinformowano o formie zakończenia postępowania. Powyższą praktykę wysyłania wraz z wezwaniem na przesłuchanie do każdego wnioskodawcy odpowiednich informacji w języku dla niego zrozumiałym dotyczących przesłuchania należy ocenić pozytywnie i co do zasady można ją zarekomendować urzędom wojewódzkim. Broszura wysyłana przez UDSC jest jednak niekompletna. Nie wspomniano w niej m.in. o prawie żądania zmiany tłumacza czy prawie zmiany języka przesłuchania, jeśli jest on niezrozumiały dla 17 Patrz: II. Ogólne zasady przesłuchiwania cudzoziemców. 18 Informacja jest wysyłana w 8 wersjach językowych: polskiej, angielskiej, rosyjskiej, francuskiej, arabskiej, armeńskiej i wietnamskiej (informacja uzyskana podczas spotkania w UDSC). 19 Informacja dostępna jest także na stronie internetowej UDSC w języku polskim (http://www.udsc.gov.pl/przesluchanie,1361.html), w języku rosyjskim oraz w języku angielskim. 17

18 cudzoziemca. Ponadto warto zaznaczyć, że obecnie w wezwaniu na przesłuchanie nie określa się języka, w jakim będzie przeprowadzone przesłuchanie. Brak wiedzy wśród przesłuchiwanych cudzoziemców na temat zasad obowiązujących podczas przesłuchania może prowadzić do licznych problemów. Przykładowo, aktualnie cudzoziemiec przed rozpoczęciem przesłuchania musi podpisać zgodę na przesłuchanie w danym języku. Jeśli po przesłuchaniu wnioskodawca stwierdza, iż język użyty podczas przesłuchania był dla niego niezrozumiały, urzędnicy oznajmiają, iż sam zainteresowany zgodził się na przesłuchanie w tym języku. Skoro zatem na samym początku nie zakwestionował języka przesłuchania, to znaczy, że język ten został prawidłowo wybrany. W praktyce jednak wielu cudzoziemców nie ma świadomości, że ma prawo protestować przeciwko dokonanemu wyborowi języka. Do treści Informacji dla osób, które otrzymały wezwanie na przesłuchanie w sprawie przyznania statusu uchodźcy powinny zostać dodane informacje dotyczące tłumaczenia podczas przesłuchania, a w szczególności powinno zostać określone co następuje: Informacja o języku, w którym ma się odbyć przesłuchanie danego cudzoziemca, Prawo do zmiany języka przesłuchania, jeśli nie jest on dla cudzoziemca zrozumiały, Prawo do odmowy podpisania zgody na przesłuchanie w danym języku, Prawo do zmiany tłumacza podczas przesłuchania, jeżeli tłumacz nie jest obiektywny, omija pewne fakty, nie tłumaczy słów cudzoziemca w sposób dokładny itd. O posiadaniu powyższych praw powinien zostać ponadto poinformowany przez urzędnika każdy cudzoziemiec przed rozpoczęciem przesłuchania (patrz: problem 1). Zwiększenie świadomości cudzoziemca co do przysługujących mu podczas przesłuchania praw wpłynie na zmniejszenie liczby skarg na wybór języka przesłuchania i poprawi jakość tłumaczenia. b) POSTAWA URZĘDNIKA PRZEPROWADZAJĄCEGO PRZESŁUCHANIE Problem: Cudzoziemcy zgłaszający się do Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka często informują, iż podczas przesłuchania urzędnicy byli nieuważni, okazywali znudzenie i brak zainteresowania opowieścią cudzoziemca, a także zmierzali do jak najszybszego zakończenia przesłuchania (np. często przerywając cudzoziemcowi, mówiąc, żeby się streszczał itd.). Powyższy brak należytej staranności podczas wykonywania obowiązków służbowych może prowadzić np. do pominięcia przez cudzoziemca istotnych szczegółów dotyczących prześladowania go w kraju pochodzenia. Jeśli zaś cudzoziemiec będzie chciał o nich wspomnieć już po zakończeniu przesłuchania, informacje te będą postrzegane przez organy administracji jako nieprawdziwe, zmyślone na potrzeby postępowania w celu wprowadzenia ich w błąd. Każde przesłuchanie powinno być nagrywane co najmniej przy pomocy sprzętu rejestrującego dźwięk. Nagrywanie przesłuchań wpłynie na poprawę ich jakości, jako że każde nieprawidłowe zachowanie urzędnika przeprowadzającego przesłuchanie będzie mogło być z łatwością wykryte, a pracownik pociągnięty do odpowiedzialności. Czas trwania przesłuchania powinien być 18

19 ustalony w taki sposób, by urzędnik przeprowadzający przesłuchanie miał odpowiednią ilość czasu na wysłuchanie historii cudzoziemca w całości. c) PROBLEM TZW. ESKALACJI ZEZNAŃ Szef UDSC i RdU wyrażają w niektórych decyzjach pogląd, że oświadczenia cudzoziemca zawarte we wniosku o nadanie statusu uchodźcy są bardziej wiarygodne niż jego zeznania złożone podczas przesłuchania przeprowadzonego w UDSC lub siedzibie RdU. Organy te podkreślają, iż zeznania składane podczas wypełniania wniosku o nadanie statusu uchodźcy są spontaniczne, co zwiększa ich wiarygodność. W związku z powyższym zdaniem tych organów informacje, które zostały pominięte przez cudzoziemca podczas składania wniosku o nadanie statusu uchodźcy, są nieprawdziwe, wymyślone na potrzeby postępowania tylko po to, by wprowadzić organy administracji w błąd. UDSC i RdU określają powyższą sytuację jako eskalację zeznań. Powyższa ocena wiarygodności zeznań cudzoziemca w zależności od momentu ich złożenia jest nieprawidłowa, gdyż nie bierze pod uwagę realiów składania wniosku o nadanie statusu uchodźcy w Polsce. Wiele wniosków składanych jest w jednostkach Straży Granicznej znajdujących się na granicy RP, szczególnie w Terespolu, a także w Warszawie. Czasami napływ cudzoziemców składających wniosek o nadanie statusu uchodźcy w Polsce jest bardzo duży, wobec czego funkcjonariusze Straży Granicznej nie mają wystarczająco dużo czasu, by dokładnie zająć się każdym wnioskodawcą. W przypadku bardzo dużego napływu uchodźców proszeni są oni o spisanie na kartce papieru, jakie są powody ubiegania się przez nich o status uchodźcy w Polsce. Kartka ta jest tłumaczona i załączana do wniosku o status. Funkcjonariusze Straży Granicznej nie są zobowiązani do informowania cudzoziemców o istocie składanych przez nich na granicy oświadczeń. Co do zasady nie poucza się ich, że mają obowiązek szczegółowo przedstawić powody ubiegania się o ochronę w Polsce, że nie powinni pomijać żadnego dowodu, zdarzenia, które świadczy o ich prześladowaniu w kraju pochodzenia, bo może to być wykorzystane przeciwko nim. Co więcej, warto zwrócić uwagę na fakt, iż cudzoziemcy składający wniosek o nadanie statusu uchodźcy w jednostce SG znajdującej się na granicy są przeważnie zmęczeni po podróży, zdenerwowani, zestresowani, a czasami nawet chorzy. Te wszystkie czynniki mogą znacznie wpłynąć na jakość i dokładność składanych przez nich zeznań. Biorąc pod uwagę powyższe uwagi, należy wskazać, iż Szef UDSC i RdU powinni zaprzestać interpretowania zeznań składanych podczas wypełniania wniosku o nadanie statusu uchodźcy jako oświadczeń bardziej wiarygodnych niż te złożone podczas przesłuchania w UDSC lub siedzibie RdU. Organy administracji powinny bowiem uwzględniać wszystkie wyżej wymienione czynniki, które mogą znacznie wpływać na jakość i dokładność składanych przez cudzoziemca zeznań. 19

20 X. PROTOKÓŁ PRZESŁUCHANIA a) POSTĘPOWANIE W SPRAWIE NADANIA STATUSU UCHODŹCY Zgodnie z treścią art. 43 ust. 1 ustawy o ochronie, organ prowadzący postępowanie przesłuchuje wnioskodawcę w celu wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przekazuje mu kopię protokołu przesłuchania. Cudzoziemiec ma prawo otrzymać taką kopię nieodpłatnie. Problem: W UDSC i RdU nie wprowadzono obowiązku sporządzania protokołów przesłuchania na komputerze. W związku z powyższym urzędnicy cześć protokołów sporządzają odręcznie, zwłaszcza w UDSC. Czytelność protokołów jest zatem zróżnicowana. Wszystkie protokoły przesłuchania powinny być sporządzane na komputerze. b) POSTĘPOWANIE W URZĘDACH WOJEWÓDZKICH Problem: Zgodnie z aktualnie obowiązującym prawem, Urzędy Wojewódzkie nie są zobowiązane do wydania cudzoziemcowi kopii protokołu jego przesłuchania. W MUW istnieje możliwość otrzymania tej kopii, ale cudzoziemiec musi przedstawić pisemne uzasadnienie prośby o kopię i za nią zapłacić. Warto jednak podkreślić, iż cudzoziemiec ma prawo na każdym etapie postępowania zapoznać się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, w tym z protokołem przesłuchania. Może zatem zrobić zdjęcia zebranej dokumentacji bez dodatkowych kosztów. Protokoły są sporządzane w MUW odręcznie bądź na komputerze. Urzędy Wojewódzkie powinny być zobowiązane do nieodpłatnego wydawania kopii protokołu przesłuchania cudzoziemcom bez obowiązku przedstawienia uzasadnienia potrzeby posiadania takiej kopii. Wszystkie protokoły przesłuchania powinny być sporządzane na komputerze. XI. WARUNKI PRZEPROWADZANIA PRZESŁUCHANIA 1. Problem i rozwiązanie: Zarówno w UDSC jak i w siedzibie RdU przesłuchania są przeprowadzane w oddzielnych pokojach. W siedzibie RdU pokój, w którym odbywają się przesłuchania, jest wyposażony w szklaną ścianę oddzielającą przesłuchującego urzędnika i tłumacza od cudzoziemca. W praktyce jednak niektórzy przesłuchujący urzędnicy nie korzystają z możliwości oddzielenia od 20

ZATRZYMANIE CUDZOZIEMCA UMIESZCZENIE CUDZOZIEMCA W STRZEŻONYM OŚRODKU ZASTOSOWANIE WOBEC CUDZOZIEMCA ARESZTU W CELU WYDALENIA 1

ZATRZYMANIE CUDZOZIEMCA UMIESZCZENIE CUDZOZIEMCA W STRZEŻONYM OŚRODKU ZASTOSOWANIE WOBEC CUDZOZIEMCA ARESZTU W CELU WYDALENIA 1 ZATRZYMANIE CUDZOZIEMCA UMIESZCZENIE CUDZOZIEMCA W STRZEŻONYM OŚRODKU ZASTOSOWANIE WOBEC CUDZOZIEMCA ARESZTU W CELU WYDALENIA 1 Zatrzymanie cudzoziemca Cudzoziemiec może być zatrzymany na okres nie dłuższy

Bardziej szczegółowo

Status prawny uchodźcy

Status prawny uchodźcy EWELINA DZIUBA Status prawny uchodźcy Definicja uchodźcy zawarta jest w art. 1 Konwencji Genewskiej z 1951 r. oraz Protokole Nowojorskim z 1967 r. W rozumieniu tych aktów prawnych uchodźcą jest osoba spełniająca

Bardziej szczegółowo

ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ

ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ MOŻLIWOŚĆ UZYSKANIA ZEZWOLENIA NA OSIEDLENIE SIĘ LUB ZGODY NA POBYT REZYDENTA DŁUGOTERMINOWEGO WSPÓLNOT EUROPEJSKICH NA TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Cudzoziemiec spełniający warunki określone w

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO

SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO Źródło: http://msw.gov.pl Wygenerowano: Czwartek, 15 października 2015, 15:50 SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO REGULACJA PRAWNA Zagadnienia nabycia obywatelstwa polskiego i jego utraty reguluje ustawa

Bardziej szczegółowo

Wydalanie cudzoziemców z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Zobowiązanie cudzoziemców do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1

Wydalanie cudzoziemców z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Zobowiązanie cudzoziemców do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1 Wydalanie cudzoziemców z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Zobowiązanie cudzoziemców do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1 Decyzja o wydaleniu cudzoziemca Decyzję o wydaleniu cudzoziemca

Bardziej szczegółowo

POBYT TOLEROWANY. Kto może uzyskać zgodę na pobyt tolerowany. Cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP, jeżeli:

POBYT TOLEROWANY. Kto może uzyskać zgodę na pobyt tolerowany. Cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP, jeżeli: POBYT TOLEROWANY Ustawa z dn.13.06.2003r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje możliwość udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt tolerowany na terytorium

Bardziej szczegółowo

Obywatelstwo polskie dla cudzoziemców

Obywatelstwo polskie dla cudzoziemców edy cja 201 2 Obywatelstwo polskie dla cudzoziemców W sierpniu 2012 weszła w życie nowa ustawa o obywatelstwie polskim. Zmieniły się warunki uzyskania obywatelstwa, dla wielu grup cudzoziemców wprowadzono

Bardziej szczegółowo

ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ. Co to jest zezwolenie na osiedlenie się. Jakie prawa daje zezwolenie na osiedlenie się

ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ. Co to jest zezwolenie na osiedlenie się. Jakie prawa daje zezwolenie na osiedlenie się ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ Co to jest zezwolenie na osiedlenie się Cudzoziemiec spełniający warunki określone w ustawie o cudzoziemcach może ubiegać się o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się. Zezwolenia

Bardziej szczegółowo

Procedura ubiegania się o wizy krajowe i wizy Schengen

Procedura ubiegania się o wizy krajowe i wizy Schengen Procedura ubiegania się o wizy krajowe i wizy Schengen Podstawowy zestaw dokumentów niezbędny do uzyskania wizy: wypełniony i podpisany wniosek wizowy: wniosek o wydanie wizy krajowej (pobierz wniosek

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia...

Spis treści. Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia... Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia... XIII XV XIX Część I. Zagadnienia wstępne... 1 Rozdział I. Rozwój polskiego prawa uchodźczego... 3 1. Etapy rozwoju polskiego prawa uchodźczego... 3 2. Zasada

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rady Nadzorczej spółki VIGO System S.A.

Regulamin Rady Nadzorczej spółki VIGO System S.A. Regulamin Rady Nadzorczej spółki VIGO System S.A. 1. Postanowienia ogólne 1. Niniejszy Regulamin określa zasady funkcjonowania Rady Nadzorczej spółki VIGO System S.A. 2. Rada Nadzorcza działa na podstawie:

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje nielegalnego pobytu na terytorium RP

Konsekwencje nielegalnego pobytu na terytorium RP Konsekwencje nielegalnego pobytu na terytorium RP Nielegalny pobyt Nielegalny pobyt pobyt niezgodny z przepisami dotyczącymi warunków wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polski i ich pobytu

Bardziej szczegółowo

Prawo do ochrony zdrowia migrantów

Prawo do ochrony zdrowia migrantów Marcin Mikos Polskie Towarzystwo Prawa Medycznego Prawo do ochrony zdrowia migrantów Podstawowe kwestie dotyczące prawa do ochrony zdrowia w Polsce 1.Art. 68 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do PG2-1/F1_Załącznik 1

Załącznik nr 3 do PG2-1/F1_Załącznik 1 WZÓR NR 1 OŚWIADCZENIE RECENZENTA O JEGO BEZSTRONNOŚCI ORAZ BRAKU ISTNIENIA KONFLIKTU INTERESÓW RECENZENT (IMIĘ I NAZWISKO): WNIOSEK/PROJEKT* NR:... TYTUŁ WNIOSKU/PROJEKTU*: WNIOSKODAWCA/WYKONAWCA 1 *:

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA. z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw 1) Dziennik Ustaw Nr 239 16242 Poz. 1593 1593 USTAWA z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.

Bardziej szczegółowo

Pan Wojciech R. Wiewiórowski Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ul. Stawki 2 00-193 Warszawa

Pan Wojciech R. Wiewiórowski Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ul. Stawki 2 00-193 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-681846-1/11/A WO 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Wojciech R. Wiewiórowski Generalny

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. udzielania bezpłatnych porad prawnych w KLINICE PRAWA TENEO

REGULAMIN. udzielania bezpłatnych porad prawnych w KLINICE PRAWA TENEO REGULAMIN udzielania bezpłatnych porad prawnych w KLINICE PRAWA TENEO 1 Regulamin udzielania bezpłatnych Porad prawnych, zwany dalej Regulaminem, określa procedurę, zakres, formy i zasady udzielania Porad

Bardziej szczegółowo

Strona: Organ II instancji: Zaskarżona decyzja:

Strona: Organ II instancji: Zaskarżona decyzja: Waldemar Wietrzykowski ul. Jabłeczna 38/1 50-539 WROCŁAW Wrocław, dnia 30.03.2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ul. Jasna 2/4 00-013 Warszawa (za pośrednictwem) Minister Administracji i

Bardziej szczegółowo

Prawo podatkowe ~ postępowanie podatkowe

Prawo podatkowe ~ postępowanie podatkowe Prawo podatkowe ~ postępowanie podatkowe mgr Karol Magoń Asystent w Katedrze Prawa UEK Czym jest prawo podatkowe? Prawo podatkowe ogół przepisów regulujących zasady powstawania, ustalania oraz wygasania

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. o zmianie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego oraz ustawy o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej

U S T A W A. o zmianie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego oraz ustawy o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego oraz ustawy o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1. W ustawie z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza

Bardziej szczegółowo

Obywatelstwo polskie. Informacja dla cudzoziemców

Obywatelstwo polskie. Informacja dla cudzoziemców Obywatelstwo polskie Informacja dla cudzoziemców Polskie prawo przewiduje możliwość uzyskania polskiego przez cudzoziemców, którzy od dłuższego czasu mieszkają na terytorium Polski i spełniają określone

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO KANCELARII RADCY PRAWNEGO RYSZARD STOPA

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO KANCELARII RADCY PRAWNEGO RYSZARD STOPA REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO KANCELARII RADCY PRAWNEGO RYSZARD STOPA ZAKRES STOSOWANIA Artykuł 1 Stosowanie Regulaminu 1. Niniejszy Regulamin znajduje zastosowanie, jeżeli strony wyraziły na piśmie

Bardziej szczegółowo

WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI

WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI dr Marta Janina Skrodzka WERYFIKACJA ZAWARTEJ UGODY ORAZ POSTĘPOWANIE PO ZAKOŃCZENIU MEDIACJI Wprowadzenie Najbardziej pożądanym rezultatem prowadzenia postępowania mediacyjnego jest zawarcie przez strony

Bardziej szczegółowo

Dział I. Przepisy ogólne

Dział I. Przepisy ogólne Dz.U.06.234.1695 2007.07.20 zm. Dz.U.07.120.818 art. 10 2008.05.29 zm. Dz.U.08.70.416 art. 1 2009.01.01 zm. Dz.U.08.216.1367 art. 9 USTAWA z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na

Bardziej szczegółowo

Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem:

Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem: Źródło: http://handelludzmi.eu/hl/baza-wiedzy/przepisy-prawne/polskie/6283,kompilacja-najwazniejszych-przepisow-prawa-polskiego -zwiazanych-z-problematyka-h.html Wygenerowano: Niedziela, 7 lutego 2016,

Bardziej szczegółowo

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY (wg stanu na dzień 18 stycznia 2016 roku) OCHRONA MIĘDZYNARODOWA 1. Wnioski (dane aktualizowane raz w tygodniu) Tabela 1: Liczba obywateli Ukrainy, którzy w latach 2003-2015

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawa administracyjnego (PPA) - kodeks i postępowanie - Kodeksowe zasady ogólne (i wybrane inne) Zestaw 5

Podstawy prawa administracyjnego (PPA) - kodeks i postępowanie - Kodeksowe zasady ogólne (i wybrane inne) Zestaw 5 Podstawy prawa administracyjnego (PPA) - kodeks i postępowanie - Kodeksowe zasady ogólne (i wybrane inne) Zestaw 5 Przedmiot 1 2 Istota i znaczenie zasad ogólnych w Kodeksie postępowania administracyjnego

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r.,

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r., Sygn. akt III KK 217/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 listopada 2013 r. SSN Michał Laskowski na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KOMISJI ETYKI ZAWODOWEJ STOWARZYSZENIA RZECZOZNAWCÓW MAJĄTKOWYCH W SŁUPSKU

REGULAMIN KOMISJI ETYKI ZAWODOWEJ STOWARZYSZENIA RZECZOZNAWCÓW MAJĄTKOWYCH W SŁUPSKU REGULAMIN KOMISJI ETYKI ZAWODOWEJ STOWARZYSZENIA RZECZOZNAWCÓW MAJĄTKOWYCH W SŁUPSKU Kierując się zasadami zapisanym w Kodeksie Etyki Zawodowej Rzeczoznawcy Majątkowego obowiązującego wszystkich rzeczoznawców

Bardziej szczegółowo

Cele i treść postępowania sprawdzającego jako element ochrony informacji niejawnych.

Cele i treść postępowania sprawdzającego jako element ochrony informacji niejawnych. Cele i treść postępowania sprawdzającego jako element ochrony informacji niejawnych. W dniu 5 sierpnia 2010 r. Sejm uchwalił ustawę o ochronie informacji niejawnych Ustawa przewiduje cztery klasy informacji

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACYJNEGO PRZY NACZELNEJ RADZIE ADWOKACKIEJ W WARSZAWIE

REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACYJNEGO PRZY NACZELNEJ RADZIE ADWOKACKIEJ W WARSZAWIE REGULAMIN POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO CENTRUM MEDIACYJNEGO PRZY NACZELNEJ RADZIE ADWOKACKIEJ W WARSZAWIE 1. Zakres zastosowania 1. Przedmiotem niniejszego Regulaminu jest unormowanie zasad rozstrzygania

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI 16a.

ZASADY REKRUTACJI 16a. ZASADY REKRUTACJI 16a. Rekrutacja uczniów do szkoły odbywa się na zasadach, z uwzględnieniem odrębnych przepisów. 1. Postępowanie rekrutacyjne do klasy I prowadzone jest według następujących zasad: 1)

Bardziej szczegółowo

Regulamin naboru na stanowiska w korpusie służby cywilnej w Komendzie Powiatowej Policji w Żyrardowie

Regulamin naboru na stanowiska w korpusie służby cywilnej w Komendzie Powiatowej Policji w Żyrardowie Regulamin naboru na stanowiska w korpusie służby cywilnej w Komendzie Powiatowej Policji w Żyrardowie ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. 1. Regulamin naboru na stanowiska w korpusie służby cywilnej w Komendzie

Bardziej szczegółowo

ZEZWOLENIE NA POBYT CZASOWY KRÓTKOTRWAŁY POBYT CUDZOZIEMCA NA TERYTORIUM RP

ZEZWOLENIE NA POBYT CZASOWY KRÓTKOTRWAŁY POBYT CUDZOZIEMCA NA TERYTORIUM RP ZEZWOLENIE NA POBYT CZASOWY KRÓTKOTRWAŁY POBYT CUDZOZIEMCA NA TERYTORIUM RP 1. MIEJSCE ZŁOŻENIA WNIOSKU Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku Wydział Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców ul. Mickiewicza

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. PREZYDENT MIASTA BYDGOSZCZY URZAD MIASTA BYDGOSZCZY Wydział Zdrowia, Świadczeń i Polityki Społecznej Ul. Grudziądzka 9-15 85-130 Bydgoszcz WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO Część I Dane

Bardziej szczegółowo

Autor komentarza: Józef Edmund Nowicki

Autor komentarza: Józef Edmund Nowicki Nowe przesłanki wykluczenia wykonawców z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego określone w art. 24 ust. 1 pkt 10 oraz 11 ustawy - Prawo zamówień publicznych Autor komentarza: Józef Edmund Nowicki

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA W PROJEKCIE. Kluczowo wykwalifikowani

REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA W PROJEKCIE. Kluczowo wykwalifikowani REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA W PROJEKCIE Kluczowo wykwalifikowani Niniejszy regulamin określa zasady rekrutacji i uczestnictwa w projekcie Kluczowo wykwalifikowani, który współfinansowany jest ze

Bardziej szczegółowo

ZATRUDNIANIE CUDZOZIEMCÓW NA TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

ZATRUDNIANIE CUDZOZIEMCÓW NA TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ ZATRUDNIANIE CUDZOZIEMCÓW NA TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Cudzoziemiec może zostać zatrudniony o ile posiada zezwolenie pobytowe, uprawniające do podjęcia pracy oraz zezwolenie na pracę. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

Proponowane rozwiązania regulują warunki, na jakich udzielane będzie zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony w celu podjęcia w Rzeczypospolitej

Proponowane rozwiązania regulują warunki, na jakich udzielane będzie zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony w celu podjęcia w Rzeczypospolitej UZASADNIENIE Celem opracowania projektowanej zmiany ustawy o cudzoziemcach jest konieczność transponowania do polskiego porządku prawnego postanowień przepisów prawa Unii Europejskiej. W dniu 16 grudnia

Bardziej szczegółowo

SPOTKANIE Z REPREZENTANTAMI SAMORZĄDU GOSPODARCZEGO NOWE USŁUGI ADMINISTRACJI PODATKOWEJ DLA PRZEDSIĘBIORCÓW

SPOTKANIE Z REPREZENTANTAMI SAMORZĄDU GOSPODARCZEGO NOWE USŁUGI ADMINISTRACJI PODATKOWEJ DLA PRZEDSIĘBIORCÓW SPOTKANIE Z REPREZENTANTAMI SAMORZĄDU GOSPODARCZEGO NOWE USŁUGI ADMINISTRACJI PODATKOWEJ DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PRAWA I OBOWIĄZKI PODATNIKÓW W TOKU WERYFIKACJI PRAWIDŁOWOŚCI ROZLICZEŃ PODATKOWYCH Tarnów,

Bardziej szczegółowo

1) cudzoziemcy, którym udzielono zezwolenia na pobyt stały (decyzja wojewody o udzielenie zezwolenia na pobyt stały na terytorium RP 2 ),

1) cudzoziemcy, którym udzielono zezwolenia na pobyt stały (decyzja wojewody o udzielenie zezwolenia na pobyt stały na terytorium RP 2 ), Wytyczne w zakresie wybranych zagadnień związanych z nabywaniem uprawnień do świadczeń pomocy materialnej przez studentów Uniwersytetu Marii Curie - Skłodowskiej w Lublinie, którzy nie posiadają polskiego

Bardziej szczegółowo

Procedura odwoławcza wraz ze wzorem protestu

Procedura odwoławcza wraz ze wzorem protestu Załącznik nr 9 do Regulaminu konkursu nr RPMP.08.03.01-IP.02-12-011/15 Procedura odwoławcza wraz ze wzorem protestu Dział I Zasady ogólne 1. Podstawa prawna Zasady dotyczące procedury odwoławczej w ramach

Bardziej szczegółowo

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze.

Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. Prawo tworzenia stowarzyszeń, członkowstwo, władze. 1. Komu przysługuje prawo tworzenia. Prawo tworzenia stowarzyszeń przysługuje: obywatelom polskim, mającym pełną zdolność do czynności prawnych, którzy

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POLICJI Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POLICJI Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ 1. W przypadku, kiedy do jednostki policji zgłasza się osoba pokrzywdzona, aby zawiadomić o popełnieniu przestępstwa przeciwko wolności seksualnej (art. 197-200 Kodeksu karnego), należy: Ustalić czy pokrzywdzony

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów

Bardziej szczegółowo

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY (wg stanu na dzień 11 stycznia 2016 roku) OCHRONA MIĘDZYNARODOWA 1. Wnioski (dane aktualizowane raz w tygodniu) Tabela 1: Liczba obywateli Ukrainy, którzy w latach 2003-2015

Bardziej szczegółowo

I. Na zasadach obowiązujących obywateli polskich

I. Na zasadach obowiązujących obywateli polskich ZASADY PRZYJMOWANIA NA STUDIA W UNIWERSYTECIE RZESZOWSKIM CUDZOZIEMCÓW Dokumenty źródłowe: - Ustawa z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365), - Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

STATUS UCHODŹCY W POLSCE

STATUS UCHODŹCY W POLSCE STATUS UCHODŹCY W POLSCE Kto jest uchodźcą W rozumieniu art. 1 Konwencji Genewskiej z 1951 r. oraz Protokołu Nowojorskiego, uchodźcą jest osoba, która spełnia następujące warunki: przebywa poza swoim krajem

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRACY ZARZĄDU Stowarzyszenia POLSKA FEDERACJA SQUASHA

REGULAMIN PRACY ZARZĄDU Stowarzyszenia POLSKA FEDERACJA SQUASHA REGULAMIN PRACY ZARZĄDU Stowarzyszenia POLSKA FEDERACJA SQUASHA 1) Zarząd Stowarzyszenia POLSKA FEDERACJA SQUASHA jest organem wykonawczo-reprezentacyjnym Stowarzyszenia i działa na podstawie statutu,

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczy-

U S T A W A. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczy- Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczy- 1), 2) pospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 289/14. Dnia 19 listopada 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Sądej

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 289/14. Dnia 19 listopada 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Sądej Sygn. akt V KK 289/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 19 listopada 2014 r. SSN Roman Sądej na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 19 listopada 2014r.,

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA W SPRAWIE NADAWANIA STOPNIA AWANSU ZAWODOWEGO NAUCZYCIEL KONTRAKTOWY

PROCEDURA W SPRAWIE NADAWANIA STOPNIA AWANSU ZAWODOWEGO NAUCZYCIEL KONTRAKTOWY PROCEDURA W SPRAWIE NADAWANIA STOPNIA AWANSU ZAWODOWEGO NAUCZYCIEL KONTRAKTOWY Podstawa prawna: ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112, ze zm); rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1]

o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1] U S T A W A z dnia 17 grudnia 2004 r. o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej[1] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa:

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium

USTAWA z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium 1), 2) Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw Opracowano na podstawie:

Bardziej szczegółowo

(tekst jednolity) Rozdział 1 Przepisy ogólne

(tekst jednolity) Rozdział 1 Przepisy ogólne $&'$()'*+!"#$$% (tekst jednolity) Rozdział 1 Przepisy ogólne 1. Biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych, zwanych dalej "biegłymi" i "tłumaczami", ustanawia przy sądzie okręgowym prezes tego sądu, zwany

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE projekt 09.04.2009 r.

UZASADNIENIE projekt 09.04.2009 r. UZASADNIENIE projekt 09.04.2009 r. Projekt ustawy o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ma na celu dostosowanie prawa polskiego do regulacji zawartych

Bardziej szczegółowo

ZEZWOLENIE NA ZAMIESZKANIE NA CZAS OZNACZONY. Warunki uzyskania zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony.

ZEZWOLENIE NA ZAMIESZKANIE NA CZAS OZNACZONY. Warunki uzyskania zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. ZEZWOLENIE NA ZAMIESZKANIE NA CZAS OZNACZONY Warunki uzyskania zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Cudzoziemiec może uzyskać w Polsce zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony. Zezwolenie

Bardziej szczegółowo

z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego w postępowaniu karnym 1)

z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego w postępowaniu karnym 1) Wstępny projekt z dnia 5 czerwca 2014 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A S P R AW I E D L I W O Ś C I z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego

Bardziej szczegółowo

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY. (wg stanu na dzień 17 grudnia 2015 roku)

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY. (wg stanu na dzień 17 grudnia 2015 roku) RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY (wg stanu na dzień 17 grudnia 2015 roku) OCHRONA MIĘDZYNARODOWA 1. Wnioski (dane aktualizowane raz w tygodniu) Tabela 1: Liczba obywateli Ukrainy, którzy w latach 2003-2015

Bardziej szczegółowo

Aldona Szparak tel. (089) 523-22-19, e-mail: aszparak@uw.olsztyn.pl

Aldona Szparak tel. (089) 523-22-19, e-mail: aszparak@uw.olsztyn.pl ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ NA TERYTORIUM RP Postępowanie prowadzi i informacji udziela: Wydział Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców Oddział Legalizacji Pobytu Cudzoziemców Warmińsko-Mazurskiego Urzędu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI do Przedszkola Miejskiego w Rejowcu Fabrycznym

REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI do Przedszkola Miejskiego w Rejowcu Fabrycznym REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI do Przedszkola Miejskiego w Rejowcu Fabrycznym Podstawa prawna: Ustawa o Systemie Oświaty ze zmianami wynikającymi z Ustawy z dn. 19 marca 2009 roku o zmianie Ustawy o Systemie

Bardziej szczegółowo

21. Sprawy z zakresu geodezji i kartografii

21. Sprawy z zakresu geodezji i kartografii 21. Sprawy z zakresu geodezji i kartografii Wśród spraw z zakresu geodezji i kartografii dominowały sprawy oznaczone podsymbolem 6120, dotyczące ewidencji gruntów i budynków. Głównym zagadnieniem, poruszanym

Bardziej szczegółowo

Zasady Rekrutacji Cudzoziemców w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Sandomierzu

Zasady Rekrutacji Cudzoziemców w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Sandomierzu Zasady Rekrutacji Cudzoziemców w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Sandomierzu Akty prawne: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2014 poz. 1198 z późn. zm.) Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr 7/2014 Prezydenta Miasta Konina z dnia 30 stycznia 2014 r.

Załącznik do Zarządzenia Nr 7/2014 Prezydenta Miasta Konina z dnia 30 stycznia 2014 r. Załącznik do Zarządzenia Nr 7/2014 Prezydenta Miasta Konina z dnia 30 stycznia 2014 r. Regulamin kontroli dotacji udzielanych przez Miasto Konin organizacjom pozarządowym i innym podmiotom wymienionym

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 22 października 1998 r. III RN 62/98

Wyrok z dnia 22 października 1998 r. III RN 62/98 Wyrok z dnia 22 października 1998 r. III RN 62/98 Zakład pracy do czasu uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej o przyznaniu statusu zakładu pracy chronionej korzysta z uprawnień przewidzianych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 28 maja 2012 r. Poz. 589

Warszawa, dnia 28 maja 2012 r. Poz. 589 Warszawa, dnia 28 maja 2012 r. Poz. 589 USTAWA z dnia 27 kwietnia 2012 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy 1) Art. 1. W ustawie z dnia 13

Bardziej szczegółowo

I.ZARZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI- WPROWADZENIE

I.ZARZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI- WPROWADZENIE 1 I.ZARZĄDZANIE NIERUCHOMOŚCIAMI- WPROWADZENIE 1.Podstawy prawne działalności zarządcy nieruchomościami w Polsce i Unii Europejskiej. 2.Uznawanie kwalifikacji zawodowych. *Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997r.

Bardziej szczegółowo

NACZELNA IZBA PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH

NACZELNA IZBA PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH NACZELNA IZBA PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH Zasady uznawania kwalifikacji zawodowych pielęgniarek i położnych będących obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej na podstawie ogólnego systemu uznawania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN DZIAŁANIA SĄDU KOLEŻEŃSKIEGO STOWARZYSZENIA UniCat Club. Postanowienia ogólne

REGULAMIN DZIAŁANIA SĄDU KOLEŻEŃSKIEGO STOWARZYSZENIA UniCat Club. Postanowienia ogólne REGULAMIN DZIAŁANIA SĄDU KOLEŻEŃSKIEGO STOWARZYSZENIA UniCat Club Postanowienia ogólne 1 Sąd Koleżeński jest jednym z organów Władz Stowarzyszenia UniCat Club (dalej: Stowarzyszenia) powoływanym przez

Bardziej szczegółowo

... Poddębice,dnia (pieczątka pracodawcy) WNIOSEK O ZOGRANIZOWANIE I FINANSOWANIE PRAC INTERWENCYJNYCH

... Poddębice,dnia (pieczątka pracodawcy) WNIOSEK O ZOGRANIZOWANIE I FINANSOWANIE PRAC INTERWENCYJNYCH ... Poddębice,dnia (pieczątka pracodawcy) Powiatowy Urząd Pracy w Poddębicach WNIOSEK O ZOGRANIZOWANIE I FINANSOWANIE PRAC INTERWENCYJNYCH Na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 10/2015. Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Lęborku z dnia 30.06.2015r.

ZARZĄDZENIE Nr 10/2015. Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Lęborku z dnia 30.06.2015r. ZARZĄDZENIE Nr 10/2015 Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Lęborku z dnia 30.06.2015r. W związku z wejściem w życie nowego Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2015r.

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Sprawy dotyczące odpowiedzialności majątkowej żołnierzy są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 1 k.p.c. w związku z art.

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 66/12 Rektora Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 23 października 2012 roku

Zarządzenie Nr 66/12 Rektora Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 23 października 2012 roku Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu DOP-162/12 Zarządzenie Nr 66/12 Rektora Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 23 października 2012 roku w sprawie

Bardziej szczegółowo

2015-06-21. 1. Wprowadzenie. 2. Czy powołanie ABI jest obowiązkowe? [ ] Powstało mylne, powszechne przekonanie o konieczności powołania ABI [ ]

2015-06-21. 1. Wprowadzenie. 2. Czy powołanie ABI jest obowiązkowe? [ ] Powstało mylne, powszechne przekonanie o konieczności powołania ABI [ ] Czy dyrektor placówki oświatowej powinien powołać administratora bezpieczeństwa informacji (ABI)? - specjalista ds. ochrony danych osobowych 2015-06-21 1. Wprowadzenie [ ] Powstało mylne, powszechne przekonanie

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich. Ryszard CZERNIAWSKI RPO-742891-VII-720/13/KG/MMa

RZECZPOSPOLITA POLSKA Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich. Ryszard CZERNIAWSKI RPO-742891-VII-720/13/KG/MMa RZECZPOSPOLITA POLSKA Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Ryszard CZERNIAWSKI RPO-742891-VII-720/13/KG/MMa 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Tadeusz Sławecki

Bardziej szczegółowo

1. MIEJSCE ZŁOŻENIA WNIOSKU 2. KONTAKT 3. TERMIN DO ZŁOŻENIA WNIOSKU

1. MIEJSCE ZŁOŻENIA WNIOSKU 2. KONTAKT 3. TERMIN DO ZŁOŻENIA WNIOSKU ZEZWOLENIE NA POBYT CZASOWY CUDZOZIEMIEC POSIADAJĄCY UPRAWNIENIA DO WYKONYWANIA PRACY NA TERYTORIUM RP NA ZASADACH OKREŚLONYCH W DECYZJI NR 1/80 RADY STOWARZYSZENIA REPUBLIKI TURECKIEJ I EWG Z DNIA 19

Bardziej szczegółowo

SA - 05 URZĄD GMINY CZARNA. Zameldowanie cudzoziemca na pobyt stały lub czasowy MIEJSCE ZAŁATWIENIA SPRAWY

SA - 05 URZĄD GMINY CZARNA. Zameldowanie cudzoziemca na pobyt stały lub czasowy MIEJSCE ZAŁATWIENIA SPRAWY URZĄD GMINY CZARNA SA - 05 Zameldowanie cudzoziemca na pobyt stały lub czasowy MIEJSCE ZAŁATWIENIA SPRAWY Urząd Gminy Czarna Referat Administracji i Spraw Społecznych Stanowisko ds. ewidencji ludności

Bardziej szczegółowo

Kara porządkowa - Kodeks pracy

Kara porządkowa - Kodeks pracy Kara porządkowa - Kodeks pracy Opracowanie: Maria Węglowska - Wojt Pracownik czyli kto? Osoba fizyczna zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Bardziej szczegółowo

ZEZWOLENIE NA POBYT CZASOWY POBYT NIELEGALNY KONWENCJA O PRAWACH DZIECKA

ZEZWOLENIE NA POBYT CZASOWY POBYT NIELEGALNY KONWENCJA O PRAWACH DZIECKA ZEZWOLENIE NA POBYT CZASOWY POBYT NIELEGALNY KONWENCJA O PRAWACH DZIECKA 1. MIEJSCE ZŁOŻENIA WNIOSKU Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku Wydział Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców ul. Mickiewicza 3

Bardziej szczegółowo

ZASADY POSTĘPOWANIA REKRUTACYJNEGO DOTYCZĄCE CUDZOZIEMCÓW W WYŻSZEJ SZKOLE INFORMATYKI I EKONOMII TWP W OLSZTYNIE

ZASADY POSTĘPOWANIA REKRUTACYJNEGO DOTYCZĄCE CUDZOZIEMCÓW W WYŻSZEJ SZKOLE INFORMATYKI I EKONOMII TWP W OLSZTYNIE Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 03/2013 Senatu WSIiE TWP z dnia 22 lutego 2013 r. ZASADY POSTĘPOWANIA REKRUTACYJNEGO DOTYCZĄCE CUDZOZIEMCÓW W WYŻSZEJ SZKOLE INFORMATYKI I EKONOMII TWP W OLSZTYNIE 1 Cudzoziemcy

Bardziej szczegółowo

Biuro Prawne Warszawa, dnia 1 lipca 2011 r. Centralne Biuro Antykorupcyjne

Biuro Prawne Warszawa, dnia 1 lipca 2011 r. Centralne Biuro Antykorupcyjne Biuro Prawne Warszawa, dnia 1 lipca 2011 r. Centralne Biuro Antykorupcyjne ZESTAWIENIE uwag do projektu rozporządzenia w sprawie sposobu dokumentowania prowadzonej przez Centralne Biuro Antykorupcyjne

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r.

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Płocku w sprawie : czy w obecnym stanie prawnym tj. wobec wejścia w życie z dniem 01 lipca 2011 r. nowelizacji art. 53 ustawy z dnia 05

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 14 sierpnia 2012 r. Poz Rozporządzenie. z dnia 7 sierpnia 2012 r.

Warszawa, dnia 14 sierpnia 2012 r. Poz Rozporządzenie. z dnia 7 sierpnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 14 sierpnia 2012 r. Poz. 927 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 sierpnia 2012 r. w sprawie określenia wzoru formularza

Bardziej szczegółowo

Akt administracyjny. A. Akt administracyjny

Akt administracyjny. A. Akt administracyjny Akt administracyjny A. Akt administracyjny Akt administracyjny stanowi władcze jednostronne oświadczenie woli organu wykonującego zadania z zakresu administracji, oparte na przepisach prawa administracyjnego,

Bardziej szczegółowo

PREZYDENT MIASTA TORUNIA

PREZYDENT MIASTA TORUNIA l PREZYDENT MIASTA TORUNIA WPiWJ J0.2.3.20 J2 Toruń, dnia J8.05.2012r. Kancelaria ul. \. PISEMNA INTERPRETACJA PRZEPISÓW PRAWA PODATKOWEGO '-... Prezydent Miasta Torunia działając na podstawie art. J4

Bardziej szczegółowo

zatrudniać pracowników. Praca społeczna oznacza, że członkowie stowarzyszenia nie

zatrudniać pracowników. Praca społeczna oznacza, że członkowie stowarzyszenia nie W ostatnim czasie otrzymuję liczne skargi przedstawicieli organizacji pozarządowych dotyczące projektowanej przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej nowelizacji ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r.

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 23 października 2015 r. Poz. 19 ZARZĄDZENIE NR 19 SZEFA AGENCJI BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 23 października 2015 r. Poz. 19 ZARZĄDZENIE NR 19 SZEFA AGENCJI BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO ccccc DZIENNIK URZĘDOWY AGENCJI BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO Warszawa, dnia 23 października 2015 r. Poz. 19 ZARZĄDZENIE NR 19 SZEFA AGENCJI BEZPIECZEŃSTWA WEWNĘTRZNEGO z dnia 22 czerwca 2015 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO PRAWNE W PRZEDMIOCIE WPROWADZENIA ZAKAZU UMIESZCZANIA MAŁOLETNICH W STRZEŻONYCH OŚRODKACH DLA CUDZOZIEMCÓW

STANOWISKO PRAWNE W PRZEDMIOCIE WPROWADZENIA ZAKAZU UMIESZCZANIA MAŁOLETNICH W STRZEŻONYCH OŚRODKACH DLA CUDZOZIEMCÓW Kraków, dnia 8 kwietnia 2011 r. Sz. P. Rafał Rogala Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców ul. Koszykowa 16 00-564 Warszawa STANOWISKO PRAWNE W PRZEDMIOCIE WPROWADZENIA ZAKAZU UMIESZCZANIA MAŁOLETNICH W STRZEŻONYCH

Bardziej szczegółowo

Umowa powierzenia przetwarzania danych osobowych

Umowa powierzenia przetwarzania danych osobowych Umowa powierzenia przetwarzania danych osobowych Umowa zawarta w dniu.roku w Szczecinie pomiędzy: Unizeto Technologies Spółkę Akcyjną z siedzibą w Szczecinie, przy ul. Królowej Korony Polskiej 21, wpisaną

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Przepisy ogólne

Rozdział 1 Przepisy ogólne Dz.U.05.145.1217 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia 21 lipca 2005 r. w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania o uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodu

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Klimatologów Polskich

Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Klimatologów Polskich Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Klimatologów Polskich Na podstawie 25 ust 3 Statutu Stowarzyszenia Klimatologów Polskich przyjmuje się Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Klimatologów Polskich w następującym

Bardziej szczegółowo

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej Al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej Al. J. Ch. Szucha 25 00-918 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-654450 - I/10/AWO 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z art. 3 projektu ustawy z dnia 25 listopada 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej i informacji prawnej, nieodpłatna pomoc prawna, zwana dalej pomocą prawną, przysługuje osobie fizycznej, której

Bardziej szczegółowo

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY. (wg stanu na dzień 13 września 2015 roku)

RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY. (wg stanu na dzień 13 września 2015 roku) RAPORT NA TEMAT OBYWATELI UKRAINY (wg stanu na dzień 13 września 2015 roku) OCHRONA MIĘDZYNARODOWA 1. Wnioski (dane aktualizowane raz w tygodniu) Tabela 1: Liczba obywateli Ukrainy, którzy w latach 2003-2015

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 13 marca 2014 r. Poz. 306 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH 1) z dnia 13 lutego 2014 r.

Warszawa, dnia 13 marca 2014 r. Poz. 306 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH 1) z dnia 13 lutego 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 marca 2014 r. Poz. 306 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH 1) z dnia 13 lutego 2014 r. w sprawie szczegółowego trybu wykonywania czynności

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. przeprowadzania okresowej oceny kwalifikacyjnej pracowników samorządowych ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE. 1 Przedmiot regulaminu

REGULAMIN. przeprowadzania okresowej oceny kwalifikacyjnej pracowników samorządowych ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE. 1 Przedmiot regulaminu Załącznik nr 1 do Zarządzenia Burmistrza 88/09 z dnia 15 czerwca 2009 roku REGULAMIN przeprowadzania okresowej oceny kwalifikacyjnej pracowników samorządowych ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

Podatek PIT Ekspert wyjaśnia

Podatek PIT Ekspert wyjaśnia Opodatkowanie zwrotu kosztów delegacji ponad kwotę limitu za nocleg Małgorzata Pełka Podatek PIT Ekspert wyjaśnia Czy zwrot kosztów noclegu podczas delegacji udokumentowanych rachunkiem lub fakturą ponad

Bardziej szczegółowo