ISSN Kwiecień 2008 nr 1 Harmonizacja prawa żywnościowego. wdrażanie utrzymanie weryfikacja

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISSN 1869-5466 Kwiecień 2008 nr 1 Harmonizacja prawa żywnościowego. wdrażanie utrzymanie weryfikacja"

Transkrypt

1 ISSN Kwiecień 2008 nr 1 Harmonizacja prawa żywnościowego wdrażanie utrzymanie weryfikacja Schemat technologiczny jak właściwie go opracować Jednym z zadań, zespołu ds. HACCP jest wykonanie schematu technologicznego procesu produkcji wyrobów lub poszczególnych grup wyrobów. Co musi zawierać właściwie przygotowany schemat i dlaczego tak ważne jest jego dobre opracowanie? Kiedy i w jaki sposób powinieneś go aktualizować? Schemat stanowi szkielet systemu HACCP, na podstawie którego możesz analizować wszystkie elementy produkcji pod względem zapewnienia bezpieczeństwa żywności, od etapu przygotowania surowca do sprzedaży produktu klientowi. Ponadto pozwala osobom zatrudnionym w zakładzie na lepsze zrozumienie przepływu surowców i innych dodatków, co ma duże znaczenie przy minimalizacji zagrożeń żywności. >>> ciąg dalszy na stronie 4 W tym numerze: Warunki wstępne jako wymóg prawny Kiedy mucha przestaje być groźna? Lampy owadobójcze 3 Zasady GMP i GHP w jakich obszarach musisz być szczególnie ostrożny 4 Schemat technologiczny jak właściwie go opracować 4 Harmonizacja prawa żywnościowego Sprawdź jakość wprowadzanego produktu w przeciwnym razie będziesz musiał zapłacić! 5 Uniknij strat zadbaj o jakość i bezpieczeństwo żywności! System HACCP wymaga od Ciebie zapobiegania i przeciwdziałania zagrożeniom bezpieczeństwa żywności. W przeciwnym razie grożą Ci kary lub nawet przerwanie produkcji. Jednym z podstawowych wyróżników jakości żywności jest jej stan mikrobiologiczny. Zasady GMP i GHP w jakich obszarach musisz być szczególnie ostrożny Zasady GMP i GHP są programami warunków wstępnych dla wdrożenia i prawidłowego funkcjonowania systemu HACCP. Jednak zastosowanie zasad Dobrej Praktyki Produkcyjnej oraz Dobrej Praktyki Higienicznej sprawia często wiele trudności. Jak sobie z tym poradzić? Stosowanie Dobrej Praktyki Produkcyjnej oraz Dobrej Praktyki Higienicznej dotyczy etapów i miejsc szczególnie narażonych Ze względów zdrowotnych, z powodu możliwości wystąpienia zatruć i zakażeń pokarmowych jakość mikrobiologiczna ma znaczenie podstawowe. Jak możesz właściwie ją kontrolować i o nią zadbać? >>> ciąg dalszy na stronie 7 na zagrożenia. Zwróć uwagę na te wyjątkowo problemowe obszary w Twoim przedsiębiorstwie. >>> ciąg dalszy na stronie 4 Struktura systemu HACCP wdrażanie, utrzymanie, weryfikacja Wykorzystaj pętlę kontroli jakości dla nadzoru CCP w Twoim zakładzie 6 Zagrożenia analiza i ocena Uniknij strat zadbaj o jakość i bezpieczeństwo żywności! 7 Działania zapobiegawcze, naprawcie i korygujące gdzie musisz szczególnie uważać 8 Dokumentacja Opracowanie procedury wcale nie musi być trudne 9 Jak opisać produkt i określić jego przeznaczenie? 10 Redakcja odpowiada Analiza zagrożeń burza mózgów czy szablon 11 Czy zawsze musisz wdrażać pełny plan HACCP? 11 ISO czy musisz je wdrożyć 11 Weryfikacja Księgi jakości czy i kiedy konieczna 12

2 Od redakcji Szanowny Czytelniku, rok 2008 to nowe wyzwania dla wszystkich operatorów działających w obszarze łańcucha żywnościowego ptasia grypa, Campylobacter to zagrożenia dla drobiu, BSE dla bydła, a pomór i choroba Aujeszki dla świń, to zagrożenia mikrobiologiczne dla produktów pochodzenia zwierzęcego. Substancje allergenotwórcze w dodatkach do żywności, pestycydy, dioksyny i inne substancje kumulujące się w organizmie są problemem dla wszystkich operatorów branży spożywczej. Od stycznia 2002 r. Unia Europejska zaczęła wprowadzać nowe prawo żywnościowe na zasadzie od pola do stołu. Największa liczba aktów prawnych ukazała się w 2004 r., czyli roku przystąpienia Polski do Unii. Od tego też czasu wszystko, co się ukazuje w Unii, bezpośrednio obowiązuje u nas. Nowe prawo żywnościowe obowiązuje też teraz wszystkie podmioty, które choćby częściowo uczestniczyły w łańcuchu żywnościowym. Od stycznia 2008 r. zaczęły również obowiązywać przepisy dające czas na dostosowanie się w ramach vacacio legis wchodzi wiele nowych aktów, odnośnie dobrostanu zwierząt, przygotowywane są nowe wymagania mikrobiologiczne dla żywności. Trwają prace nad żywnością z surowców modyfikowanych. Tym wszystkim zagadnieniom oraz praktycznym wskazówkom przygotowania się podmiotów do nowych wyzwań chcielibyśmy poświęcić ten i następne numery. Zapraszam do lektury i czekam na pierwsze uwagi i pytania. Lech Krzysztof Masłowski redaktor merytoryczny Brak badania wody lub nieaktualne wyniki grożą Ci nawet przerwaniem produkcji! Wszystkie przedsiębiorstwa sektora spożywczego są zobowiązane zapewnić zaopatrzenie w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi. Aby ocenić jakość wody, powinieneś systematycznie prowadzić badania jej jakości i każde takie badanie odpowiednio udokumentować. W przeciwnym razie grozi Ci decyzja o przerwaniu produkcji. Jakość wody musi odpowiadać określonym wymaganiom bakteriologicznym, fizykochemicznym i organoleptycznym. Badania wykonują laboratoria stacji Sanitarno-epidemiologicznych lub inne akredytowane laboratoria, a raporty z wynikami przeprowadzonego badania wody musisz przechowywać i przedkładać na każde wezwanie sanepidu. Jak często musisz badać wodę? Częstotliwość badań wody w zakładach branży żywnościowo-żywieniowych nadzorowanych przez Państwową Inspekcję sanitarną ustala na danym obszarze państwowy powiatowy inspektor sanitarny (PPIS) na podstawie aktualnych wymogiów prawnych, rodzaju zakładów oraz bezpieczeństwa żywności. Po przeprowadzeniu modernizacji instalacji wodociągowej, po awarii sieci oraz w szczególnych sytuacjach epidemiologicznych (np. po zalaniu wodami powodziowymi) powinieneś PPIS przedstawić aktualną ocenę jakości wody. Typ zakładu zakłady produkcyjne Rodzaj ujęcia wodnego, z którego zakład pobiera wodę wodociąg publiczny ujęcie indywidualne Rodzaj badania bakteriologicznym fizykochemicznym bakteriologicznym fizykochemicznym Częstotliwość badania 1 raz w roku 1 raz na 2 lata 1 raz w roku 1 raz w roku Tabela. 1. Wytyczne dla zakładów produkcyjnych dotyczące badania jakości wody według PPIS w Wałbrzychu Jeśli zamierzasz otworzyć obiekt żywności i żywienia, zobowiązany jesteś do przedstawienia PPIS wyniku badania wody jako warunku do uzyskania decyzji zatwierdzającej zakład do prowadzenia działalności w zakresie produkcji lub obrotu żywnością. W celu ustalenia częstotliwości oraz rodzaju badania wody warto skontaktować się z powiatową stacją sanitarno-epidemiologiczną, na terenie której znajduje się Twój zakład. absolwentka SGGW, Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji, kierunek Technologia Żywności i Żywienie Człowieka, obecnie doktorantka SGGW Podstawa prawna: 1. (WE) nr 852/ 2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych (Dz.U. UE L 139 z 30 kwietnia 2004 r., str. 1). 2. Ministra Zdrowia z 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. z 2007 r. nr 61, poz. 417). Warunki wstępne jako wymóg prawny Kiedy mucha przestaje być groźna? Lampy owadobójcze Obecność owadów w pomieszczeniach żywnościowych to nie tylko aspekt estetyczny, ale przede wszystkim zagrożenie dla bezpieczeństwa żywności oraz zdrowia człowieka. Jako przedsiębiorca branży żywnościowej musisz zabezpieczyć swój zakład przed tymi szkodnikami. Owady latające mogą występować i rozmnażać się w pomieszczeniach, w których znajdują się żywność lub odpadki żywnościowe. Metodą najlepiej służącą wyeliminowaniu owadów z pomieszczeń żywnościowych jest zastosowanie lamp owadobójczych emitujących światło UV. Promieniowanie UV emitowane przez lampy przyciąga owady muchy używają promieni ultrafioletowych o określonym spektrum do nawigacji. Wybierz odpowiednią lampę owadobójczą Lampy owadobójcze powinny być wykonane z materiałów odpornych na działanie promieniowania ultrafioletowego i podwyższonej temperatury. Wszystkie informacje techniczne znajdziesz na opakowaniu dołączane są do produktu przez producenta. Dodatkowo producenci przedstawiają deklaracje zgodności z odpowiednimi normami technicznymi, dyrektywami lub innymi aktami prawnymi. Lampy muszą też posiadać odpowiedni atest i znak bezpieczeństwa potwierdzający, iż nie stanowią zagrożenia dla człowieka i żywności. Gdzie zamontować lampę? Aby wykorzystanie lamp owadobójczych przyniosło Ci korzyści, powinieneś zastosować właściwe dla Twojego zakładu lampy oraz zamontować je w dobrym miejscu i w odpowiedniej liczbie. Lampy montuj więc pod kątem 90 w stosunku do głównego źródła, którym owady mogą dostać się do pomieszczenia na wysokości od 2 m do 3,5 m z dala od otworów okiennych i/lub światła słonecznego. Pamiętaj Lampy owadobójcze instaluj tak, aby były skierowane stroną czołową do miejsca zwalczania, np. pro- stopadle lub w poprzek do źródła światła, prostopadle do korytarza. Jeżeli masz taką możliwość, to na miejsce instalacji wybierz miejsca cieplejsze, o temperaturze otoczenia powyżej 27 C. Nie warto montować lamp w miejscach, gdzie występują większe ruchy powietrza, mogące utrudniać owadom dostęp do nich. Silny strumień powietrza może powodować wypadanie martwych owadów z tacy w przypadku lamp rażących. Nie umieszczaj także lamp w miejscach niewidocznych i trudno dostępnych oraz bezpośrednio nad miejscami produkcji lub składowania żywności (nad ladami chłodniczymi, półkami z nieopanowaną żywnością itp.). Pamiętaj, że lampa owadobójcza ma odciągać uwagę owadów od tych miejsc, a nie dodatkowo je przyciągać. Lampy rażące Są dobrze przystosowane do takich miejsc, jak zakłady produkujące i przetwarzające żywność, magazyny supermarketów. Zasięgiem obejmują większy obszar i skutecznie radzą sobie z większą ilością owadów. Lampy tego typu zaopatrzone są w tace zbierające martwe owady. Stosowanie lamp owadobójczych nie wymaga użycia pestycydów. Ich stosowanie jest bezpieczne zarówno dla człowieka, jak i żywności. Kontrola lamp owadobójczych Aby właściwie zamontowane lampy prawidłowo spełniały swoje zadanie, powinny być regularnie kontrolowane. Tego typu kontrole na ogół wykonywane są przez firmę serwisującą lampę lub firmę DDD firmy DDD wykonują usługi z zakresu dezynfekcji, dezynsekcji, deratyzacji oraz fumigacji. Specjalizują się w kompleksowym zabezpieczaniu przed szkodnikami całych obiektów. Rodzaje lamp owadobójczych Wszystkie lampy owadobójcze najpierw wabią owady za pomocą światła, a następnie owad: giniew wyniku kontaktu z rusztem pod napięciem elektrycznym (lampy rażące) lub przykleja się do powierzchni lepowej (lampy lepowe). Jak wybrać odpowiednią dla Twojej działalnoścsi lampę? Lampy lepowe Są szczególnie polecane w mniejszych pomieszczeniach, takich jak restauracja i sklep, oraz wszędzie tam, gdzie spadające martwe owady mogą bezpośrednio zagrozić nieopakowanej żywności. Ich wielką zaletą jest to, że owady przyklejają się do wkładów lepnych i nie wypadają poza obręb lampy. Zastosowanie lepów w kolorze czarnym, na których owady są mało widoczne, nie wzbudza negatywnych skojarzeń wśród klientów. Ponadto lampy z wkładem lepnym są bardziej dyskretne i cichsze. Podstawa prawna: 1. (WE) nr 852/ 2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych (Dz.U. UE L 139 z 30 kwietnia 2004 r., str. 1). 2 HACCP w praktyce 3 HACCP w praktyce

3 Warunki wstępne jako wymóg prawny Zasady GMP i GHP w jakich obszarach musisz być szczególnie ostrożny Ciąg dalszy ze str. 1 Stosowanie zasad GMP oraz GHP wiąże się z kilkoma elementami, w których mogą wystąpić problemy. Zwróć uwagę na poniższe szczególnie problemowe obszary. Budynki i otoczenie Zadbaj o zachowanie pożądanego poziomu higieny, m.in. poprzez podział na strefy wysokiego i niskiego ryzyka, określenie w dokumentacji dostępu pracowników do określonych stref, identyfikację wymagań odnośnie do pomieszczeń, zabezpieczeń drzwi i okien, kanalizacji, oświetlenia i wentylacji oraz wyodrębnienie miejsc do mycia rąk, toalet, szatni. Schemat technologiczny jak właściwie go opracować Ciąg dalszy ze str. 1 jest, aby diagram był zrozumiały i czytelny dla jego odbiorców. Dlatego najlepiej przygotuj go w postaci blokowej. Musisz pamiętać o dokładnym zaznaczeniu następujących po sobie operacji i procesów, parametrów tych procesów, miejsc wprowadzania surowców bądź innych składników oraz miejsc wyprowadzania odpadów produkcyjnych i wyrobów gotowych poprzez obróbkę wstępną, produkcję zasadniczą, aż do momentu wysłania produktów do klienta. Zagadnienia należące do GHP ã Lokalizacja i otoczenie zakładu. ã Infrastruktura zakładu ã Obiekty zakładu i ich układ funkcjonalny, czyli przestrzenne powiązanie ze sobą pomieszczeń. ã Maszyny i urządzenia. ã Procesy mycia i dezynfekcji. ã Zaopatrzenie w wodę ã Gospodarka odpadami stałymi i ściekami ã Zabezpieczenie zakładu przed szkodnikami i stała kontrola w tym zakresie ã Szkolenie personelu ã Prowadzenie dokumentacji i zapisów z zakresu GHP. Maszyny i urządzenia Powinny spełniać odpowiednie wymogi sanitarne. Do Ciebie należy więc opracowanie procedury mycia oraz konserwacji maszyn i urządzeń oraz wydzielenie spośród nich tych wymagających specjalnego nadzoru czy też odpowiedniego sposobu mycia. Dla każdego z nich musisz opracować dokładny opis. Surowce i materiały pomocnicze oraz dystrybucja Pamiętaj o stałej kontroli sposobu i warunków dostarczania produktu do zakładu oraz jego magazynowania (zapewnienia odpowiedniej wilgotności, temperatury, oświetlenia, czasu przechowywania itp.). Każdy z etapów procesu technologicznego powinien mieć zaznaczone na schemacie blokowym takie parametry, jak: temperatura, ciśnienie, czas trwania itp. W jednostkach, w których nie prowadzi się produkcji, np. sklepach, schemat blokowy przyjmuje postać diagramu obejmującego takie fazy, jak np.: przyjęcie towaru do sklepu, magazynowanie produktów, sprzedaż oraz obsługa klienta. Dlaczego tak istotny jest dobrze opracowany schemat? Przede wszystkim stanowi on szkielet systemu HACCP, na podstawie którego możliwe jest analizowanie wszystkich elementów produkcji pod względem zapewnienia bezpieczeństwa żywności, od przygotowania surowca do sprzedaży produktu klientowi. Ponadto pozwala osobom zatrudnionym w zakładzie na lepsze zrozumienie przepływu surowców i innych dodatków, co również ma Zagadnienia należące do GMP ã Przyjęcie surowców i materiałów. ã Magazynowanie surowców i postępowanie z nimi; ã Procesy obróbki wstępnej. ã Procesy obróbki zasadniczej. ã Transport wewnętrzny. ã Magazynowanie wyrobów gotowych. ã Transport zewnętrzny i dystrybucja. ã Prowadzenie dokumentacji i zapisów z zakresu GMP. Podczas dystrybucji często dochodzi do przekroczenia granic tolerancji parametrów kontrolnych, takich jak temperatura i wilgotność. Musisz zatem szczególnie uważać, by nie doszło do zagrożeń produktów spożywczych poprzez np. wykorzystanie niewłaściwego środka transportu. dr inż. Aleksandra Sus-Januchowska konsultant w zakresie systemu zarządzania jakością ISO 9001:2000, systemów HACCP i GMP znaczenie przy minimalizacji zagrożeń żywności. Przy opracowywaniu schematu technologicznego wykonaj także schemat planu Twojej firmy. To ułatwi Ci identyfikację potencjalnych miejsc zagrożeń żywności. Musisz systematycznie uaktualniać schemat technologiczny w Twojej firmie, wraz ze zmianami, które są dokonywane w procesie produkcji. Jeśli Twoja firma produkuje wiele wyrobów, możesz na schemacie uwzględnić etapy dla poszczególnych grup produktów, które są poddawa ne podobnej obróbce technologicznej.. Aleksandra Sus-Januchowska Harmonizacja prawa żywnościowego Sprawdź jakość wprowadzanego produktu w przeciwnym razie będziesz musiał zapłacić! Mimo że minęło już 5 lat od wejścia w życie rozporządzenia 178 (WE), większość firm nie wie, że w nomenklaturze unijnej uzyskała tytuł FBO (Food Bisnes Operation), czyli Żywnościowy Operator Biznesowy. I nieważne, czy Twoja firma jest jednoosobowa, czy zatrudniasz wiele tysięcy osób, jest ona traktowana przez prawo unijne jednakowo. Sankcje przewidziane za naruszenie tego prawa muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Co to konkretnie oznacza dla Ciebie? Za co i jakie grożą Ci kary? Zgodnie z rozporządzeniem na wszystkich przedsiębiorcach ciąży siedem obowiązków omówionych w poszczególnych artykułach, a wskazówki do ich interpretacji wydał w ramach swoich wniosków Stały Komitet ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt. Jeśli jesteś operatorem biznesowym, czyli przedsiębiorcą, podmiotem gospodarczym, osobą prawną i fizyczną występującą w łańcuchu żywnościowym, musisz znać i spełniać poniższe wymogi: Bezpieczeństwa Od 1 stycznia 2006 r. za wprowadzenie wyrobu niewłaściwej jakości zdrowotnej lub produkowanie go w niezgodnych z przepisami warunkach grozi kara w wysokości do 30-krotnej średniej krajowej wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za rok poprzedzający, ogłoszonego przez GUS. Odpowiedzialności Jesteś odpowiedzialny za bezpieczeństwo żywności i paszy, którą produkujesz, transportujesz, przechowujesz lub sprzedajesz. Jeśli nie spełnisz tego obowiązku, grożą Ci konsekwencje za dostarczanie produktów niewłaściwej jakości zdrowotnej do klienta. Poza wcześniej wymienionymi grzywnami, wydawanymi na mocy decyzji, także kary z mocy Kodeksu karnego nie mniej niż 2 lata. Możliwości śledzenia produktu Jako przedsiębiorca powinieneś mieć możliwość natychmiastowego ustalenia danych każdego dostawcy bądź odbiorcy. Jest to zasada identyfikacji i identyfikowalności, czyli odtwarzania historii produktu, jego monitorowania. Przejrzystości W sytuacji kiedy masz powody sądzić, że Twoja żywność lub pasza nie jest bezpieczna, powinieneś bezzwłocznie powiadomić władze. Jednostki kontrolujące i nadzorujące mają obowiązek informować społeczeństwo o zagrożeniach ze strony przedsiębiorcy, czy to w stosunku do jego produktu, czy też warunków, w jakich ten produkt powstaje. Nieprzekazanie informacji skutkuje dyscyplinarnym zwolnieniem z pracy lub odpowiedzialnością karną, co wynika z przepisów UE, na podstawie których powstał system RASFF. Sytuacji wyjątkowych Jako przedsiębiorca powinieneś bezzwłocznie wycofać z obrotu Zobowiązania dla przedsiębiorców sektora spożywczego i producentów pasz Kontrole urzędowe żywność lub paszę, jeżeli masz powody sądzić, że nie jest ona bezpieczna. Zapobiegania Musisz określać i systematycznie poddawać ocenie punkty krytyczne w swoich procedurach i zadbać o przeprowadzanie kontroli w tych punktach. Współpracy Powinieneś współpracować z właściwymi władzami w podejmowaniu działań mających na celu zmniejszenie ryzyka. Jest to zarówno współpraca z właściwymi władzami, jak i lekarzami wolnej praktyki opiekującymi się lub współpracującymi z przedsiębiorcami przy produkcji wyrobów pochodzenia zwierzęcego. Struktura nowych europejskich przepisów dotyczących bezpieczeństwa żywności Pasze dla zwierząt 183/2005 Cała żywność 852/ / /2002 ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego Żywność pochodzenia zwierzęcego 853/ / HACCP w praktyce 5 HACCP w praktyce

4 Struktura systemu HACCP wdrażanie, utrzymanie, weryfikacja Zagrożenia analiza i ocena Wykorzystaj pętlę kontroli jakości dla nadzoru CCP w Twoim zakładzie System działań korygujących ustalasz, w przypadku gdy proces monitorowania CCP wykazuje przekroczenia ustalonych granic krytycznych. Działania te mogą odnosić się zarówno do procesu, jak i produktu końcowego. Opracowanie go nie jest proste, dlatego warto wykorzystać do tego pętlę kontroli jakości. Zespół ds. bezpieczeństwa żywności odpowiada za opracowanie systemu eliminacji przyczyn powstałej niezgodności. Musisz pamiętać, że zarówno odchylenia, jak i rodzaj podjętych działań powinny zostać udokumentowane w postaci zapisów. Zespół musi też zbadać przyczyny przekroczenia granicy krytycznej. Przygotuj plan działań korygujących Plan działań korygujących powinien obejmować takie elementy, jak: opis działań korekcyjnych i korygujących dla każdego z CCP, wykaz osób odpowiedzialnych za przeprowadzenie tych działań, system informacji o realizacji tych działań, sposób postępowania z wyrobem wyprodukowanym w czasie, gdy CCP był poza kontrolą, i informacje o jego zagospodarowaniu. Wszystkie działania dzielimy na korekcyjne, czyli naprawcze (często jest to wycofanie produktu lub nawet jego utylizacja), i korygujące,czyli zapobiegawcze. Jest to jeden z najważniejszych etapów systemu HACCP, którego jako producent nie możesz lekceważyć. Działania korygujące muszą zostać określone dla każdego procesu oraz nieprawidłowo wytworzonego produktu. Podstawowe działania obejmują przywrócenie stanu pełnej kontroli danego zagrożenia, określenie przeznaczenia wyrobu uzyskanego podczas procesu, w którym zaistniał brak kontroli zagrożenia. Pętla kontroli jakości Istotnym narzędziem nadzoru CCP jest pętla kontroli jakości (pkj). Jest to najczęściej stosowana graficzna prezentacja działań podejmowanych w przypadku utraty kontroli nad wartościami krytycznymi. Każda pkj obejmuje: monitorowane parametry i ich źródła, instrukcję przeprowadzenia pomiaru i zapisu wyników, instrukcję działań naprawczych i zapisy tych działań, ponowną kontrolę parametrów, powrót lub przejście do kolejnego procesu. Pętla kontroli jakości stanowi element dokumentacji systemowej. Ogólną postać pkj prezentuje rysunek 1. Główne działania w ramach pętli kontroli jakości na rysunku zostały oznaczone czerwonymi strzałkami. Etap procesu (x) Etap procesu CCP (x + 1) Etap procesu (x + 2) Zapis działań wykonanych Instrukcja pomiaru Rysunek 1. Pętla kontroli jakości Działania korygujące W zależności od decyzji w punkcie pomiaru kontrolnego albo podejmujesz działania korygujące (w przypadku stwierdzenia odchyleń), albo przechodzisz do następnego etapu procesu. Wszystkie te działania prowadzisz w ramach kontroli wewnętrznej zakładu. Działania korygujące musisz przygotować w postaci formalnie obowiązujących procedur zawierających dokładne informacje o sposobie przywracania pełnej kontroli zagrożenia, a także o postępowaniu z produktem, który został wyprodukowany przy utracie kontroli nad zagrożeniem. Pamiętaj więc, aby zawsze prowadzić pełną dokumentację wraz z zapisami. Poniżej przedstawiamy przykładową procedurę. Aleksandra Sus-Januchowska Pomiar kontrolny? Kontynuacja procesu Instrukcja działań korygujących w CCP Zapis wyniku pomiaru NIE TAK Wartości kontrolne Uniknij strat zadbaj o jakość i bezpieczeństwo żywności! Ciąg dalszy ze str. 1 Żywność jest zawsze zakażona mikrobiologicznie przez organizmy żyjące w niej naturalnie lub dostające się z otoczenia, np. w wyniku poddawania jej zabiegom przetwórczym. W związku z tym, jeśli żywność nie jest spożywana natychmiast po uzyskaniu, musi być poddana zabiegom utrwalającym, takim jak np. pasteryzacja, sterylizacja, suszenie, zakwaszanie itp. Na wzrost mikroorganizmów w żywności wpływają: temperatura, kwasowość, ph, aktywność wody (a ), w wilgotność, właściwości sorpcyjne, dostępność tlenu, poziom CO, 2 potencjał redox, zawartość i dostępność składników odżywczych, obecność substancji antymi- 6 HACCP w praktyce 7 HACCP w praktyce krobiologicznych, obecność mikroflory towarzyszącej. Z uwagi na zagrożenia mikrobiologiczne wyróżnia się trzy grupy żywności pod względem stopnia zagrożenia i ryzyka mikrobiologicznego zanieczyszczenia. Najbardziej niebezpieczne są produkty, które stanowią dobre podłoże dla rozwoju drobnoustrojów, a jednocześnie w procesie technologicznym nie ma możliwości zniszczenia lub zminimalizowania ryzyka wystąpienia zagrożenia. Do grupy żywności tak zwanego wysokiego ryzyka zalicza się: produkty zawierające ryby i owoce morza (potrawy z surowych ryb typowe dla kuchni japońskiej), mięso i jego przetwory (zwłaszcza surowe), mleko i produkty mleczne, jaja i potrawy z jaj (np.: jaja faszerowane, dodatek surowego jaja do potraw, niedogotowane jaja), gotowany ryż i makaron, warzywa (sałata, surowe kiełki), zboża i grzyby, produkty o ph > 4,6 sterylizowane i zapakowane hermetycznie w zamkniętych pojemnikach lub aseptycznych opakowaniach (np. konserwy mięsne, groszek konserwowy, fasolka szparagowa). Do grupy żywności o średnim stopniu ryzyka zalicza się: produkty suszone lub mrożone zawierające: ryby, mięso, jaja, warzywa, zboże, mleko, kanapki i paszteciki z mięsem do bezpośredniego spożycia, produkty z bardzo dużą zawartością tłuszczu, np.: czekolada, margaryna, majonez, sosy. Mikroorganizmy Clostridium botulinum Listeria monocytogenes Salmonella Staphylococus aureus Clostridium perfringens Bacillus cereus Escherichia coli Sposób kontroli ph < 4,6, a w < 0,94, 5 10% NaCl. Obróbka cieplna niszczy przetrwalniki w temp C w 0,2 1 sek., dodatek azotynów, chłodzenie, zamrażanie. Obróbka cieplna niszczy też toksynę po 10 min gotowania Obróbka cieplna 60 0 C przez 30 min,10% NaCL, dezynfekcja Pasteryzacja, higiena personelu, produkcji, mycie i dezynfekcja maszyn i urządzeń Pasteryzacja (nie niszczy wytworzonej enterotoksyny), higiena personelu Pasteryzacja niszczy tylko komórki, przetrwalniki giną dopiero w temperaturze C po 20 min Obróbka cieplna w temp. pow C, wrażliwe na dezynfekcję ph > 4,4, NaCL 8%, obróbka cieplna 60 0 C przez 20 min Do grupy produktów o niskim stopniu ryzyka zalicza się: produkty kwaśne o ph < 4,6, np.: kiszonki, pikle, owoce, koncentraty owocowe, soki owocowe, surowe warzywa niepoddane przetwarzaniu i pakowaniu, wyroby cukiernicze z bardzo dużą zawartością cukru, dżemy, marmolady, konserwy, oleje i tłuszcze jadalne, produkty suche (ryż, makaron) i o wysokiej zawartości soli. W tabeli 2 przedstawiamy, w jaki sposób możesz kontrolować stopień zagrożenia i ryzyka mikrobiologicznego zanieczyszczenia żywności. Naturalne źródło występowania Gleba, osady, przewód pokarmowy ryb, skrzela, trzewia, żywność pochodzenia morskiego Gleba, kiszonka, woda, ptaki, ssaki, ryby Woda, gleba, ssaki, ptaki, gryzonie, drób Dłonie, gardło i układ górnych dróg oddechowych, skóra zwierząt Gleba, osady, woda, przewód pokarmowy ludzi i zwierząt Gleba, osady, kurz, woda, rosliny suszone, zboża, przyprawy Układ pokarmowy człowieka i zwierząt Występowanie w żywności Mięso świeże, marynowane i wędzone ryby Potrawy z surowego mięsa, sery, lody Mięso czerwone i białe, jaja, produkty oparte na jajach kurzych Mięso czerwone i białe, mleko, konserwy mięsne Mięso mielone, konserwy, produkty po złej obróbce termicznej Mięso, potrawy warzywne Surowe lub półsurowe mięso, surowe mleko, sery

5 Zagrożenia analiza i ocena Działania zapobiegawcze, naprawcze i korygujące gdzie musisz szczególnie uważać Przeciwdziałanie zagrożeniom zdrowotnym żywności poprzez stosowanie zaplanowanych działań zapobiegawczych opłaci Ci się bardziej niż naprawa szkód, jakie mogą one spowodować. Zwłaszcza że niektóre zagrożenia mają bardzo poważne skutki zdrowotne dla konsumentów. W jakich obszarach musisz być szczególnie ostrożny? Działania zapobiegawcze podejmujesz dla czynników o charakterze ogólnym, takich jak: maszyny i urządzenia, pomieszczenia zakładowe, personel produkcyjny w zakładach branży żywnościowej. Działania korygujące stosujesz natomiast w wyniku zaplanowanych działań prewencyjnych. Przykład Pamiętaj, zawsze istnieje zasada krok w tył, krok w przód, czyli jeżeli stwierdzasz niezgodność, to sprawdzasz do tyłu i do przodu. Jeśli podczas kontroli zostało stwierdzone, że 2 tusze, 2 bochenki chleba, 2 tony śmietanki nie odpowiadają narzuconym normom, musisz MASZYNY I URZĄDZENIA ORAZ SPRZĘT POMOCNICZY Działania prewencyjne i procedury monitorowania: Kontrola sprawności termostatów i innych elementów zgodnie z wymaganiami zawartymi w instrukcjach obsługi kontrolowanych urządzeń. Wizualna ocena czystości przed użyciem, mikrobiologiczne oceny wymazów z powierzchni mających kontakt z surowcem przynajmniej raz w miesiącu. Kalibracja urządzeń kontrolno-pomiarowych, zgodnie z wymogami instrukcji GHP/GMP. Działania naprawcze: Wymiana termostatów lub innych kontrolowanych elementów, np. grzewczych. W przypadku negatywnej oceny wizualnej stanu czystości powtórne mycie. sprawdzić co najmniej tę samą liczbę wstecz i tę samą liczbę (ale niebadaną) wprzód i dopiero wówczas wyciągać wnioski. Oto, na co musisz zwrócić uwagę, planując skuteczne zapobieganie oraz działanie korygujące w Twoim zakładzie: Działania korygujące: Modyfikacja procesów mycia i/lub dezynfekcji, zwiększenie stężenia roztworów środków myjących lub dezynfekujących, zwiększenie liczby płukań, przeszkolenie pracowników w zakresie wprowadzonych zmian w instrukcji mycia i dezynfekcji. POMIESZCZENIA ZAKŁADU (W TYM PRODUKCYJNE, MAGAZYNOWE, SOCJALNE) Działania prewencyjne i procedury monitorowania: Pomiar temperatury i ocena wizualna czystości pomieszczeń produkcyjnych przed cyklem/po każdym cyklu produkcyjnym, magazynów przed przyjęciem nowej partii surowców lub magazynowaniem wyprodukowanych wyrobów gotowych. Ocena mikrobiologiczna dla pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych przynajmniej raz w miesiącu. Codzienna ocena wizualna czystości pomieszczeń socjalnych i mikrobiologiczna raz w miesiącu. Działania naprawcze: W przypadku negatywnej oceny wizualnej powtórne podjęcie czynności porządkowych. W przypadku negatywnego wyniku testów mikrobiologicznych ponowne mycie i dezynfekcja. Działania korygujące: Ponowne przeszkolenie pracowników. Zmiana instrukcji porządkowych, zwiększenie częstotliwości, rezygnacja z dotychczasowo przyjętych metod sprzątania i wprowadzenie nowych zmodyfikowanych, zakup nowego sprzętu i urządzeń do czynności porządkowych, wprowadzenie zmian w instrukcjach mycia, zwiększenie stężeń roztworów myjących i dezynfekujących lub wprowadzenie nowych środków. Dodatkowe i ze zwiększoną częstotliwością badania mikrobiologiczne. PERSONEL PRODUKCYJNY (W TYM STAN ZDROWIA, HIGIENA OSOBISTA, HIGIENA RĄK) Działania prewencyjne i procedury monitorowania: Zgłaszanie przez pracowników stanów chorobowych. Kontrola stanu zdrowotnego w zakresie badań obowiązkowych z częstotliwością wynikającą z przepisów sanitarno-epidemiologicznych. Obserwacje pracowników, ich skłonności do pracy w higienie, codzienna kontrola zmiany odzieży roboczej. Obserwacje stosowania się do instrukcji mycia rąk i zmiany rękawiczek. Ocena mikrobiologiczna wymazy z rąk, w dowolnym momencie, podczas produkcji raz w miesiącu. Działania naprawcze: Odsunięcie chorego pracownika od produkcji lub skierowanie na inny etap, stanowisko zastępcze gdzie nie ma bezpośredniego kontaktu z żywnością. Przy rażących zaniedbaniach personelu wycofanie danej partii gotowego do spożycia produktu lub, jeśli pozwala na to jego specyfika, poddanie go powtórnej obróbce cieplnej. Działania korygujące: Szkolenie pracowników w celu ukształtowania prawidłowych nawyków higienicznych. Opracowanie procedury wcale nie musi być trudne Dokumentacja Odpowiadasz za wdrożenie systemu HACCP w Twoim zakładzie. Teraz Czeka Cię przygotowanie procedury nadzoru nad dokumentami. Zastanawiasz się, od czego zacząć? Co musi znaleźć się w tym dokumencie i jak właściwie określić jego cel oraz zakres? Procedura w odniesieniu do systemu HACCP to udokumentowany ogólny opis wykonania danego działania. W skład procedury wchodzą następujące elementy: Cel zwięzłe przedstawienie celowości opracowania procedury. Zakres i przedmiot wykaz najważniejszych działań opisanych w procedurze. Definicje wyjaśnienie wszystkich terminów i skrótów stosowanych w procedurze, niezbędnych do jednoznacznej interpretacji treści procedury. Zainteresowane działy wyszczególnienie działów przed- Wydanie: 1 Księga procedur systemowych Logo zakładu Data wydania: Strona: 1/1 Procedura nadzoru nad dokumentami i zapisami Nazwa i adres zakładu Kod: KPS PDZ -X-1-1 Cel: Określenie i ujednolicenie metod organizacji, rozpowszechniania i aktualizacji dokumentacji systemu HACCP. Ustalenie odpowiedzialności za nadzór nad dokumentacją i prowadzonymi zapisami, a także nad przeglądem dokumentacji w zakładzie. Zakres i przedmiot: Zasady organizowania, rozpowszechniania i aktualizowania dokumentacji HACCP oraz podział odpowiedzialności. Definicje: Zapis dokument zawierający obiektywny dowód wykonania działania lub osiągnięcia wyników. Dokument HACCP podstawowy element dokumentacji HACCP będący najczęściej opisem działań, jak np. procedury i instrukcje, lub potwierdzeniem ich wykonania, np. zapisy. Dokumentacja HACCP zbiór dokumentów dotyczących opracowania, wdrożenia i utrzymania systemu HACCP. Nadzór nad dokumentacją ogół działań związanych z organizacją, dystrybucją, przeglądem i aktualizacją dokumentacji. Zainteresowane działy: Określone w procedurze wytyczne obowiązują w dziale X. Odpowiedzialność i uprawnienia: Za nadzór nad dokumentami odpowiedzialne są wyznaczone osoby określone w dokumencie Nadzór nad dokumentacją i wprowadzenie zmian. Są to: Przewodniczący zespołu ds. systemu HACCP, który opracowuje, zatwierdza i nadzoruje podstawową dokumentację systemu HACCP; prowadzi i aktualizuje wykaz dokumentacji HACCP; prowadzi archiwum; nadzoruje postępowanie zgodnie z niniejszą procedurą. Kierownik ds. jakości: opracowuje, zatwierdza i nadzoruje uzupełniającą dokumentację HACCP; prowadzi rejestr wydanych dokumentów. Postępowanie: Każdy egzemplarz dokumentacji (podstawowej i uzupełniającej) oryginał i kopie znajduje się pod nadzorem. Wszystkie dokumenty powielane są w określonej liczbie kopii, które oznacza się następująco: oryginał podlegający aktualizacji kolorem zielonym, kopie podlegające aktualizacji kolorem niebieskim. Wycofane oryginały wersji nieaktualnych są oznaczone kolorem czerwonym i przechowywane w archiwum u przewodniczącego zespołu ds. systemu HACCP przez 4 lata. Organizacja dokumentacji: Dokumentacja podstawowa (Księga HACCP, Księga procedur systemowych, Księga GHP i GMP, Księga zapisów); dokumentacja uzupełniająca (Księga mycia i dezynfekcji, Księga specyfikacji i atestów, dokumentacja technologiczna, Księga dezynsekcji i deratyzacji, instrukcje stanowiskowe, Księga zapisów). Dokumenty związane: Nadzór nad dokumentacją i wprowadzanie zmian, Aktualizacja dokumentacji HACCP. Załączniki: Rejestr wydanych dokumentów systemu HACCP. Opracował: XY Podpis: Zatwierdził: YX Podpis: siębiorstwa, w których obowiązuje procedura. Odpowiedzialność i uprawnienia przypisanie wszystkim osobom wymienionym w procedurze zakresu odpowiedzialności i uprawnień. Postępowanie opis wykonania działania, którego dotyczy procedura, lub przedstawienie go w formie schematu blokowego. Zapisy wyszczególnienie wszystkich zapisów tworzonych podczas realizacji procedury, sposób i częstotliwość ich realizacji, a także czas i miejsce ich przechowywania. Dokumenty związane wyszczególnienie innych dokumentów, takich jak np. inne procedury, instrukcje, normy, które przywołane są w procedurze. Załączniki do procedury powinieneś dołączyć wszelkie formularze, druki itp. Dokumenty, które są wypełniane podczas realizacji procedury. Od czego zależy zakres procedury? Zakres i uszczegółowienie procedur są zdeterminowane złożonością pracy, stosowanymi metodami oraz umiejętnościami i kwalifikacjami personelu. Poniżej przedstawiamy przykładową procedurę: 8 HACCP w praktyce 9 HACCP w praktyce

6 Dokumentacja Jak opisać produkt i określić jego przeznaczenie? Opis i przeznaczenie produktu to jeden z ważniejszych dokumentów w Księdze HACCP. Przygotowanie go nie jest zadaniem łatwym i wymaga od Ciebie dokładnej analizy wielu czynników. Niezależnie od rodzaju działalności i profilu Twojego przedsiębiorstwa warto podzielić produkty na kilka grup. Opis i przeznaczenie produktu możesz rozdzielić na dwa odrębne dokumenty: Opis produktu i Przeznaczenie produktu, zgodnie z wytycznymi wdrażania systemu HACCP. Oba sposoby ujęcia tych etapów w jeden lub dwa oddzielne dokumenty są poprawne, a wybór należy do zespołu ds. HACCP w Twoim przedsiębiorstwie. Wszędzie tam, gdzie specyfika działalności przedsiębiorstwa tego wymaga, np. restauracja czy sklep spożywczy, ze względu na różnorodność asortymentu produkty warto pogrupować. W przypadku sklepu na: produkty wymagające przechowywania w temperaturach zamrażalniczych (np. różnego typu mrożonki), trwałe produkty pakowane (np. makarony, konserwy), nietrwałe produkty pakowane lub niepakowane (np. pieczywo, owoce i warzywa), produkty wymagające przechowywania w temperaturach chłodniczych (np. przetwory mleczne, jaja, wyroby garmażeryjne, mięso), produkty krojone na miejscu. Tabela 1. Opis i przeznaczenie koncentratu pomidorowego Wydanie: 1 Księga HACCP Logo zakładu Data wydania: Strona: 1/1 Opis i przeznaczenie produktu Nazwa i adres zakładu Kod: KH-OP Nazwa produktu Koncentrat pomidorowy Opis produktu Produkt otrzymany ze świeżych lub mrożonych, dojrzałych, czerwonych pomidorów poddanych procesowi przetarcia i zagęszczenia do określonej zawartości ekstraktu. Utrwalon przez pasteryzację w hermetycznie zamkniętych puszkach. Klasa jakości I. Masa netto 90/180 g. Cechy organoleptyczne Konsystencja półstała, jednorodna przetarta masa; barwa czerwona, pomarańczowo-czerwona lub ceglasto-czerwona; smak i zapach swoisty dla koncentratu pomidorowego, słodko-kwaśny, cierpkawy, bez posmaków i zapachów obcych. Skład surowcowy Pomidory świeże lub mrożone. Proces technologiczny Produkcja koncentratu pomidorowego polega na uzyskaniu przecieru ze świeżych pomidorów (lub mrożonych po uprzednim rozmrożeniu), następnie jego odwodnieniu do uzyskania żądanego stężenia suchej masy (zagęszczanie). Po rozlaniu do opakowań i hermetycznym zamknięciu produkt poddaje się pasteryzacji. Cechy chemiczne Zawartość ekstraktu ogólnego oznaczanego refraktometrycznie: 28 32% wag. Kwasowość ogólna w przeliczeniu na kwas cytrynowy: 12% m/m. Kwasowość lotna w przeliczeniu na kwas octowy: nie więcej niż 0,4% m/m. Zawartość metali szkodliwych dla zdrowia zgodnie z aktualnym stanem prawnym Dopuszczalny poziom pozostałości chemicznych środków ochrony roślin zgodnie z aktualnym stanem prawnym Cechy mikrobiologiczne Trwałość oznaczana metodą próby termostatowej w opakowaniach hermetycznych: brak zmian opakowania i cech organoleptycznych w porównaniu z próbą nietermostatowaną. Liczba drobnoustrojów zgodnie z normą Opakowanie jednostkowe Informacja dla konsumenta podana na opakowaniu Nazwa produktu, nazwa i adres producenta, skład surowcowy, masa produktu netto, zawartość ekstraktu, klasa jakości, warunki przechowywania, termin przydatności do spożycia oznaczony na wieczku puszki. Magazynowanie Wyrób końcowy magazynowany jest w magazynie zamkniętym w temperaturze 0 18 C i wilgotności względnej ok. 75%. Okres trwałości Okres trwałości wynosi 9 miesięcy. Przeznaczenie i warunki konsumpcji Produkty przeznaczone do powszechnego spożycia dla wszystkich grup ludności z wyjątkiem osób z przeciwwskazaniami zdrowotnymi. Na zimno lub po podgrzaniu jako składnik zup, sosów i innych potraw. Opracował: XY Podpis: Zatwierdził: YX Podpis: Co musi znaleźć się w dokumencie? Dokument Opis i przeznaczenie produktu powinien zawierać wszystkie istotne informacje z punktu widzenia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności, takie jak: skład surowcowy, cechy fizykochemiczne, opis procesu technologicznego, rodzaj i forma opakowania, magazynowanie i dystrybucja, okres trwałości, przeznaczenie i warunki konsumpcji. Poniżej przedstawiamy przykładowy dokument. Analiza zagrożeń burza mózgów czy szablon? Redakcja odpowiada Interesuje mnie zagadnienie analizy zagrożeń. Czy istnieje jakiś wzór, uniwersalna analiza zagrożeń dla obrotu, produkcji i żywienia? Nie da się sporządzić i przekazać uniwersalnej analizy zagrożeń. W zależności od prowadzonej działalności mogą to być dla jednej organizacji zagrożenia mikrobiologiczne, dla innej chemiczne, a tam, gdzie pojawiają się np. opakowania szklane fizyczne. Każdy podmiot na podstawie doniesień naukowych, prawnie określonych limitów mikrobiologicznych lub chemicznych (np. alergeny) powinien więc sam dla swojej działalności taką analizę przeprowadzić. W przypadku dużych przedsiębiorstw trzeba brać pod uwagę wszystkie rodzaje zagrożeń. Zupełnie odwrotnie jest w małych firmach, np. kawiarniach, firmach transportowych, sklepach itd. Tam wystarczy przygotowanie dobrej praktyki, czyli spełnienie warunków wstępnych, gdzie ewentualne zagrożenia mogą być kontrolowane poprzez wprowadzenie wymagań wstępnych. Przy niektórych typach żywności, takich jak surowe jajka i możliwość obecności Salmonelli, podczas analizy zagrożeń powinieneś szczególnie uważać, aby zakup był tylko z wiarygodnego źródła (atest) oraz przestrzegana była kombinacja czasu/temperatury. Czy zawsze musisz wdrażać pełny plan HACCP? Interesuje mnie temat HACCP w zakładzie pakowania jaj. Czy muszę mieć wdrożony pełny system, czy może wystarczą warunki wstępne? W zakładzie pakowania jaj nie musi być pełnego planu HACCP. Tego typu działalność może się opierać na wymogach wstępnych, czyli dobrych praktykach higienicznych i produkcyjnych. Pani firma, jak wynika z treści pytania, prowadzi jedynie działalność z zakresu segregacji i pakowania jaj, a więc ma Pani do czynienia tylko z gotowym produktem. Warunki wstępne przewidują, że poza zasadami dobrej praktyki higienicznej należy dbać o właściwą dokumentację na zasadzie krok w przód, krok w tył, czyli wyegzekwowanie od dostawcy atestu, że jaja są z fermy o statusie wolnym od chorób drobiu, takich jak Salmonelloza. Podobny atest musi Pani ISO czy musisz je wdrożyć otrzymać od dostawcy opakowań bezpośrednich i pośrednich. Na Pani ciąży obowiązek udowodnienia, że dwa parametry: czas i temperatura zostały utrzymane i są pod kontrolą. W naszym przedsiębiorstwie mamy już wdrożony system HACCP. Wkrótce będziemy przechodzić odnowienie systemu ISO 9001 i HACCP z przejściem na ISO Czy konieczne jest przejście na ISO 22000, czy możemy pozostać przy systemie HACCP? Nie ma obowiązku wdrażania normy ISO Wszystkie przedsiębiorstwa poruszają się jakby w dwóch obszarach obszarze regulowanym z mocy prawa i kontraktowym. Z mocy prawa Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. ul. Łotewska 9a, Warszawa, Redaktor naczelna: Katarzyna Jacukowicz Wydawca: Ewa Filipiak Koordynator produkcji Skład i łamanie: Studio Ticas Druk Nakład. stosowanie systemu HACCP jest obowiązkowe, natomiast wdrożenie systemu jakości, w tym jakości zdrowotnej zgodnie z normą ISO 22000, jest dobrowolne. Ale do czasu, na przykład podpisania kontraktu, gdy odbiorca (kontrahent) zażyczy sobie, aby firma wprowadziła działania zgodnie z tą normą. Wówczas będzie to zależało od porozumienia stron. Publikacja HACCP w praktyce chroniona jest prawem autorskim. Przedruk materiałów bez zgody wydawcy jest zabroniony. Zakaz ten nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Niniejsza publikacja została przygotowana z zachowaniem należytej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów. Zastosowanie zaproponowanych wskazówek i porad może wymagać dodatkowych konsultacji. Publikowane opinie ekspertów są ich stanowiskiem. W związku z tym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w miesięczniku HACCP w praktyce wskazówek, porad i przykładów. Informujemy, że Państwa dane osobowe będą przetwarzane przez Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, ul. Łotewska 9a, w celu realizacji niniejszego zamówienia oraz do celów marketingowych przesyłania materiałów promocyjnych dotyczących innych produktów i usług. Mają Państwo prawo wglądu oraz poprawienia swoich danych, a także wyrażenia sprzeciwu wobec ich przetwarzania do celów promocyjnych. Podanie danych jest dobrowolne. Zapewniamy, że Państwa dane nie będą przekazywane bez Państwa wiedzy i zgody innym podmiotom. 10 HACCP w praktyce 11 HACCP w praktyce

7 Redakcja odpowiada Weryfikacja Księgi jakości czy i kiedy konieczna Chciałabym wiedzieć, czy zmiana dyrektyw, np. wejście 852, 853, czy 2073 wymaga zweryfikowania całej Księgi jakości w przedsiębiorstwie. Czy też wystarczy, że przygotujemy aneks z wymienieniem obecnie obowiązujących dyrektyw i pozycji, których dotyczą? Jeżeli pisząc o księdze, miała Pani na myśli Księgę jakości systemu HACCP, to w zakresie analizy zagrożeń i oceny ryzyka nic się u Państwa nie zmieniło, a co za tym idzie, wystarczy tylko zmienić źródła wymagań, czyli warunków Prawo żywnościowe wstępnych. Co do tych wymagań, to zgodnie z art. 5 rozporządzenia [1] istnieje duża elastyczność. Należy jedynie w ramach cyklicznej weryfikacji planu HACCP sprawdzić, czy w Państwa technologii produkcji nic nie uległo zmianie. F (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 178/2002 z 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz.U. C 96E). F (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 852/ 2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych (Dz.Urz. WE L 139 z 30 kwietnia 2004 r. str ). F (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 853/2004 z 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego (Dz.Urz. WE L 139 z 3030 kwietnia 2004 r. str ). F (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 854/2004 z 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące organizacji urzędowych kontroli w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz.Urz. WE L 139 z 30 kwietnia 2004 r. str ). F (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 882/ 2004 w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (Dz.Urz. WE L 165 z 30 kwietnia 2004 r. str ). F (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1774/2002 z 3 października 2002 r. ustanawiające przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz.Urz. WE L 273, z 10 października 2002 r. str ). F Ustawa z 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego (Dz.U ). F Ustawa z 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz.U. z z późn. zm.). F Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2003 r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania urzędowej kontroli środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego w procesie produkcji i w obrocie (Dz.U. z ). Wejście w życie rozporządzeń (UE) 852/2004, 853/2004 nakłada obowiązek wdrożenia i utrzymania systemu HACCP. Rozporządzenia te obowiązują ponad naszymi ustawami, czyli są wyższe rangą prawną w przeciwieństwie do dyrektyw, które tylko zalecały zmiany w prawie krajowym członków Unii. Podstawa prawna: /2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków (Dz.U. WE L 139 z 30/04/2004). W kolejnych numerach: Harmonizacja prawa żywnościowego Wpis do rejestru, czyli zatwierdzanie zakładów przedsiębiorstwa żywnościowego Warunki wstępne jako wymóg prawny Dobra praktyka higieniczna Struktura systemu HACCP, wdrażanie, utrzymanie, weryfikacja Procedury przyjęcia surowca i środków do produkcji Zagrożenia analiza i ocena Zagrożenia mikrobiologiczne w małych organizacjach Zagrożenia chemiczne i fizyczne w małych organizacjach Dokumentacja Przykłady algorytmów przyjęcia surowca i przyjęcia środków do produkcji Interpretacje i orzeczenia Stanowisko Dyrekcji Generalnej Zdrowia i Ochrony Konsumenta w sprawie ułatwień we wdrażaniu zasad HACCP w małych przedsiębiorstwach sektora żywnościowego 12 HACCP w praktyce

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA Na terenie województwa lubelskiego nadzór sanitarny nad zakładami żywieniowożywnościowymi sprawuje w poszczególnych powiatach 20 Powiatowych

Bardziej szczegółowo

w stołówkach szkolnych

w stołówkach szkolnych Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej w stołówkach szkolnych Magdalena Chojnowska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku SYSTEMY BEZPIECZEŃSTWA ŻYWNOŚCI Główny cel prawa żywnościowego zdefiniowany w Preambule

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r.

Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych. Bronisze, 04.12.2015 r. Identyfikacja i identyfikowalność artykułów spożywczych Bronisze, 04.12.2015 r. 1 Zadaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest m.in. sprawowanie nadzoru nad warunkami zdrowotnymi żywności i żywienia,

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA SPIWET-00/ kontrola stała i doraźna (zakład produkujący produkty pochodzenia zwierzęcego) Data rozpoczęcia/zakończenia kontroli:

LISTA KONTROLNA SPIWET-00/ kontrola stała i doraźna (zakład produkujący produkty pochodzenia zwierzęcego) Data rozpoczęcia/zakończenia kontroli: pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET00/ kontrola stała i doraźna (zakład produkujący produkty pochodzenia

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO

WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 13 Rozdział I WYBRANE ZAGADNIENIA Z PRAWOZNAWSTWA W ASPEKCIE PRAWA ŻYWNOŚCIOWEGO... 15 1. Pojęcie prawa... 15 1.1. Prawo a inne systemy normujące stosunki społeczne...

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych

Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych Higiena i bezpieczeństwo żywności w sklepikach szkolnych oraz blokach żywieniowych Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Wieruszowie mgr inż. Karolina Krawczyk - Borowiec Iwona Promna - stażystka

Bardziej szczegółowo

Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności

Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności Wybrane systemy jakości żywności Zasady higieny w przetwórstwie i przechowalnictwie żywności 1 Do systemów tych należą: - Dobra Praktyka Higieniczna (Good Hygienic Practice - GHP) - Dobra Praktyka Produkcyjna

Bardziej szczegółowo

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000 BIURO USŁUG DOSKONALENIA ZARZĄDZANIA I ORGANIZACJI SYSTEM SP.J. ul. Faradaya 53 lok. 44, 42-200 Częstochowa tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com Etapy wdrażania

Bardziej szczegółowo

Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół

Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół Wymagania higieniczno-sanitarne dla obiektów żywieniowych i żywnościowych działających na terenie szkół opracowanie: Maria Wruk Gorzów Wlkp., 04 stycznia 2007r. 2 Podstawy prawne UE: 1) Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim

DOBRA PRAKTYKA HIGIENICZNA. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Powiecie Warszawskim Zachodnim !!!! 1. Palenie papierosów zakaz! 2. Higiena rąk 3. Higiena odzieży 4. Higiena opakowań Podstawy prawne Ustawa o bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11

ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 Spis treści WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. ASORTYMENT TOWAROWY 11 1.1. Podstawowe pojęcia towaroznawstwa 12 1.2. Towar 14 1.2.1. Podział towaroznawstwa 14 1.2.2. Przydatność wiedzy o towarach w pracy w handlu 15

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA SPIWET PASZE H stosowanie procedur opartych na zasadach HACCP

LISTA KONTROLNA SPIWET PASZE H stosowanie procedur opartych na zasadach HACCP Pieczęć Inspektoratu Weterynarii LISTA KONTROLNA SPIWET PASZE H stosowanie procedur opartych na zasadach HACCP PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... Data inspekcji.. Godzina rozpoczęcia inspekcji.. Godzina zakończenia

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego)

UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego) UWAGA INFORMACJA DLA OSÓB PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚC W ZAKRESIE PRODUKCJI PIERWOTNEJ (np. uprawa owoców, warzyw, ziół, zbóż, zbiór runa leśnego) Produkcja pierwotna obejmuje działalność na poziomie gospodarstw

Bardziej szczegółowo

TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE. Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Wiadomości wstępne

TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE. Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI. Rozdział 1. Wiadomości wstępne TOWAROZNAWSTWO SPOŻYWCZE Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Podstawowe pojęcia i określenia z zakresu towaroznawstwa żywności 1.2. Klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r.

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006. z dnia 22 grudnia 2006 r. Dz.U.UE.L.06.384.75 2008.04.17 zm. Dz.U.UE.L.2008.86.9 art. 15 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 2023/2006 z dnia 22 grudnia 2006 r. w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej w odniesieniu do materiałów i wyrobów

Bardziej szczegółowo

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej

Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej Wymagania prawne w zakresie bezpieczeństwa żywności ze specjalnym uwzględnieniem legislacji europejskiej dr Paweł Wojciechowski Katedra Prawa Rolnego i Systemu Ochrony Żywności Wydział Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 510

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 510 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 510 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13 Data wydania: 30 lipca 2014 r. Nazwa i adres organizacji

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA SPIWET-43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu)

LISTA KONTROLNA SPIWET-43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu) pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET43/zrd/kraj (zakład rozbioru drobiu) Data rozpoczęcia/zakończenia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 1. Podstawy towaroznawstwa 13 1.1. Zakres towaroznawstwa 13 1.2. Klasyf ikacja towarów 15 1.3. Kryteria podziału towarów (PKWiU) 15 1.4. Normalizacja

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA. dotycząca prawidłowości oznakowania i identyfikowalności produktów rolnictwa ekologicznego

INFORMACJA. dotycząca prawidłowości oznakowania i identyfikowalności produktów rolnictwa ekologicznego --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT tel. 42 636-03-57 ul. Gdańska 38 90-730 Łódź fax 42 636-85-50 NIP

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR L 16/46 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 20.1.2005 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 79/2005 z dnia 19 stycznia 2005 r. wykonującego rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO

PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO PROGRAM MINIMUM SANITARNEGO NR DZIAŁU SZCZEGÓŁOWE CELE KSZTAŁCENIA (słuchacz powinien umieć) HASŁA PROGRAMOWE MATERIAŁ NAUCZANIA ĆWICZENIA 1 2 3 4 I - definiować składniki pokarmowe; - opisywać funkcje

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH

WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH WYMAGANIA DODATKOWE DLA PRZEWOŹNIKÓW ZWIĄZANE Z PRZEWOZEM ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH I. Zasady dotyczące higieny. 1. Wymagania

Bardziej szczegółowo

Janusz Związek Główny Lekarz Weterynarii

Janusz Związek Główny Lekarz Weterynarii Wytwarzanie mięsa i produktów mięsnych w zakładach o małej zdolności produkcyjnej, krajowe regulacje obowiązujące w Polsce, kontrola i przejrzystość łańcucha produkcyjnego Janusz Związek Główny Lekarz

Bardziej szczegółowo

Telefon. E-mail Telefon E-mail

Telefon. E-mail Telefon E-mail Biocert Małopolska Sp. z o.o. ul.lubicz 25A, 31-503 Kraków OPIS JEDNOSTKI wnioskodawcy / podwykonawcy [ Przetwórstwo i wprowadzanie produktów do obrotu] Obligatoryjny formularz wypełniany przy składaniu

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania

Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania Kwalifikacja wykonawców różnych etapów wytwarzania Dorota Prokopczyk Warszawskie Zakłady Farmaceutyczne Polfa S.A. wytwarzaniem produktów leczniczych -jest każde działanie prowadzące do powstania produktu

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1319

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1319 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1319 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5 Data wydania: 28 stycznia 2015 r. AB 1319 Kod identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Program praktyk. Lublin, 2012

Program praktyk. Lublin, 2012 Program praktyk przeznaczony dla nauczycieli przedmiotów zawodowych i instruktorów praktycznej nauki zawodu w branży gastronomicznej opracowany w ramach projektu Praktyka kluczem do sukcesu Opracował:

Bardziej szczegółowo

I. CZĘŚĆ OGÓLNA OCENA

I. CZĘŚĆ OGÓLNA OCENA pieczęć inspektoratu weterynarii PROTOKÓŁ Z KONTROLI Nr... weterynaryjny numer identyfikacyjny /nr protokołu/rok LISTA KONTROLNA SPIWET57/rhga (wyładunek i miejsca prezentacji rynek hurtowy, giełda i aukcja

Bardziej szczegółowo

Eisenstadt 25-29 czerwca 2012

Eisenstadt 25-29 czerwca 2012 Eisenstadt 25-29 czerwca 2012 Warsztaty doskonalące w higienie mięsa i produktów mięsnych Hotel Burgenland Eisenstadt Udział wzięło 26 osób z 20 krajów Nr.rozp Tytuł Wersja skonsolidowana Regulacja rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

SPOŁEM Powszechna Spółdzielnia Spożywców ul. Wrocławska 13-15 63-400 Ostrów Wlkp. NIP: 6220005729 DECYZJA

SPOŁEM Powszechna Spółdzielnia Spożywców ul. Wrocławska 13-15 63-400 Ostrów Wlkp. NIP: 6220005729 DECYZJA D/KA.ŻG.8361.18.2014 ZPO Poznań, dnia...kwietnia 2014r. SPOŁEM Powszechna Spółdzielnia Spożywców ul. Wrocławska 13-15 63-400 Ostrów Wlkp. NIP: 6220005729 DECYZJA Na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 3 oraz

Bardziej szczegółowo

HIGIENA PASZ PYT. i ODP.

HIGIENA PASZ PYT. i ODP. SANCO/3655/2005 HIGIENA PASZ PYT. i ODP. 1. Czy rolnicy, którzy sami nie produkują paszy, ale podają ją zwierzętom a) są objęci rozporządzeniem? Tak. Zakres rozporządzenia (rozporządzenie (WE) nr 183/2005)

Bardziej szczegółowo

Prawo żywnościowe praktyczna interpretacja. Warszawa 8-9.12.2011r.

Prawo żywnościowe praktyczna interpretacja. Warszawa 8-9.12.2011r. Prawo żywnościowe praktyczna interpretacja Warszawa 8-9.12.2011r. Najniższy poziom produkcji i przetwórstwa rolno - spożywczego SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIA oraz DZIAŁALNOŚĆ MARGINALNA, LOKALNA I OGRANICZONA

Bardziej szczegółowo

Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym

Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym Znaczenie jakości żywności dla rozwoju MSP w sektorze rolno-spożywczym Prof. dr hab. Stanisław Kowalczyk Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych Oczekiwania współczesnych konsumentów*

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych

Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych EDYTA WACŁAWIK Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych Tematem mojej pracy jest Bezpieczeństwo i kontrola produktów żywnościowych. Dlaczego? Bo każdy z nas spożywa żywność i na co dzień ma z

Bardziej szczegółowo

Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności

Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności Nadzór Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa żywności W roku 2013 objętych nadzorem było 33188 obiektów w tym: - 1695 obiektów produkcji żywności, - 19458 obiektów obrotu żywnością,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

Telefon. E-mail Telefon E-mail

Telefon. E-mail Telefon E-mail Formularz nr P-02/2-3-D Biocert Małopolska Sp. z o.o. ul.lubicz 25A, 31-503 Kraków OPIS JEDNOSTKI wnioskodawcy / podwykonawcy [Import i wprowadzanie produktów do obrotu] Obligatoryjny formularz wypełniany

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy zainteresowanych do zapisów na:

Zapraszamy zainteresowanych do zapisów na: Zapraszamy zainteresowanych do zapisów na: Studium Specjalizacyjne: dziedzina weterynarii Nr 15 - Higiena zwierząt rzeźnych i żywności pochodzenia zwierzęcego Krajowy Kierownik Specjalizacji Nr 15 Prof.

Bardziej szczegółowo

NOWE PRZEPISY. ZNAKOWANIE ŻYWNOŚCI PAKOWANEJ i NIEOPAKOWANEJ

NOWE PRZEPISY. ZNAKOWANIE ŻYWNOŚCI PAKOWANEJ i NIEOPAKOWANEJ NOWE PRZEPISY ZNAKOWANIE ŻYWNOŚCI PAKOWANEJ i NIEOPAKOWANEJ I. ROZPORZADZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 pa ździernika 2011 W dniu 12 grudnia 2011 r. weszło w życie rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU

HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU HIGIENA ŻYWNOŚCI, ŻYWIENIA I PRZEDMIOTÓW UŻYTKU ROK 2013 W ewidencji obiektów na terenie objętym działaniem znajduje się 517 zakładów żywnościowożywieniowych, w tym: 25 obiektów produkcji żywności, 313

Bardziej szczegółowo

Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella

Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella Drobnoustroje z rodzaju Salmonella są pierwotnymi patogenami wielu zwierząt, tj. ssaków i ptaków zarówno domowych, jak i hodowlanych oraz wolno żyjących. JAKIE

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia;

JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG. Zagadnienia: Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; JAKOŚĆ I BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEKTORZE USŁUG Zagadnienia: Czynniki ryzyka zdrowia i jakości żywności; Systemy zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia; Ustawodawstwo w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3. Warunki higieniczno-sanitarne produkcji potraw

Ćwiczenie 3. Warunki higieniczno-sanitarne produkcji potraw Ćwiczenie 3. Warunki higieniczno-sanitarne produkcji potraw Aby otrzymać potrawy o wysokiej jakości zdrowotnej należy właściwie postępować we wszystkich etapach procesu technologicznego. Ważne jest, aby

Bardziej szczegółowo

Ogólne informacje dotyczące prowadzenia produkcji i sprzedaży w ramach działalności (marginalnej, lokalnej i ograniczonej) MLO produktów mlecznych

Ogólne informacje dotyczące prowadzenia produkcji i sprzedaży w ramach działalności (marginalnej, lokalnej i ograniczonej) MLO produktów mlecznych Ogólne informacje dotyczące prowadzenia produkcji i sprzedaży w ramach działalności (marginalnej, lokalnej i ograniczonej) MLO produktów mlecznych Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

Bardziej szczegółowo

Państwowa Inspekcja Sanitarna. Wrocław, 18 19 września 2014 roku

Państwowa Inspekcja Sanitarna. Wrocław, 18 19 września 2014 roku Państwowa Inspekcja Sanitarna Wrocław, 18 19 września 2014 roku Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 2 Kompetencje Państwowej Inspekcji Sanitarnej ustawa z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 30 poz. 295 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ

Dz.U. 1999 Nr 30 poz. 295 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ Kancelaria Sejmu s. 1/5 Dz.U. 1999 Nr 30 poz. 295 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ z dnia 17 marca 1999 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych wymaganych przy zarobkowym

Bardziej szczegółowo

lokalizacji wyrobu po jego dostarczeniu.

lokalizacji wyrobu po jego dostarczeniu. Traceability Identyfikacja i śledzenie pochodzenia produktów Wstęp Za bezpieczeństwo środków spożywczych odpowiada producent lub przedsiębiorca wprowadzający te artykuły do obrotu. (jeżeli zostanie to

Bardziej szczegółowo

Sławomir Jeska TABAK Przetwórstwo Mięsne ul. Grota-Roweckiego 9 61-695 Poznań

Sławomir Jeska TABAK Przetwórstwo Mięsne ul. Grota-Roweckiego 9 61-695 Poznań WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań Nr akt : ŻG.8361.142.2012/14 ZPO Poznań, dnia stycznia 2013 r. Sławomir Jeska TABAK Przetwórstwo Mięsne ul. Grota-Roweckiego

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH PRODUKTY REGIONALNE I TRADYCYJNE Wydanie 4 Warszawa, 10.09.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie... 3 2 Definicje... 3 3 Wymagania akredytacyjne...

Bardziej szczegółowo

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE:

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE: Audytor Wewnętrzny systemu HACCP oraz standardów IFS w wersji 6 (International Food Standard version 6) i BRC w nowej wersji 7 (Global Standard for Food Safety issue 7) - AWIFSBRC CEL SZKOLENIA: zrozumienie

Bardziej szczegółowo

Projekt Bądźmy zdrowi wiemy, więc działamy. ETYKIETA - źródło informacji o produkcie

Projekt Bądźmy zdrowi wiemy, więc działamy. ETYKIETA - źródło informacji o produkcie Projekt Bądźmy zdrowi wiemy, więc działamy ETYKIETA - źródło informacji o produkcie Zgodnie z polskim ustawodawstwem etykieta produktu spożywczego powinna mieć napisy w języku polskim, umieszczone w sposób

Bardziej szczegółowo

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne Stosownie do planu pracy na IV kwartał 2011r. i programu kontroli nr DIH-81-17(1)/11/MJ przedkładam informację z wyników kontroli jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2 TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 3 TECHNOLOGIE KIERUNKOWE TOM 2 Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Przetwórstwo mięsne 1.1. Mięso jako surowiec do przetwórstwa 1.2. Ubój zwierząt

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW

BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW BEZPIECZEŃSTWO ŻYWNOŚCI W SEZONIE LETNIM INFORMACJE DLA KONSUMENTÓW Nadchodzi lato, czas wysokich temperatur, wzmożonego ruchu turystycznego oraz sezonowych produktów spożywczych takich jak warzywa, owoce,

Bardziej szczegółowo

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA

VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA VIII PAŃSTWOWA INSPEKCJA SANITARNA Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Lublinie i 20 Powiatowych Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych w 2012 r. sprawowała

Bardziej szczegółowo

WARMIŃSKO-MAZURSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ DECYZJA. Ełk, dnia 27 września 2013 r. D-Ek.8361.127.2013.TJ

WARMIŃSKO-MAZURSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ DECYZJA. Ełk, dnia 27 września 2013 r. D-Ek.8361.127.2013.TJ WARMIŃSKO-MAZURSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Ełk, dnia 27 września 2013 r. D-Ek.8361.127.2013.TJ PAKROM Spółka Jawna D. i J. Romejko ul. Suwalska 25 11-500 Giżycko DECYZJA Działając w oparciu

Bardziej szczegółowo

MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ

MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ MODUŁ 3. WYMAGANIA EGZAMINACYJNE Z PRZYKŁADAMI ZADAŃ Moduł 3 Strona 1 2. Przykład zadania do części praktycznej egzaminu dla wybranych umiejętności z kwalifikacji T.16. Organizacja i nadzorowanie produkcji

Bardziej szczegółowo

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Klaudyna Terlicka, Principal Regulatory Advisor 21 Październik 2011 Innovation Nutrition Regulatory Safety Sensory Leatherhead Food Research 1919 Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

System śledzenia środków spożywczych (traceability), podstawowe narzędzie do wycofania niebezpiecznej żywności z rynku

System śledzenia środków spożywczych (traceability), podstawowe narzędzie do wycofania niebezpiecznej żywności z rynku System śledzenia środków spożywczych (traceability), podstawowe narzędzie do wycofania niebezpiecznej żywności z rynku Iwona Zawinowska Biuro Bezpieczeństwa Żywności Pochodzenia Zwierzęcego GŁÓWNY INSPEKTORAT

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań. D/KA.ŻG.8361.175.2013 ZPO Poznań, dnia...grudnia 2013r.

WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań. D/KA.ŻG.8361.175.2013 ZPO Poznań, dnia...grudnia 2013r. WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań D/KA.ŻG.8361.175.2013 ZPO Poznań, dnia...grudnia 2013r. Pani Urszula Marciniak SKLEP SPOŻYWCZO- MONOPOLOWY ul.

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKA STACJA SANITARNO EPIDEMIOLOGICZNA W ŁODZI

WOJEWÓDZKA STACJA SANITARNO EPIDEMIOLOGICZNA W ŁODZI WOJEWÓDZKA STACJA SANITARNO EPIDEMIOLOGICZNA W ŁODZI luty r. Kierownik Oddziału Higieny Komunaln mgr Marek Łukasiewicz Ustawa z dnia marca r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z r. Nr, poz. z późn.

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O UDZIELENIE PRAWA DO UŻYWANIA WSPÓLNEGO ZNAKU TOWAROWEGO GWARANCYJNEGO JAKOŚĆ TRADYCJA JAKOŚĆ TRADYCJA

WNIOSEK O UDZIELENIE PRAWA DO UŻYWANIA WSPÓLNEGO ZNAKU TOWAROWEGO GWARANCYJNEGO JAKOŚĆ TRADYCJA JAKOŚĆ TRADYCJA WNIOSEK O UDZIELENIE PRAWA DO UŻYWANIA WSPÓLNEGO ZNAKU TOWAROWEGO GWARANCYJNEGO JAKOŚĆ TRADYCJA Polska Izba Produktu Regionalnego i Lokalnego decyzją Urzędu Patentowego RP nr Z-307821 z dnia 9 października

Bardziej szczegółowo

Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY

Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: http://www.lubiszyn.pl (logo BIP) http://lubiszyn.biuletyn.net/ Lubiszyn: Sukcesywna dostawa artykułów

Bardziej szczegółowo

Wymogi bezpieczeństwa żywności w Polsce

Wymogi bezpieczeństwa żywności w Polsce Wymogi bezpieczeństwa żywności w Polsce wrzesień 2012 Niniejszy dokument został zorganizowany zgodnie z rozdziałami dostępnego on-line kursu bezpieczeństwa. Wskazuje on różnice pomiędzy treścią kursu a

Bardziej szczegółowo

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 349 353 Agata Szkiel OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO Katedra

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1.

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1. Dz.U.02.175.1433 z późn. zm. USTAWA z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa warunki wprowadzania

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA CZĘŚĆ III - PRODUKTY GARMAŻERYJNE CHŁODZONE

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA CZĘŚĆ III - PRODUKTY GARMAŻERYJNE CHŁODZONE Nr sprawy 9/PN/2016 Załącznik nr 7c do SIWZ SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA CZĘŚĆ III - PRODUKTY GARMAŻERYJNE CHŁODZONE KLUSKI ŚLĄSKIE 1. Wstęp 1.1 Zakres Niniejszym opisem przedmiotu zamówienia

Bardziej szczegółowo

Graniczna kontrola sanitarna - zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Warszawa, 29 października 2014 r.

Graniczna kontrola sanitarna - zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Warszawa, 29 października 2014 r. Graniczna kontrola sanitarna - zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej Warszawa, 29 października 2014 r. 1 Państwowa Inspekcja Sanitarna - kompetencje Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej działają na

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań

WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań ŻG.8361.134.2012/1 ZPO Poznań, dnia stycznia 2013 r. PIOTR I PAWEŁ ZACHÓD Spółka z o.o. ul. Promienista 160 60-142

Bardziej szczegółowo

DOSTAWY BEZPOŚREDNIE, CZYLI WPROWADZANIE DO OBROTU MAŁYCH ILOŚCI PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO

DOSTAWY BEZPOŚREDNIE, CZYLI WPROWADZANIE DO OBROTU MAŁYCH ILOŚCI PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO DOSTAWY BEZPOŚREDNIE, CZYLI WPROWADZANIE DO OBROTU MAŁYCH ILOŚCI PRODUKTÓW POCHODZENIA ROŚLINNEGO Wielkopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny informuje, iŝ podmioty prowadzące działalność polegającą

Bardziej szczegółowo

Wykaz. Tytuł poradnika/przewodnika. Główny Inspektorat Sanitarny ul. Targowa 65 03-729 Warszawa

Wykaz. Tytuł poradnika/przewodnika. Główny Inspektorat Sanitarny ul. Targowa 65 03-729 Warszawa Wykaz przewodników oraz poradników Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP), Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP) i wdrażania zasad systemu HACCP zaopiniowanych pozytywnie pod względem zgodności z wymaganiami

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z MONITORINGU POZOSTAŁOŚCI PESTYDYCÓW W PRÓBKACH ŻYWNOŚCI W POLSCE PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 R.

RAPORT Z MONITORINGU POZOSTAŁOŚCI PESTYDYCÓW W PRÓBKACH ŻYWNOŚCI W POLSCE PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 R. RAPORT Z MONITORINGU POZOSTAŁOŚCI PESTYDYCÓW W PRÓBKACH ŻYWNOŚCI W POLSCE PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 R. Warszawa, 2008 rok MONITORING I URZĘDOWA KONTROLA POZOSTAŁOŚCI PESTYCYDÓW

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności

Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Ćwiczenie 2. Bezpieczeństwo i higiena żywności Bezpieczeństwo żywności stanowi jeden z priorytetów polityki żywieniowej i zajmuje centralne miejsce w obszarze ochrony zdrowia publicznego. Organizacja Narodów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WSTĘP... 9

SPIS TREŚCI WSTĘP... 9 SPIS TREŚCI WSTĘP................................. 9 I. Podstawy bezpieczeństwa, higieny i prawa pracy 1. Ochrona i nadzór państwa nad przestrzeganiem przepisów bezpieczeństwa, prawa i higieny pracy..............

Bardziej szczegółowo

Robert Walkowski Firma Handlowo-Usługowa ul. Grotnicka 35 64-140 Włoszakowice

Robert Walkowski Firma Handlowo-Usługowa ul. Grotnicka 35 64-140 Włoszakowice WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań Nr akt : D/LE.ŻG.8361.33.2012 ZPO Poznań, dnia lipca 2012 r. Robert Walkowski Firma Handlowo-Usługowa ul. Grotnicka

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: II stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Wiesława Skrzypczak VITA Hurtownia Żywności Naturalnej ul. Akacjowa 29 62-023 Gądki

Wiesława Skrzypczak VITA Hurtownia Żywności Naturalnej ul. Akacjowa 29 62-023 Gądki WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań Nr akt : ŻG.8361.79.2013 ZPO Poznań, dnia stycznia 2014 r. Wiesława Skrzypczak VITA Hurtownia Żywności Naturalnej

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015

RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015 RAPORT Z AUDITU WEWNĘTRZNEGO Nr 3/2015 Nazwa audytowanej jednostki/komórki: Sekcja Higieny Żywności, Żywienia i Przedmiotów Użytku w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Koninie. Zakres audytu:

Bardziej szczegółowo

Zakłady Mięsne BYSTRY Sp. z o.o., Sp. k. ul. Strzelecka 2 62-020 Swarzędz

Zakłady Mięsne BYSTRY Sp. z o.o., Sp. k. ul. Strzelecka 2 62-020 Swarzędz WIELKOPOLSKI WOJEWÓDZKI INSPEKTOR INSPEKCJI HANDLOWEJ Al. Marcinkowskiego 3, 60-967 Poznań Nr akt : ŻG.8361.9.2012/27 ZPO Poznań, dnia lutego 2013 r. Zakłady Mięsne BYSTRY Sp. z o.o., Sp. k. ul. Strzelecka

Bardziej szczegółowo

1. Cel 2. Metody kontroli 2.1 Instrukcje 2.2 Instrukcje produkcyjne 2.3 Specyfikacje testów produktu 3. Procedura przeglądu jakości

1. Cel 2. Metody kontroli 2.1 Instrukcje 2.2 Instrukcje produkcyjne 2.3 Specyfikacje testów produktu 3. Procedura przeglądu jakości Dobre Praktyki Produkcyjne dla produkcji farb do opakowań przeznaczonych do stosowania na zewnętrznej stronie opakowań środków spożywczych, oraz artykułów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Październik

Bardziej szczegółowo

DECYZJA Nr 54 / ŻG / 2014

DECYZJA Nr 54 / ŻG / 2014 Łódzki Wojewódzki Inspektor Inspekcji Handlowej z siedzibą w Łodzi ul. Gdańska 38, 90 730 Łódź... Łódź, dnia 23.05.2014 r. (oznaczenie organu Inspekcji Handlowej) Nr akt: DP.8361.36.2014 DECYZJA Nr 54

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2. Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2. Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2 Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek SPIS TREŚCI Rozdział 1. Podstawowe wiadomości o produktach spożywczych

Bardziej szczegółowo

Wykaz. Tytuł poradnika/przewodnika. Główny Inspektorat Sanitarny ul. Długa 38/40 00-238 Warszawa

Wykaz. Tytuł poradnika/przewodnika. Główny Inspektorat Sanitarny ul. Długa 38/40 00-238 Warszawa Wykaz przewodników oraz poradników Dobrej Praktyki Higienicznej (GHP), Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP) i wdrażania zasad systemu HACCP zaopiniowanych pozytywnie pod względem zgodności z wymaganiami

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2015

Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2015 Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2015 Światowy Dzień Zdrowia obchodzony jest każdego roku 7 kwietnia, aby uczcić rocznicę powstania Światowej Organizacji Zdrowia w 1948 roku. Każdego roku wybierany jest

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: TOWAR JAKO PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 561

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 561 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 561 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 12, Data wydania: 24 października 2014 r. Nazwa i adres AB

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r Zarządzenie Nr 119/2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Działań Korygujących i Zapobiegawczych w Urzędzie Miasta Czeladź Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o

Bardziej szczegółowo

O CO ZADBAĆ PRZED KONTROLĄ INSPEKCJI TRANSPORTU DROGOWEGO W FIRMIE TRANSPORTOWEJ?

O CO ZADBAĆ PRZED KONTROLĄ INSPEKCJI TRANSPORTU DROGOWEGO W FIRMIE TRANSPORTOWEJ? TRANSPORT O CO ZADBAĆ PRZED KONTROLĄ INSPEKCJI TRANSPORTU DROGOWEGO W FIRMIE TRANSPORTOWEJ? www.firmatransportowa.pl TRANSPORT O CO ZADBAĆ PRZED KONTROLĄ INSPEKCJI TRANSPORTU DROGOWEGO W FIRMIE TRANSPORTOWEJ?

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Pytania/pola zaznaczone (*) są obowiązkowe. Prosimy wpisać N/A w przypadku gdy pole nie dotyczy twojego przedsiębiorstwa.

ANKIETA. Pytania/pola zaznaczone (*) są obowiązkowe. Prosimy wpisać N/A w przypadku gdy pole nie dotyczy twojego przedsiębiorstwa. ANKIETA Informacje podane w niniejszej ankiecie mają charakter poufny i zostaną wykorzystane wyłącznie na potrzeby realizacji projektu TRAFOON. Analiza zawartych treści będzie pomocna w określeniu najistotniejszych

Bardziej szczegółowo