Audyt personalny jako narzędzie wspierające zarządzanie zasobami ludzkimi

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Audyt personalny jako narzędzie wspierające zarządzanie zasobami ludzkimi"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 679 Akademii Ekonomicznej w Krakowie 2005 Katedra Zarządzania Personelem Audyt personalny jako narzędzie wspierające zarządzanie zasobami ludzkimi 1. Wstęp Przyjmuje się, że audyt ułatwia menedżerom prowadzenie i zarządzanie przedsiębiorstwami, umożliwia przewidywany rozwój z odpowiednią szybkością i we właściwym kierunku, niezależnie od zewnętrznych okoliczności. Niedocenianie pozytywnych aspektów lub brak systemu kontroli wewnętrznej może spowodować, że założone przez organizację cele i zadania nie zostaną w pełni zrealizowane. Procesy zarządzania i kontroli wewnętrznej są w rzeczywistości ze sobą mocno powiązane, podporządkowane zasadniczemu celowi, tj. osiągnięciu ustalonych dla organizacji celów w sposób ekonomiczny, sprawny i efektywny. Istotną rolę odgrywają w tym procesie kierujący organizacjami, ale również szeregowi pracownicy. Profesjonalna i dalekowzroczna polityka personalna oraz skuteczne zarządzanie zasobami ludzkimi są ważnymi elementami w realizacji wyznaczonych dla kontroli wewnętrznej celów. Kontrola wewnętrzna jest narzędziem zarządzania we współczesnych organizacjach, umożliwiającym uzyskanie racjonalnej pewności, że cele zarządzania zostały osiągnięte. Kontrole wewnętrzne to wszystkie procedury i instrukcje operacyjne, mechanizmy i struktury organizacyjne (hierarchiczne), przepisy i zarządzenia, które organizacja wprowadza w celu osiągnięcia maksimum efektywności swojej działalności, przy możliwie maksymalnym zabezpieczeniu czynności umożliwiających osiągnięcie wysokiej skuteczności. Funkcjonujące w gospodarce przedsiębiorstwa, niezależnie od ich wielkości, lokalizacji czy branży, muszą stawić czoła wielu wyzwaniom i barierom, do których zaliczyć możemy procesy globalizacji, działanie w warunkach ciągłych

2 20 zmian, konieczność tworzenia kapitału intelektualnego jako źródła przewagi konkurencyjnej. Aby sprostać tym wymaganiom, zarządzanie zasobami ludzkimi w organizacjach musi być permanentnie doskonalone poprzez wprowadzanie nowych komponentów. Jednym z nich jest m.in. audyt personalny, mający za zadanie doskonalenie funkcji personalnej w organizacji, a co z się tym wiąże, osiągnięcie sukcesu przez przedsiębiorstwo. 2. Audyt personalny jako obszar audytu wewnętrznego Jednym z głównych źródeł sukcesu organizacji na rynku jest posiadany przez nią kapitał ludzki, rozumiany jako ogół wiedzy, doświadczenia, zdolności, motywacji, których nośnikiem są zatrudnieni w niej pracownicy. Dlatego też zasadniczym wyzwaniem staje się odpowiednie spożytkowanie tego kapitału, aby przyczynił się do sukcesu organizacji. Umożliwia to stworzenie swego rodzaju systemu zarządzania tym kapitałem, który będzie zawierał także elementy kontroli. Przedsiębiorstwa mogą funkcjonować bez audytu wewnętrznego, ale na pewno w dłuższym czasie ich działalność nie byłaby skuteczna bez efektywnego systemu kontroli. Dlatego konieczne jest postrzeganie systemu kontroli wewnętrznej w odpowiedniej perspektywie, gdyż staje się on we współczesnych organizacjach warunkiem koniecznym do sprawnego zarządzania. Efektywne kontrole wewnętrzne nie rozwiążą wszystkich problemów przedsiębiorstwa, ale nieskuteczne kontrole wewnętrzne lub ich brak mogą spowodować poważne problemy. Należy przy tym pamiętać, że kontrola wewnętrzna stanowi część, ale nie całość procesu zarządzania i nawet najbardziej efektywne kontrole wewnętrzne nie mogą być traktowane jako lekarstwo na złe decyzje, nieskuteczne zarządzanie lub nieprzewidywalne zewnętrzne zdarzenia. Natomiast dobre zarządzanie i efektywne kontrole wewnętrzne mogą przyczynić się do szybkiego i skutecznego reagowania na nieprzychylne warunki i mogą pomóc w ograniczaniu ich najgorszych skutków [Saunders 2002, s. 19]. Stąd potrzeba stworzenia narzędzia, które wspomoże osiągnięcie przyjętego przez organizację celu. Ponieważ pojęcie audytu jest stosowane w różnych obszarach zarządzania organizacją, począwszy od finansów, poprzez marketing, po zarządzanie zasobami ludzkimi, dlatego zasadne jest określenie tego pojęcia w wymiarze ogólnym, ale w odniesieniu do wnętrza organizacji. Audyt obejmuje niezależne, obiektywne działania o charakterze doradczym, zaprojektowane w celu przysporzenia dodatkowej wartości i usprawnienia zarządzania daną organizacją. Pomaga on organizacji w osiąganiu jej celów poprzez wprowadzenie systematycznego, zdyscyplinowanego podejścia do oceny i poprawy skuteczności w zakresie procesów zarządzania i kontroli organizacją. Audyt wewnętrzny jest niewątpliwie narzędziem zarządzania, które służy do uzyskania racjonalnego zapewnienia, że postawione przed organizacją cele są realizowane,

3 Audyt personalny jako narzędzie wspierające 21 zasady i procedury wynikające z przepisów powszechnie obowiązującego prawa lub przyjęte wewnętrznie są wdrażane i przestrzegane, mechanizmy i procedury stanowiące system kontroli wewnętrznej są adekwatne i skuteczne w ocenie prawidłowości działania organizacji. Tak więc celami audytu wewnętrznego są: analiza zagrożeń, przed którymi stoi dana organizacja oraz środowiska kontroli wewnętrznej celem ustalenia programu audytu opartego na ocenie zagrożeń, wyrażanie opinii na temat skuteczności mechanizmów kontrolnych w badanej organizacji, dostarczanie na podstawie oceny systemu kontroli wewnętrznej informacji potwierdzających prawidłowość funkcjonowania organizacji. Działalność komórek audytu wewnętrznego obejmuje przede wszystkim przegląd, ocenę i weryfikację stopnia przestrzegania, efektywności oraz adekwatności mechanizmów kontroli. Funkcja ta ma charakter doradczy, nie dysponuje uprawnieniami władczymi wobec innych osób wewnątrz organizacji, nie ustanawia ani nie wdraża zasad i procedur. Komórki audytu wewnętrznego dokonują jedynie przeglądu zasad, planów, procedur, reguł itp. Aby zapewnić realizację celu audytu wewnętrznego, należy przyjąć szereg podstawowych zasad działania, takich jak: zapewnienie wysokiej jakości audytu, która polega na dążeniu do dostarczeniu kierownictwu usług przynoszących wartość dodaną, poprzez prowadzenie w sposób rzetelny i przejrzysty oceny stanu faktycznego oraz dostarczanie informacji o zakresie wprowadzania koniecznych usprawnień w systemie zarządzania organizacją; profesjonalizm audytorów pracownikom audytu wewnętrznego należy stawiać wysokie wymagania dotyczące umiejętności zawodowych i interpersonalnych na wszystkich szczeblach organizacji oraz zdolności do twórczego myślenia. Audytor powinien potrafić przystosować się do nieustannie zmieniającego się środowiska, w którym musi się orientować w ramach wykonywania różnorodnych zadań audytowych, a także szybko zdobywać wiedzę dotyczącą nowych technik i nowych usług. Konieczne wydaje się, aby audytor w sporządzonych przez siebie dokumentach potrafił przedstawić prostym, przejrzystym językiem problemy opisane językiem specjalistycznym, technicznym czy urzędowym; ukierunkowanie na poprawę działania organizacji ze względu na fakt, że audytorzy zajmują się oceną i diagnozą systemu zarządzania organizacją są zainteresowani, aby ich ustalenia przyczyniły się do poprawy działalności audytowanej organizacji. Istotne jest, aby audytorzy nie wykorzystywali błędów wykrytych w trakcie swoich badań i dociekań do oceniania osób za nie odpowiedzialnych. Audytorów powinno interesować znacznie bardziej skorygowanie istniejącego problemu niż poszczególne błędy;

4 22 wyznaczenie poziomu istotności audytor powinien dla potrzeb audytu ustalić, jaki margines błędów nie stwarza zagrożenia dla działalności organizacji, a tym samym jest akceptowalny. Audytor powinien dążyć do stworzenia stosownych mechanizmów i procedur służących wykrywaniu i zapobieganiu błędom, zwłaszcza w sytuacji, gdy poziom nasilenia błędów zaczyna stawać się z nieuzasadnionych przyczyn wysoki, liczba błędów istotnie się powiększa i staje się coraz bardziej poważna, błędy pociągają za sobą skutki finansowe. Ważne zatem staje się, jaki poziom występowania błędów zostaje uznany za istotny; obiektywizm audytor powinien opierać swoje ustalenia i zalecenia na faktach, a nie na wrażeniach, jakie odniósł w czasie dokonywania badań. Powinien pamiętać, że jego działalność jest tylko usługą świadczoną na rzecz menedżmentu, który musi mieć zaufanie do wyników jego pracy. Audytorzy nie powinni dostosowywać swoich ocen w sprawach dotyczących audytu do oczekiwań innych osób. Zadania audytowe muszą być wykonwane w taki sposób, aby audytorzy nie byli stawiani w sytuacjach, w których czuliby się niezdolnymi do wydawania obiektywnych, zgodnych z ich umiejętnościami i wiedzą zawodową opinii; swoboda porozumiewania się prowadzenie audytu wymaga swobodnego dostępu do informacji oraz niczym nie zakłóconego obiegu informacji, zarówno formalnego, jak i nieformalnego, w górę i w dół hierarchii organizacyjnej. Szczegółowe procedury audytu personalnego jako obszaru audytu wewnętrznego powinny obejmować następujące zagadnienia: planowanie audytu, w powiązaniu z oceną ryzyk mogących występować w audytowanej jednostce, audytowanie badanie ocena, komunikowanie wyników, czynności związane z oceną wykonania zaleceń audytu. Podmiotowy wymiar audytu wewnętrznego stanowić powinna komórka powołana specjalnie do realizacji zadań z tego zakresu. Według E.J. Saundersa samodzielne stanowisko ds. audytu wewnętrznego powinno być powołane w przedsiębiorstwie, w którym zatrudnionych jest nie mniej niż 30 pracowników merytorycznych świadczących dość szeroki zakres usług komercyjno-handlowych. W mniejszych jednostkach organizacyjnych pewne aspekty czynności audytu wewnętrznego mogą być także spełniane poprzez podział zadań audytowych pomiędzy kluczowych pracowników. Jednakże spełnienie jednego z podstawowych warunków audytu, tj. niezależności badawczej, sprawia, że osoby zajmujące się audytem nie powinny wykonywać ani odpowiadać za czynności, które kontrolują. Jednak to, czy audyt realizowany w danym przedsiębiorstwie będzie wykonywany za pośrednictwem samodzielnego, niezależnego stanowiska, zespołu, działu czy departamentu zależeć będzie od wielkości i specyfiki danego przedsiębiorstwa, zakresu i liczby wykonywanych czynności oraz operacji, struktury organizacyjnej,

5 Audyt personalny jako narzędzie wspierające 23 ogólnego stanu finansowego przedsiębiorstwa, struktury zatrudnionych pracowników. Stąd samo kryterium wielkości przedsiębiorstwa nie może być decydującym czynnikiem, na podstawie którego określa się liczbę pracowników komórki audytu wewnętrznego. Decydować o tym będą także wiedza, umiejętności i doświadczenie tych pracowników. Tworząc taką komórkę, należy opracować profil wymagań, charakteryzujący sylwetkę pracownika zajmującego stanowisko w komórce audytu wewnętrznego. Do wymaganych cech charakterologicznych zaliczyć można [por. Saunders 2002, s. 51]: skrupulatność zwracanie uwagi na szczegóły, wytrwałość nie uleganie szybkiemu zniechęceniu lub znudzeniu, konsekwentność połączona ze zdolnością do ustępstw w sytuacjach, gdy drugiej stronie można przyznać rację, dociekliwość chęć dotarcia do prawdy, umiejętność analitycznego myślenia, obiektywizm, poczucie sprawiedliwości, silne poczucie obowiązku, ale bez przesadnego dogmatyzmu lub pedanterii, lojalność wobec pracodawcy, cierpliwość umiejętność słuchania i spokojnego dyskutowania, zdolność odróżniania spraw ważnych od mało istotnych, samodzielność umiejętność pracy bez nadzoru, umiejętność krytycznej oceny, gotowość do podnoszenia kwalifikacji. Konstruując profil wymagań, należy zwrócić uwagę także na kwestie etyczne, jak np. dobrą opinię moralno-etyczną, niezagrożony status finansowy (brak większego zadłużenia osobistego). Podstawą stworzenia wizerunku pracownika, który mógłby zająć stanowisko w komórce audytu, jest karta opisu stanowiska audytora. W tabeli 1 zaprezentowano przykładowy opis stanowiska dyrektora komórki audytu wewnętrznego. Tabela 1. Propozycja wzorca karty opisu stanowiska Nazwa przedsiębiorstwa Nazwa stanowiska Jednostka organizacyjna Data sporządzenia I. Streszczenie (podstawowy cel pracy) ABC SA Dyrektor Działu Audytu Wewnętrznego Dział Audytu Wewnętrznego Zarządzanie działem AW, dostarczanie Prezesowi Zarządu i Radzie Nadzorczej obiektywnego zapewnienia niezależnych opinii oraz informacji na temat działalności przedsiębiorstwa, ujawnianie wszelkich braków i nieprawidłowości, czuwanie nad

6 24 cd. tabeli 1 efektywnością systemu kontroli wewnętrznej, procesów zarządzania ryzykiem, przestrzeganiem oraz stosowaniem zarządzeń i procedur przedsiębiorstwa (zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych) w celu zapewnienia bezpieczeństwa ekonomicznego i prawnego przedsiębiorstwa oraz wspieranie efektywnej realizacji zadań strategicznych. II. Zależność służbowa: podlega Prezesowi Zarządu (Radzie Nadzorczej) przedsiębiorstwa nadzoruje Pracowników działu AW współpracuje wewnątrz Prezes Zarządu Przedsiębiorstwa wiceprezesi Zarządu Rada Nadzorcza dyrektorzy i kierownicy jednostek współpraca na zewnątrz Urząd Skarbowy NIK zewnętrzne firmy audytorskie inne III. Zadania (lista nie ma charakteru wyczerpującego, służy wskazaniu głównych zadań) 1. Prowadzenie działań mających na celu zapewnienie uporządkowanego i efektywnego funkcjonowania przedsiębiorstwa: stałe monitorowanie efektywności systemu kontroli wewnętrznej, struktur organizacyjnych i procesów zarządzania, mające na celu wprowadzanie zmian mogących usprawnić działalność i wyeliminowanie występujących nieprawidłowości, ocena prawidłowości podziału kompetencji oraz nadzorowanie ich przestrzegania, ocena prawidłowości obowiązujących procedur oraz nadzorowanie kontroli ich przestrzegania, inicjowanie wniosków i propozycji dotyczących udoskonalenia mechanizmów systemu kontroli wewnętrznej, procesów zarządzania i elementów struktury organizacyjnej, wewnętrznych regulaminów oraz opiniowanie projektów do zatwierdzenia przez Zarząd, których celem jest poprawa efektywności funkcjonowania przedsiębiorstwa i zapobieżenie wystąpieniu ewentualnych nieprawidłowości, zgodne z zaleceniami Zarządu, współpraca z innymi jednostkami organizacyjnymi czy też powołanymi grupami zadaniowymi, celem opiniowania przedsięwzięć związanych z inwestycjami, przekazywanie władzom przedsiębiorstwa opinii dotyczących możliwych zmian mogących usprawnić funkcjonowanie przedsiębiorstwa lub wyeliminowanie potencjalnego zagrożenia.

7 Audyt personalny jako narzędzie wspierające 25 cd. tabeli 1 2. Kontrolowanie działalności poszczególnych jednostek struktur organizacyjnych: przygotowanie, we współpracy z Zarządem, planu audytu poszczególnych jednostek organizacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem tych, których działalność potencjalnie rodzi największe zagrożenia, nadzorowanie realizacji rocznego planu badań i kontroli, organizowanie audytów wstępnych w przypadku pojawienia się przesłanek mogących wskazywać na występowanie nieprawidłowości w pewnych komórkach organizacyjnych, omawianie z kierownikami jednostek wyników przeprowadzonego audytu, sporządzanie raportu pokontrolnego i przedstawienie go Prezesowi lub innemu podmiotowi, kontrola realizacji zaleceń zawartych w raporcie pokontrolnym. 3. Kierowanie działalnością Działu Audytu Wewnętrznego: określanie celów operacyjnych DAW we współpracy z Zarządem, nadzorowanie realizacji przyjętych celów operacyjnych DAW, zapewnienie bieżącego efektywnego i poprawnego funkcjonowania DAW, zapewnienie przestrzegania przepisów związanych z tajemnicą służbową, przepisami BHP i innymi regulacjami, zapewnienie efektywnej realizacji zadań przez podległych pracowników, kierowanie pracami nad projektowaniem i wdrażaniem rozwiązań mających podnieść efektywność i ułatwić prowadzenie czynności służbowych przez pracowników, zarządzanie budżetem DAW, tworzenie warunków dla ciągłego rozwoju i podnoszenia kwalifikacji kadr DAW, prowadzenie we współpracy z działem zasobów ludzkich naboru nowych pracowników, określanie wymogów, które powinni spełniać pracownicy DAW. 4. Utrzymywanie kontaktów z organami kontroli zewnętrznej w celu zapewnienia realizacji przez przedsiębiorstwo wszystkich wymogów i obowiązków związanych z obowiązującymi przepisami. 5. Bieżące zapoznawanie się z najnowszymi opracowaniami i rozwiązaniami w dziedzinie zarządzania i audytu wewnętrznego, w celu rozważenia możliwości ich zastosowania w przedsiębiorstwie.

8 26 cd. tabeli 1 6. Dyrektor DAW jest uprawniony do podejmowania decyzji w następujących obszarach: podejmowanie decyzji związanych z realizacją celów operacyjnych DAW, zatwierdzanie wydatków z budżetu DAW, zatrudnianie nowych pracowników. IV. Wymagania Wykształcenie: wykształcenie wyższe ekonomiczne, ukończone studia zawodowe z zakresu kontroli i audytu wewnętrznego oraz wpis na listę profesjonalnych audytorów wewnętrznych uznanego instytutu (PIKW, KIBR), szkolenia menedżerskie z zakresu: planowania, zarządzania zasobami ludzkimi, zarządzania w sytuacjach kryzysowych, minimum 5 lat na stanowisku kierowniczym w DAW lub na stanowisku kierowniczym w firmie audytorskiej. Cechy charakteru: dociekliwość, obiektywizm, konsekwencja, poczucie sprawiedliwości, lojalność wobec pracodawcy, poczucie obowiązku, cierpliwość. Umiejętności: analityczne, badawcze, planistyczne, przywódcze. Dodatkowe umiejętności: znajomość standardów i wytycznych stosowanych w audycie wewnętrznym, znajomość różnych rodzajów działalności przedsiębiorstwa, znajomość obowiązujących regulacji prawnych i związanych z nimi wymogów oraz obowiązków, znajomość techniki komputerowej. V. Warunki pracy Zapewniające sprawne wykonywanie realizowanych zadań. VI. Relacje z innymi stanowiskami Źródło: opracowano na podstawie [Saunders 2002, s ]. Możliwy awans na opisywane stanowisko pracy pracowników DAW spełniających powyższe kryteria. Powołując komórkę audytu wewnętrznego, należy pamiętać, że powinny znaleźć się w niej osoby znające problematykę tych funkcji realizowanych w badanym przedsiębiorstwie. Do funkcji tych bez wątpienia zawsze należy zaliczyć obszar i problematykę zarządzania zasobami ludzkimi. 3. Audyt personalny definicja, zakres, rodzaje Przedstawiona definicja audytu wewnętrznego stanowi podstawę do sformułowania definicji audytu personalnego, rozumianego jako proces usystematyzowanego, niezależnego i metodycznego badania oraz oceny zasobów ludzkich firmy,

9 Audyt personalny jako narzędzie wspierające 27 a także systemu zarządzania tymi zasobami, który ma na celu monitorowanie zgodności ich stanu jest odpowiednimi standardami [Saunders 2002, s. 227]. Powodem podjęcia działań związanych z audytem personalnym jest konieczność permanentnego doskonalenia obszaru zarządzania zasobami ludzkimi w kontekście zadań, jakie ma do zrealizowania firma. Stąd audyt personalny obejmować powinien zarówno analizę i badanie stanu oraz struktury zatrudnienia, jak również badanie systemu zarządzania zasobami ludzkimi w aspektach funkcjonalnych, instytucjonalnych i instrumentalnych. Prace w zakresie audytu personalnego powinny opierać się na ocenie dokonanej przez audytora, dotyczącej ryzyka istotnych błędów w obszarze zarządzania zasobami ludzkimi. Sama ocena ryzyka stanowi technikę stosowaną do badania potencjalnych zadań audytu oraz wyboru tych zadań, które są narażone na największe ryzyko. Ryzyko rozumiane jest tutaj jako prawdopodobieństwo wystąpienia dowolnego zdarzenia, działania lub nawet braku działania, którego skutkiem może być powstanie szkody lub też, co częściej zdarza się w przypadku sprawowania funkcji personalnej, nieosiągnięcia wyznaczonych celów lub niezrealizowanie postawionych zadań. Jako przykład takiego niepożądanego zdarzenia można wymienić np. podjęcie błędnej decyzji personalnej na podstawie nieprawdziwych, nieaktualnych lub niepełnych informacji. Ograniczenie ryzyka, podniesienie efektywności zarządzania zasobami ludzkimi w organizacji jest podstawowym celem audytu personalnego. Audyt personalny należy traktować jako narzędzie usprawniania praktyki w obszarze zarządzania zasobami ludzkimi każdej firmy, niezależnie od jej wielkości czy branży, w której działa. Jest to efekt postrzegania kapitału ludzkiego w organizacji jako kluczowego czynnika sukcesu każdej firmy. W ramach prowadzonego audytu personalnego można wyróżnić dwa główne kierunki, których realizacja powinna odbywać się równolegle. Są nimi audyt personelu oraz audyt systemu zarządzania zasobami ludzkimi. W pierwszym przypadku badaniem objęty jest nie tylko stan i struktura zatrudnienia, ale również efektywność i koszty wynikające z funkcjonowania pracowników w organizacji. W drugim zaś przypadku pod uwagę bierze się zarówno instytucjonalny, funkcjonalny, jak i instrumentalny wymiar zarządzania zasobami ludzkimi. Stąd prowadzone audyty personalne mogą się w swej istocie różnić zakresem zadaniowym, tj. obszarami, które zostają poddane badaniu, czasem, w którym prowadzona jest analiza, zakresem prowadzonych badań oraz wymiarem podmiotowym. Uwzględniając powyższe można wyróżnić: audyty planowe i nadzwyczajne, audyty wewnętrzne i zewnętrzne, wstępne i pogłębione, kompleksowe i wycinkowe. Niezależnie od rodzaju prowadzonych badań audytowych warunkiem uczynienia z niego skutecznego instrumentu doskonalenia zarządzania zasobami ludzkimi jest

10 28 opracowanie i przestrzeganie odpowiedniej procedury audytowania, która powinna uwzględniać przyjęte standardy oraz specyfikę danej organizacji. Szczegółowa procedura audytu personalnego, jako wymiaru audytu wewnętrznego, powinna obejmować zagadnienia związane z planowaniem audytu w powiązaniu z oceną ryzyka, w ramach którego wyznaczyć należy cel, przedmiot i zakres audytu. Kolejnym krokiem powinno być przeprowadzenie badań, dokonanie oceny i diagnozy stanu faktycznego w odniesieniu do standardów badania i oceny. W dalszej części procedury powinna nastąpić weryfikacja i interpretacja poczynionych ustaleń oraz przekazanie komunikatu o wynikach audytu zainteresowanym podmiotom, w opracowanym raporcie zawierającego ocenę i rekomendacje. Przyjmuje się, że całą procedurę audytu powinny zakończyć czynności sprawdzające, tj. ocena wykonania zaleceń audytu, co niestety nie zawsze jest realizowane. Efektem audytu personalnego powinien być plan działań ukierunkowanych na doskonalenie praktyki zarządzania zasobami ludzkimi w odniesieniu do celów, zasad i stosowanych procedur. Prace w zakresie audytu personalnego powinny opierać się na ocenie dokonanej przez audytora, dotyczącej ryzyka istotnych błędów w obszarze zarządzania zasobami ludzkimi, które mają być poddane audytowi. Ocena ryzyka powinna być obecna na każdym etapie pracy audytora poprzedzającym opracowanie sprawozdania z przeprowadzenia audytu. W ramach oceny ryzyka można wyróżnić dwa zasadnicze etapy: identyfikację obszarów ryzyka w ramach funkcji personalnej oraz analizę ryzyka, w wyniku której zostają uszeregowane obszary ryzyka pod względem ich znaczenia dla zarządzania zasobami ludzkimi. W konsekwencji pozwala to ustalić kolejność przeprowadzenia zadań audytu personalnego. O ile w szeroko rozumianym audycie wewnętrznym nie istnieje uniwersalny zbiór obszarów ryzyka, o tyle w ramach funkcji personalnej takie obszary można określić, znane są bowiem procesy personalne stanowiące źródło wartości realizowanych w ramach polityki personalnej, jakie mogą wystąpić w danej organizacji. [Pocztowski 2003, s. 40] (tabela 2): Zbierając informacje niezbędne do identyfikacji obszarów ryzyka, audytor powinien brać pod uwagę: cele i zadania organizacji w ramach realizowanej polityki personalnej, przepisy prawa pracy (i nie tylko), które narzucają rozwiązania w określonych kwestiach, wyniki (jeżeli takie są) wcześniej przeprowadzonego audytu personalnego, wyniki wcześniej dokonywanych innych ocen adekwatności, efektywności i skuteczności stosowanych narzędzi i metod zarządzania pracownikami, wyniki rozmów przeprowadzonych przez audytora z menedżmentem lub innymi pracownikami, ankiety i kwestionariusze badające opinie pracowników.

11 Audyt personalny jako narzędzie wspierające 29 Tabela 2. Procesy realizowane w ramach funkcji personalnej Nazwa procesu Planowanie zasobów ludzkich Kształtowanie stanu i struktury personelu Zarządzanie efektywnością pracy Kształtowanie wynagrodzeń Rozwój zasobów ludzkich Kształtowanie warunków i stosunków pracy Administrowanie sprawami personalnymi Doskonalenie organizacji i zarządzania funkcją personalną Cel procesu opracowanie planów strategicznych i operacyjnych optymalizacja zatrudnienia produktywność, jakość, zachowania dochody, koszty, motywacja kompetencje, kariery komfort pracy i klimat społeczny poziom obsługi klienta wewnętrznego i zewnętrznego innowacje podnoszące efektywność funkcjonowania systemu zarządzania zasobami ludzkimi Źródło: A. Pocztowski, Zarządzanie zasobami ludzkimi, PWE, Warszawa 2003, s. 40. Istotne jest, aby audytor zapewnił sobie dostęp do najważniejszych (i nie tylko) źródeł informacji o wszystkim, co dotyczy zarządzania zasobami ludzkimi. Jednym z najważniejszych źródeł informacji są rozmowy z pracownikami audytowanej organizacji, bowiem na ogół wiedzą oni znacznie więcej niż audytor na temat określonego problemu i mogą zaproponować jego rozwiązanie. Dlatego też jedną z ważnych ról audytora jest zdobycie zaufania i wyjaśnienie, że skutkiem zbierania przez niego informacji nie będą represje ze strony kierownictwa, a jedynie ewentualne podjęcie działań prewencyjnych w celu zapewnienia prawidłowego działania organizacji w sferze zarządzania pracownikami. Dokonując analizy napływających informacji, audytor powinien zwrócić uwagę na newralgiczne punkty związane z zarządzaniem zasobami ludzkimi, którymi mogą być np.: cele i zadania postawione przed organizacją w obszarze funkcji personalnej, przepisy prawa pracy wpływające na działania w ramach polityki personalnej, działania optymalizujące stan i strukturę zatrudnienia, kwalifikacje, kompetencje zatrudnionych pracowników, postawy etyczne pracowników, ich nastawienie i motywację w stosunku do realizacji zadań, koszty pracy i efekty działalności pracowników. Przydzielenie zadania audytowego, które zwykle jest określane przez głównego audytora (może nim być np. dyrektor lub kierownik powołanej komórki ds. audytu), rozpoczyna wykonanie badania. Związane jest ono z konstruowaniem listy weryfikacyjnej i planowaniem zadania audytowego. Celem utworzenia

12 30 takiej listy weryfikacyjnej jest udokumentowanie informacji przedstawionych w planowaniu zadania audytowego. Rozpoczęcie badania audytorskiego powinno zostać poprzedzone przeprowadzeniem wstępnego przeglądu, którego celem jest uzyskanie informacji potrzebnych do opracowania programu zadania audytowego. Wstępny przegląd polega na zbieraniu informacji o badanej działalności, bez ich szczegółowej weryfikacji. Do głównych celów takiego przeglądu zalicza się m.in. zrozumienie badanej działalności, wyodrębnienie istotnych obszarów wymagających szczególnej uwagi, uzyskanie informacji ułatwiających przeprowadzenie zadania audytowego, ustalenie, czy konieczne jest przeprowadzenie zadania audytowego w danym obszarze. Zebrane na tym etapie informacje stanowią dla audytora podstawę do opisania obszaru, procesu (uporządkowany logicznie ciąg czynności, działań, decyzji, których efektem jest powstanie wartości dodanej w postaci dającej się określić zmiany w środowisku), który ma być poddany badaniu w trakcie zadania audytowego. Istotne jest zastosowanie na etapie planowania zadania audytowego i w trakcie realizacji badania odpowiedniej techniki, która doprowadzi do pożądanego wyniku. Wśród stosowanych technik najczęściej wyróżnia się: wywiad, analizę porównawczą, technikę testową, listy pytań kontrolnych czy kwestionariusze kontroli. Kolejna faza, czyli czynności audytorskie, powinna być przeprowadzona w sposób metodyczny, zgodnie z ustalonymi celami i według ustalonego zakresu audytu i planu pracy. Czynności audytorskie mogą obejmować wstępny przegląd celem uzyskania informacji związanych z ogólną organizacją zarządzania zasobami ludzkimi, instrumentami, metodami stosowanymi w audytowanym obszarze; przeprowadzenie badań właściwych w tych obszarach, które w szczególności zostały określone w planie audytu przy zastosowaniu odpowiedniej techniki. Dokonanie czynności audytorskich powinno dać możliwość udzielenia odpowiedzi na pięć kluczowych pytań: co jest tj. stwierdzenie stanu istniejącego, co powinno być pytanie o kryteria, co z tego wynika określenie skutku, dlaczego tak się stało przyczyny, co należy zrobić zalecenie. Zamknięciem zadania audytowego jest przygotowanie i przedstawienie sprawozdania z przeprowadzenia audytu personalnego, którego celem jest dostarczenie obiektywnych informacji i zaleceń stanowiących podstawę do podjęcia właściwych decyzji. Dlatego też w ostatecznym sprawozdaniu, będącym wynikiem końcowym każdego zadania audytowego, powinny się znaleźć w szczególności następujące informacje: cel przeprowadzenia zadania audytowego, zakres przedmiotowy, ustalenia stanu faktycznego, określenie oraz analiza przyczyn i skutków uchybień, uwagi i wnioski w sprawie usunięcia stwierdzonych błędów. Jasne określenie celu

13 Audyt personalny jako narzędzie wspierające 31 zadania audytowego jest wręcz konieczne do prawidłowej oceny jego wyników. Wskazanie zakresu audytu personalnego umożliwia zainteresowanym osobom orientację w obszarze zarządzania zasobami ludzkimi, którego dotyczyło badanie. Nieodzownym elementem jest ustalenie stanu faktycznego potrzebne do uzasadnienia lub wyjaśnienia uwag i wniosków, jak również analiza przyczyn i skutków ujawnionych uchybień. 4. Audyt personalny korzyści z zastosowania w organizacji Wdrożenie audytu personalnego jako narzędzia zarządzania zasobami ludzkimi może dostarczyć wielu korzyści, istotnych nie tylko z punktu widzenia zwiększenia efektywności zarządzania zasobami ludzkimi, ale i dla całej organizacji. Do najczęściej wskazywanych korzyści zalicza się [Zarządzanie 2000, s. 234]: określenie wkładu wnoszonego przez dział personalny w funkcjonowanie organizacji, doskonalenie profesjonalnego wizerunku działu personalnego, przyczynianie się do wzrostu odpowiedzialności i profesjonalizmu pracowników działu personalnego, określenie zakresu obowiązków i odpowiedzialności działu personalnego, stymulowanie spójności polityki i działań w obszarze zasobów ludzkich, identyfikacja istotnych problemów personalnych, zapewnienie zgodności polityki personalnej z wymogami prawa, racjonalizacja kosztów pracy poprzez udoskonalenie stosowanych procedur, przyczynianie się do akceptacji koniecznych zmian roli i miejsca działu personalnego, dokonanie przeglądu systemu informacji personalnej w organizacji. Przedstawione korzyści, które może nieść ze sobą wdrożenie audytu personalnego w organizacji, wskazują na szeroki zakres badań i analiz koniecznych do przeprowadzenia, aby w pełni zdiagnozować sytuację zarządzania zasobami ludzkimi. Tak obszerny zakres badawczy, z wykorzystaniem wtórnych i pierwotnych źródeł informacji, stwarza konieczność zastosowania wielu metod i technik badawczych, pozwalających na przedstawienie nie tylko ilościowego, ale także jakościowego obrazu realizacji funkcji personalnej w organizacji.

14 32 Literatura Cascio W.F. [2001], Kalkulacja kosztów zasobów ludzkich, Oficyna Ekonomiczna, Kraków. Fitz-enc J. [2001], Rentowność inwestycji w kapitał ludzki, Oficyna Ekonomiczna, Kraków. Pocztowski A. [2003], Zarządzanie zasobami ludzkimi, PWE, Warszawa. Potencjał pracy w przedsiębiorstwie. Kształtowanie i wykorzystanie [1998], pod red. M. Gablety, Wydawnictwo AE we Wrocławiu, Wrocław. Saunders E.J. [2002], Audyt i kontrola wewnętrzna w przedsiębiorstwach, Edukator, Częstochowa. Sekuła Z. [1999], Controlling personalny, cz. I i II, TNOiK, Bydgoszcz. Stepniewski J. [2001], Audyt i diagnostyka firmy, Wydawnictwo AE we Wrocławiu, Wrocław. Zarządzanie personelem dziś i jutro [2000], pod red. Z. Janowskiej, Absolwent, Łódź. The Personnel Audit as a Tool for Perfecting Human Resources Management In this article, the author presents the key methodological assumptions involved in implementing a personnel audit as a tool for increasing the effectiveness of human resources management. The author presents the personnel audit as one element of the internal audit; for this reason the concept of the internal audit is first explained in order that the personnel audit can be defined in this context. Using the audit as a human resources tool necessitates the development of rules for the application of this instrument, as well as audit procedures and techniques. The article focuses precisely upon this issue. The author concludes with a review of the benefits that the application of a personnel audit in an organisation may bring.

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r.

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie Karty audytu wewnętrznego w Ministerstwie Spraw

Bardziej szczegółowo

Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach Załącznik do zarządzenia Rektora UŚ nr 38 z dnia 28 lutego 2012 r. Uniwersytet Śląski w Katowicach Zatwierdzam: Rektor Uniwersytetu Śląskiego Karta audytu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach Katowice,

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ROCZNEGO PLANU AUDYTU ORAZ TRYB SPORZĄDZANIA SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA PLANU AUDYTU

OPRACOWANIE ROCZNEGO PLANU AUDYTU ORAZ TRYB SPORZĄDZANIA SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA PLANU AUDYTU Załącznik nr 2 do zarządzenia nr 48/09 Głównego Inspektora Pracy z dnia 21 lipca 2009 r. OPRACOWANIE ROCZNEGO PLANU AUDYTU ORAZ TRYB SPORZĄDZANIA SPRAWOZDANIA Z WYKONANIA PLANU AUDYTU PROCEDURA P1 SPIS

Bardziej szczegółowo

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A.

System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. System Kontroli Wewnętrznej w Banku BPH S.A. Cel i elementy systemu kontroli wewnętrznej 1. System kontroli wewnętrznej umożliwia sprawowanie nadzoru nad działalnością Banku. System kontroli wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego

Karta audytu wewnętrznego Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 0050.149.2015 Burmistrza Miasta Lędziny z dnia 08.07.2015 Karta audytu wewnętrznego 1. Karta audytu wewnętrznego określa: cel oraz zakres audytu wewnętrznego; zakres niezależności

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA. 1. Celem przeprowadzania audytu wewnętrznego jest usprawnianie funkcjonowania NFZ.

REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA. 1. Celem przeprowadzania audytu wewnętrznego jest usprawnianie funkcjonowania NFZ. Zał. do zarządzenia Prezesa NFZ Nr 6 /2006 z dnia 5 września 2006 r. REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W NARODOWYM FUNDUSZU ZDROWIA I. Ogólne zasady i cele audytu wewnętrznego 1. Celem przeprowadzania audytu

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Postanowienia ogólne 1 1. Kontrolę zarządczą w PUP stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego

ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego ZARZĄDZENIE NR 9 DYREKTORA GENERALNEGO MINISTERSTWA ŚRODOWISKA z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005r. o finansach

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 55/2008 Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 30 grudnia 2008 roku

Zarządzenie Nr 55/2008 Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 30 grudnia 2008 roku Zarządzenie Nr 55/2008 Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 30 grudnia 2008 roku w sprawie Karty Audytu Wewnętrznego Zespołu Audytu Wewnętrznego Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38 DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 29 września 2014 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 28/2015 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO Z DNIA 11 MAJA 2015 r.

ZARZĄDZENIE Nr 28/2015 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO Z DNIA 11 MAJA 2015 r. ZARZĄDZENIE Nr 28/2015 WÓJTA GMINY CZERNIKOWO Z DNIA 11 MAJA 2015 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Gminy Czernikowo. Na podstawie Standardu 2040 Międzynarodowych Standardów

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr R 48/2011 Rektora Politechniki Lubelskiej z dnia 1 września 2011 r.

Zarządzenie Nr R 48/2011 Rektora Politechniki Lubelskiej z dnia 1 września 2011 r. Zarządzenie Nr R 48/2011 Rektora Politechniki Lubelskiej z dnia 1 września 2011 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu audytu wewnętrznego Politechniki Lubelskiej Na podstawie art. 66 Ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy.

Kontrola zarządcza stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy. ANKIETA / KWESTIONARIUSZ DLA JEDNOSTEK PODLEGŁYCH / NADZOROWANYCH PRZEZ MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO W ZAKRESIE STOSOWANIA STANDARDÓW KONTROLI ZARZĄDCZEJ Kontrola zarządcza stanowi ogół działań

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów RAPORT OCENA KONTROLI ZARZĄDCZEJ Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów raport za rok: 2015 Strona 1 z 12 I. WSTĘP: Kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 26/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 23 grudnia 2011 roku

Zarządzenie Nr 26/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 23 grudnia 2011 roku Zarządzenie Nr 26/2011/2012 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 23 grudnia 2011 roku w sprawie wprowadzenia Karty Audytu Wewnętrznego w Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego oraz Programu zapewniania

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 439/09 Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 8 września 2009 r. STATUT AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMINIE MIASTO SZCZECIN

Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 439/09 Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 8 września 2009 r. STATUT AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMINIE MIASTO SZCZECIN Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 439/09 Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 8 września 2009 r. STATUT AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMINIE MIASTO SZCZECIN 1. 1. Audytem wewnętrznym jest ogół działań obejmujących:

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku

ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku ZARZĄDZENIE NR 111/2011 PREZYDENTA MIASTA TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO z dnia 2 maja 2011 roku w sprawie wprowadzenia Karty Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Miasta w Tomaszowie Mazowieckim. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 13/09 Burmistrza Miasta Hajnówka z dnia 30 stycznia 2009 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO 1. Nazwa JSFP Urząd Miasta Hajnówka zwany dalej Jednostką. 2. Adres Jednostki 17-200

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 września 2015 r. Poz. 1480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 4 września 2015 r. w sprawie audytu wewnętrznego oraz informacji o pracy i

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r.

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Instrukcja dokonywania samooceny oraz sporządzania oświadczenia o stanie kontroli zarządczej w Szkole Podstawowej nr 4 im. Kawalerów

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO. 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1

Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO. 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1 Załącznik do Zarządzenia Nr160/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO 1. Nazwa JSFP Urząd Miasta zwany dalej Jednostką 2. Adres Jednostki 17-100 Bielsk Podlaski, Kopernika 1 3. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Monika Kos, radca ministra Departament Polityki Wydatkowej Warszawa, 13 stycznia 2015 r. Program prezentacji

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYKONYWANIA KONTROLI W PODMIOTACH, Z KTÓRYMI PLUS BANK S.A. ZAWARŁ UMOWY OUTSOURCINGU

REGULAMIN WYKONYWANIA KONTROLI W PODMIOTACH, Z KTÓRYMI PLUS BANK S.A. ZAWARŁ UMOWY OUTSOURCINGU REGULAMIN WYKONYWANIA KONTROLI W PODMIOTACH, Z KTÓRYMI PLUS BANK S.A. ZAWARŁ UMOWY OUTSOURCINGU SPIS TREŚCI: ROZDZIAŁ I... 3 POSTANOWIENIA OGÓLNE... 3 ROZDZIAŁ II... 6 KONTROLA INSTYTUCJONALNA PROWADZONA

Bardziej szczegółowo

Karta Audytu Wewnętrznego Urząd Gminy i Miasta w Miechowie

Karta Audytu Wewnętrznego Urząd Gminy i Miasta w Miechowie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 21/2012 Burmistrza Gminy i Miasta Miechowa z dnia 20 stycznia 2012 r. Karta Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Gminy i Miasta w Miechowie oraz w gminnych jednostkach organizacyjnych

Bardziej szczegółowo

Karta Audytu Wewnętrznego. w Urzędzie Miejskim w Wyszkowie. i jednostkach organizacyjnych

Karta Audytu Wewnętrznego. w Urzędzie Miejskim w Wyszkowie. i jednostkach organizacyjnych Karta Audytu Wewnętrznego w Urzędzie Miejskim w Wyszkowie i jednostkach organizacyjnych SPIS TREŚCI I. Przepisy ogólne... 3 II. Ogólne cele i zasady audytu wewnętrznego... 3 III. Prawa i obowiązki Audytora

Bardziej szczegółowo

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy

NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy Bydgoszcz, dnia czerwca 2011 r. LBY-4101-33-03/2010 P/10/132 Pan Ryszard Brejza Prezydent Miasta Inowrocławia WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 czerwca 2016 r. Poz. 46 ZARZĄDZENIE NR 52 KOMENDANTA GŁÓWNEGO STRAŻY GRANICZNEJ. z dnia 20 czerwca 2016 r.

Warszawa, dnia 21 czerwca 2016 r. Poz. 46 ZARZĄDZENIE NR 52 KOMENDANTA GŁÓWNEGO STRAŻY GRANICZNEJ. z dnia 20 czerwca 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ STRAŻY GRANICZNEJ Warszawa, dnia 21 czerwca 2016 r. Poz. 46 ZARZĄDZENIE NR 52 KOMENDANTA GŁÓWNEGO STRAŻY GRANICZNEJ z dnia 20 czerwca 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjnego

Bardziej szczegółowo

SKZ System Kontroli Zarządczej

SKZ System Kontroli Zarządczej SKZ System Kontroli Zarządczej KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Karta Audytu Wewnętrznego

Karta Audytu Wewnętrznego Załącznik do Zarządzenia nr 197/2011 Burmistrza Miasta Nowy Dwór Mazowiecki z dnia 27 grudnia 2011r. Karta Audytu Wewnętrznego Niniejsza Karta została opracowana w oparciu o wzór Karty audytu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 157 Prezydenta Miasta Olsztyn z dnia 13 czerwca 2011r.

Zarządzenie Nr 157 Prezydenta Miasta Olsztyn z dnia 13 czerwca 2011r. Zarządzenie Nr 157 Prezydenta Miasta Olsztyn z dnia 13 czerwca 2011r. w sprawie przyjęcia Programu zapewnienia i poprawy wewnętrznego przeprowadzanego w Urzędzie Miasta Olsztyn. jakości audytu Na podstawie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu REGULAMIN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO POZNAŃ 2011 Spis treści: Rozdział 1 strona Postanowienia ogólne... 3 Rozdział 2 Organizacja i zakres audytu.... 3 Rozdział

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMINIE OLECKO KWESTIONARIUSZ SAMOOCENY

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMINIE OLECKO KWESTIONARIUSZ SAMOOCENY PROGRAM ZAPEWNIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO W GMI OLECKO Załącznik nr 3 do Programu zapewnienia i poprawy jakości audytu wewnętrznego w Gminie Olecko KWESTIONARIUSZ SAMOOCENY I. ORGANIZACJA

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 36/2012 z 14 listopada 2012 r.

Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 36/2012 z 14 listopada 2012 r. Zarządzenie Rektora Politechniki Gdańskiej nr 36/2012 z 14 listopada 2012 r. w sprawie: wprowadzenia Regulaminu Audytu Wewnętrznego Politechniki Gdańskiej Na podstawie art. 68-71 oraz art. 272-296 ustawy

Bardziej szczegółowo

Zasady i tryb przeprowadzania audytu wewnętrznego w Politechnice Warszawskiej

Zasady i tryb przeprowadzania audytu wewnętrznego w Politechnice Warszawskiej Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 2 Rektora PW z dnia 25 stycznia 2006 r. Zasady i tryb przeprowadzania audytu wewnętrznego w Politechnice Warszawskiej Rozdział 1 Wstęp 1. Celem Zasad i trybu przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY SEKCJI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

REGULAMIN ORGANIZACYJNY SEKCJI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik do zarządzenia nr 11/2006 Głównego Inspektora Pracy z dnia 23 czerwca 2006 r. REGULAMIN ORGANIZACYJNY SEKCJI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Sekcja Audytu Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Projekt: Szansa drzemie w zmianie nowoczesne ZZL

Projekt: Szansa drzemie w zmianie nowoczesne ZZL Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt: Szansa drzemie w zmianie nowoczesne ZZL Opis szkoleń planowanych do realizacji w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Z A R Z Ą D Z E N I E Nr 19 /11. Dyrektora Zarządu Budynków Mieszkalnych w Suwałkach z dnia r.

Z A R Z Ą D Z E N I E Nr 19 /11. Dyrektora Zarządu Budynków Mieszkalnych w Suwałkach z dnia r. Z A R Z Ą D Z E N I E Nr 19 /11 Dyrektora Zarządu Budynków Mieszkalnych w Suwałkach z dnia 12.04.2011r. W sprawie organizacji i funkcjonowania kontroli zarządczej w Zarządzie Budynków Mieszkalnych w Suwałkach.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDYTU WEWNĘTRZNEGO URZĘDU GMINY TRĄBKI WIELKIE

RAPORT Z AUDYTU WEWNĘTRZNEGO URZĘDU GMINY TRĄBKI WIELKIE RAPORT Z AUDYTU WEWNĘTRZNEGO URZĘDU GMINY TRĄBKI WIELKIE NA DZIEŃ 1.10.2012 r. 1. Nazwa jednostki. Urząd Gminy Trąbki Wielkie w myśl art. 9 oraz art. 274 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr O ~ /2014 WOJEWODY ŚWIĘTOKRZYSKIEGO z dnia 11 stycznia 2014 roku

ZARZĄDZENIE Nr O ~ /2014 WOJEWODY ŚWIĘTOKRZYSKIEGO z dnia 11 stycznia 2014 roku ZARZĄDZENIE Nr O ~ /2014 WOJEWODY ŚWIĘTOKRZYSKIEGO z dnia 11 stycznia 2014 roku w sprawie przyjęcia Programu zapewnienia jakości działalności kontrolnej prowadzonej przez pracowników Świętokrzyskiego Urzędu

Bardziej szczegółowo

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Starosty Suskiego Nr 35/2010 z dnia 30 lipca 2010 r. KARTA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1 Karta audytu wewnętrznego reguluje funkcjonowanie audytu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r.

Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r. Zarządzenie Nr 18/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 29 marca 2011 r. w sprawie ustanowienia Polityki zarządzania ryzykiem w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Koninie

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr BO.0050.90.2012 Burmistrza Ozimka z dnia 03.08.2012 r.

Zarządzenie Nr BO.0050.90.2012 Burmistrza Ozimka z dnia 03.08.2012 r. Zarządzenie Nr BO.0050.90.2012 Burmistrza Ozimka z dnia 03.08.2012 r. Na podstawie art. 274 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 nr 157, poz. 1240 z późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH DAG MARA LEWICKA ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Metody, narzędzia, mierniki WYDAWNICTWA PROFESJONALNE PWN WARSZAWA 2010 Wstęp 11 ROZDZIAŁ 1. Zmiany w zakresie funkcji personalnej

Bardziej szczegółowo

Zasady funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach organizacyjnych miasta Lublin

Zasady funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach organizacyjnych miasta Lublin zasad funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach organizacyjnych miasta Lublin Zasady funkcjonowania systemu kontroli zarządczej w Urzędzie Miasta Lublin i jednostkach

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 11 / 2013

ZARZĄDZENIE Nr 11 / 2013 ZARZĄDZENIE Nr 11 / 2013 Naczelnika Urzędu Skarbowego w Cieszynie z dnia 22 maja 2013 roku w sprawie wprowadzenia Programu Zarządzania Zasobami Ludzkimi w Urzędzie Skarbowym w Cieszynie na lata 2013-2015

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 71/2008 Zarządu Powiatu w Ełku z dnia 17 lipca 2008r.

Uchwała Nr 71/2008 Zarządu Powiatu w Ełku z dnia 17 lipca 2008r. Uchwała Nr 71/2008 Zarządu Powiatu w Ełku z dnia 17 lipca 2008r. sprawie przyjęcia Karty audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym i jednostkach organizacyjnych Powiatu Ełckiego. Na podstawie art. 32

Bardziej szczegółowo

System kontroli zarządczej w praktyce polskiej administracji publicznej

System kontroli zarządczej w praktyce polskiej administracji publicznej Seminaryjne posiedzenie Kolegium Najwyższej Izby Kontroli 5 grudnia 2012 r. Elżbieta Paliga Kierownik Biura Audytu Wewnętrznego Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej System kontroli zarządczej w praktyce

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Definicje

Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Definicje Załącznik do Zarządzenia nr 70/2015 Rektora UEP z dnia 27 listopada 2015 roku Polityka zarządzania ryzykiem na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu 1 Definicje Określenia użyte w Polityce zarządzania

Bardziej szczegółowo

Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce

Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce Dobre Praktyki Komitetów Audytu w Polsce WPROWADZENIE Niniejsze Dobre praktyki komitetów audytu odzwierciedlają najlepsze międzynarodowe wzory i doświadczenia w spółkach publicznych. Nie jest to zamknięta

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Poz. 5 DECYZJA NR 4 KOMENDANTA GŁÓWNEGO PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ. z dnia 21 lutego 2013 r.

Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Poz. 5 DECYZJA NR 4 KOMENDANTA GŁÓWNEGO PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ. z dnia 21 lutego 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Poz. 5 DECYZJA NR 4 KOMENDANTA GŁÓWNEGO PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ z dnia 21 lutego 2013 r. w sprawie wprowadzenia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 3 z dnia 20.10.214r REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W ZESPOLE SZKÓŁ Nr 3 W PŁOŃSKU Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ Załącznik Nr 3 Do Zarządzenia Nr 56/10 STAROSTY KOSZALIŃSKIEGO z dnia 1 października 2010 r. SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ W STAROSTWIE POWIATOWYM W KOSZALINIE Do sporządzenia samooceny wykorzystano

Bardziej szczegółowo

Wybawi się od niebezpieczeństwa jedynie ten, kto czuwa także gdy czuje się bezpieczny Publiusz Siro. Audyt bezpieczeństwa

Wybawi się od niebezpieczeństwa jedynie ten, kto czuwa także gdy czuje się bezpieczny Publiusz Siro. Audyt bezpieczeństwa Wybawi się od niebezpieczeństwa jedynie ten, kto czuwa także gdy czuje się bezpieczny Publiusz Siro Audyt bezpieczeństwa Definicja Audyt systematyczna i niezależna ocena danej organizacji, systemu, procesu,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 1 lutego 2010 r. w sprawie przeprowadzania i dokumentowania audytu wewnętrznego

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 1 lutego 2010 r. w sprawie przeprowadzania i dokumentowania audytu wewnętrznego Dziennik Ustaw Nr 21 2066 Poz. 108 108 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 1 lutego 2010 r. w sprawie przeprowadzania i dokumentowania audytu wewnętrznego Na podstawie art. 285 ustawy z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Finansów Departament Ochrony Interesów Finansowych Unii Europejskiej - Instytucja Audytowa -

Ministerstwo Finansów Departament Ochrony Interesów Finansowych Unii Europejskiej - Instytucja Audytowa - Ministerstwo Finansów Departament Ochrony Interesów Finansowych Unii Europejskiej - Instytucja Audytowa - Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Audyt Systemu lata 2007-2013 Krajowe ramy prawne

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy Ewa Górska Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy EWOLUCJA POGLĄDÓW NA ZAGADNIENIA BEZPIECZEŃSTWA PRACY Hand from root of finger to fingertip Hand frim wist to fingertip Arm from elbow to fingertip

Bardziej szczegółowo

Kontrola i audyt wewnętrzny w przedsiębiorstwach i w administracji publicznej

Kontrola i audyt wewnętrzny w przedsiębiorstwach i w administracji publicznej Nazwa: Rodzaj: Charakterystyka: Kontrola i audyt wewnętrzny w przedsiębiorstwach i w administracji publicznej Studia podyplomowe realizowane we współpracy z Polskim Instytutem Kontroli Wewnętrznej w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu

Karta audytu wewnętrznego w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 45 Rektora UMK z dnia 29 kwietnia 2010 r. Karta audytu wewnętrznego w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu I. Postanowienia ogólne. 1 1. Karta Audytu Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 349/2015 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 11 sierpnia 2015 r.

Zarządzenie Nr 349/2015 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 11 sierpnia 2015 r. Zarządzenie Nr 349/2015 Prezydenta Miasta Kalisza z dnia 11 sierpnia 2015 r. w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego Na podstawie art. 274 ust. 3 i art. 276 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI W ROKU 2010 ZADAŃ KOMITETU AUDYTU DLA DZIAŁÓW ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ, KTÓRYMI KIERUJE MINISTER INFRASTRUKTURY

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI W ROKU 2010 ZADAŃ KOMITETU AUDYTU DLA DZIAŁÓW ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ, KTÓRYMI KIERUJE MINISTER INFRASTRUKTURY Załącznik do Uchwały Nr 1/2011 Komitetu Audytu z dnia 14 lutego 2011 r. w sprawie przyjęcia Sprawozdania z realizacji zadań Komitetu Audytu w roku 2010 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI W ROKU 2010 ZADAŃ KOMITETU

Bardziej szczegółowo

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka zatwierdzona przez Zarząd dnia 14 czerwca 2010 roku zmieniona przez Zarząd dnia 28 października 2010r. (Uchwała nr 3/X/2010) Tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

Procedura Systemu Zarządzania Jakością wg PN-EN ISO 9001:2009 Kontrola zarządcza w jednostkach organizacyjnych Gminy Wólka poziom II

Procedura Systemu Zarządzania Jakością wg PN-EN ISO 9001:2009 Kontrola zarządcza w jednostkach organizacyjnych Gminy Wólka poziom II Strona 1 z 5 Opracował Sprawdził Zatwierdził Ewa Flis Halina Gąsior Pełnomocnik ds. SZJ Ewa Flis Wójt Gminy Edwin Gortat 25.10.2011r.... 25.10.2011r.... 25.10.211r.... 25.10.2011r.... data podpis data

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 18 lipca 2006 r.

KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 18 lipca 2006 r. Dz.Urz.MF.06.9.70 KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie ogłoszenia "Kodeksu etyki audytora wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych" i "Karty audytu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością

Systemy zarządzania jakością Systemy zarządzania jakością cechy, funkcje, etapy wdrażania systemu Prezentacja na spotkanie 3 System zarządzania jakością - czym jest a czym nie jest? System zarządzania jakością jest: zbiorem reguł,

Bardziej szczegółowo

Proces zarządzania zasobami ludzkimi

Proces zarządzania zasobami ludzkimi Marek Angowski Proces zarządzania zasobami ludzkimi Część 1 Etapy procesy zarządzania zasobami ludzkimi Planowanie zasobów ludzkich Rekrutacja Selekcja i dobór kandydatów Szkolenia i doskonalenie zawodowe

Bardziej szczegółowo

Starostwo Powiatowe we Włocławku

Starostwo Powiatowe we Włocławku Starostwo Powiatowe Strona 1 z 5 Cel procesu Zakres procesu Właściciel procesu Wydziały uczestniczące w procesie Etapy realizacji procesu Doskonalenie pracy Starostwa, ocena stopnia wykonania zadań, prawidłowości

Bardziej szczegółowo

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek Kontroler powinien być profesjonalistą, w urzędach oczekuje się, że będzie to ekspert w każdej dziedzinie działania administracji, umiejący odpowiedzieć na najtrudniejsze pytania. W dzisiejszej rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

KARTA PROCESU NAZWA PROCESU: Starostwo Powiatowe we Włocławku NADZÓR I KONTROLA. Cel procesu. Zakres procesu. Właściciel procesu

KARTA PROCESU NAZWA PROCESU: Starostwo Powiatowe we Włocławku NADZÓR I KONTROLA. Cel procesu. Zakres procesu. Właściciel procesu Strona 1 z 5 Cel procesu Zakres procesu Właściciel procesu Doskonalenie pracy Starostwa, ocena stopnia wykonania zadań, prawidłowości i legalności działania oraz skuteczności stosowanych metod i środków

Bardziej szczegółowo

Plan kontroli zarządczej na rok 2012 dla Urzędu Gminy Pruszcz Gdański w Pruszczu Gdańskim. Planowa na wartość

Plan kontroli zarządczej na rok 2012 dla Urzędu Gminy Pruszcz Gdański w Pruszczu Gdańskim. Planowa na wartość Plan kontroli zarządczej na rok 2012 dla Urzędu Gminy Pruszcz Gdański w Pruszczu Gdańskim Lp. CEL Nazwa 1. Przejrzysty proces zatrudniana zapewniający wybór najlepszego kandydata na dane stanowisko Wskaźnik

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ STRAŻY GRANICZNEJ

DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ STRAŻY GRANICZNEJ DZIENNIK URZĘDOWY KOMENDY GŁÓWNEJ STRAŻY GRANICZNEJ Warszawa, dnia 5 października 2012 r. Poz. 65 ZARZĄDZENIE NR 73 KOMENDANTA GŁÓWNEGO STRAŻY GRANICZNEJ z dnia 1 października 2012 r. w sprawie regulaminu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 grudnia 2013 r.

Warszawa, dnia 12 grudnia 2013 r. Warszawa, dnia 12 grudnia 2013 r. Poz. 51 ZARZĄ DZENIE NR 49 MINISTRA FINANSÓW z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie kontroli zarządczej Na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie

Bardziej szczegółowo

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego J. Krawiec, G. Ożarek Kwiecień, 2010 Plan wystąpienia Ogólny model bezpieczeństwa Jak należy przygotować organizację do wdrożenia systemu zarządzania bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ DLA ZACHODNIOPOMORSKIEGO CENTRUM DOKONALENIA NAUCZYCIELI. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ DLA ZACHODNIOPOMORSKIEGO CENTRUM DOKONALENIA NAUCZYCIELI. Postanowienia ogólne Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 5/2011 z dnia 26 stycznia 2011 r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ DLA ZACHODNIOPOMORSKIEGO CENTRUM DOKONALENIA NAUCZYCIELI Postanowienia ogólne 1 Ustalenia niniejszego regulaminu

Bardziej szczegółowo

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością Załącznik nr 1 do zarządzenia Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska Nr 19/2010 z dnia 22 lutego 2010 r. NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością 1. Cel procedury Celem procedury

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Olsztynie

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Olsztynie Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Olsztynie Olsztyn, dnia 30 grudnia 2011 r. LOL-4101-22-01/2011; P/11/022 Pan Marian Podziewski Wojewoda Warmińsko-Mazurski Wystąpienie pokontrolne Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE

ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Zarządu Banku z dnia 18.12.2014r Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Nadzorczej z dnia 18.12.2014r ZASADY ŁADU KORPORACYJNEGO W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W GŁOGOWIE Głogów, 2014r W Banku

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym w Końskich

Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym w Końskich Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 11/XLI/14 z dnia 30 grudnia 2014r. Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej Nr 8/IX/14 z dnia 30 grudnia 2014r. Polityka zarządzania ryzykiem braku zgodności w Banku Spółdzielczym

Bardziej szczegółowo

Audyt systemów informatycznych w świetle standardów ISACA

Audyt systemów informatycznych w świetle standardów ISACA Audyt systemów informatycznych w świetle standardów ISACA Radosław Kaczorek, CISSP, CISA, CIA Warszawa, 7 września 2010 r. 1 Zawartość prezentacji Wstęp Ryzyko i strategia postępowania z ryzykiem Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego w Urzędzie Miejskim w Lipnie

Karta audytu wewnętrznego w Urzędzie Miejskim w Lipnie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Burmistrza Nr 31/2011 z dnia 16 maja 2011 roku w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego w Urzędzie Miejskim w Lipna Karta audytu wewnętrznego w Urzędzie Miejskim w

Bardziej szczegółowo

Wartość audytu wewnętrznego dla organizacji. Warszawa, 11.03.2013

Wartość audytu wewnętrznego dla organizacji. Warszawa, 11.03.2013 Wartość audytu wewnętrznego dla organizacji Warszawa, 11.03.2013 Informacje o Grupie MDDP Kim jesteśmy Jedna z największych polskich firm świadczących kompleksowe usługi doradcze 6 wyspecjalizowanych linii

Bardziej szczegółowo

Formułowanie opinii i ocen

Formułowanie opinii i ocen Formułowanie opinii i ocen dotyczących kontroli zarządczej na przykładzie praktyki Urzędu Miasta Lublin Koło jst IIA Polska Warszawa 24 kwietnia 2014 r. Plan prezentacji: 1. Dlaczego audytorzy muszą wydawać

Bardziej szczegółowo

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UKatalog Szkoleń: Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UBlok I Podejście procesowe: Zarządzanie procesowe (2 dni) Definicje procesu, zarządzanie procesami, podział i identyfikowanie

Bardziej szczegółowo

Rola i zadania Komitetu Audytu. Warszawa, 11.03.2013

Rola i zadania Komitetu Audytu. Warszawa, 11.03.2013 Rola i zadania Komitetu Audytu Warszawa, 11.03.2013 Informacje o Grupie MDDP Kim jesteśmy Jedna z największych polskich firm świadczących kompleksowe usługi doradcze 6 wyspecjalizowanych linii biznesowych

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Augustowie. Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych

Bank Spółdzielczy w Augustowie. Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Załącznik do uchwały Zarządu Nr 81 z dnia 16.12.2014r. Załącznik do uchwały Rady Nadzorczej Nr 29 z dnia 17.12.2014r. Bank Spółdzielczy w Augustowie Zasady Ładu Korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ SAMOOCENY AUDYTU WEWNETRZNEGO ZA ROK

KWESTIONARIUSZ SAMOOCENY AUDYTU WEWNETRZNEGO ZA ROK Zespół Audytu Wewnętrznego I Kontroli Finansowej Załącznik Nr 3 do programu KWESTIONARIUSZ SAMOOCENY AUDYTU WEWNETRZNEGO ZA ROK 1. Dokonujący przeglądu: Kluczowe procesy Wyodrębnienie organizacyjne stanowiska

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 29 z 01.07.2013r. REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU Postanowienia ogólne 1 1. Kontrola zarządcza w Powiatowym Urzędzie

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 98/2012. Wójta Gminy Żórawina z dnia 26 stycznia 2012 w sprawie wprowadzenia standardów kontroli zarządczej w Gminie Żórawina

Zarządzenie nr 98/2012. Wójta Gminy Żórawina z dnia 26 stycznia 2012 w sprawie wprowadzenia standardów kontroli zarządczej w Gminie Żórawina Zarządzenie nr 98/2012 Wójta Gminy Żórawina z dnia 26 stycznia 2012 w sprawie wprowadzenia standardów kontroli zarządczej w Gminie Żórawina Na podstawie art. 53 ust. 1, art. 68 ust. 1 i art. 69 ust. 1

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWY REGULAMIN KOMITETU AUDYTU SPÓŁKI PUBLICZNEJ

PRZYKŁADOWY REGULAMIN KOMITETU AUDYTU SPÓŁKI PUBLICZNEJ PRZYKŁADOWY REGULAMIN KOMITETU AUDYTU SPÓŁKI PUBLICZNEJ Regulamin Komitetu Audytu Spółki 1. Komitet Audytu spółki Spółka Akcyjna zwany dalej Komitetem Audytu lub Komitetem pełni stałe funkcje konsultacyjno-doradcze

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

PLAN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO URZĘDU MIASTA KATOWICE NA ROK 2006

PLAN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO URZĘDU MIASTA KATOWICE NA ROK 2006 Urząd Miasta Katowice 40-098 Katowice ul. Młyńska 4 PLAN AUDYTU WEWNĘTRZNEGO URZĘDU MIASTA KATOWICE NA ROK 2006 Katowice, dn. 12.10.2005r. 1. Informacje o Urzędzie Miasta Katowice istotne dla przeprowadzenia

Bardziej szczegółowo

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Punkt widzenia audytora i kierownika jednostki Agnieszka Boboli Ministerstwo Finansów w 22.05.2013 r. 1 Agenda Rola kierownika

Bardziej szczegółowo

POLITYKA W ZAKRESIE STOSOWANIA ZASAD ŁADU KORPORACYJNEGO DLA INSTYTUCJI NADZOROWANYCH W SPÓŁDZIELCZEJ KASIE OSZCZĘDNOŚCIOWO KREDYTOWEJ WISŁA

POLITYKA W ZAKRESIE STOSOWANIA ZASAD ŁADU KORPORACYJNEGO DLA INSTYTUCJI NADZOROWANYCH W SPÓŁDZIELCZEJ KASIE OSZCZĘDNOŚCIOWO KREDYTOWEJ WISŁA POLITYKA W ZAKRESIE STOSOWANIA ZASAD ŁADU KORPORACYJNEGO DLA INSTYTUCJI NADZOROWANYCH W SPÓŁDZIELCZEJ KASIE OSZCZĘDNOŚCIOWO KREDYTOWEJ WISŁA Puławy, grudzień 2014 Spis treści I. WSTĘP... 2 II. ZASADY ŁADU

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium Załącznik nr 1 do Regulaminu okresowej oceny pracownikçw Starostwa Powiatowego w Środzie Wlkp. Kryteria wyboru Lp. Kryterium Opis kryterium 1. Umiejętność obsługi urządzeń technicznych lub narzędzi informatycznych

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia L.p. Tematyka szkolenia Zakres szkolenia Forma szkolenia Liczba godzin lekcyjnych szkolenia Liczba dni szkoleniowych Proponowany termin szkolenia 1. Zmiany w przepisach

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY BIURA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO ZA 2008r. Realizowane przez biuro zadania o charakterze organizacyjnym obejmowały:

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY BIURA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO ZA 2008r. Realizowane przez biuro zadania o charakterze organizacyjnym obejmowały: SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY BIURA AUDYTU WEWNĘTRZNEGO ZA 2008r. I. Zadania organizacyjne Realizowane przez biuro zadania o charakterze organizacyjnym obejmowały: 1. Opracowanie rocznego planu

Bardziej szczegółowo