Program Leonardo da Vinci. Ewaluacja Projektów. Poradnik dla wnioskodawców.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Program Leonardo da Vinci. Ewaluacja Projektów. Poradnik dla wnioskodawców. www.leonardo.org.pl"

Transkrypt

1 Program Leonardo da Vinci Ewaluacja Projektów Poradnik dla wnioskodawców

2

3 Spis treêci Wst p 5 I Podstawowe informacje o ewaluacji 6 1 Rola ewaluacji 6 2 Geneza ewaluacji 6 3 Podstawowe rodzaje ewaluacji 7 4 Etapy procesu ewaluacyjnego 8 5 Podstawowe metody badaƒ ewaluacyjnych 11 6 Metody oceny 13 7 Powiàzanie monitoringu i ewaluacji 14 II Strategia ewaluacji projektów Leonardo da Vinci 15 1 Cele ewaluacji projektów Leonardo da Vinci 15 2 KorzyÊci z dobrze zaplanowanej i przeprowadzonej ewaluacji 19 3 Kiedy powinniêmy prowadziç ewaluacj projektu? 19 4 Planowanie ewaluacji 24 5 Co ma byç przedmiotem ewaluacji? 25 6 Jak przeprowadziç ewaluacj? 26 7 Kto ma prowadziç ewaluacj? 27 III Ewaluacja ex ante zarzàdzania projektem 29 1 Zarzàdzanie projektem 29 2 Analiza zaplanowanego sposobu zarzàdzania projektem 35 IV Ewaluacja szkolenia/sta u 36 1 Cel ewaluacji szkolenia/sta u 36 2 Metodologia badania ewaluacyjnego 37 3 Podsumowanie wyników badania 40

4 Ewaluacja Projektów Programu Leonardo da Vinci Od redakcji Z przyjemnoêcià przedstawiamy Paƒstwu drugà czeêç poradnika dla wnioskodawców p.t. Ewaluacja projektów programu Leonardo da Vinci, która uzupe nia cz Êç pierwszà, poêwi conà poszczególnym fazom budowania partnerstwa i planowania projektu. Mamy nadziej, e informacje zawarte w niniejszej cz Êci poradnika pozwolà Paƒstwu usystematyzowaç wiedz o najcz Êciej stosowanych metodach ewaluacyjnych oraz sk onià do Êwiadomego ich u ywania w procesie zarzàdzania wszystkimi rodzajami projektów programu Leonardo da Vinci (mobilnoêci, partnerskimi, transferu i rozwoju innowacji). Poznajàc warsztat pracy ewaluatorów atwiej b dzie Paƒstwu przygotowaç dobry wniosek o dofinansowanie, a potem, w przypadku zatwierdzenia projektu, na bie àco kontrolowaç post p prac i jakoêç rezultatów. B dà Paƒstwo mogli tak e lepiej zbadaç d ugoterminowe efekty projektu po jego zakoƒczeniu i trafniej oceniç przydatnoêç ju istniejàcych rozwiàzaƒ w danej dziedzinie jako punktu odniesienia dla kolejnych projektów, które Paƒstwo planujà. yczymy wielu pomys ów na wartoêciowe przedsi wzi cia i zapraszamy do kontaktu z nami we wszystkich sprawach zwiàzanych z uczestnictwem w Programie Leonardo da Vinci. Zespó Programu Leonardo da Vinci 4

5 Wst p Kilkuletnia ocena sk adanych wniosków wskazuje na coraz wi ksze zrozumienie przez wnioskodawców zasad programu Leonardo da Vinci. JakoÊç propozycji projektów jest coraz wy sza. W dalszym ciàgu jednak istniejà s abe punkty, do których nale y m.in. sposób przedstawienia ewaluacji i monitoringu. Wynika to zapewne z niezrozumienia roli ewaluacji. Cz sto traktowana jest ona jako biurokratyczne utrudnienie dla promotorów, zwiàzane z wytycznymi programu Leonardo da Vinci, a nie jak proces, który wspomaga realizacj projektu. Ewaluacja jest integralnà cz Êcià projektu. Jej podstawowym zadaniem jest u ytecznoêç. Robimy jà po to, by zmierzyç post py w realizacji projektu i skutecznoêç prowadzonych dzia aƒ, zastanowiç si, czy nie nale y dokonaç zmian w sposobie realizacji, zbadaç efektywnoêç wykorzystania Êrodków. Dzi ki ewaluacji mo emy zidentyfikowaç osiàgni cia oraz s aboêci projektu i wykorzystaç t wiedz w przysz oêci. Rezultaty ewaluacji mogà byç wykorzystane do poprawy organizacji i zarzàdzania, podejmowania decyzji, poprawy planowania, upowszechnienia rezultatów i promocji projektu, pokazania wiarygodnoêci realizatorów projektu. Bez ewaluacji nie mo na zapewniç, e projekt wykorzystuje przyznane fundusze z najlepszym efektem ani, e spe nia potrzeby beneficjentów. Celem niniejszego opracowania jest pomoc promotorom projektów w przygotowaniu si do tego zadania, poczynajàc od przedstawienia podstawowych informacji o ewaluacji, poprzez pomoc w zaplanowaniu, przeprowadzeniu i wykorzystaniu jej wyników. Pokazana jest te u ytecznoêç ewaluacji w przygotowaniu i zarzàdzaniu projektem. TreÊç poradnika opracowana zosta a w oparciu o dokumenty programowe LdV oraz stosowane podstawowe zasady metodologiczne. Ze wzgl du na ró norodnoêç projektów Leonarda da Vinci poradnik nie podaje konkretnych, jasno okreêlonych wytycznych i rozwiàzaƒ, ale przedstawia w miar elastyczny materia, który nale y braç pod uwag w zale noêci od specyfiki projektu. Poradnik winien byç traktowany jako przewodnik, który promotor zaadaptuje do potrzeb swojego projektu. Wybór metodologii zale y od tego, czego si chcemy dowiedzieç. Wszystkie dzia ania powinny byç prowadzone w kontekêcie celów projektu. OkreÊlone w wniosku zg oszeniowym cele powinny wskazaç, co projekt ma osiàgnàç. Mamy nadziej, e niniejsze opracowanie pomo e wnioskodawcom: r zrozumieç cel i znaczenie ewaluacji, r poznaç terminologi stosowanà w ewaluacji, r zaplanowaç i zrealizowaç plan pracy, r wykorzystaç odpowiednie do potrzeb projektu narz dzia i techniki ewaluacji, r rozwinàç praktyczne umiej tnoêci ewaluacji i monitoringu swojego projektu, r wykorzystaç narz dzia i techniki w zarzàdzaniu projektem. Informacje podane w poradniku mogà nie byç wystarczajàce dla niektórych promotorów i pewnie si gnà oni po pomoc ewaluatorów zewn trznych. Wiedza ta jednak z pewnoêcià pomo e im w zrozumieniu podstawowych zagadnieƒ ewaluacji i wyborze odpowiedniego ewaluatora. 5

6 I Podstawowe informacje o ewaluacji Istnieje wiele definicji ewaluacji w zale noêci od zakresu obj tej nià tematyki, zastosowanej metodologii, czy te wykorzystania jej wyników. Wi kszoêç z nich sprowadza si do stwierdzenia, e ewaluacja jest systematycznym badaniem wartoêci lub cech konkretnego programu, projektu czy dzia ania, w oparciu o okreêlone kryteria. Kryteriami najcz Êciej stosowanymi sà: zgodnoêç z potrzebami (kraju, sektora, beneficjentów), skutecznoêç, efektywnoêç, oddzia ywanie, trwa oêç efektów. Ewaluacja jest badaniem majàcym zawsze jakiê cel. Najogólniej jej celem jest okreêlenie skutecznoêci i efektywnoêci ewaluowanego projektu, zrozumienie, jak on funkcjonuje, usprawnienie dzia aƒ. Jednym z najwa niejszych celów jest potrzeba zapewnienia wi kszej przejrzystoêci dzia aƒ i zwi kszenia odpowiedzialnoêci podmiotów zaanga owanych w programowanie i wdra anie projektów finansowanych ze Êrodków publicznych. Semantycznie ewaluacja to oszacowanie wartoêci. Termin ten odpowiada polskiemu s owu ocena, jednak definicje ewaluacji programów, a tak e jej praktyka, podkreêlajà jej odmiennoêç od oceny. Ewaluacja jest procesem, ocena jest tylko jednym z elementów tego procesu. U ycie terminu ocena koncentruje uwag wy àcznie na jednym elemencie, przypisujàc mu cechy ca ego procesu, natomiast ewaluacja nie jest pojedynczym dzia aniem, ale dziedzinà wiedzy. Ewaluacja bada program/projekt i zjawiska pojawiajàce si jako jego konsekwencje, ocenia struktur dzia aƒ, ich logik i wartoêç. Jest tak e procesem uczenia si. I.1 I.2 Rola ewaluacji Badania roli ewaluacji w ró nych krajach oraz jej ewolucja pokazujà, e istniejà ró ne podejêcia do wykorzystania ewaluacji jako niezale nego narz dzia pozwalajàcego na popraw jakoêci badanego dzia ania. Zasadniczà rolà ewaluacji jest wspomaganie konkretnych odbiorców w konkretnej sytuacji, wywo ywanie pozytywnych zmian, podnoszenie jakoêci i skutecznoêci programów publicznych. Geneza ewaluacji Praktyki ewaluacyjne sà niemal tak stare jak ludzkoêç i zwiàzane sà z rozwojem cywilizacji. Ka da wprowadzana zmiana poprzedzana jest Êwiadomà lub nieêwiadomà ocenà ponoszonego nak adu pracy i uzyskiwanych efektów i porównaniem ich z korzyêciami wynikajàcymi z nowych dzia aƒ. Mo na wi c powiedzieç, e ewaluacja jest codziennà, racjonalnà ludzkà czynnoêcià, która nie wymaga argumentacji. Ewaluacja w formie ustrukturyzowanej, jakà znamy dzisiaj, wywodzi si ze Stanów Zjednoczonych. Na prze omie XIX i XX wieku, w dobie dynamicznego rozwoju nauk spo ecznych, w tym psychologii i ekonomii, oraz rozwoju przemys u pojawi a si potrzeba badania skutecznoêci programów edukacyjnych oraz efektywnoêci pracy. Wyniki badaƒ wykorzystywane by y przy reformowaniu szkolnictwa oraz organizacji pracy w przemyêle. Prekursorem ewaluacji w Europie jest Wielka Brytania. Powszechnie zacz to tam stosowaç ewaluacj w latach 80. ubieg ego wieku. Do zapotrzebowania na badania ewaluacyjne przyczyni y si radykalne zmiany w gospodarce wprowadzone przez Margaret Thatcher. 6

7 I Podstawowe informacje o ewaluacji W tym samym czasie ewaluacja pojawi a si w instytucjach i politykach wspólnotowych. Jej celem by o zapewnienie przejrzystoêci dzia aƒ instytucji unijnych, zapewnienie ich racjonalnoêci, jakoêci, sprawnoêci, poszanowania wartoêci pieni dzy podatnika. Od 2000 roku ka de dzia anie, które ma wp yw na bud et UE, musi byç poddane ewaluacji. W Polsce ewaluacja pojawi a si w czasie realizacji unijnych funduszy przedakcesyjnych, g ównie programów PHARE. Sposób prowadzenia ewaluacji jest w zasadzie narzucony przez Komisj Europejskà i jest mocno sformalizowany. Obowiàzujà jasno okreêlone wytyczne co do zagadnieƒ, jakie powinna poruszaç, kryteriów oraz celów, jakie ma spe niaç. Zasady te dotyczà tak e projektów realizowanych w ramach programu Leonardo da Vinci. Niniejszy rozdzia jest próbà przedstawienia podstaw teoretycznych ewaluacji, które mogà byç pomocne w prowadzeniu ewaluacji projektów Leonardo da Vinci. Ze wzgl du na to, e projekty Leonardo da Vinci realizowane sà w mi dzynarodowym partnerstwie, a w ró nych krajach i programach stosowane sà ró ne nazwy okreêlajàce te same elementy, podstawowe okreêlenia przyj te w tym poradniku podane sà tak e w j zyku angielskim, po to by terminologia mog a byç jednoznacznie przez wszystkich rozumiana. I.3 Podstawowe rodzaje ewaluacji Klasyfikacji rodzajów ewaluacji mo na dokonaç, u ywajàc ró nych kryteriów. Najcz Êciej stosuje si podzia ze wzgl du na: 1 przedmiot ewaluacji 2 cel ewaluacji 3 moment podj cia badania 4 organizacj badania 1 Podzia ze wzgl du na przedmiot ewaluacji: r Ewaluacja programu r Ewaluacja projektów r Ewaluacja polityki r Ewaluacja tematyczna r Metaewaluacja 2 Podzia ze wzgl du na cel: r Ewaluacja formatywna Jej celem jest ocena formy i procesu wdra ania. Koncentruje si na tym, jak poprawiç p ynnoêç wdra ania programu lub projektu i podnieêç jego ostatecznà jakoêç. r Ewaluacja podsumowujàca Ma dokonaç ca oêciowej oceny danej interwencji najcz Êciej po jej zakoƒczeniu, to jest okreêliç efekty zak adane i uboczne. 3 Podzia ze wzgl du na moment prowadzenia ewaluacji: r Ewaluacja wst pna (ang. ex ante) prowadzona jest przed rozpocz ciem interwencji. Jej celem jest stworzenie podstaw przygotowania i uzasadnienia programu. Ma zweryfikowaç za o enia projektu, czy oczekiwane oddzia ywanie jest realistyczne, oszacowaç rezultaty. 7

8 Ewaluacja Projektów Programu Leonardo da Vinci I.4 r Ewaluacja Êródokresowa/Êredniookresowa (ang. mid-term evaluation) przeprowadzana jest w po owie trwania danego programu. K adzie nacisk na ocen dotychczasowego sposobu realizacji programu g ównie sposobu zarzàdzania. Weryfikuje kierunek oraz aktualnoêç za o eƒ strategii, identyfikuje pierwsze efekty, jak równie proponuje ewentualne bie àce korekty. r Ewaluacja ciàg a/bie àca (ang. on going evaluation) przeprowadzana jest w trakcie realizacji programu/projektu. Ma zapewniç wsparcie dla zarzàdzania programem. Jej celem jest dog bna analiza pytaƒ, kwestii i problemów, które pojawiajà si w trakcie realizacji programu, a tak e zaproponowanie konkretnych rozwiàzaƒ. Ma wzmacniaç relacje mi dzy uczestnikami programu i przyczyniaç si do gromadzenia doêwiadczeƒ. r Ewaluacja koƒcowa/pe na (ang. ex post evaluation) jest wykonywana po zakoƒczeniu programu/projektu. Skupia si na ocenie rezultatów i d ugookresowych efektów programu, w tym trwa oêci uzyskanych pozytywnych zmian i zidentyfikowaniu ewentualnych efektów ubocznych (zarówno pozytywnych, jak i negatywnych), przyczynia si do dyskusji na temat racjonalnoêci przysz ych analogicznych programów. 4 Podzia ze wzgl du na organizacj badania: r Ewaluacja wewn trzna. Prowadzona jest przez osoby z instytucji odpowiedzialnej za wdra anie analizowanego dzia ania. r Ewaluacja zewn trzna. Zlecana jest przez instytucj prowadzàcà projekt/program niezale nym ekspertom. Poszczególne typy ewaluacji mogà byç po àczone. Cz sto np. ewaluacje wst pne majà charakter formatywny, zorientowane sà na decyzje. Ewaluacje koƒcowe sà podsumowujàce, ewaluacje Êredniookresowe i bie àce majà charakter formatywny. Ewaluacje tematyczne sà elementami ewaluacji Êredniookresowej lub jeszcze cz Êciej bie àcej. Ewaluacje zewn trzne dotyczà najcz Êciej ewaluacji koƒcowych. Etapy procesu ewaluacyjnego Proces ewaluacji sk ada si z nast pujàcych etapów: 4.1 Planowanie 4.2 Projektowanie 4.3 Realizacja 4.4 Raportowanie 4.5 Wykorzystanie wyników ewaluacji 4.1 Planowanie ewaluacji Planujàc ewaluacj, nale y wziàç pod uwag nast pujàce kwestie: r OkreÊlenie celów. Ogólne okreêlenie, jakimi kwestiami ma si zajàç ewaluacja; r Zakres ewaluacji. Co jest przedmiotem badania, jaki jest przedzia czasowy, który ma objàç ewaluacja; r Moment badania ewaluacyjnego; r OkreÊlenie odbiorców ewaluacji, czyli grupy osób i instytucji, do których b dà kierowane wyniki badania ewaluacyjnego, np. Narodowa Agencja Programu (NA), beneficjenci, lokalna spo ecznoêç, partnerzy. Kràg odbiorców uwarunkowany jest celem i rodzajem ewaluacji; 8

9 I Podstawowe informacje o ewaluacji r Identyfikacja dost pnych danych wyjêciowych; r Rozwiàzanie kwestii instytucjonalnych wyznaczenie osób bezpoêrednio odpowiedzialnych za projekt, realizacj i nadzór nad ewaluacjà. Planujàc ewaluacj, nale y pami taç, e jej celem nie jest jedynie opisanie istniejàcego stanu, ale tak e przeprowadzenie osàdu wartoêci na podstawie wymienionych wczeêniej kryteriów ewaluacji. Kryterium Opis Przyk adowe pytania Zastosowanie TrafnoÊç (ang. Relevance) Bada adekwatnoêç celów i zastosowanych metod programu/projektu do problemów, które projekt mia poruszyç Czy cele programu/projektu odpowiadajà zidentyfikowanym potrzebom? Czy obrana strategia jest spójna wewn trznie? Ewaluacja wst pna (ex ante), Êródokresowa (mid term), ciàg a (on going) SkutecznoÊç (ang. Effectiveness) Bada stopieƒ realizacji zak adanych celów, skutecznoêç u ytych metod, zaanga owanych instytucji oraz wp yw czynników zewn trznych na ostateczne efekty Na ile zak adane cele zosta y osiàgni te? Jak silny by wp yw czynników zewn trznych? Jakie problemy napotka program? Czy wybrane instrumenty i rozwiàzania sà/by y odpowiednie? Ewaluacja wst pna (ex ante), Êródokresowa (mid term), ciàg a (on going), koƒcowa (ex post) EfektywnoÊç (ang. Efficiency) Bada relacje mi dzy nak adami, kosztami, zasobami (finansowymi, ludzkimi, administracyjnymi) a osiàgni tymi efektami danej interwencji Czy podobne efekty mo na osiàgnàç przy wykorzystaniu innych instrumentów? Czy podobne efekty mo na osiàgnàç przy wykorzystaniu ni szych nak adów finansowych? Ewaluacja wst pna (ex ante), Êródokresowa (mid term), ciàg a (on going), koƒcowa (ex post) U ytecznoêç (ang. Utility) Jest swoistym powtórzeniem kryterium trafnoêci. Stawia bowiem analogiczne pytania, ale w innym momencie czasowym (w trakcie lub po zakoƒczeniu realizacji programu) Czy program spe ni oczekiwania beneficjentów? Na ile zak adane i nieoczekiwane rezultaty by y satysfakcjonujàce dla beneficjentów? Czy zrealizowana inicjatywa pobudzi a inne dzia ania? Ewaluacja ciàg a (on going), koƒcowa (ex post) 4.2 Projektowanie ewaluacji Na tym etapie uêciêlone sà decyzje z etapu planowania i powstaje konceptualizacja badania. Polega to na sprecyzowaniu oczekiwaƒ, postawieniu szczegó owych pytaƒ ewaluacyjnych oraz wymagaƒ niezb dnych do prowadzenia ewaluacji. Na proces ten sk ada si : r okreêlenie, a raczej uszczegó owienie przedmiotu ewaluacji r sformu owanie listy pytaƒ szczegó owych r kodyfikowanie pytaƒ w formie zakresu zadaƒ, wymagaƒ i procedur prowadzenia dobrego badania. 9

10 Ewaluacja Projektów Programu Leonardo da Vinci 4.3 Realizacja ewaluacji Badanie ewaluacyjne mo na podzieliç na 4 etapy. Przedstawia je poni sza tabela. Etapy realizacji badania ewaluacyjnego Etap Strukturalizacja Zbieranie danych Analiza Ocena Cel Wybór i okreêlenie kryteriów i elementów, które majà byç poddane ewaluacji Zebranie materia ów niezb dnych do analizy Interpretacja zebranych danych, oszacowanie efektów programu; Zestawienie i porównanie danych Ocena efektów programu w odniesieniu do uprzednio sformu owanych pytaƒ ewaluacyjnych Opis Wybór ten jest rozstrzygni ty ju na etapie planowania, ale nale y wróciç do niego na poczàtku badania po to, by pewne rzeczy uêciêliç, dok adniej sprecyzowaç Punktem wyjêcia jest zebranie dokumentów dotyczàcych danego programu/projektu, (z monitoringu, dokumentów programowych, wyników wczeêniejszych badaƒ). Pozosta e najcz Êciej dane uzyskane sà z wywiadów, badaƒ ankietowych, obserwacji, studiów przypadków Analiza w aêciwa, czyli weryfikacja hipotez, analiza przyczynowo-skutkowa oraz oszacowanie efektów zarówno tych zamierzonych, jak i niezamierzonych Analiza stopnia osiàgni cia zak adanych celów, analiza kosztów korzyêci, panel ekspertów 4.4 Realizacja badania koƒczy si sformu owaniem wniosków i rekomendacji. Raportowanie Raport z ewaluacji jest podstawowà formà poinformowania o jej wynikach. JakoÊç raportu oraz sposób jego upowszechnienia decydujà o skutecznoêci i u ytecznoêci ewaluacji, czyli o tym, czy ewaluacja spe ni a swojà rol, czy by a spe nieniem wymogów administracyjnych. Struktura raportu ewaluacyjnego musi byç dostosowana do potrzeb instytucji zlecajàcej badanie, tym niemniej mo na wskazaç elementy, które winny znaleêç si w ka dym raporcie. Zestawiono je w poni szej tabeli. Sta e elementy raportu ewaluacyjnego Lp Element Przedmiot badania Kontekst ewaluacji Procedura badawcza Wyniki badaƒ Wnioski z ewaluacji Rekomendacje Charakterystyka Opis przedmiotu badania i okolicznoêci towarzyszàcych badaniu Omówienie koncepcji ewaluacji, jej zakresu i zastosowanej metodologii Prezentacja zebranego materia u i kontekstu badanych problemów (informacja o zebranych danych, interpretacja danych, wyniki) Podsumowanie badania z uwzgl dnieniem specyfiki danego dzia ania, pokazujàc zarówno zalety, jak i s aboêci Przedstawienie mo liwych do wykonania dzia aƒ, wynikajàcych z doêwiadczenia uzyskanego podczas ewaluacji 10

11 I Podstawowe informacje o ewaluacji Grupa odbiorców ewaluacji mo e byç zró nicowana i dlatego te formy raportu mogà byç bardzo ró ne, dostosowane do potrzeb odbiorcy. np.: r druk, r publikacja elektroniczna, r prezentacja multimedialna, r ustna prezentacja, r seminarium. 4.5 I.5 Wykorzystanie wyników ewaluacji Dzia ania te powinny byç przedmiotem rozwa aƒ ju na etapie projektowania ewaluacji. Nale y pomyêleç o strategii informacyjnej zwiàzanej z upowszechnieniem rezultatów w zale noêci od potencjalnych odbiorców. Jej podstawowym elementem jest, do kogo i po co raport ewaluacyjny ma dotrzeç. Najprostszà formà jest sporzàdzenie listy potencjalnych odbiorców oraz podj cie decyzji o sposobie przekazania im raportu. Podstawowe metody badaƒ ewaluacyjnych Podczas realizacji ewaluacji najcz Êciej stosuje si kilka metod badawczych. DoÊwiadczeni ewaluatorzy uwa ajà, e najlepsze rezultaty uzyskiwane sà przez àczenie metod iloêciowych i jakoêciowych. Pozwala to na uzupe nienie informacji zdobytych jednà metodà innymi. Ró norodnoêç technik analizy i gromadzenia informacji, zwana triangulacjà, pozwala lepiej poznaç i zrozumieç badany obiekt oraz pozwala na dokonywanie odniesieƒ i porównaƒ. Triangulacja to zarówno ró norodnoêç stosowanych metod, jak i wykorzystywanie informacji z ró nych êróde, od ró nych grup respondentów. Pozwala to na poznanie punktu widzenia wielu ró nych grup i daje szerszy materia do oceny i wnioskowania. Zbierane informacje mo emy podzieliç na dane pierwotne i wtórne oraz dane iloêciowe i jakoêciowe. Sà to kategorie roz àczne, tak wi c mogà istnieç na przyk ad iloêciowe i jakoêciowe dane pierwotne. r Dane pierwotne Uzyskiwane sà bezpoêrednio ze êród a ich pochodzenia i zbierane sà na potrzeby prowadzonej ewaluacji. Nale à do nich wywiady, kwestionariusze, zogniskowane wywiady grupowe, studia przypadków. r Dane wtórne Zosta y wczeêniej zgromadzone i najcz Êciej sà ju przetworzone. Sà to wszystkie dane dost pne w chwili rozpocz cia badania (np. dokumenty programowe, raporty z wczeêniejszych ewaluacji, raporty z monitoringu, statystyki prowadzone przez ró ne urz dy itp.). r Dane iloêciowe Zebrane dane dotyczà informacji liczbowych. Dane iloêciowe podlegajà analizie statystycznej. Wnioskowanie statystyczne umo liwia weryfikowanie stawianych hipotez w oparciu o posiadane dane. r Dane jakoêciowe Dane jakoêciowe nie sà wyra ane w liczbach, dotyczà opisu, poznania i zrozumienia badanych zjawisk. Dane jakoêciowe sà niezb dne do w aêciwej interpretacji informacji liczbowych. JakoÊciowy charakter badaƒ k adzie nacisk na procesy i znaczenia, które nie podlegajà Êcis ym rygorom tak jak w pomiarze iloêciowym. 11

12 Ewaluacja Projektów Programu Leonardo da Vinci Poni ej przedstawione sà podstawowe metody zbierania danych i metody ich analizy, które mogà byç zaadaptowane do ewaluacji projektów LdV. Nale à do nich: analiza dokumentów, wywiady indywidualne, kwestionariusze, zogniskowane wywiady grupowe, obserwacja, techniki grupowe. r Analiza dokumentów Wszelkiego rodzaju dokumenty wewn trzne i zewn trzne, wytyczne, raporty, dane administracyjne, dostarczajà informacji na temat formalnych aspektów danego dzia ania. Pozwalajà na poznanie za o eƒ danego przedsi wzi cia i osiàgni tych wyników. Dostarczajà informacji o planowanych lub realizowanych dzia aniach i ich rezultatach. Mimo ró norodnoêci informacji, które mo na uzyskaç, metoda ta stwarza ryzyko zbyt uproszczonej interpretacji danych i pochopnych uogólnieƒ. Niektóre dane umieszczone w dokumentach mogà byç jednowymiarowe, prezentujàc np. punkt widzenia realizatora projektu. Powinny byç one weryfikowane poprzez informacje uzyskane z innych êróde. r Wywiady indywidualne Jest to metoda stosowana we wszystkich rodzajach i na wszystkich etapach ewaluacji. Jej celem jest uzyskanie informacji jakoêciowej, w szczególnoêci opinii osób zaanga owanych w dany program/projekt. Formy wywiadu mogà byç ró ne, poczynajàc od nieformalnej rozmowy, poprzez wywiad przeprowadzony w oparciu o dyspozycje do wywiadu (wywiad cz Êciowo ustrukturyzowany) do najbardziej formalnej formy, która polega na przygotowaniu skategoryzowanej listy pytaƒ, a pytania zadawane sà w takiej samej formie i w takiej samej kolejnoêci wszystkim respondentom, (wywiad ustrukturyzowany). Wywiad taki stosuje si, by zmniejszyç ró nice w pytaniach zadawanych ró nym osobom, uzyskujàc przez to wi kszà porównywalnoêç odpowiedzi. Wywiad pozwala ewaluatorowi na poznanie wszystkich aspektów badanego przedsi wzi cia. Mo e poruszaç skomplikowane i szczegó owe kwestie, a jednoczeênie daje rozmówcy swobod wyra ania opinii w asnym j zykiem i poruszania tematów wa nych z jego punktu widzenia. S abà stronà tej metody jest czasoch onnoêç i wysoki koszt, a tak e doêç czasoch onna i doêç skomplikowana analiza. Najcz Êciej stosowana jest w ma ych projektach, obejmujàcych niewielkà grup respondentów. r Kwestionariusze Metoda ta pozwala na obj cie badaniem du ej grupy respondentów, a jej realizacja i analiza sà stosunkowo atwe. Metoda ta wymaga jednak bardzo starannego przygotowania wystandaryzowanego kwestionariusza, który powinien zawieraç jasno sformu owane, precyzyjne i jednoznacznie brzmiàce pytania. Im kwestionariusz jest bardziej wystandaryzowany, tym wi cej jest w nim pytaƒ zamkni tych, na które respondenci odpowiadajà, dokonujàc wyboru spoêród dost pnych odpowiedzi. Mniej wystandaryzowany kwestionariusz pozostawia respondentowi wi kszà swobod udzielania odpowiedzi, gdy jest w nim wi cej pytaƒ otwartych. Wadà tej metody jest jej ma a elastycznoêç. Niektóre wa ne kwestie mogà zostaç pomini te, gdy w ankiecie mo e nie byç pytania, których dotyczà. Metoda ta jest szczególnie przydatna w ewaluacji ex post i mid-term, gdy jest wa nym narz dziem do poznania rezultatów i wp ywu programu/projektu. 12

13 I Podstawowe informacje o ewaluacji r Zogniskowane wywiady grupowe (tzw. grupy fokusowe) Metoda ta ma form ustrukturyzowanej dyskusji, prowadzonej przez moderatora, którym jest najcz Êciej ewaluator. Uczestnikami dyskusji sà przedstawiciele grup zaanga owanych w realizacj programu/projektu (realizatorzy, koordynatorzy, beneficjenci, partnerzy spo eczni) w celu wzajemnej wymiany i konfrontacji opinii. Ma ona charakter uniwersalny i mo e byç wykorzystywana we wszystkich rodzajach ewaluacji i na ka dym jej etapie. r Obserwacja Obserwacja jest metodà zbierania danych poprzez uczestniczenie w czasie realizacji programu. Pozwala to na lepsze zrozumienie kontekstu, w jakim realizowane sà dzia ania. Ewaluator poprzez bezpoêrednie zetkni cie si z realizacjà programu/projektu mo e osobiêcie przekonaç si jak program funkcjonuje. Ewaluator mo e dostrzec zjawiska, które nie sà zauwa ane przez uczestników projektu, lub kwestie dra liwe i konfliktowe, o których nie chcieliby oni mówiç. Zjawisk tych nie mo na by zbadaç jedynie przy zastosowaniu ankiet i wywiadów. I.6 r Techniki grupowe Sà to techniki u ywane najcz Êciej podczas szkoleƒ i spotkaƒ do zbierania informacji zwrotnych od uczestników. Ich zaletà jest atwoêç przygotowania i ma a czasoch onnoêç. Metody te sà stosowane cz sto przy prowadzeniu ewaluacji dotyczàcej przebiegu szkoleƒ. Metody oceny W koƒcowej fazie procesu ewaluacji stosuje si ró norodne metody, których celem jest ocenianie efektów programu w odniesieniu do okreêlonych kryteriów. Najcz Êciej stosowane to: r Panel ekspertów Metoda ta polega na wykorzystaniu wiedzy szeregu niezale nych specjalistów w dziedzinie obj tej badaniem, którzy w oparciu o dost pne dokumenty i dane oceniajà efekty programu/projektu w kontekêcie okreêlonego kryterium ewaluacyjnego. Metoda ta jest przydatna we wszystkich typach ewaluacji z wyjàtkiem projektów innowacyjnych. r Benchmarking Benchmarking jest ocenianiem efektów programu/projektu poprzez porównanie ich z efektami podobnych dzia aƒ, które zosta y uznane i mogà s u yç jako przyk ad. W procesie porównania identyfikowane sà silne i s abe strony programu/projektu oraz poszukiwane sà nowe rozwiàzania, które mogà podnieêç jakoêç osiàganych celów. Metoda ta jest wykorzystywana g ównie w ewaluacji ex-post. Mo na jà stosowaç tak e w przygotowywaniu programów/projektów do realizacji r Analiza SWOT Analiza SWOT to analiza silnych (strenghts) i s abych (weaknesses) stron danego przedsi wzi cia oraz szans (opportunities) i zagro eƒ (threats), jakie wynikajà z czynników zewn trznych. Silne i s abe strony zostajà skonfrontowane z czynnikami, które sà poza kontrolà osób odpowiedzialnych za realizacj przedsi wzi cia, a które w pozytywny (szanse) lub negatywny (zagro enia) sposób mogà wp ywaç na wdra anie programu/projektu. Wa nà sprawà jest wydzielenie czynników, które mogà wp ywaç na rozwijanie silnych stron 13

14 Ewaluacja Projektów Programu Leonardo da Vinci I.7 projektu, na eliminowanie lub ograniczanie stron s abych, wykorzystywanie istniejàcych mo liwoêci i pojawiajàcych si szans oraz unikni cie przewidywanych zagro eƒ i niebezpieczeƒstw. Zastosowanie analizy SWOT ma szczególne znaczenie w ewaluacji ex ante, gdy pozwala na lepsze zaplanowanie programu/projektu. r Analiza kosztów i korzyêci Celem tej analizy jest zbadanie, w jakim stopniu realizacja programu jest po àdana z punktu widzenia potrzeb beneficjentów, sektora, kraju. Analizuje pozytywne i negatywne efekty programu (tak e te potencjalne), przypisujàc im wartoêç finansowà. Jest stosowana g ównie w ewaluacji ex ante. r Modele ekonometryczne Modele makroekonomiczne wykorzystywane sà do oszacowania wp ywu pomocy na funkcjonowanie ca ej gospodarki. Sà stosowane w ewaluacji ex ante i ex post du ych programów, obejmujàcych swoim zasi giem obszar regionu lub ca ego kraju. Powiàzanie monitoringu i ewaluacji Monitoring i ewaluacja stanowià powiàzanà grup zadaƒ i tworzà wspólny element realizacji projektu. Monitoring jest ciàg ym procesem systematycznego zbierania i analizowania iloêciowych i jakoêciowych informacji na temat wdra ania projektu w aspekcie finansowym i rzeczowym. Ma na celu badanie zgodnoêci realizacji projektu z jego za o eniami. Monitoring zbiera i rejestruje twarde informacje, takie jak liczb i status beneficjentów bioràcych udzia w projekcie, liczb modu ów szkoleniowych, godziny pracy personelu, stan realizacji projektu. Monitoring nie jest jednak jednoznaczny z ewaluacjà. Dane pochodzàce z monitoringu s u à do oceny prawid owoêci realizacji projektu, wykorzystywane sà w ewaluacji on going i do podejmowania w razie potrzeby dzia aƒ korygujàcych. Mogà te byç wykorzystane w ewaluacji koƒcowej projektu i spe niaç nast pujàce zadania: r zapewniç w aêciwe i przejrzyste zarzàdzanie projektem, r generowaç wskaêniki obrazujàce stopieƒ realizacji projektu, r zawieraç dane finansowe zwiàzane z realizacjà projektu, r zawieraç dane pochodzàce z ankietowania beneficjentów i innych uczestników projektu. Mo na uwa aç, e monitoring jest pierwotnym narz dziem raportowania. Sprawozdanie z monitoringu jest dokumentem przedstawiajàcym: r aktualny stan i przebieg realizacji projektu, r post p w realizacji planu merytorycznego, r wykorzystanie Êrodków finansowych oraz prognozy na nast pny okres sprawozdawczy. Zebrane dane same nie Êwiadczà o wartoêci projektu. Muszà byç interpretowane. Mo na wi c potraktowaç monitoring jako zalà ek i po yteczny wk ad do ewaluacji, która ma znacznie szerszy zakres. Ewaluacja wykorzystuje dane z monitoringu, by odpowiedzieç na pytanie, co si wydarzy o, jak to si wydarzy o i czy osiàgni to za o one w projekcie cele. Ewaluacja bierze tak e pod uwag inne dzia ania, które nie mogà byç mierzone, liczone, traktowane jako twarde fakty, np. poprawa w asnego wizerunku, nabranie pewnoêci siebie, zrozumienie kultury innego kraju itp. 14

15 II II.1 Strategia ewaluacji projektów Leonardo da Vinci Cele ewaluacji projektów Leonardo da Vinci Program Leonardo da Vinci zainicjowany zosta w 1994 roku, a jego druga faza realizowana by a w latach Obecnie realizowana, kolejna faza w ramach programu Uczenie si przez ca e ycie zaplanowana jest na lata Na poczàtku programu zwracano uwag na jakoêç raportu koƒcowego i sprawne zarzàdzanie projektem. W ostatnich latach coraz cz Êciej k adzie si nacisk na jakoêç projektów i ich rezultaty. Oznacza to, e ewaluacja projektów sta a si wa nym elementem ich realizacji. Podstawà do jej przeprowadzenia sà wytyczne zawarte w Decyzji Rady i Parlamentu Europejskiego, ustanawiajàcej program Uczenie si przez ca e ycie, a jej ramy okreêlone sà w Zaproszeniu do sk adania wniosków i Ogólnym przewodniku dla wnioskodawców 1. Dotyczà one zagadnieƒ, które ewaluacja powinna poruszaç, kryteriów, jakie stosuje, oraz celów, jakie ma spe niaç. Wynika to z konstrukcji projektów programu Leonardo da Vinci. KoniecznoÊç ewaluacji wynika z wytycznych, natomiast jej potrzeba pojawia si z ch ci poznania wiedzy na temat rozwoju projektu, mo liwoêci refleksji na temat dzia aƒ projektu, osiàgni ç, mo liwoêci wykorzystania doêwiadczeƒ z realizacji. Podstawowym celem ewaluacji projektu jest potrzeba zbadania stopnia osiàgni cia celów programu LdV, identyfikacji s abych stron projektu oraz wyciàgni cia wniosków na przysz oêç. Badanie ewaluacyjne powinno koncentrowaç si przede wszystkim na: kryteriach trafnoêci i spójnoêci projektu, poprawnoêci struktury logicznej projektu, w aêciwym doborze wskaêników pomiaru osiàgni ç projektu. Przedstawione w poprzednim rozdziale ogólne informacje na temat ewaluacji powinny byç pomocnym elementem dla promotorów w opracowaniu odpowiedniej dla projektu metodologii oraz podj cia kroków s u àcych ocenie swoich dzia aƒ, a tak e oceny wspólnych dzia aƒ realizowanych w grupie partnerskiej. Kilkuletnia ocena wniosków LdV MobilnoÊç sk adanych do NA pozwala na postawienie tezy, e promotorzy nie przywiàzujà du ej wagi do zagadnienia ewaluacji, uwa ajàc, e nie ma ona zasadniczego znaczenia dla realizacji projektu. Niniejszy rozdzia ma na celu wskazanie na korzyêci, które mo e przynieêç ewaluacja. Zwrócono w nim uwag na te elementy procesu ewaluacji, które sà najbardziej istotne dla osiàgni cia zamierzonych celów projektu, oraz na te, które w dotychczasowych wnioskach by y najs abiej przygotowane. Zaprezentowano tak e fragmenty niektórych wniosków, gdzie promotorzy w sposób jasny i konkretny pokazali, jak bioràc pod uwag cele i zasady programu LdV oraz potrzeby beneficjentów mo na przygotowaç dobry projekt, który jest atwo ocenny, czyli zawiera informacje, które mo na poddaç ewaluacji. Mamy nadziej, e publikacja stanie si tak e zaczàtkiem dyskusji na temat, jak sformalizowane zasady ewaluacji mogà byç prze o one na dzia ania praktyczne, wykorzystane w projektach Leonardo da Vinci. 1 Dokumenty te mo na znaleêç na stronach internetowych Narodowej Agencji Programu i Komisji Europejskiej za wyjàtkiem formularza wniosku, który dost pny jest na stronach internetowych Narodowej Agencji: 15

16 Ewaluacja Projektów Programu Leonardo da Vinci Przygotowujàc ewaluacj, nale y skoncentrowaç si na starannym opracowaniu procesu ewaluacyjnego, nast pnie na systematycznym Êledzeniu i ocenie prowadzonych dzia aƒ i rezultatów projektu. Pozwoli to na zbadanie, czy i w jakim zakresie osiàgni te b dà zaplanowane cele projektu. Podstawowym warunkiem do takiej oceny jest jasne okreêlenie celów projektu, pokazujàce ich zgodnoêç z celami programu Leonardo da Vinci i odnoszàce si do sformu owanych priorytetów wspólnotowych i krajowych. Cele szczegó owe programu Leonardo da Vinci na lata okreêlone w artykule Decyzji ustanawiajàcej program Uczenie si przez ca e ycie sà nast pujàce: Wspieranie uczestników kszta cenia i doskonalenia zawodowego w zdobywaniu i wykorzystaniu wiedzy, umiej tnoêci i kwalifikacji majàcych na celu u atwienie osobistego rozwoju; zwi kszenie szans na zatrudnienie w Polsce i na europejskim rynku pracy. Wspieranie udoskonalenia jakoêci i innowacyjnoêci w systemach, instytucjach i praktykach w dziedzinie kszta cenia i szkolenia zawodowego. Zwi kszanie atrakcyjnoêci kszta cenia i szkolenia zawodowego, mobilnoêci dla pracodawców i uczestników indywidualnych oraz u atwianie mobilnoêci pracujàcych praktykantów. Cele operacyjne programu Leonardo da Vinci okreêlone w artykule Decyzji ustanawiajàcej program Uczenie si przez ca e ycie brzmià: Poprawa pod wzgl dem iloêciowym i jakoêciowym ogólnoeuropejskiej mobilnoêci osób bioràcych udzia w poczàtkowym etapie szkolenia i kszta cenia zawodowego oraz w kszta ceniu ustawicznym, tak by zwi kszyç liczb sta y w przedsi biorstwach do co najmniej rocznie do koƒca okresu trwania programu. Poprawa pod wzgl dem iloêciowym i jakoêciowym wspó pracy pomi dzy instytucjami lub organizacjami oferujàcymi mo liwoêci kszta cenia, przedsi biorstwami, partnerami spo ecznymi i innymi w aêciwymi podmiotami w Europie. U atwianie rozwoju innowacyjnych praktyk w dziedzinie szkolenia i kszta cenia zawodowego na poziomie innym ni szkolnictwo wy sze oraz przenoszenia ich z jednego paƒstwa uczestniczàcego w programie do innych. Poprawa stopnia przejrzystoêci i uznawania kwalifikacji oraz kompetencji, w tym nabytych w drodze kszta cenia pozaformalnego i nieformalnego. Zach canie do nauki nowo ytnych j zyków obcych. Wspieranie tworzenia innowacyjnych, opartych na nowych technologiach treêci nauczania, us ug, metodologii uczenia si /nauczania oraz praktyk w zakresie uczenia si przez ca e ycie. W programie Leonardo da Vinci k adzie si du y nacisk na osiàganie celów jakoêciowych, nie tracàc z pola widzenia zaplanowanych w projekcie produktów i rezultatów. Bioràc pod uwag jakoêç wype nianych wniosków projektów mobilnoêci, wydaje si, e poj cia celów, rezultatów i produktów wymagajà bli szego wyjaênienia. NajproÊciej wyjaênia to logika 16

17 II Strategia ewaluacji projektów Leonardo da Vinci interwencji projektu, która ukazuje wewn trzny zwiàzek przyczynowo-skutkowy mi dzy prowadzonymi w projekcie dzia aniami i fizycznie mierzalnymi ich rezultatami. Te z kolei majà wp yw na osiàgni cie celu projektu. Osiàgni cie tego celu ma wprost przyczyniç si do zdobycie celu ogólnego programu. Mechanizm ten mo na przedstawiç w poni szy sposób: Dzia ania VProdukty VRezultaty VCele projektu VCele programu r Dzia ania (activities) w projekcie sà codziennoêcià niewymagajàcà bli szego okreêlenia, nale y zwróciç jednak uwag, czy mogà one doprowadziç do zamierzonego celu. r Produkty (outputs) projektu sà to wszystkie przedmioty materialne powsta e w trakcie realizacji projektu z zasobów przeznaczonych na dany projekt, tj. Êrodków finansowych oraz zasobów ludzkich, materialnych i organizacyjnych. Produkty sà odzwierciedleniem post pu w realizacji danego dzia ania. Sà mierzone w jednostkach fizycznych (np. liczba szkoleƒ, liczba osób, które otrzyma y nowe kwalifikacje). r Rezultaty (results) sà bezpoêrednimi efektami zrealizowanych dzia aƒ. Powinny byç osiàgni te w czasie trwania projektu i przyczyniajà si do osiàgni cia celów szczegó owych, a poprzez nie celów ogólnych programu. Rezultaty dostarczajà informacji o zmianach, jakie nastàpi y w wyniku wdro enia projektu. Sà mierzone w jednostkach fizycznych (lepsza znajomoêç j zyka obcego, zapoznanie si z nowymi technologiami, opracowanie materia ów dydaktycznych) lub jednostkach finansowych (zmniejszenie kosztów pracy, obni enie ceny Êwiadczonej us ugi). Rezultaty mogà byç zamierzone (zak adane w projekcie) lub niezamierzone (nieplanowane w projekcie). Rozró niamy tak e rezultaty twarde i mi kkie. r Rezultaty twarde sà to jasno zdefiniowane, policzalne korzyêci, które osiàgnà beneficjent projektu (np. zdobycie nowych kwalifikacji, uzyskanie mi dzynarodowego certyfikatu). Rezultaty te sà atwo rozpoznawalne i mierzalne. r Rezultaty mi kkie stanowià stadium przejêciowe na drodze do osiàgni cia rezultatów twardych. Mo na do nich zaliczyç: popraw umiej tnoêci, wzrost pewnoêci siebie, umiej tnoêç pracy w zespole, popraw umiej tnoêci komunikacyjnych. Istnieje du a trudnoêç w ich zdefiniowaniu oraz pomiarze, pomimo to mogà stanowiç g ówne rezultaty. Pomiar ich ma szczególne znaczenie w ewaluacji projektów realizowanych w ramach programu Leonardo da Vinci. r Cel szczegó owy (specific objective) projektu to fizyczny, bezpoêredni wp yw zrealizowanych dzia aƒ/uzyskanych rezultatów na bezpoêrednich beneficjentów, osiàgany po zakoƒczeniu realizacji projektu. Miarà (wskaênikiem) osiàgni cia celu projektu jest informacja o zmianach, jakie nastàpi y w wyniku wdro enia projektu u bezpoêrednich beneficjentów pomocy. Wskaêniki osiàgni cia celu szczegó owego mierzy si przewa nie jako wyraz zmiany stanu negatywnego na lepszy w porównaniu ze stanem bazowym np. w %. r Przez cele ogólne (overall objectives) projektu rozumie si d ugofalowe konsekwencje zrealizowanego przedsi wzi cia dla bezpoêrednich adresatów po zakoƒczeniu projektu, a tak e poêrednie konsekwencje dla innych adresatów. Cele ogólne odnoszà si do konsekwencji danego projektu wykraczajàcych poza natychmiastowe efekty dla bezpoêrednich beneficjentów, np. wp yw projektu na sytuacj spo eczno-gospodarczà 17

18 Ewaluacja Projektów Programu Leonardo da Vinci w pewnym okresie od zakoƒczenia jego realizacji, innowacyjnoêç w treêciach nauczania lub programach praktyk, wzrost poziomu poczucia bezpieczeƒstwa, wzrost aktywnoêci spo ecznoekonomicznej. Wp yw (outcome, impact) jest efektem zrealizowanego projektu w d u szej perspektywie czasowej. Szacowanie wp ywu dostarcza informacji o zmianach, jakie nastàpi y wskutek wdro enia projektu. Wp yw odnosi si równie do rezultatów i osiàgni cia celów ca ego programu. Dobre zrozumienie celów programu Leonardo da Vinci obrazuje wniosek projektu zaakceptowanego w przesz oêci do realizacji: Projekt realizuje jeden z celów Europejskiej Strategii Zatrudnienia, jakim jest równoêç szans w zakresie dost pu do pracy. Cz onkostwo Polski w Unii Europejskiej stawia przed naszym paƒstwem znaczàce wyzwania modernizacyjne. Sà one nast pstwem koniecznoêci przyj cia dorobku prawnego wspólnoty i wysokich standardów realizacyjnych. Zgodnie z obowiàzujàcym w Polsce i Unii Europejskiej prawem ywnoêciowym wszystkie przedsi biorstwa dzia ajàce w szeroko rozumianej bran y spo ywczej sà zobowiàzane wdro yç i stosowaç system Analizy i Zagro eƒ Krytycznych Punktów Kontroli HACCP. Prawodawstwo wymaga tak e stosowania standardów GMP (Dobrej Praktyki Produkcyjnej) oraz HGP (Dobrej Praktyki Higienicznej). Projekt stwarza m odzie y mo liwoêç zapoznania si z europejskimi standardami pracy w krajach, w których obowiàzujà one ju od wielu lat. Niweluje jednoczeênie przeszkody zwiàzane z mobilnoêcià zawodowà, którymi sà s aba znajomoêç j zyków obcych i brak przejrzystoêci kwalifikacji. Projekt odpowiada równie na potrzeby krajowe zawarte w strategii województwa, a zwiàzane z podniesieniem poziomu jakoêci i efektywnoêci kszta cenia. Cele innego projektu zosta y zdefiniowane w nast pujàcy sposób: Wprowadzenie innowacji w zakresie nauczania j zyka obcego dla potrzeb zawodowych na kierunku Udoskonalenie procesu nauczania pod kàtem przydatnoêci dla absolwentów podejmujàcych prac w ró nych krajach UE. Wymiana doêwiadczeƒ w zakresie programu nauczania, metodyki nauczania, rozk adu materia u wniesie nowe spojrzenie na programy j zykowe realizowane w naszym kraju. W projekcie wezmà udzia lektorzy j zyka angielskiego prowadzàcy zaj cia na kierunku... G ówny cel to rozwój zawodowy beneficjentów poprzez poznanie nowych metod kszta cenia nowych technik nauczania na ww. kierunku. Istnieje potrzeba dopasowania sposobu prowadzenia lektoratów na tym kierunku do tendencji ogólnoeuropejskich: nauczania j zyka obcego dla konkretnych zawodów w celu podniesienia konkurencyjnoêci naszych absolwentów na mi dzynarodowym rynku pracy oraz zwi kszenia ich mobilnoêci. Oczekuje si, e wymiana doêwiadczeƒ lektorów j zyków zaowocuje wprowadzeniem nowych metod na lektoratach wszystkich tych uczelni, pozwoli te na nawiàzanie kontaktów mi dzy ich wyk adowcami i m odzie à, poznawanie i przenikanie si ró nych kultur. 18

19 II Strategia ewaluacji projektów Leonardo da Vinci Z dostosowania metod nauczania na uczelni w kraju do europejskich standardów skorzysta m odzie na niej studiujàca w du ym procencie osoby z ma ych miejscowoêci i zaniedbanych kulturowo obszarów. Zwi kszy to ich szanse na pomyêlnà karier zawodowà. Porównanie procesu kszta cenia i programów przyczyni si do wykreowania nowych pomys ów. Analiza programów nauczania pozwoli na nawiàzanie wspó pracy i realizacj wymiany studentów i nauczycieli, w tym do projektów badawczych. II.2 II.3 KorzyÊci z dobrze zaplanowanej i przeprowadzonej ewaluacji Osiàgni cie za o onych celów projektu nie jest zadaniem atwym. Idea programu zak ada, e ka dy projekt powinien przyczyniç si do podniesienia jakoêci szkolenia i kszta cenia zawodowego w Europie. Mo liwe jest to poprzez uzyskanie wysokiej jakoêci rezultatów projektu. Systematyczna, dobrze zaplanowana i prowadzona ewaluacja jest wa nym narz dziem pomagajàcym w: r zaplanowaniu projektu, r w monitorowaniu projektu (przez Promotora i NA), r w identyfikacji s abych i mocnych stron projektu, zarówno w zakresie organizacji, jak i rezultatów projektu, r w opracowaniu raportów okresowych i koƒcowego, r w wykorzystaniu rezultatów oraz unikni ciu b dów przy realizacji przysz ych projektów, r w zaplanowaniu strategii upowszechnienia rezultatów. Ewaluacja mo e byç prowadzona w bardzo ró norodny sposób, w zale noêci od rodzaju projektu, okreêlonego celu, czasu, zakresu badania. Nie ma jednej gotowej recepty dla wszystkich ewaluacji. Ka dy projekt jest inny, niepowtarzalny, a wi c i ewaluacja wymaga indywidualnego podejêcia. Tym niemniej muszà byç spe nione podstawowe zasady odnoszàce si do wszystkich typów ewaluacji. Nale à do nich: planowanie ewaluacji, zbieranie i analiza danych oraz ich interpretacja w celu okreêlenia osiàgni ç projektu lub jego s abych punktów. Promotor zanim podejmie decyzje o ewaluacji, powinien rozwa yç nast pujàce kwestie: r Dlaczego i kiedy musi byç prowadzona ewaluacja? (To powinno byç rozwa one, zanim partnerzy projektu zdecydujà si na wspó prac ) r Co ma byç przedmiotem ewaluacji? Proces, program, wybrany obszar? r W jaki sposób i przez kogo b dzie przeprowadzona ewaluacja? Kiedy powinniêmy prowadziç ewaluacj projektu? Ewaluacja projektów Leonardo da Vinci powinna odbywaç si przed rozpocz ciem dzia aƒ (ex ante) w trakcie realizacji projektu (ocena bie àca on going) i po zakoƒczeniu (ex post). Z za o enia ewaluacja ex ante prowadzona jest przez Narodowà Agencj Programu i ma na celu selekcj wybranych do realizacji projektów. 19

20 Ewaluacja Projektów Programu Leonardo da Vinci By mieç pewnoêç, e wniosek zostanie zaakceptowany do realizacji, promotorzy powinni rozpoczàç planowanie ewaluacji niemal równoczeênie z podj ciem prac nad realizacjà projektu. Prowadzona przez promotora ewaluacja ex ante mo e pomóc w planowaniu i projektowaniu wniosku i mo e ustaliç etapy ewaluacji w czasie trwania ca ego cyklu projektu. Powinna byç zakoƒczona przed z o eniem wniosku do Narodowej Agencji Programu. Nale y pami taç, e wniosek nadajàcy si do oceny powinien jasno i konkretnie odnosiç si do potrzeb, na które odpowiada program. Cele projektu muszà byç zasadne, realistyczne i spójne ze wszystkimi elementami projektu. Promotor musi przekonaç NA, e jest w stanie ten projekt zrealizowaç. Dokumentami pomocnymi b dà wytyczne zawarte we wniosku oraz Przewodniku dla wnioskodawców. Nale y bardzo uwa nie przeêledziç kryteria jakoêciowe zawarte we wniosku i w oparciu o nie oceniç jakoêç przygotowanej propozycji. Mo na to zrobiç, wykorzystujàc np. analiz SWOT lub list kontrolnà do oceny jakoêci projektu. W obu przypadkach oprócz klasycznych wymiarów ewaluacji takich jak trafnoêç, skutecznoêç, efektywnoêç, u ytecznoêç, trwa oêç nale y koncentrowaç si na procesie, ocenie metod realizacji dzia aƒ, mo liwoêci w àczenia zaproponowanych dzia aƒ do polityki regionalnej lub krajowej, sposobie upowszechnienia dobrych praktyk. Mo na tu kierowaç si wskazówkami odnoszàcymi si do ewaluacji ex post, zadajàc sobie pytanie, czy tak zaplanowane dzia ania przyniosà zamierzone rezultaty i czy wniosek zawiera konkretne informacje b dàce podstawà do oceny. Cennà pomocà jest przeczytanie i ocena wniosku przez osoby, które b dà zaanga owane w realizacj projektu, ale nie bra y czynnego udzia u w jego przygotowaniu. Ewaluacja bie àca ma na celu Êledzenie rozwoju poszczególnych etapów projektu i pomoc w jego lepszej realizacji. Polega na systematycznej ocenie poszczególnych faz projektu lub okreêlonych zadaƒ. Pozornie zajmuje ona du o czasu, ale nale y pami taç, e jeêli jest prowadzona systematycznie, daje gotowy materia do ewaluacji koƒcowej. Materia do ewaluacji atwiej jest zebraç na goràco, gdy pod koniec projektu o wielu rzeczach si nie pami ta. Prowadzàc ewaluacj bie àcà projektu, nale y wziàç pod uwag nast pujàce aspekty: 1 Zarzàdzanie projektem, jego struktur i planowanie, 2 T o projektu i sytuacj wyjêciowà, 3 Zadeklarowane cele projektu, 4 Sposób osiàgni cia za o onych celów, 5 Feedback informacje zwrotne na temat poszczególnych etapów realizacji projektu. 1 Zarzàdzanie projektem, jego struktura i planowanie Zarzàdzanie i struktura projektu to podstawowy aspekt, który winien byç poddawany ocenie wst pnej, bie àcej i koƒcowej. Powinna ona dotyczyç nast pujàcych elementów: r Planowanie poszczególnych etapów, r Etapy procesu zarzàdzania, àcznie z pakietami roboczymi, r Zaplanowany harmonogram, r Podzia zadaƒ, 20

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja projektu szkoleniowego Międzykulturowe ABC

Ewaluacja projektu szkoleniowego Międzykulturowe ABC 1. Definicja obiektu 2. Cele ewaluacji 3. Zakres przedmiotowy 4.Zakres czasowy Szkolenia dla 50 urzędników zatrudnionych w różnych departamentach i wydziałach Urzędu Miasta Lublina, obecnie lub w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Charakterystyka przedmiotu badania W dniu 27 listopada 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 - Plan komunikacji

Załącznik nr 5 - Plan komunikacji 9 Plan działania Komunikacja w procesie tworzenia i wdrażania lokalnej strategii rozwoju jest warunkiem nieodzownym w osiąganiu założonych efektów. Podstawowym warunkiem w planowaniu skutecznej jest jej

Bardziej szczegółowo

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR.

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR. 1 Ocena formalna. Prowadzona jest przez CDR/WODR i odpowiada na pytania: 1. Czy wniosek zosta z ony przez partnera SIR. Negatywna ocena tego punktu skutkuje odrzuceniem wniosku? 2. Czy wniosek zosta z

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Załącznik nr 4 do SIWZ BZP.243.1.2012.KP Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Usługa polegająca na przygotowaniu i przeprowadzeniu badania ewaluacyjnego projektu pn. Rozwój potencjału i oferty edukacyjnej

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialni. Strategie społecznej odpowiedzialności w województwie opolskim

Społecznie odpowiedzialni. Strategie społecznej odpowiedzialności w województwie opolskim III Spotkanie Grupy Sterującej Ewaluacją I Monitoringiem Społecznie odpowiedzialni. Strategie społecznej odpowiedzialności w województwie opolskim Badanie w ramach projektu pn. Opolskie Obserwatorium Terytorialne

Bardziej szczegółowo

1 1 PODSTAWOWE INFORMACJE O PROJEKCIE

1 1 PODSTAWOWE INFORMACJE O PROJEKCIE Logo programu NAZWA PROGRAMU Numer (uzupełnia WST) Klasyfikacja Kod Interwencji (nadawany przez WST) Dział gospodarki 1 1 PODSTAWOWE INFORMACJE O PROJEKCIE 1.1. Tytuł : 1.2. Nazwa skrócona (akronim) 1.3

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r.

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie zatwierdzenia Systematyki kryteriów wyboru projektów

Bardziej szczegółowo

Human Resource. Benchmarking. Saratoga. Kompleksowa analiza kluczowych mierników efektywnoêci HR w Polsce

Human Resource. Benchmarking. Saratoga. Kompleksowa analiza kluczowych mierników efektywnoêci HR w Polsce Human Resource Benchmarking Kompleksowa analiza kluczowych mierników efektywnoêci HR w Polsce Pomiar efektywnoêci Zarzàdzania Kapita em Ludzkim Baza danych najwa niejszych wskaêników efektywnoêci HR Saratoga

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 27/2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 26 kwietnia 2012 roku

Uchwała Nr 27/2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 26 kwietnia 2012 roku Uchwała Nr 27/2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 26 kwietnia 2012 roku w sprawie Wewnętrznego Sytemu Zapewniania Jakości Kształcenia Na podstawie 9 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania Za cznik nr 13 Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania w obszarze: Efekty Oferta : Rodzice s partnerami szko y w projekcie: Bezpo rednie wsparcie rozwoju szkó poprzez wdro enie zmodernizowanego

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 (rok, za który sk ładane jest o świadczenie) DzialI Jako osoba odpowiedzialna za zapewnienie funkcjonowania adekwatnej,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM LEONARDO DA VINCI PROJEKTY MOBILNOŚĆI IVT, PLM & VETPRO

PROGRAM LEONARDO DA VINCI PROJEKTY MOBILNOŚĆI IVT, PLM & VETPRO Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe Ŝycie PROGRAM UCZENIE SIĘ PRZEZ CAŁE śycie PROJEKTY MOBILNOŚĆI IVT, PLM & VETPRO Warszawa, 10 listopada 2011 r. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

1.1. SPIS TREÂCI SEGREGATOR

1.1. SPIS TREÂCI SEGREGATOR Cz Êç 1, rozdzia 1, str. 1 1.1. Spis treêci segregator 1.1. SPIS TREÂCI SEGREGATOR 1. PRZEWODNIK 1.1. Spis treêci segregator 1.2. Spis treêci p yta CD 1.3. Wykaz piktogramów 2. ISO 9000 2.1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24.05.2012 r.

Warszawa, 24.05.2012 r. Relacje administracji rz dowej z otoczeniem na przyk adzie dwóch projektów realizowanych przez Departament S by Cywilnej KPRM Warszawa, 24.05.2012 r. Zakres projektów realizowanych przez DSC KPRM W latach

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG Realokacja rodków w ramach 4. osi priorytetowej PO IG dr Anna Kacprzyk Dyrektor Departamentu Funduszy Europejskich w Ministerstwie Gospodarki Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr 103/2012 Burmistrza Miasta i Gminy Skawina z dnia 19 czerwca 2012 r. PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO MÓDL SIĘ TAK, JAKBY WSZYSTKO ZALEśAŁO OD

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora nauki i innowacyjnych przedsiębiorstw w latach 2014-2020 - załoŝenia krajowego programu operacyjnego Marcin Łata Dyrektor Departamentu Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności

Bardziej szczegółowo

SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020. Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM

SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020. Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020 Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM SPR wprowadzenie Subregionalny Program Rozwoju do roku 2020: Jest instrumentem służącym wdrożeniu

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach w roku szkolnym 2013/2014 WYMAGANIE PLACÓWKA REALIZUJE KONCEPCJĘ PRACY Bełżyce 2014 SPIS TREŚCI: I Cele i zakres ewaluacji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS

PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS W AKADEMII MORSKIEJ W GDYNI ZASADY REALIZACJI 2010/2011 I. WSTĘP 1. Decyzję o przystąpieniu Uczelni do Programu Lifelong Learning (dawniej Sokrates) podejmuje Senat Uczelni.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi.

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. CEL EWALUACJI: PRZEDMIOT EWALUACJI: Skład zespołu: Anna Bachanek

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ. Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA. Edycja 2014

PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ. Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA. Edycja 2014 PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA Specjalność: PSYCHOLOGIA DIALOGU MIĘDZYLUDZKIEGO Studia: STACJONARNE/ NIESTACJONARNE I. ORGANIZACJA PRAKTYKI Edycja 2014 1. Praktyka zawodowa na

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG LP Działanie Poprzednie brzmienie Aktualne brzmienie 1. 1.4-4.1 Projekt obejmuje badania przemysłowe i/lub prace rozwojowe oraz zakłada wdroŝenie

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

Działania bieżące 1. Opiniowanie planowanych działań władz Wydziału dotyczących jakości kształcenia.

Działania bieżące 1. Opiniowanie planowanych działań władz Wydziału dotyczących jakości kształcenia. Komisja ds. Krajowych Ram Kwalifikacji i Komisja Programowa, poprzez realizację swoich działań, przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania WSZJK. Do zadań Komisji ds. Krajowych Ram Kwalifikacji w

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 1 Pytanie nr 1: Czy oferta powinna zawierać informację o ewentualnych podwykonawcach usług czy też obowiązek uzyskania od Państwa

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY W LIDZBARKU WARMIŃSKIM

POWIATOWY URZĄD PRACY W LIDZBARKU WARMIŃSKIM I. Informacja o naborze wniosków INFROMACJA DLA PRACODAWCÓW!!! W związku z realizacją projektu systemowego Aktywność drogą do sukcesu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Poddziałanie 6.1.3 współfinansowanego

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Biuro Karier Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, zwane dalej BK EWSPA to

Bardziej szczegółowo

Zamierzenia województwa pomorskiego w zakresie wsparcia kształcenia ogólnego w RPO 2014-2020 UMWP DEFS Z-ca Dyrektora Kamila Siwak

Zamierzenia województwa pomorskiego w zakresie wsparcia kształcenia ogólnego w RPO 2014-2020 UMWP DEFS Z-ca Dyrektora Kamila Siwak Zamierzenia województwa pomorskiego w zakresie wsparcia kształcenia ogólnego w RPO 2014-2020 UMWP DEFS Z-ca Dyrektora Kamila Siwak Warszawa, dn. 04.04.2013 r. WARSZTATY EFS- PODSUMOWANIE I WNIOSKI W OBSZARZE

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z II warsztatów

Sprawozdanie z II warsztatów Sprawozdanie z II warsztatów 28 lutego 2015 roku odbyły się drugie warsztaty w ramach projektu realizowanego przez Stowarzyszenie Warnija w partnerstwie z Gminą Olsztyn, Forum Rozwoju Olsztyna OLCAMP,

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenia dla placówek. Profilaktyka w szkole jako przykład systemowych rozwiązań we współpracy szkoły, poradni i ODN

Rozporządzenia dla placówek. Profilaktyka w szkole jako przykład systemowych rozwiązań we współpracy szkoły, poradni i ODN Profilaktyka w szkole jako przykład systemowych rozwiązań we współpracy szkoły, poradni i ODN Akty prawne Konstytucja Rzeczpospolitej Kodeksy Ustawy Rozporządzenia O DOBRĄ JAKOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 013/014 Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Przedszkole nr 5 im. JASIA i MAŁGOSI w Wałczu

Przedszkole nr 5 im. JASIA i MAŁGOSI w Wałczu Projekt pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez wdrożenie zmodernizowanego systemu doskonalenia nauczycieli w powiecie wałeckim Priorytet III Działanie 3.5 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 52 4681 Poz. 421 421 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie sta u adaptacyjnego i testu umiej tnoêci w toku post powania o uznanie kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

Kliknij, aby dodać tytuł prezentacji

Kliknij, aby dodać tytuł prezentacji Wsparcie kształcenia zawodowego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020. Kliknij, aby dodać tytuł prezentacji Żyrardów, 31 maja 2016 r. Departament Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Projekt i etapy jego realizacji*

Projekt i etapy jego realizacji* dr Ewa Lasecka-Wesołowska esołowska,, MGPiPS Projekt i etapy jego realizacji* *Na podstawie materiałó łów w Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich (Lemtech Consulting/RTI) Co to jest projekt Projekt -

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Departament Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Opole, 10 grudnia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UCZESTNICTWA W ZADANIU STAŻE ZAWODOWE DLA UCZNIÓW "

REGULAMIN UCZESTNICTWA W ZADANIU STAŻE ZAWODOWE DLA UCZNIÓW REGULAMIN UCZESTNICTWA W ZADANIU STAŻE ZAWODOWE DLA UCZNIÓW " 1 Zadanie adresowane jest do uczniów wyrażających chęć nabywania i poszerzania swoich umiejętności zawodowych uczących się w technikum lub

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku.

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Rada Nadzorcza zgodnie z treścią Statutu Spółki składa się od 5 do 9 Członków powoływanych przez Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym.

Bardziej szczegółowo

Instrument oceny 360 stopni zgodny z naukową metodologią, to jest możliwe! Analiza przypadku

Instrument oceny 360 stopni zgodny z naukową metodologią, to jest możliwe! Analiza przypadku Instrument oceny 360 stopni zgodny z naukową metodologią, to jest możliwe! Analiza przypadku dr Victor Wekselberg, Senior Konsultant Mirosława Achinger, Prezes Mispol SA Plan wystąpienia 1. Czym jest kwestionariusz

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji i uczestnictwa w projekcie Be leader in English bądź nim i Ty. 1 Informacje o Projekcie

Regulamin rekrutacji i uczestnictwa w projekcie Be leader in English bądź nim i Ty. 1 Informacje o Projekcie Załącznik do Zarządzenia nr 38/14 z dnia 08.09.2014 r. Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursynów m.st. Warszawy Regulamin rekrutacji i uczestnictwa w projekcie Be leader in English bądź nim

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA

DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH. realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA DZIENNIK UCZESTNIKA PRAKTYK ZAWODOWYCH realizowanych dla nauczycieli i instruktorów kształcących w zawodzie TECHNIKA LOGISTYKA HANDEL I REKLAMA W PRAKTYCE PILOTAŻOWY PROGRAM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU INSTYTUCJI SZKOLENIOWYCH DO PRZEPROWADZENIA SZKOLEŃ

KRYTERIA WYBORU INSTYTUCJI SZKOLENIOWYCH DO PRZEPROWADZENIA SZKOLEŃ Powiatowy Urząd Pracy w Rzeszowie KRYTERIA WYBORU INSTYTUCJI SZKOLENIOWYCH DO PRZEPROWADZENIA SZKOLEŃ Rzeszów 2014 r. 1. Niniejsze kryteria opracowano w oparciu o: POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 - Ustawę dnia

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 29/11/15

Zarządzenie nr 29/11/15 Zarządzenie nr 29/11/15 a Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Sulechowie z dnia 30 marca 2012 r. w sprawie: wdrożenia procedury Zasady prowadzenia w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Sulechowie Na

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N rekrutacji i uczestnictwa w projekcie systemowym : Teraz czas na Ciebie realizowanym przez : O rodek Pomocy Spo ecznej w Rozprzy

R E G U L A M I N rekrutacji i uczestnictwa w projekcie systemowym : Teraz czas na Ciebie realizowanym przez : O rodek Pomocy Spo ecznej w Rozprzy R E G U L A M I N rekrutacji i uczestnictwa w projekcie systemowym : Teraz czas na Ciebie realizowanym przez : O rodek Pomocy Spo ecznej w Rozprzy Program Operacyjny Kapita Ludzki Priorytet VII Promocja

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji i udziału w projekcie

Regulamin rekrutacji i udziału w projekcie Regulamin rekrutacji i udziału w projekcie Nauczyciel na miarę czasów język angielski w wychowaniu przedszkolnej i zintegrowanej edukacji wczesnoszkolnej Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji

Bardziej szczegółowo

Regulaminu uczestnictwa w projekcie. Modernizacja kształcenia zawodowego w Małopolsce. Beneficjent: Województwo Małopolskie,

Regulaminu uczestnictwa w projekcie. Modernizacja kształcenia zawodowego w Małopolsce. Beneficjent: Województwo Małopolskie, Regulaminu uczestnictwa w projekcie Modernizacja kształcenia zawodowego w Małopolsce Beneficjent:,, Biuro ds. Realizacji Projektu Modernizacja kształcenia zawodowego w Małopolsce Partner: Powiat Wadowicki

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

ZAPRASZA DO SKŁADNIA OFERT

ZAPRASZA DO SKŁADNIA OFERT Tytuł projektu: Przygotowanie Planu Rozwoju Eksportu przez Godzikowice, dnia 18.11.2015 r. Zapytanie ofertowe z siedzibą przy ul. Stalowej 7-9 w Godzikowicach (kod pocztowy ), Tel. 71 313 95 18, NIP: 9121654900,

Bardziej szczegółowo

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą:

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą: Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 2/2015 Dyrektora Szkoły Podstawowej nr 1 w Radzyniu Podlaskim z dnia 27 lutego 2015 r. Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej w Szkole Podstawowej nr 1 im. Bohaterów

Bardziej szczegółowo

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r.

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. Zaproszenie do składania informacji dotyczących organizacji szkolenia Spawanie metodą 111 (ręczne spawanie łukowe) i spawanie metodą 311 (spawanie acetylenowo-tlenowe)

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA w projekcie Umiejętności bez granic doskonalenie kwalifikacji zawodowych na praktykach zagranicznych

REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA w projekcie Umiejętności bez granic doskonalenie kwalifikacji zawodowych na praktykach zagranicznych REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA w projekcie Umiejętności bez granic doskonalenie kwalifikacji zawodowych na praktykach zagranicznych Projekt realizowany w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Budowa elektronicznej administracji w ramach POIG Konferencja podsumowuj realizacj projektu pn. E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjno

Bardziej szczegółowo

PROJEKTY FINANSOWANE ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ

PROJEKTY FINANSOWANE ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ PROJEKTY FINANSOWANE ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ AKTUALNOŚCI PERSPEKTYWA FINANSOWA 2004 2006 PERSPEKTYWA FINANSOWA 2007 2013 PERSPEKTYWA FINANSOWA 2014 2020 INNE STRONY DOTYCZĄCE ŚRODKÓW UNIJNYCH PERSPEKTYWA

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

Poddziałanie 6.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia oraz podnoszenie poziomu

Poddziałanie 6.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia oraz podnoszenie poziomu ZAWODOWY START Poddziałanie 6.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia oraz podnoszenie poziomu aktywności zawodowej osób bezrobotnych Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Matematyka-nic trudnego!

Matematyka-nic trudnego! Dział II Opis przedmiotu zamówienia Przedmiotem zamówienia Usługa zarządzania projektem, w charakterze Specjalisty ds. przygotowania wniosków o płatność, w ramach projektu pn.: Matematyka-nic trudnego!

Bardziej szczegółowo

Regulamin uczestnictwa w projekcie. Modernizacja kształcenia zawodowego w Małopolsce. Beneficjent: Województwo Małopolskie,

Regulamin uczestnictwa w projekcie. Modernizacja kształcenia zawodowego w Małopolsce. Beneficjent: Województwo Małopolskie, Regulamin uczestnictwa w projekcie Modernizacja kształcenia zawodowego w Małopolsce Beneficjent:,, Biuro ds. Realizacji Projektu Modernizacja kształcenia zawodowego w Małopolsce Partner: Realizator 1.

Bardziej szczegółowo

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi Agnieszka Wróblewska RAZEM JESTEŚMY NAJSILNIEJSI WDROŻENIE MODELU WSPÓŁPRACY W 6 GMINACH POWIATU ŁUKOWSKIEGO Projekt zakłada wdrażanie na poziomie gminy

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców

Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców Autor: R.P. / IPO.pl 18.07.2008. Portal finansowy IPO.pl Przeciętnemu Polakowi dotacje unijne kojarzą się z wielkimi inwestycjami infrastrukturalnymi oraz dopłatami

Bardziej szczegółowo

Koszty bezpośrednie rozliczane w ramach PO KL

Koszty bezpośrednie rozliczane w ramach PO KL Koszty bezpośrednie rozliczane w ramach PO KL - stawki jednostkowe - Stawka jednostkowa to kwota (stawka) należna za daną usługę, której wysokość jest określona przez Instytucję Zarządzającą w załącznikach

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej

Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej Europejski Dzień e-aktywności Obywatelskiej Przekaż swoją opinię Unii Europejskiej! Projekt dofinansowany w ramach programu Europa dla Obywateli Unii Europejskiej POWITANIE Dlaczego dobrze, że tu jestem?

Bardziej szczegółowo

I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

I. POSTANOWIENIA OGÓLNE Regulamin Rady Pedagogicznej Technikum, Zasadniczej Szkoły Zawodowej, Szkoły Policealnej i Technikum Uzupełniającego w Zespole Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w Mokrzeszowie I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Warszawa, dnia 03 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Działając na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Priorytetu VIII i IX

Priorytetu VIII i IX Możliwo liwości wsparcia w ramach Priorytetu VIII i IX Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Urząd d Marszałkowski w Łodzi Departament ds. PO Kapitał Ludzki Instytucja Pośrednicz redniczącaca Łęczyca, 2.04.2012

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UCZESTNICTWA W PROJEKCIE

REGULAMIN UCZESTNICTWA W PROJEKCIE REGULAMIN UCZESTNICTWA W PROJEKCIE Tytuł: Szkoła nowych możliwości rozwijamy pasje i talenty Postanowienia ogólne 1 1. Niniejszy Regulamin określa zasady uczestnictwa w Projekcie Pt. Szkoła nowych możliwości

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji i uczestnictwa uczniów do działań projektu Za rękę z Einsteinem edycja II

Regulamin rekrutacji i uczestnictwa uczniów do działań projektu Za rękę z Einsteinem edycja II Regulamin rekrutacji i uczestnictwa uczniów do działań projektu Za rękę z Einsteinem edycja II 1 Wstęp 1. Regulamin określa warunki udziału beneficjentów ostatecznych (uczestników projektu) w projekcie

Bardziej szczegółowo

1. Reforma procesu kształcenia jako filar linii programowej PSRP

1. Reforma procesu kształcenia jako filar linii programowej PSRP 1. Reforma procesu kształcenia jako filar linii programowej PSRP Stanowisko PSRP w sprawie pilnego nadania priorytetu pracom nad Krajową Ramą Kwalifikacji (marzec 2009) Wystąpienie Przewodniczącego PSRP

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REKRUTACJI UCZESTNIKÓW PROJEKTU

REGULAMIN REKRUTACJI UCZESTNIKÓW PROJEKTU REGULAMIN REKRUTACJI UCZESTNIKÓW PROJEKTU Projekt Comenius o numerze 2011-1-ES1-COM06-35030 8 i tytule EUROFACE" realizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach programu Uczenie się

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków IV Ogólnopolska Konferencja Normalizacja w Szkole Temat wiodący Normy wyrównują szanse Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego Łódź, ul. Kopcińskiego 29 Normy szansą dla małych

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA WYPEŁNIANIA SPRAWOZDANIA CZĘŚCIOWEGO LUB KOŃCOWEGO

INSTRUKCJA WYPEŁNIANIA SPRAWOZDANIA CZĘŚCIOWEGO LUB KOŃCOWEGO INSTRUKCJA WYPEŁNIANIA SPRAWOZDANIA CZĘŚCIOWEGO LUB KOŃCOWEGO z realizacji zadania publicznego realizowanego na mocy Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873

Bardziej szczegółowo

Praca. DEPARTAMENT ds. ROZWOJU RYNKU PRACY. Kraków 2006 rok Anna Florczyk. zarezerwowane dla kobiet. Opracowanie DMP MARR S.A.

Praca. DEPARTAMENT ds. ROZWOJU RYNKU PRACY. Kraków 2006 rok Anna Florczyk. zarezerwowane dla kobiet. Opracowanie DMP MARR S.A. DEPARTAMENT ds. ROZWOJU RYNKU PRACY Kraków 2006 rok Anna Florczyk Misja DRRP Efektywne i skuteczne wspieranie rozwoju społecznego i gospodarczego poprzez podejmowanie i realizowanie działań mających na

Bardziej szczegółowo

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez Szanowni Państwo, Mamy przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w usłudze szkoleniowodoradczej z zakresu zarządzania kompetencjami w MSP, realizowanej

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

STAN REALIZACJI REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA 2007-2013

STAN REALIZACJI REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA 2007-2013 STAN REALIZACJI REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA 2007-2013 2013 Kontekst KRAJOWEJ REZERWY WYKONANIA Bogdan Kawałko Dyrektor Departamentu Strategii i Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE OKE Kraków 2012 Zadanie egzaminacyjne zostało opracowane

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE Legnica, dnia 22.05.2015r. ZAPYTANIE OFERTOWE na przeprowadzenie audytu zewnętrznego projektu wraz z opracowaniem raportu końcowego audytu w ramach projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH Załącznik Nr 5 Do Regulaminu okresowych ocen pracowników Urzędu Miasta Piekary Śląskie zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych, w tym kierowniczych stanowiskach urzędniczych oraz kierowników gminnych

Bardziej szczegółowo

NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Wolsztyn

NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Wolsztyn .... pieczęć firmowa wnioskodawcy..., dnia... NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Wolsztyn WNIOSEK o przyznanie środków z Krajowego Funduszu Szkoleniowego Podstawa prawna: 1) Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r.o promocji

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznej

Raport z ewaluacji wewnętrznej Raport z ewaluacji wewnętrznej w Szkole Podstawowej nr 213 i Gimnazjum Publicznym Nr 49 w Łodzi ROK SZKOLNY 2014/1015 Wpływ zastosowania technologii informatycznych na podniesienie poziomu zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego CZĘŚĆ I - DANE OSOBOWE (*wypełnienie obowiązkowe) imię i nazwisko*: tel. / faks: e-mail*: wyrażam

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie pedagogiczne

Przygotowanie pedagogiczne Przygotowanie pedagogiczne Informacje o usłudze Numer usługi 2016/04/08/7405/7773 Cena netto 3 700,00 zł Cena brutto 3 700,00 zł Cena netto za godzinę 13,31 zł Cena brutto za godzinę 13,31 Możliwe współfinansowanie

Bardziej szczegółowo