Magiczna moc słowa w polskiej kulturze ludowej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Magiczna moc słowa w polskiej kulturze ludowej"

Transkrypt

1 ANNA ENGELKING Magiczna moc słowa w polskiej kulturze ludowej Ludowe rytuały słowne, takie jak błogosławieństwo, klątwa, zamawianie chorób i inne, łączy i zarazem wyróżnia spośród innych, codziennych zachowań słownych pewna szczególna cecha: magiczne traktowanie języka, które wyrasta z przekonania (najczęściej nieuświadamianego), że słowo ma moc. Co jest źródłem tego przekonania i jak się ono pojawia? Spróbuję odpowiedzieć na to pytanie, pokazując na wybranych przykładach 1 magicznych zachowań słownych niektóre cechy ich struktury i mechanizmy ich działania. Znak językowy, dzięki swojej binarnej strukturze (s i g n i f i a n t i s i g n i f i é) pośredniczy między rzeczywistością fizyczną a sferą myśli między materialną a duchową stroną świata. Związek między tymi dwoma aspektami znaku jest oczywiście arbitralny; kultura ludowa jednak widzi go inaczej. Tu jest on naturalny. Dzięki temu sam znak językowy nabiera materialności; jest coraz mniej abstrakcyjny, staje się rzeczą konkretną. Nie oznacza to bynajmniej, że tak rozumiane słowa przestają znaczyć po prostu nie pełnią wyłącznie funkcji semantycznej, lecz także pragmatyczną. Istnieją jednocześnie na abstrakcyjnym poziomie pojęć i konkretnym poziomie zdarzeń, grając dzięki temu rolę pośrednika między nimi. Ponieważ relacje między tymi trzema poziomami rzeczywiście są naturalne, a nie konwencjonalne, w kulturach, które tak je widzą, słowo i działania równoważą się całkowicie 2. Myślenie archaiczne postrzega znak jako część desygnatu, jako jedną z jego właściwości. Dlatego wypowiadając słowo przywołuje się nazwaną rzecz. Jest to jeden z przejawów ogólniejszego mechanizmu, który badacze magii nazwali prawem styczności (lub sympatii). Prawo to brzmi: rzeczy pozostające w kontakcie są lub pozostają zjednoczone 3. Analiza ludowych rytuałów słownych prowadzi do wniosku, że są one wytworami magicznej wizji świata, wyrosłej z przeświadczenia o powszechnej partycypacji. Jakiegokolwiek fragmentu rzeczywistości by się nie dotknęło, będzie to miało wpływ na jej całość jest więc zupełnie naturalne, że wypowiedziane słowa uobecnia desygnat. Warto przywołać w tym miejscu teoretyczną formułę alchemii: Jedno jest wszystkim i wszystko jest jednym. Oto jak ją komentuje Marcel Mauss: Jedno jest wszystkim i przez nie właśnie powstało wszystko. Jedno jest wszystkim i gdyby nie zawierało wszystkiego, wszystko nigdy by nie powstało. To wszystko, które zawiera się we wszystkim, to świat. Mówi się czasem, że świat jest jakby jednym zwierzęciem, którego części, bez względu na odległość

2 158 między nimi, są w sposób konieczny połączone. Wszystko tu się wzajemnie upodabnia i wszystko pozostaje we wzajemnej styczności. Ten rodzaj magicznego panteizmu zapewnia syntezę rozmaitych praw 4. Światopoglądu ludowego nie można oczywiście w całości nazwać systemem magicznym, ale niektóre jego elementy czy płaszczyzny kontynuują magiczną wizję świata. Należy do nich niewątpliwie słowo wypełnione mocą; oto, co o nim mówi znany fenomenolog religii, Gerardus van der Leeuw: Świat pierwotny i antyczny, w ogóle świat religijny, nie wie, co to puste słowa, words, words ; nigdy nie mówi: dość już słów, przystąpmy wreszcie do czynu a tęsknota, by nigdy już nie grzebać się w słowach jest mu obca. Nie bierze się to z mniejszego poczucia realności świata przeciwnie: to my sztucznie uczyniliśmy słowa pustymi, poniżyliśmy je sprowadzając do rzędu przedmiotów. Ale kiedy tylko zaczynamy rzeczywiście ż y ć (zamiast zajmować się naukową abstrakcją), wiemy znów, że słowo ma życie i moc, i to moc bardzo osobliwą 5. Motyw widzenia słowa jako rzeczywistości fizycznej pojawia się w ludowych wierzeniach, jest także dość znany w folklorze. Na przykład: Jeden z autorów średniowiecznych bez zdziwienia opowiada o tym, co zdarzyło się w cerkwi, w której księża śpiewali gromko i bez nabożności, sposobem gminnym : jedna z osób duchownych zauważyła, jak demon, stojąc na podwyższeniu, zbierał do dużego worka... głosy śpiewaków. W ten sposób naśpiewali oni pełny worek. Wokół mnicha, który miał zwyczaj drzemać w chórze klasztornym, kręciły się biesy, które przybrały postać świń i z chrząkaniem zbierały padające z ust śpiocha słowa psalmów, pozbawione błogosławieństwa. (...) Podobnie wyobrażał sobie śpiewy pieśni pewien głupi wieśniak, wspominany przez Jakuba z Vitry. Wybrał się on do pobliskiego miasta z zamiarem nakupienia kantylen, zbliżał się bowiem dzień świętego patrona jego osady. Znalazł się oszust, który sprzedał mu worek, napełniony wybornymi śpiewami pieśni. W rzeczy samej napuścił tam os, które w końcu pożądliły wszystkich zebranych przed kościołem 6. Innym tego typu motywem jest, wędrująca przez folklor i literaturę różnych narodów, opowieść o zamarzniętym słowie. Pisze o niej szczegółowiej Julian Krzyżanowski w Paralelach 7, tutaj więc przytoczę tylko krótkie streszczenie: Pewien pielgrzym zabłądził zimą wśród bezdrożnych skał. Nagle ujrzał sobola przemykającego szczeliną, zawołał tędy droga! i zamarzł. Gdy odmarzł na wiosnę, spostrzegł ze zdumieniem, że słowa jego porosły murawą i stworzyły napis, który ukazał mu przejście 8. Wiarę w materialność słowa dobrze oddaje ludowe życzenie żeby się twoje słowo w co nie obróciło 9, ostrzegające przed konsekwencjami pochopnie wypowiedzianych słów. Ma ono także swój negatywny odpowiednik: żeby się twoje słowo w gówno obróciło 10. A oto przykłady magicznych praktyk uprawianych w sądzie, świadczących o niewątpliwej przynależności słów do rzeczywistości fizycznej: Istnieją sposoby, przy pomocy których można unieszkodliwić ciężkie następstwa krzywoprzysięstwa. Gdy podczas przysięgi trzyma się w ustach kamyczek, który się następnie wypluwa, to razem z nim wypluwa się i fałszywą przysięgę. Do monety trzymanej pod językiem w czasie przysięgi przylgnie krzywoprzysięstwo, a krzywoprzysięzcy nic się nie stanie 11. Słowo, które jest bytem realnym, ma realną moc oddziaływania na świat fizyczny. Może powodować w nim zmiany, stwarzać nowe stany rzeczy. Światopogląd magiczny przypisuje słowu moc kreacyjną jest ona konsekwencją ontologicznego statusu słowa i charakteru jego związków z rzeczywistością. Słowo zawsze jest czarem: budzi niebezpieczną lub dobroczynną moc. (...) Słowo jest mocą decydującą. Kto wypowiada słowa, wprawia w ruch moce 12.

3 159 Kolberg zapisał następujące wierzenie: Na małe dziecko nie mówić ż a b a, bo nie urośnie 13. Bystroń opisał je obszerniej: Powszechnym wydaje się być unikanie słowa ż a b a, a to już dla obawy, by dzieci nie przestały róść i nie zostały takie małe jak żaby, już to, aby ustrzec je od choroby, tak nazywanej. Na Kujawach np. wierzą, że dziecko nie urośnie, jeśli się doń mówi pieszczotliwie ż a b u c h n o lub też gdy przy nim mówi się słowo ż a b a, ż a b k a. Przy małym dziecku nie wolno słowa tego wymawiać; gdy ktoś je powie, natychmiast matka czy mamka odczynia słowami: czosnek pod językiem, inaczej dziecku usta wewnątrz się opryszczą lub też język przyrośnie w kształcie żaby i dziecię będzie seplenić 14. Współcześnie znalazłam potwierdzenie tego wierzenia w Białostockim; jeden z informatorów powiedział mi: Nie można mówić ż a b a na dzieci, mądry człowiek tego nie powie. Nie wolno tak mówić, bo to dzieciak; jaka on tam żaba. Żaba to żaba, a dzieciak to dzieciak 15. Słowo jest związane z desygnatem w sposób naturalny, nie może tu być mowy o jakiejkolwiek umowności ( żaba to żaba, a dzieciak to dzieciak ). Dlatego, jeżeli użyjemy nazwy wobec niewłaściwego desygnatu, pociągnie to za sobą nieodwracalne skutki: rzecz zacznie nabierać cech tej nazwy, której w stosunku do niej użyto. Magiczne prawo sympatii jest nieubłagalne... Moc działa sama z siebie, automatycznie, i dlatego należy wypowiadać słowa tylko w odpowiednich sytuacjach w przeciwnym razie sprowokuje się niepożądane skutki. I odwrotnie aby nie doprowadzić do niechcianych czy niebezpiecznych skutków, należy unikać słów, które mogą je wywołać. Tabu językowe jest więc oczywistą konsekwencją wiary w stwórczą moc słowa. Świadczy o tym np. szesnastowieczne przysłowie nie mień octu piwo warząc 16 wypowiedzenie słowa o c e t przy warzeniu piwa może sprawić, że piwo skwaśnieje, czyli nabierze właściwości octu. Przekonanie o spełnieniu się słów jest do dzisiaj żywe w polskiej kulturze ludowej; przedstawiając poniżej wątki wierzeniowe i opowiadania wyrażające to przekonanie, będę się starała, przez ich analizę, ukazać, jakie uwarunkowania sprawiają, że słowo działa i powoduje takie, a nie inne skutki. Analiza wyłącznie językowa nic by tu nie dała; ten splot faktów kulturowych i językowych, jakim jest fenomen magicznej mocy słowa, wymaga badania aktów mowy jako struktur usytuowanych 17 struktur zanurzonych w szeroko rozumianych uwarunkowaniach sytuacyjnych. Mówiąc o chorobach (wyrzutach, krostach) innej osoby, nie pokazywać po sobie, w którym miejscu tamta miała, bo się zrobią w tym miejscu, gdzie się pokaże 18. W opisanej tu sytuacji słowom towarzyszą pewne określone gesty. Można więc chyba stwierdzić, że spełnienie się działań werbalnych jest tutaj uwarunkowane działaniami fizycznymi. Bez nich słowo nie miałoby mocy kreującej. Na Zwiastowanie przeważnie bociany przylatują, to już dzieci krzyczą: Bocian, kiszka, przynieś mi braciszka! Matka ile się naklęła! 19 Tutaj słowo ma moc spełnienia się dzięki temu, że zostaje wypowiedziane w szczególnym czasie (Zwiastowanie, czas święta) i w stosunku do niezwykłego adresata, jakim jest bocian ptak związany z kultem życia i płodności. Matka może więc mieć zupełnie realne podstawy do obaw, że życzenie wypowiedziane przez dzieci spełni się dlatego na nie krzyczy. Dawniej tak było, że jak matka albo ojciec powiedzieli dziecku: t y k o n i u, t y k o b y ł o, p s i e, k o c i e to mu się tak stało 20. Moja teściowa opowiadała: Kiedyś na Wólce był leśniczy. Miał takie pare koni i dubeltówkie. A matka była bardzo religijna. I matka do kościoła, a on na polowanie. Brał te psy i te dubeltówkie i już jechał na te polowanie. A matka prosiła, żeb on szedł do kościoła. A ten syn nie posłuchał. Usiadł w tą bryczkie i te pare koni założył i tych dwa psy i pojechał. Wyjeżdża, a matka mówi: Żebyś ty się obrócił w kamień! I jest ten

4 160 kamień. Para koni, bryczka, dwa psy i człowiek. A jak zaczeli rwać tego kamienia (już długo po tym, jak sie to stało), bo chcieli rozbić, to krew wytrysnęła 21. Opowiadali, że był jeden parobek, co miał takie przysłowie, że każdemu powiedział: Żeby cie ziemia nie przyjena! No i umarł. Jak go chowali, to go ziemia wyrzucała. Co go pochowali, to na drugi dzień już na wierzchu leżał. Dopiero go na wodę puścili, to go dopiero woda wzięła 22. Każda z powyższych trzech relacji mówi o zdarzeniach, które rozgrywają się kiedyś, dawniej, o których opowiadali po prostu o faktach mitycznych (każdy z nich jest zresztą dość dobrze znany w folklorze). Mamy tu do czynienia z czasem mitycznym, z czasem początków, w którym słowo stawało się ciałem. Oprócz szczególnego czasu bardzo ważny jest tu także szczególny związek między nadawcą i odbiorcą magicznych słów. Klątwy rzucane przez rodziców na dzieci spełniają się, natomiast przekleństwa parobka wracają do niego najwidoczniej kierował je pod niewłaściwy adres i nie miał wystarczającej mocy, żeby przeklinać innych. Nie bez znaczenia jest także sytuacja, w której pada brzemienne w skutki słowo to sytuacja nietypowa, nieharmonijna, zakłócona czyimś nieposłuszeństwem, złymi intencjami czy niezgodną ze społecznym ideałem postawą moralną (przypadek bezbożnego leśniczego i niesłusznie przeklinającego parobka). W takiej sytuacji, którą można porównać do przeciwstawiającego się społecznemu kosmosowi chaosu, szczególnie łatwo budzą się złe moce. Przyjrzyjmy się jeszcze szczególnemu nadawcy magicznych słów. Tutaj jeden, on takim był bandziorem, on ludzi mordował, to jego matka jego zaklęła, powiedziała: Zeby ty sie nicego nie dorobił! I nic sie nie dorobił 23. W jednym miejscu była wydana córka za mąż, były dzieci, a te stare za ten majątek to by jak najdłużej ciągnąć te zyski. Tamta już się chciała usamodzielnić, zaczęła się kłócić oddajcie majątek a ta stara mówi: Bodajś się zatrzęsła ze swojemi dziećmi! Potem się te dzieci trzęsły tak, aż było strach patrzeć. To była faktycznie prawda, moi rodzice o tym mówili 24. Słowa matki wypowiadane do niedobrego dziecka spełniają się co do joty. Związek między matką a dzieckiem jest bowiem najsilniejszym z ludzkich związków: matka daje życie i dlatego dziecko winno jest jej szczególny szacunek i posłuszeństwo. Jeśli sprzeniewierzy się matce czy łączącym z nią więzom a więc w najszerszym rozumieniu samemu życiu matka, rzucając klątwę, symbolicznie zabiera życie, które dała. Kiedyś, jak jechali na chrzest, to po drodze do karczmy wstępowali, a potem w kościele mówili c h c ę m a r y zamiast w i a r y. I byli mary, upiory, chodzili nocną porą, po koniach jeździli. Bo ludzie pijani podawali dzieci do chrztu. Teraz akuratny człowiek musi zajechać, żeby wymawiał za księdzem jak trzeba, nie z m o r a ś, tylko z d r o w a ś M a r i o 25. Tutaj znowu słowo spełnia się w czasie mitycznym (k i e d y ś jest przeciwstawieniem t e r a z j u ż n i e...). Na jego moc składają się jednak także i inne elementy: przede wszystkim pada ono podczas obrzędu, a poza tym nadawca słów jest pod wpływem alkoholu polskiego halucynogenu. Słowa m a r a i z m o r a, jako nazwy demonicznych istot z groźnej sfery sacrum, mogą być szczególnie fatalne w skutkach. Niebezpieczna moc tkwi tu bowiem w samych słowach i działa sama z siebie. Jest tak silna, że automatycznie przywołuje desygnat, zupełnie niezależnie nie tylko od intencji, ale nawet od woli mówiącego. Można by powiedzieć, że zmorze wystarczy tylko usłyszeć swoje imię nieważne, czy wypowiedziane celowo, czy przypadkiem i już się pojawia. Kolberg zanotował: Opowiadania o napastowaniu zmory odbywają się tylko po cichu; nigdy o tem głośno nie

5 161 mówią, aby jej sobie nie narazić 26 aby zmora nie usłyszała i nie przyszła. Przypomnijmy: kto wypowiada słowa, wprawia w ruch moce Niezależność działania słów od intencji wypowiadającego je, a nawet sprzeczność z tymi intencjami, jest szczególnie silnie podkreślona w następującym opowiadaniu: Opowiadali ludzie, że jeden trzy razy sąsiada spalił i potem pokutował (po śmierci). Przyszedł do tego, którego spalił, i mówi, żeby mu tamten wybaczył, to przestanie pokutować. Ale tamten odpowiada: Jakbyś mnie raz spalił, tobym ci wybaczył, jakbyś mnie dwa razy spalił, to też bym ci wybaczył, ale żeś mnie trzy razy spalił, to ty idź do diabła i mi głowy nie zawracaj! O n t e g o n i e c h c i a ł, a l e j a k t o p o w i e d z i a ł, to jak się wiatr nie zerwie, diabeł przyleciał i tego pokutującego zabrał 28. Takie niezamierzone wywołanie siły nieczystej to motyw bardzo popularny w folklorze, często spotykany w polskiej literaturze ludowej 29. Słowo diabeł i inne nazwania sacrum zawierają największe natężenie mocy. Dlatego już samo wypowiedzenie imienia sacrum wystarczy, aby się ono uobecniło, nie trzeba tu żadnych dodatkowych działań. Pełne mocy działanie słowne można klasyfikować stosując kryterium stopnia wypełnienia mocą. Działania te układałyby się na osi, na której jednym biegunie moc jest tak wielka, że działa sama z siebie, a na drugim zaś słowu towarzyszyć już muszą pewne dodatkowe, wzmacniające zabiegi rytualne, wykonywane świadomie. Ten drugi biegun prowadzi aż do konwencji, w której nie ma żadnej mocy: moc w samym moc słowa zale- konwencja słowie żna od rytuału nie ma mocy A oto przykłady świadomego i celowego wywoływania słowem mocy tamtego świata: Diabła wywołać dawniej można było powiedział mi informator z Białostockiego i podał parafrazę formuły wywołującej go Przyjdź duchu nieczysty, abra makabra, fokus marokus, ukaż się diable na fokus marokus, komentując ją: Takie byle co mówili, i dodając: robili to źli ludzie 30. Kolberg zanotował: Używają nad złapanym gadem szeptów, żegnania i modłów, dodając za antyfonę: gadu, gadu, nie wypuszczaj jadu! Takie szepty, modły i dodatki rymowanych wyrażeń u m i e j ę t n o ś c i ą z a k l i n a n i a n a z y w a j ą 31. Umiejętność zaklinania wprowadza nas już na teren klasycznej magii. Mamy tu do czynienia z czarownikiem z osobą wtajemniczoną, która, dzięki znajomości specjalnej formuły słownej i towarzyszącego jej rytuału, może nawiązywać kontakt z mocą. Robi to w konkretnym celu; może on być zarówno zły (tak było w przypadku wywoływania diabła, typowym rytuale czarnej magii), jak i dobry (tak jest przede wszystkim w magii leczniczej). Formuły, które wypowiada wykonawca rytuału, wyrażone są w specjalnym, magicznym języku, którego podstawową funkcją jest spełniająca moc słów. Dlatego formuła może być nawet niezrozumiała ( takie byle co mówili czyli słowa nie liczące się w świecie profanum, liczące się natomiast w sferze sacrum), zawsze natomiast ma określoną, niezmienną i poetycko uformowaną szatę słowną, jest trzymana w tajemnicy i może być przekazana tylko wybranym. Informatorzy opowiadają: Na przelęki to też są modlitwy, i od nich ustąpi. Nie tych modlitw, ale jakie takie, że wywołują. Wywołują z kości, z krwi, o, i z żyły, tako ze wszystkiego. Tako trochę tylko usłyszałam. Bo u mnie syn w nocy się zrywał i krzyczał coś, krzyczał. I poszłam do jednej babki i ona wylała wosek i ten przelęk wywołała 32.

6 162 Zamawiając liszaj mówił: Liszaju, liszaju, na ciebie nasraju. Siedzisz jak pan, zginiesz jak pies! I a pfu!, a pfu! trzy razy pluł na ten liszaj 33. Wtajemniczonych nie jest jednak zbyt wielu; zwykli ludzie powinni się więc wystrzegać wywoływania mocy wymówionym nieopatrznie słowem. Przestrogę przed takimi nieprzemyślanymi zachowaniami zawierają przysłowia: Nie wywołuj wilka z lasu ; Wilka mieną, wilk w sieci ; Złego nie ruszaj ; Złe, kiedy się uciszy nie poruszaj ; Źle to z biesem żartować ; Nie wspominaj diabła o północy ; Co ludzie gadają, to i wygadają ; O czym ludzie mówią, czasem wymówią 34. Wobec pełnych mocy słów lepiej zachowywać postawę pokory niż niedowierzania lub wyższości, bowiem: Nie wolno ze złem szyderować, igrać, mówić, że nie ma, b o s i ę t e g o d o z n a 35. Kto nie panuje nad słowem a więc nie jest wtajemniczony łatwo może znaleźć się w sytuacji ucznia czarnoksiężnika, pokonanego przez wywołaną przez siebie moc, której nie potrafi opanować: Szedł w nocy kawaler obok cmentarza i powiedział: Wstańcie żywi i umarli, będziem sobie pili, żarli! Na drugi dzień przyszedł do niego pan w cylindrze i powiedział, że przyjdą. On się przestraszył, poszedł do księdza, a ksiądz mu powiedział, żeby przyszykował miskę maku i miskę wody. Postawił miski na stole. Godzina jedenasta, wszystko zaczyna się ruszać. Zaczęły wchodzić dusze. Każda dusza brała po ziarnku maku, moczyła je w wodzie i zjadała. Mak się kończył, a wciąż wchodziły nowe dusze. Kiedy zabrakło maku, każda dusza jego skubała. Rano tylko szkielet został 36. Skutki wywołane przez raz wypowiedziane słowo są nieodwracalne; w przytoczonym opowiadaniu nawet moc księdza nie mogła pomóc nieubłaganej mocy faktów dokonanych słowem. Unieszkodliwienie rozpętanej przez ucznia czarnoksiężnika mocy nie jest jednak zupełnie niemożliwe; trzeba tylko znać naprawdę skuteczne sposoby. Oto inne rozwiązanie takiej samej historii: Jeden pijak jechał koło cmentarza i do zmarłych mówi: Wstalibyście, popilibyście! Wrócił do domu, położył się spać, a drzwi się otwierają, przychodzą dusze. Pochodzili, pocmokali. Na drugą noc to samo. Bieda jest. Idzie do księdza i skarży się. Ksiądz mówi: Weź biały obrus na stół, nalej w talerz święconej wody. Przyszli, pocmokali, zabrali się i poszli 37. W tej wersji ksiądz wyraźnie gra rolę wtajemniczonego: zna i umie stosować skuteczne środki apotropeiczne. Środki te pochodzą z innego i silniejszego niż samo słowo poziomu: z wypełnionego mocą poziomu fizycznego. Woda święcona i lniany obrus to typowe magiczne rekwizyty. Kończąc przedstawianie materiału, chcę pokazać jeszcze jedną grupę nadawców magicznych słów: istoty należącej do porządku sacrum. Święty Wojciech to był ksiądz. On miał wielki przywilej od Boga. On mówil, i potrafiło się tego dnia tak stać 38. Koń chodził po trawie, jak Matka Boska z Panem Jezusem uciekała. Pan Jezus chciał, żeby koń podwiózł ich, koń odmówił, że się jeszcze nie najadł. I powiedział Pan Jezus mu: Żebyś się nigdy nie najadł! I faktycznie koń się nigdy nie naje, dzień i noc żre. Potem spotkali osiołka i osiołek im nie odmówił 39. Kiedyś, jak Matka Boska uciekała z Panem Jezusem, schowała się pod osinę, a ona

7 163 zaczęła się trząść. Matka Boska mówi jej: Będziesz się całe życie trzęsła, czy będzie wiatr, czy nie. I dlatego osina się całe życie trzęsie. I schowali się pod leszczynę, ona gałązki opuściła do dołu i ich okryła. Dlatego leszczyna jest taka niska jak parasole 40. Słowa Matki Boskiej i Chrystusa mają tak wielką moc, że ich skutki nie są jednorazowe, jak skutki słów wymówionych przez profanów, lecz trwają wiecznie, ustanawiając i sankcjonując panujący porządek świata. Są to słowa wypowiedziane w mitycznym czasie początków przez mitycznych kreatorów a więc klasyczne słowa stwarzające. Ludowa wyobraźnia do grupy mitycznych kreatorów zalicza także licznych świętych tu akurat wystąpił w tej roli święty Wojciech 41. Wydaje mi się, że można powiedzieć, iż w ludowym systemie światopoglądowym stworzenie świata ( I rzekł Bóg: niech stanie się... ) nie jest aktem jednorazowym; dokonuje się ono ciągle, wszyscy wypowiadający słowa są jego kontynuatorami. W każdej z opisanych wyżej sytuacji słowa spełniały się dzięki pewnym warunkom. Warunki te to podstawowe kategorie analityczne, niezbędne, jak się wydaje, do badania magicznych rytuałów słownych. Wyliczmy je zatem, podsumowując to, co zostało powiedziane wyżej: 1. Podstawową opozycją, poprzez którą rozpatruję omawiane zjawiska, jest opozycja sacrum profanum 42. Zakłada ona podział rzeczywistości na dwie sfery: świecką (zwykłą, codzienną, oswojoną) i świętą niezwykłą, tajemniczą, niebezpieczną. Magiczne słowo pośredniczy między nimi. Jego zadaniem jest powodować określone skutki w sferze profanum; może to czynić dzięki temu, że pod wieloma względami należy do sacrum. Sfery sacrum i profanum dzieli nieprzekraczalny dystans, zasadnicza nieciągłość ontologiczna. Przejście między nimi byłoby niemożliwe, gdyby nie obrzęd. 2. Obrzęd (rytuał) to wszelkie działania, dzięki którym człowiek nawiązuje kontakt z mocą. Każde słowo wypowiedziane w sytuacji obrzędowej jest słowem szczególnym, ma wagę magiczną. Podstawowe elementy rytuału, które można wyróżnić analizując przedstawiony wyżej materiał, to: czas, osoby, czynności, przedmioty i słowa. 3. Czas, w którym pada magiczne słowo, jest rozumiany przez etnologów jako opozycja codziennego, ciągłego czasu świeckich aktywności, czasu pracy. Nazywają go czasem niezwykłym; jest to czas święta, czas mitycznych początków, wszelkiego rodzaju czas szczególny Osoby. a) nadawca. Naogólniej można powiedzieć, że nadawca magicznych słów jest mediatorem istotą, która pośredniczy między tym a tamtym światem. Są osoby, którym status mediatora jest przypisany na stałe: np. mityczni kreatorzy czy wtajemniczeni celebrujący rytuały; są i takie, które go nabywają tylko w pewnych okolicznościach na pewien czas: np. matka przeklinająca nieposłuszne dziecko czy pijany chrzestny przekręcający rytualną formułę. b) odbiorca. Bywają sytuacje, w których spełnienie się słów jest zależne od statusu ich adresata. Mamy wtedy do czynienia z adresatem nacechowanym, dotkniętym mocą sacrum. W niektórych przypadkach istotny jest także charakter relacji między nadawcą a odbiorcą słów (dotyczy to np. klątwy i błogosławieństwa). Magiczne zachowanie autorów rytuału, podobnie jak każde inne zachowanie ludzkie, przebiega na trzech poziomach: fizycznym, werbalnym i mentalnym. Tu jednak każdy z tych poziomów i ich wzajemne relacje przedstawiają się inaczej niż w pozbawionym mocy świecie profanum. 5. Poziom fizyczny czynności i rekwizyty. Magiczne przedmioty i magiczne gesty

8 164 (jak chociażby znak krzyża, pocałunek, splunięcie) towarzyszą słowom, wzmacniając ich moc. Przedmioty i gesty uobecniają magiczne moce na poziomie fizycznym, dzięki czemu współtworzą rytuał i przekładają słowo na działanie. 6. Poziom werbalny słowo. Jak pisałam na początku, słowo, przez sam fakt swojej natury (forma i znaczenie) jest predestynowane do pośredniczenia między sferą profanum (związaną z formą) a sferą sacrum (związaną ze znaczeniem), między działaniem a myślą. Ta dwoistość duchowo-materialna nadaje słowu moc kreacyjną. Natężenie mocy może być różne zależnie od dystansy, jaki dzieli dane słowo od serca sacrum. Im mniejszy ten dystans, tym mniej potrzeba działań rytualnych, aby słowo się spełniło. Każdy profan, powiedziawszy d i a b e ł, może zostać porażony przez moc. Zupełnie inaczej dzieje się natomiast na przykład przy zamawianiu chorób rytuale najbardziej skomplikowanym z pokazanych wyżej. Nie dość, że przy jego analizie niezbędne są wszystkie wyliczone kategorie, od 1 do 7, to jeszcze werbalny poziom tego rytuału wymaga odrębnej analizy. Słowo nie jest tu prostą nazwą czy życzeniem, ale uformowaną poetycko formułą, co ma istotne konsekwencje dla przebiegu rytuału i jego skutków. 7. Poziom mentalny intencja nadawcy. Im więcej mocy ma słowo, tym mniej liczą się intencje. Słowo magiczne działa nawet wbrew myślom i życzeniom wypowiadającego je tak jest np. w przypadku wymówienia słów tabu, klątwy, błogosławieństwa. Ale, im więcej rytualnej oprawy wymaga słowo, aby mogło się spełnić, tym bardziej zaczyna się liczyć intencja. Znachor nie może źle życzyć choremu, bo grozi to niepowodzeniem całego leczenia. W języku magicznym intencje poszczególnych ludzi nie mają znaczenia; o wszystkim rozstrzyga słowo, które pada. Im bardziej jednak wchodzimy w świat języka konwencjonalnego, tym bardziej intencje znajdują należne sobie miejsce. Nie mówimy po to, żeby słowami działać, lecz po to, żeby wyrażać myśli i porozumiewać się. Język konwencjonalny daje nam możliwość wyrażania swoich refleksji; czyż więc i nasze słowa nie kontynuują dzieła stwarzania świata? Przypisy 1 Przykłady te pochodzą, po pierwsze, z literatury etnograficznej (adresy bibliograficzne będę podawać przy kolejnych cytatach), po drugie, z moich materiałów terenowych, zbieranych w ciągu kilku ostatnich lat (przy każdej wypowiedzi informatora będę podawać nazwę miejscowości, w której był przeprowadzony wywiad i jego numer w moim archiwum). 2 M. M a u s s, Zarys ogólnej teorii magii, [w:] Socjologia i antropologia, Warszawa 1973, s ibid., s ibid., s G. v a n d e r L e e u w, Fenomenologia religii, Warszawa 1978, s A. G u r i e w i c z, Problemy sredniewiekowoj narodnoj kultury, Moskwa 1981, s J. K r z y ż a n o w s k i, Norwidowa paralela o zamarzłym słowie, [w:] Paralele, Warszawa 1977, s ibid., s powszechne. 10 Nowa księga przysłów polskich, t. III, s K. K o r a n y i, Czary w postępowaniu sądowem, Lwów 1927, s v a n d e r L e e u w, op. cit., s K o l b e r g, Mazowsze t. VII, s J. S. B y s t r o ń, Przeżytki wiary w magiczną moc słowa, [w:] Tematy, które mi odradzano, Warszawa 1980, s Jaświły, woj. białostockie, wyw. nr 9

9 Nowa księga przysłów polskich, t. II, s termin ten pochodzi od Della H y m e s a. Badanie aktów mowy jako struktur usytuowanych postuluje on m. in. w artykule Socjolingwistyka i etnografia mówienia, zawartym w tomie Język i społeczeństwo, Warszawa K o l b e r g, op. cit., s Połoski, woj. bialskopodlaskie, wyw. nr H. B i e g e l e i s e n, Śmierć w obrzędach, zwyczajach i wierzeniach ludu polskiego, Warszawa 1930, s Korzanówka, woj bialskopodlaskie, wyw. nr Archiwum Katedry Etnografii Uniwersytetu Warszawskiego, wyw. nr S/ Huszcza, woj. bialskopodlaskie, wyw. nr 1 24 Choroszczynka, woj. bialskopodlaskie, wyw. nr Popielewo, woj. siedleckie, wyw. nr K o l b e r g, Lubelskie, t. II, s por. przypis wyw. nr Najbardziej znany jest chyba wątek T 1030 Diabeł oszukany przy podziale plonów. 30 wyw. nr 9 31 K o l b e r g, op. cit., s.158. Podkreślenie moje. 32 Zabłocie, woj. bialskopodlaskie, wyw. nr wyw. nr 9 34 Nowa księga przysłów polskich, t. III, s.695; t. I, s.105, 434, Ubieszyn, woj. przemyskie, wyw. nr wyw. nr Choroszczynka, wyw. z Arch. KE UW, nr 119/P. 38 Tuczna, woj bialskopodlaskie, wyw. nr wyw. nr Popielewo, wyw. nr 14. Te dość znane wątki apokryficzne pojawiają się w wielu pieśniach ludowych, np.: Ale Maryja niedaleko była, Boć pod osiką spoczynek miała. Osika się zarepotała O Maryji Synie wyjawiała. Żebyś ty się osiko na wietrze repała, Co ja się o swego Synaczka nabała. (cyt. za F. K o t u l a, Hej leluja!, LSW 1970, s.87. por. także wątki T 2442 i T Najwięcej tego typu motywów można znaleźć w bajkach ajtiologicznych (wątki od T 2441 do 2999). 42 Opieram się tu w głównej mierze na religioznawczej myśli fenomenologicznej, reprezentowanej przede wszystkim przez R. Otta, G. van der Leeuwa i M. Eliadego. 43 por. przede wszystkim M. E l i a d e, Sacrum mit, historia, Warszawa 1974.

10 166

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Chrześcijanie są jak drzewa

Chrześcijanie są jak drzewa Chrześcijanie są jak drzewa Księga Rodzaju 2:18-24 Potem rzekł Pan Bóg: Niedobrze jest człowiekowi, gdy jest sam. Uczynię mu pomoc odpowiednią dla niego. Utworzył więc Pan Bóg z ziemi wszelkie dzikie

Bardziej szczegółowo

APOSTOŁ PAWEŁ I SYLAS

APOSTOŁ PAWEŁ I SYLAS APOSTOŁ PAWEŁ I SYLAS Tekst biblijny: Dz. Ap. 16, 11 22 Tekst pamięciowy: 2 Kor. 5, 17 Tak więc, jeśli ktoś jest w Chrystusie, nowym jest stworzeniem; stare przeminęło, oto wszystko stało się nowe. Boże

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni Biblia dla Dzieci przedstawia Kobieta Przy Studni Autor: Edward Hughes Ilustracje: Lazarus Redakcja: Ruth Klassen Tłumaczenie: Joanna Kowalska Druk i oprawa: Bible for Children www.m1914.org 2014 Bible

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Cuda Pana Jezusa

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Cuda Pana Jezusa Biblia dla Dzieci przedstawia Cuda Pana Jezusa Autor: Edward Hughes Ilustracje: Byron Unger; Lazarus Redakcja: E. Frischbutter; Sarah S. Tłumaczenie: Katarzyna Gablewska Druk i oprawa: Bible for Children

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW SAKRAMENT POJEDNANIA Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW Znaki Gotowości Czy twoje dziecko czasem Chce się modlić do Boga? Mówi Przepraszam bez podpowiadania? Przebacza innym nawet wtedy, gdy nie mówi przepraszam?

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA Tekst biblijny: Dz. Ap. 16,19 36 Tekst pamięciowy: Dz. Ap. 16,31 ( ) Uwierz w Pana Jezusa, a będziesz zbawiony, ty i twój dom. Bóg chce, abyś uwierzył w Jego Syna, Jezusa

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Serwus Witam Dobry wieczór Dzień dobry Szczęść Boże Chrystus zmartwychwstał Króluj nam, Chryste Grupa 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Zapoznajcie się z tekstem

Bardziej szczegółowo

DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego

DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego Ktoś kiedyś powiedział, że ruch dzieli się na tych, którzy pełnią jakieś posługi i tych, którzy będą je pełnili. To bardzo ogólne, pozornie

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016. Gliwice 2016

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016. Gliwice 2016 Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Wielkiego Postu 2016... 2 Spotkania na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016: 1 Niedziela Wielkiego Postu [C]... 3 LITURGIA DOMOWA 2 Niedziela Wielkiego

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Czasem źle postępujemy Przez moje złe czyny (grzechy) inni ludzie się smucą, a czasami nawet płaczą. Moje złe czyny brudzą serce. Serce staje się brudne

Bardziej szczegółowo

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają.

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. /Matka Celina Zapiski -17.VI.1883r./...dziecko drogie, chcę ci objaśnić...ogólną

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Duchowa Mądrość ZWIĄZKACH HAROLD L D KLEMP

Duchowa Mądrość ZWIĄZKACH HAROLD L D KLEMP Duchowa Mądrość o ZWIĄZKACH e HAROLD L D KLEMP P Duchowa Mądrość o ZWIĄZKACH HAROLD KLEMP E ECKANKAR www.eckankar.org Duchowa Mądrość o związkach Copyright 2008 ECKANKAR Wszystkie prawa zastrzeżone. Ta

Bardziej szczegółowo

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej.

Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. Jak się porozumiewać i być zrozumianym - kilka słów o komunikacji niewerbalnej. AAC to w skrócie komunikacja alternatywna i wspomagająca. To wszystkie sposoby porozumiewania się, które są wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie VI Na podstawie lektury Kwiat kalafiora Małgorzaty Musierowicz

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie VI Na podstawie lektury Kwiat kalafiora Małgorzaty Musierowicz Konspekt lekcji języka polskiego w klasie VI Na podstawie lektury Kwiat kalafiora Małgorzaty Musierowicz Temat : Jaka jesteś, Gabrysiu? próba charakterystyki postaci. Cele : Doskonalenie wypowiadania się

Bardziej szczegółowo

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Jako mała dziewczynka miałam wiele marzeń. Chciałam pomagać innym ludziom. Szczególnie starzy, samotni

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Przedmiotowy system oceniania z katechezy jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. Ocenianie

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi. ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa tel. 18 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.pl okładka.indd 1 2015-03-03 08:10:05 Alicja Maksymiuk ŚWIĘTY JÓZEFIE,

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY Często będę Ci mówić, że to ważna lekcja, ale ta jest naprawdę ważna! Bez niej i kolejnych trzech, czyli całego pierwszego tygodnia nie dasz rady zacząć drugiego. Jeżeli czytałaś wczorajszą lekcję o 4

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ SZÓSTY Wejście w radość Zmartwychwstania Jezusa Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk 24, 1-12

Bardziej szczegółowo

SP Klasa V, Temat 36

SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 Dobry opiekun pilnie poszukiwany!!! Dziecko pilnie poszukuje opiekuna. Kandydat powinien: Dobry opiekun pilnie poszukiwany!!!

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo Nowenna przed peregrynacją symboli ŚDM które w najbliższym czasie nawiedzą nasze miasto (parafię, dekanat, diecezję), były znakami nadziei dla wszystkich, ukazując zwycięstwo Jezusa nad tym, co przynosi

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

Osoby starsze o sprawowaniu opieki nieformalnej nad seniorem w Polsce

Osoby starsze o sprawowaniu opieki nieformalnej nad seniorem w Polsce Badanie realizowane w ramach Finansowanie działalności polegającej na prowadzeniu badań naukowych lub prac rozwojowych oraz zadań z nimi związanych, służących rozwojowi młodych naukowców oraz uczestników

Bardziej szczegółowo

Pomyślności i radości, Szczęścia w kartach i miłości, W dzień słoneczny i po zmroku Chcę Ci życzyć w Nowym Roku.

Pomyślności i radości, Szczęścia w kartach i miłości, W dzień słoneczny i po zmroku Chcę Ci życzyć w Nowym Roku. Nowy rok Nowy Rok Pomyślności i radości, Szczęścia w kartach i miłości, W dzień słoneczny i po zmroku Chcę Ci życzyć w Nowym Roku. Huczą petardy i gra muzyka, Stary rok mija, za las umyka, Cóż w tym dziwnego,

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Czego szukacie? J 1,38

Czego szukacie? J 1,38 Koło modlitwy Czego szukacie? J 1,38 Panie, naucz nas się modlić. Łk 11,1 We wszystkich wielkich religiach drogą do odkrycia głębokiej i prawdziwej mądrości jest modlitwa. Według pierwszych nauczycieli

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ TRZECI Uzdrowienie wewnętrzne Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk. 4, 38-42 Wysoka gorączka

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Ziemia. Modlitwa Żeglarza

Ziemia. Modlitwa Żeglarza Ziemia Ziemia, którą mi dajesz, nie jest fikcją ani bajką, Wolność którą mam w Sobie Jest Prawdziwa. Wszystkie góry na drodze muszą, muszą ustąpić, Bo wiara góry przenosi, a ja wierzę Tobie. Ref: Będę

Bardziej szczegółowo

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca:

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca: 1. Na krzyżyku, na stojąco odmawiamy Wierzę w Boga. 2. Odmawiamy Ojcze nasz. 3. Teraz mamy trzy paciorki na każdym z nich odmawiamy Zdrowaś Maryjo Pierwsza modlitwa to jest modlitwa za pogłębienie wiary,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Pewien człowiek miał siedmiu synów, lecz ciągle nie miał córeczki, choć

Pewien człowiek miał siedmiu synów, lecz ciągle nie miał córeczki, choć troszeczkę, z każdego kubeczka wypiła łyczek, do ostatniego kubeczka rzuciła zaś obrączkę, którą zabrała ze sobą. Nagle usłyszała trzepot piór i poczuła podmuch powietrza. Karzełek powiedział: Panowie

Bardziej szczegółowo

Temat 1: Pojęcie gry, gry macierzowe: dominacje i punkty siodłowe

Temat 1: Pojęcie gry, gry macierzowe: dominacje i punkty siodłowe Temat 1: Pojęcie gry, gry macierzowe: dominacje i punkty siodłowe Teorię gier można określić jako teorię podejmowania decyzji w szczególnych warunkach. Zajmuje się ona logiczną analizą sytuacji konfliktu

Bardziej szczegółowo

1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej:

1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej: 1 1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej: POZIOM OSIĄGNIĘĆ Wspaniały Bardzo dobry Dobry Wystarczający OCENA WYMAGANIA EDUKACYJNE WSPANIALE oznaczane literą A Wymagania dotyczą

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Talent autoprezentacji Sztuka zaprezentowania własnej osoby Katarzyna Lipska Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach 26

Bardziej szczegółowo

Marcin Ufnalski. Wiersz o Janie Pawle II. Laura Romanowska

Marcin Ufnalski. Wiersz o Janie Pawle II. Laura Romanowska Ojcze Janie Pawle, kiedy byłeś wśród nas, my, dzieci, i dorośli - bardzo kochaliśmy Cię. A kiedy Cię zabrakło, nie smucimy się, bo wiemy, że gdzieś z nieba patrzysz na nas i uśmiechasz się. Wielka radość

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

www.logic.amu.edu.pl dr Victoria Kamasa

www.logic.amu.edu.pl dr Victoria Kamasa www.logic.amu.edu.pl dr Victoria Kamasa DEFINICJA SYTUACJI pojęcie z teorii dramaturgicznej Ervinga Goffmana: obecność innych przekształca zachowanie ludzkie w przedstawienie, którego głównym celem jest

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ DRUGI Skrucha i przyjęcie przebaczenia Pana Jezusa Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk 18,

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach

Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Logika dla socjologów Część 4: Elementy semiotyki O pojęciach, nazwach i znakach Rafał Gruszczyński Katedra Logiki Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2011/2012 Spis treści 1 Krótkie wprowadzenie, czyli co

Bardziej szczegółowo

Ewangelia Jana 3:16-19

Ewangelia Jana 3:16-19 1. POTRZEBA ŁASKI "(16) Bóg bowiem tak bardzo ukochał świat, że dał swego Jedynego Syna, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne. (17) Bóg nie posłał swego Syna na świat, aby

Bardziej szczegółowo

Dobro, prawda kontra oszustwo Brak miłości owocuje pustką Takie są czasy, że zło się wciąż ciska Metoda zarybista to powiedzieć grzechom:

Dobro, prawda kontra oszustwo Brak miłości owocuje pustką Takie są czasy, że zło się wciąż ciska Metoda zarybista to powiedzieć grzechom: Zapoznajcie się z fragmentem piosenki ks. Jakuba Bartczaka pt. Lekarstwo na zło i odpowiedzcie na pytania: Co jest konsekwencją braku miłości? Co jest lekarstwem na zło? Przez co Duch Święty dodaje siły

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia KLASA I ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia kryteriów na ocenę dopuszczającą ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: odróżnia modlitwę

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

Miłosne Wierszyki. Noc nauczyła mnie marzyć. Gwiazdy miłością darzyć. Deszcz nauczył mnie szlochać A ty nauczyłeś mnie kochać!

Miłosne Wierszyki. Noc nauczyła mnie marzyć. Gwiazdy miłością darzyć. Deszcz nauczył mnie szlochać A ty nauczyłeś mnie kochać! Miłosne Wierszyki Noc nauczyła mnie marzyć. Gwiazdy miłością darzyć. Deszcz nauczył mnie szlochać A ty nauczyłeś mnie kochać! Miłość jedyna jest Miłość nie zna końca Miłość cierpliwa jest zawsze ufająca

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiot: religia Klasa: druga szkoły podstawowej Tygodniowa liczba godzin: 2 Przyjęto liczbę tygodni nauki: 32 Środki dydaktyczne:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII dla klasy pierwszej szkoły podstawowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII dla klasy pierwszej szkoły podstawowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII dla klasy pierwszej szkoły podstawowej Przedmiotowy System Oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu Nauczania Religii Rzymskokatolickiej w Przedszkolach

Bardziej szczegółowo

W obecnej chwili w schronisku znajdują same psy, ale można oddać pod opiekę również inne zwierzęta, które czekają na nowy dom.

W obecnej chwili w schronisku znajdują same psy, ale można oddać pod opiekę również inne zwierzęta, które czekają na nowy dom. W obecnej chwili w schronisku znajdują same psy, ale można oddać pod opiekę również inne zwierzęta, które czekają na nowy dom. Mogą to być koty: Gdyby również zaszła taka potrzeba zaopiekowalibyśmy się

Bardziej szczegółowo

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk o mała Jadwinia p MAŁA JADWINIA nr 11 Opracowała Daniela Abramczuk Zdjęcie na okładce Julia na huśtawce pochodzą z książeczki Julia święta Urszula Ledóchowska za zgodą Wydawnictwa FIDES. o Mała Jadwinia

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu IDEA PRZEKROJU stosujemy, aby odzwierciedlić wewnętrzne, niewidoczne z zewnątrz, kształty przedmiotu.

Bardziej szczegółowo

Geneza. Plan wydarzeń

Geneza. Plan wydarzeń Geneza Geneza Pomysł napisania opowiadania o Lampo powstał, kiedy Roman Pisarski poznał historię psa, która została opisana we włoskiej gazecie. Plan wydarzeń 1. Pies przyjeżdża do Marittimy. 2. Zawiadowca

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

1 Wokół pisania. Rozmowy z autorami Sylwia Pikula

1 Wokół pisania. Rozmowy z autorami Sylwia Pikula 1 Spis treści 2 Spis treści Nota o Autorze......5 W pisaniu nie wracam do przeszłości Rozmowa z Markiem Czuku......6 Świat bez telewizji jest możliwy Rozmowa z ks. Krzysztofem Łuszczkiem.... 10 Zapowiada

Bardziej szczegółowo

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich K O C H A M Y D O B R E G O B O G A Nasza Boża Rodzina Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Wprowadzenie do książki Nasza Boża Rodzina Religia

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK KASZUBSKI KLASY I VI I. Ocenianie osiągnięć uczniów w zakresie języka kaszubskiego ma na celu : - zmierzenie wyników pracy ucznia, - ujawnienie jego osiągnięć i braków,

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Główna myśl: Pan Jezus chce być blisko każdego z nas. Tekst: Mt 3,13-17: Chrzest Jezusa Wiersz:

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

XXIV Niedziela Zwykła

XXIV Niedziela Zwykła XXIV Niedziela Zwykła Nikt inny jak tylko Pan Bóg wspomaga i prowadzi tych, którzy pragną Mu służyć. Ta droga wymaga ofiary i poświęcenia w pokonywaniu przeciwności. Ten duchowy trening wzmaga odwagę,

Bardziej szczegółowo

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy 128. Panie mój p r z y c h o d z ę d z i ś, G C serce me skruszone przyjm. G C Skłaniam się przed świętym tronem Twym. e a D D7 Wznoszę ręce moje wzwyż, G C miłość

Bardziej szczegółowo

Miłosierdzie Miłosierdzie

Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie SP Klasa IV, Temat 57 SP SP Klasa IV, IV, Temat 57 57 SP Klasa IV, Temat 57 Koronka do Miłosierdzia Bożego Na początku odmawia się: Ojcze nasz..., Zdrowaś Maryjo..., Wierzę

Bardziej szczegółowo

Katecheza 8 Grupa 1 Grupa 3

Katecheza 8 Grupa 1 Grupa 3 Katecheza 8 Grupa 1 Kazanie do ptaków i posłuszeństwo stworzeń Święty ojciec Franciszek podążał doliną Spoletańską. Przybliżył się do pewnego miejsca blisko Bevagna, w którym zgromadziła się wielka chmara

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 2. niedziela po Epifanii

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 2. niedziela po Epifanii Centrum Misji i Ewangelizacji/www.cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 2. niedziela po Epifanii Główna myśl: Pan Jezus może zmienić twoje serce Tekst: J 2,1-11 Wesele w Kanie Wiersz: : Wiem,

Bardziej szczegółowo

Kocham Cię 70 sekund na minutę, 100 minut na godzinę, 40 godzin na dobę, 500 dni w roku...

Kocham Cię 70 sekund na minutę, 100 minut na godzinę, 40 godzin na dobę, 500 dni w roku... Wyznania Wyznania Kocham Cię 70 sekund na minutę, 100 minut na godzinę, 40 godzin na dobę, 500 dni w roku... Wolę być chwilą w Twoim życiu niż wiecznością w życiu innej!!! Nie wiem, czy chcesz ze mną chodzić,

Bardziej szczegółowo

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Wersja robocza 1999 Diakonia Muzyczna Ruchu Światło Życie Archidiecezji Warszawskiej i Diecezji Warszawsko Praskiej Objaśnienia: Pd: Piosenka

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Wobec powyższego ruch planet odbywa się ruchem spiralnym, a nie jak nam się wydaje po okręgu, gdyż wtedy mielibyśmy nieustanny rok świstaka.

Wobec powyższego ruch planet odbywa się ruchem spiralnym, a nie jak nam się wydaje po okręgu, gdyż wtedy mielibyśmy nieustanny rok świstaka. Spirala czasu Czy doświadczasz czegoś co w prosty sposób można nazwać przyspieszeniem czasu? Odczuwasz, że dni mijają coraz szybciej? Przestajesz liczyć minuty i godziny? Żyjesz raczej od tygodnia do tygodnia,

Bardziej szczegółowo

Święto Trójcy Świętej

Święto Trójcy Świętej Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl Święto Trójcy Świętej Główna myśl: Bóg daje nowe życie Tekst: J 3,1-8 Rozmowa Jezusa z Nikodemem Wyznanie wiary Wiersz przewodni: Łaska Pana Jezusa Chrystusa

Bardziej szczegółowo

Krzyż znakiem naszej (chrześcijańskiej) wiary. wyznawanej we wspólnocie Kościoła

Krzyż znakiem naszej (chrześcijańskiej) wiary. wyznawanej we wspólnocie Kościoła ks. Piotr Halczuk Cele ogólne: SCENARIUSZ LEKCJI Krzyż znakiem naszej (chrześcijańskiej) wiary wyznawanej we wspólnocie Kościoła (konspekt katechezy dla klas: 4-6 szkoły podstawowej, niektóre jego części

Bardziej szczegółowo

M Ą D R O Ś Ć N O C Y

M Ą D R O Ś Ć N O C Y K H E N C Z E N T H R A N G U R I N P O C Z E A SONG FOR T H E K I NG Od pewnego czasu Gampopa miewał wiele dziwnych i żywych snów. Udał się więc do Milarepy po radę. Ten odpowiedział mu: Jesteś wielkim

Bardziej szczegółowo

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk Zmiana przekonań ograniczających Opracowała Grażyna Gregorczyk Główny wpływ na nasze emocje mają nasze przekonania na temat zaistniałych faktów (np. przekonania na temat uprzedzenia do swojej osoby ze

Bardziej szczegółowo