NUMER SPECJALNY. Aktywizacja społeczna a rozwój społeczności: zasoby, kompetencje, partnerstwo

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "NUMER SPECJALNY. Aktywizacja społeczna a rozwój społeczności: zasoby, kompetencje, partnerstwo"

Transkrypt

1 Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej publikacji, niezależnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej, totograficznej, komputerowej i in.), wymaga pisemnej zgody Wydawcy Nr indeksu PL ISSN MIESIĘCZNIK POŚWIĘCONY PRACY I SPRAWOM SOCJALNYM. UKAZUJE SIĘ OD 1974 ROKU NUMER SPECJALNY Aktywizacja społeczna a rozwój społeczności: zasoby, kompetencje, partnerstwo WARSZAWA 2011 Publikacja wykonana w ramach projektu MNiSzW nr N N realizowanego w latach nt. Działania partnerskie typu LEADER w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej a zrównoważony rozwój zasobów społecznych jednostki

2 SPIS TREŚCI OD REDAKTORÓW NUMERU Dariusz Rosiński, Agnieszka Rosińska... 1 WPROWADZENIE PROJEKT BADAWCZY DZIAŁANIA PARTNERSKIE TYPU LEADER A ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ ZASOBÓW SPOŁECZNYCH JEDNOSTKI Dariusz Rosiński... 2 SPOŁECZNOŚCI I ORGANIZACJE JAKO ŚRODOWISKO WZMACNIANIA KOMPETENCJI SPOŁECZNYCH: PROBLEMY BADAWCZE I POTRZEBY PRAKTYKI Dariusz Rosiński, Agnieszka Rosińska, Inga Kawałek... 5 PODSTAWY SAMOORGANIZACJA I SAMOPOMOC JAKO WARUNKI I SKUTKI AKTYWNOŚCI SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH Anna Izabela Brzezińska MODELE WYJAŚNIAJĄCE ZMIANY NA POZIOMIE SPOŁECZNOŚCIOWYM - Michał Ziarko SAMOORGANIZUJĄCY SIĘ SYSTEM LOKALNY A PROBLEM EDUKACJI I WYCHOWANIA Błażej Smykowski BADANIA DZIAŁANIA PARTNERSKIE TYPU LEADER A ROZWÓJ SPOŁECZNYCH ZASOBÓW JEDNOSTKI Dariusz Rosiński UWARUNKOWANIA PROCESÓW AKTYWIZACJI SPOŁECZNOŚCI WIEJSKICH: WYNIKI BADAŃ NAD LOKALNYMI GRUPAMI DZIAŁANIA ORAZ GRUPAMI PARTNERSKIMI Wojciech Knieć, Wojciech Goszczyński PARTNERSTWA W PROGRAMIE LEADER: CZY MOŻNA STWIERDZIĆ, ŻE LEADER NIE BUDUJE KAPITAŁU SPOŁECZNEGO NA POLSKIEJ WSI? Ryszard Kamiński AKTYWIZACJA W PROGRAMIE LEADER A SPOŁECZNA SIEĆ WSPARCIA JEDNOSTKI Agnieszka Rosińska SAMOAKTYWIZACJA JAKO CZYNNIK KSZTAŁTUJĄCY SPOŁECZNOŚĆ REGIONALNĄ. PRZYPADEK REGIONU ŻUŁAW Anna Weronika Brzezińska APLIKACJE DIAGNOZA ORGANIZACJI I ZESPOŁÓW PROJEKTOWYCH W PROCESIE AKTYWIZOWANIA SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH Dariusz Rosiński, Aleksandra Hulewska GRUPY PARTNERSKIE I ICH SIECI W PROGRAMIE LEADER PROCESY I STRUKTURY Inga Kawałek, Agnieszka Rosińska WYKORZYSTANIE METODOLOGII PAR (PARTICIPATORY ACTION RESEARCH) DO BUDOWANIA PROJEKTÓW AKTYWIZACJI SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH Anna Izabela Brzezińska, Radosław Kaczan, Piotr Rycielski NOTKI O AUTORACH... 50

3 Od redaktorów numeru Przysłuchując się dyskusjom wokół kolejnych odsłon światowego kryzysu gospodarczego i debatom o potrzebie współpracy w planowaniu i wdrażaniu polityki prorozwojowej w Europie i poza nią, zapraszamy Państwa do lektury niniejszego zbioru. Jest on poświęcony zjawiskom i problemom związanym z samoorganizacją oraz aktywizacją lokalnych społeczności. Zawarte w nim teksty dotyczą zasobów i kompetencji, a także czynników ryzyka, jakie pojawiają się wtedy, gdy mieszkańcy danego obszaru postanawiają włączyć się w zarządzanie rozwojem lokalnym. Większość artykułów tworzących ten numer Polityki Społecznej dotyczy bezpośrednio lub pośrednio programu LEADER, ukierunkowanego na zrównoważony rozwój obszarów wiejskich Wspólnoty Europejskiej. Psychospołeczne czynniki uruchamiane w tym programie wydają się nam na tyle interesujące, że od kilkunastu lat przyglądamy się kolejnym raportom, badaniom i wynikom ewaluacji programu i jak się dziś mówi podejścia LEADER. Przygotowując ten numer postawiliśmy przed sobą następujące cele: 1) wzmocnienie współpracy pomiędzy interdyscyplinarnym środowiskiem naukowym i praktykami wdrażającymi program LEADER; 2) gromadzenie i upowszechnianie wyników badań i opracowań dotyczących specyfiki polskiego LEADER-a ; 3) edukowanie i zachęcanie lokalnych społeczności i ich liderów do aktywnego planowania zmian, które mogą przyczynić się do poprawy jakości życia, wzmocnienia zdrowia i pomnażania zasobów. Niniejszy numer składa się z części poświęconych kolejno: wprowadzeniu w problematykę zbioru (w tym prezentacji projektu badawczego, w ramach którego powstał niniejszy numer specjalny, oraz podstawowych pojęć i zagadnień związanych z programem LEADER); teoretycznym podstawom prowadzonych badań i analiz (m.in. uwarunkowaniom i skutkom samoorganizacji i samopomocy w lokalnej społeczności, roli edukacji i wychowania, a także miejscu szkoły w rozwoju lokalnym i działaniach partnerskich oraz modelom wyjaśniającym zmiany zachodzące w społecznościach); badaniom (dotyczącym m.in. uwarunkowań procesów aktywizacyjnych w lokalnych środowiskach, kompetencji społecznych i przywództwa w programie LEADER, a także roli tego programu we wzmacnianiu kapitału społecznego i budowaniu sieci wsparcia na obszarach wiejskich oraz procesom samoaktywizacji mieszkańców jako czynnika regionotwórczego); aplikacjom (ta część zawiera artykuły poświęcone m.in. tworzeniu sieci współpracy w programie LEADER, metodzie PAR czyli metodzie tzw. badań uczestniczących pomocnych w tworzeniu projektów aktywizacji społeczności, a także opracowanie dotyczące diagnozy w zarządzaniu projektem, grupą i organizacją społeczną). Autorzy formułują w swoich tekstach wiele pytań dotyczących aktywizacji społecznej i rezultatów programu LEADER. Wskazują także na istotne czynniki ryzyka w procesie samoorganizacji lokalnych społeczności. Choć wiele z pytań jest dziś bez odpowiedzi, zdiagnozowane czynniki ryzyka mogą przerodzić się w zasoby, a aktualne potencjały w obciążenia. Jako redaktorzy rekomendujący Państwu ten numer jesteśmy przekonani, że podejście LEADER, jako model wsparcia rozwoju lokalnego poprzez mobilizowanie wspólnot społecznych, jest dla Polski niezwykle cenną propozycją. Po pierwsze dlatego, że pozwala ludziom doświadczyć wpływu i odpowiedzialności za siebie i swoje miejsce życia, a po drugie ponieważ stwarza pole do napięć związanych z odmiennymi wartościami, potrzebami i interesami. Te napięcia i związane z nimi konflikty mogą stać się motorem zmian lokalnych (i szerszych) dzięki temu, że ujawniają różnice w celach, oczekiwaniach i możliwościach. Dzisiaj, przy niskich wskaźnikach kapitału społecznego w Polsce, te różnice są w nieznacznym stopniu wyrażane, a częściej wyobrażane i wyolbrzymiane. Bez otwartej rozmowy o nich przejście do kompromisu i demokratycznej partycypacji jest wydłużone i utrudnione. W takiej odsłonie działania partnerskie typu LEADER to stworzenie wspólnotom i ich członkom możliwości bycia aktywnym lub biernym z pełnym prawem do współzależności i do autonomii. AGNIESZKA ROSIŃSKA DARIUSZ ROSIŃSKI Instytut Psychologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Polityka Społeczna

4 Wprowadzenie PROJEKT BADAWCZY DZIAŁANIA PARTNERSKIE TYPU LEADER A ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ ZASOBÓW SPOŁECZNYCH JEDNOSTKI Dariusz Rosiński Instytut Psychologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu O PROJEKCIE Projekt pt. Działania partnerskie typu LEADER w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej a zrównoważony rozwój zasobów społecznych jednostki był realizowany od 8 maja 2008 r. do 7 maja 2011 r. w Instytucie Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (kierownik projektu: dr Dariusz Rosiński, Zakład Psychologii Społecznej). Przesłanki do realizacji tego projektu wynikają z zainteresowania stosunkowo nowymi obszarami wiedzy psychologicznej, jakimi są: problematyka budowania kapitału społecznego, zagadnienia związane z aktywizacją społeczności lokalnej i towarzyszącym jej poczuciem jakości życia. Problemy badawcze projektu dotyczą zasobów jednostki w procesie przemian społeczno-gospodarczych towarzyszących demokratyzacji życia w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej. Szczególnie interesujące i ważne wydają się w tym kontekście takie działania, które w sposób planowy i zorganizowany wspierają budowanie kapitału społecznego. Jednym z takich działań jest program LEADER, który zakłada budowanie i wzmacnianie społeczeństwa obywatelskiego poprzez tworzenie warunków dla aktywizowania jednostek i społeczności lokalnych. Realizacja tego programu w Unii Europejskiej rozpoczęła się w latach 90., natomiast w Polsce uruchomiono go w 2004 r. 1. Celem tego programu jest budowanie Lokalnych Grup Działania (LGD) z udziałem partnerów reprezentujących trzy sektory (publiczny, społeczny i ekonomiczny). Grupy te tworzą i realizują strategię zrównoważonego rozwoju na swoim obszarze działania (Lokalną Strategię Rozwoju LSR). Prezentowany projekt ogniskuje się wokół procesu zmiany w sferze zasobów społecznych u osób bezpośrednio i pośrednio uczestniczących w opisywanym programie. Za szczególnie interesujące i ważne zasoby uznaliśmy kompetencje społeczne i aktywność danej osoby w jej lokalnym środowisku. W toku analizy teoretycznej, debat, konsultacji z praktykami i ekspertami oraz na podstawie przeprowadzonych wcześniej badań 2 wyróżniliśmy szereg zmiennych, istotnych dla kształtowania kompetencji społecznych. Założyliśmy, że udział w programie LEADER jest ważnym czynnikiem związanym nie tylko z kompetencjami społecznymi osoby, ale także z jej poczuciem jakości życia i poziomem aktywizacji do działania na rzecz zrównoważonego rozwoju lokalnego terytorium i zamieszkującej je społeczności. CEL GŁÓWNY I UZASADNIENIE PROJEKTU Celem projektu była analiza uwarunkowań i znaczenia kompetencji społecznych osoby działającej w ramach programu LEADER. Podjęcie tej problematyki ma swoje uzasadnienie naukowe, które dotyczy rozwijania stosunkowo młodego obszaru wiedzy psychologicznej obejmującego procesy budowania kapitału społecznego. Ma ono także wymiar praktyczny w postaci tworzenia teorii i narzędzi badawczych do monitorowania efektów działania programu LEADER w obszarze psychospołecznym. Jest to ważne ze względu na konkretne potrzeby Grup Partnerskich w Polsce, które nie posiadają odpowiednich narzędzi do pomiaru i analizy takich zmiennych, jak: poczucie jakości życia mieszkańców i aktywizacja społeczności lokalnych na terenach objętych programem, co większość z nich zaplanowała jako jeden z głównych celów strategicznych. Należy dodać, że wymogi programu LEADER nakładają na te grupy obowiązek monitorowania realizacji przyjętej strategii. Idea prezentowanego projektu jest bliska założeniom podejścia LEADER. Zakłada wzmacnianie interdyscyplinarnej sieci partnerskiej w obszarze nauki i praktyki obejmującej sferę oddziaływania programu LEADER. Temu celowi służyła prowadzona w projekcie działalność badawcza, konferencyjna i publikacyjna. Podjęcie tego zadania wydało się bardzo ważne w okresie, gdy omawiane procesy społeczne są w toku, a tworzące się Grupy Partnerskie i Lokalne Grupy Działania programu LEADER są na początkowym etapie rozwoju. CELE SZCZEGÓŁOWE PROJEKTU Cele szczegółowe projektu wynikały zarówno z zainteresowań naukowych, jak i potrzeb praktyki międzysektorowych partnerstw programu LEADER i dotyczyły: 1) analizy czynników i zależności istotnych dla budowania kompetencji społecznych jednostki; 2) weryfikacji założeń dotyczących związku kompetencji społecznych z poczuciem jakości życia i aktywizacją do działania na rzecz środowiska lokalnego; 3) oceny skuteczności działania programu budowania międzysektorowych partnerstw typu LEADER w zakresie celów związanych z podnoszeniem jakości życia i animacją społeczności lokalnej. Realizacja wymienionych celów zyskała na znaczeniu wobec sygnałów płynących z praktyki społecznej. Organizacje partnerskie w okresie wdrażania swoich strategii rozwoju intensywnie poszukują narzędzi monitorowania tego procesu i ewaluacji jego rezultatów. Z jednej strony jest to wymóg formalny programu LEADER, z drugiej pożądana aktywność partnerstw lokalnych, wskazująca na odpowiedzialne zaangażowanie w działania na rzecz realizacji celów strategicznych. STRUKTURA PROJEKTU Projekt był realizowany w 3 etapach. Pierwszy etap obejmował okres od r. do r. Dokonano analizy danych ewaluacyjnych z realizacji programu LEADER (raporty Komisji Europejskiej, raporty państw członkowskich UE), przygotowano narzędzia badawcze i wykonano badania pilotażowe. Ten etap był realizowany we współpracy z partnerstwami programu LEADER oraz ekspertami z zakresu wdrażania i ewaluacji programu. W pilotażu uczestniczyło 68 osób. Wykorzystano narzędzia kwestionariuszowe i pogłębione wywiady. Drugi etap obejmował okres od r. do r. Zrealizowano wówczas badania właściwe na próbie ogólnopolskiej we współpracy z Forum Aktywizacji Obszarów Wiejskich (FAOW) 3, Krajową Siecią Obszarów Wiejskich (KSOW) 4 i Fundacją Partnerstwo Dorzecze Słupi 5, zakończone analizą i opracowaniem wyników. Łącznie przebadano 243 osoby. Trzeci etap obejmował okres od r. do r. Stworzono interdyscyplinarny zespół naukowo-wdrożeniowy przygotowujący rekomendacje do integracji uzyskanych danych, implementacji wyników i aplikacji wytworzonych w projekcie narzędzi. Zadania podjęte w pierwszym etapie dotyczyły przede wszystkim zgromadzenia zasobów w postaci danych z badań naukowych i ewaluacji oraz nawiązania współpracy z partnerami społecznymi i naukowymi dla potrzeb projektu. Taką współpracę nawiązano z Zakładem Socjologii Wsi Instytutu Socjologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i Grupą Partnerską programu LEADER Fundacją Partnerstwo Dorzecze Słupi. 2 Polityka Społeczna 2011

5 Przygotowanie i realizacja pilotażu odbywały się w stałym kontakcie z praktykami programu LEADER. Od listopada 2008 r. do czerwca 2009 r. odbyły się kolejne spotkania robocze i konferencyjne zespołu badawczego grantu z ekspertami i praktykami w celu wypracowania metodologii i harmonogramu badań pilotażowych. Od 1 do 15 grudnia 2009 r. przeprowadzono w województwie pomorskim badania pilotażowe z udziałem dobranych celowo uczestników. Ze względu na cele projektu i analizowane zmienne były to osoby zaangażowane w program LEADER (zarówno realizatorzy społeczni i instytucjonalni, jak i lokalni beneficjenci programu uczestnicy projektów, członkowie społeczności lokalnych). Grupę porównawczą stanowiły osoby zamieszkujące na terenach nieobjętych Lokalną Strategią Rozwoju w ramach LEADER. W drugim etapie skoncentrowano się na badaniach właściwych w wersji papier-ołówek i on-line. Zaproszono do współpracy partnerów społecznych i aktywnych liderów lokalnych, a także instytucje publiczne, których zadaniem jest wdrażanie i monitorowanie programu LEADER. Trzeci etap, zgodnie z założeniami, będzie kontynuowany również po zakończeniu projektu. Główne zadania to: wsparcie dialogu i debaty wokół programu LEADER oraz uruchomienie interdyscyplinarnej współpracy w zespołach projektowych ukierunkowanych na gromadzenie, integrowanie i wykorzystanie wyników naukowych, a także praktycznych rezultatów wdrażania LEADER w Polsce. Na tym etapie założono wypracowanie rekomendacji dla nowego okresu programowania w realizacji LEADER. PROBLEMY BADAWCZE I HIPOTEZY PROJEKTU W projekcie sformułowaliśmy następujące problemy badawcze: 1. Jakie czynniki i mechanizmy decydują o skuteczności LEADER w zakresie realizacji jego celów psychospołecznych? 2. Czy udział w działaniach partnerskich jest czynnikiem kształtującym kompetencje społeczne? 3. Które aspekty kompetencji społecznych są rozwijane (wzmacniane) przez uczestnictwo w partnerskim podejściu do rozwoju lokalnego? 4. Jaki jest związek kompetencji społecznych osoby z jej z poczuciem jakości życia i aktywizacją do działania na rzecz zrównoważonego rozwoju środowiska? Sformułowanie problemów badawczych wynikało z dotychczasowych doświadczeń zespołu (zarówno naukowych, jak i praktycznych) związanych z udziałem w projektach na rzecz rozwoju obszarów wiejskich oraz lokalnych społeczności i ich liderów. Obserwowaliśmy znaczący wpływ aktywizowania się osób i grup na organizowanie się środowisk lokalnych i zwrotnie zmiany w poziomie zaangażowania i rodzajach aktywności wraz z postępującym zorganizowaniem i strukturowaniem. Szczególnie interesujące wydały się dane i obserwacje dotyczące kompetencji społecznych i powiązanych z nimi czynników: zaangażowania, odpowiedzialności, współpracy i zaufania. Przypuszczaliśmy (zbieżnie z założeniami programu LEADER, gdzie przyjmuje się zasadność wspierania zarówno pojedynczego beneficjenta, jak i grupy czy społeczności ze względu na całościowe i systemowe rozumienie potencjału środowiska lokalnego), że zmiana w obszarze kompetencji społecznych pojedynczego mieszkańca jest cyrkularnie powiązana z funkcjonowaniem i kompetencjami na poziomie społeczności. Podejmując badania przypuszczaliśmy również, że program LEADER stwarza warunki dla wzmacniania kompetencji społecznych pojedynczych osób, grup i całych społeczności. Zasady tego programu stanowią naszym zdaniem ramy szeroko rozumianej przestrzeni możliwej zmiany, co pozwala na wytyczanie własnych dróg i tempa wzmacniania zasobów, aktywizacji i poprawy jakości życia. Inaczej mówiąc, program zakłada, że głównym rezultatem będzie uruchomienie procesu społecznego w długiej perspektywie równoważącego zasoby i obciążenia. BADANE ZMIENNE I ZASTOSOWANE NARZĘDZIA Analizowane zmienne i zależności badano z wykorzystaniem dopasowanych narzędzi. Były to zarówno metody wcześniej wykorzystywane w badaniach społecznych, jak i skonstruowane na potrzeby projektu. Na etapie badań pilotażowych uwzględniono: Kompetencje społeczne: wykorzystano tu Kwestionariusz Kompetencji Społecznych A. Matczak (KKS) uwzględniający kompetencje społeczne w sytuacjach intymnych, wymagających asertywności i w sytuacjach ekspozycji społecznej. Osobiste wartości Skala Wartości Schelerowskich (SWS) adaptacja: P. Brzozowski. Poczucie kontroli Kwestionariusz DELTA R. Ł. Drwal. Silna wola i przekonanie o umiejętności znajdowania rozwiązań Kwestionariusz Nadziei na Sukces (KNS) M. Łaguna, J. Trzebiński, M. Zięba. Kontrola działania: orientacja na działanie i stan podczas wykonywania czynności, po niepowodzeniach oraz w sytuacjach planowania i podejmowania decyzji Kwestionariusz Kontroli Działania Kuhla (ACS) adaptacja: M. Marszał-Wiśniewska. Przekonanie o posiadaniu zasobów i kompetencji umożliwiających realizację zamierzeń Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES) R. Schwarzer. Sieć społeczna podmiotu Kwestionariusz Powiązań (Sieci) Społecznej SNQ T. Seeman, L. Berkman. Poczucie jakości życia Kwestionariusz Poczucia Jakości Życia J. Flanagana w adaptacji A. Brzezińskiej. Na podstawie uzyskanych w pilotażu wyników zaproponowano model obrazujący podejmowanie działań w środowisku społecznym, który prezentuje schemat 1. Badania pilotażowe wskazały na konieczność innego doboru narzędzi badawczych pod kątem ról przywódczych, kompetencji społecznych i działań społecznych osób badanych. W badaniach głównych wzięły udział 243 osoby z terenu całej Polski (128 kobiet i 115 mężczyzn) w wieku od 20 do 72 lat. Osoby te podczas badania funkcjonowały w różnych rolach względem programu LEADER i deklarowały różny poziom aktywności społecznej. Do zestawu narzędzi wprowadzono dodatkowo: Kwestionariusz do Pomiaru Indywidualnego Kapitału Społecznego (KPIKS) T. Snijders. Role w grupie/zespole Kwestionariusz Ról Zespołowych (SPI) M. Belblin. Style przewodzenia uwzględnione w modelu przywództwa sytuacyjnego P. Hersey, K. Blanchard. Schemat 1. Model teoretyczny podejmowania działań przez podmiot na przykładzie uczestnictwa w programie typu LEADER Jakość życia deklarowana Różnica działa motywująco Motywacja Jakość życia pożądana KOMPETENCJE SPOŁECZNE czynniki podmiotowe modyfi kujące motywację do działania samoskuteczność zachowanie w sytuacjach decyzyjnych wartości hedonistyczne zmiana podmiotowa działania zmiana społeczna LEADER Źródło: opracowanie własne. czynniki społeczne wsparcie Polityka Społeczna

6 Dla potrzeb badań skonstruowano ankietę uwzględniającą następujące aspekty działań z obszaru aktywizacji społecznej: aktywizacja obywatelska, aktywność w organizacjach społecznych, prospołeczna działalność pozaorganizacyjna na rzecz społeczności, doświadczenia edukacyjne związane z aktywizacją i lokalnością, tożsamość lokalna poczucie i realizacja, aktywność ekologiczna. REZULTATY PROJEKTU Realizacja projektu: poszerzyła obszar wiedzy naukowej w dziedzinie psychospołecznych uwarunkowań rozwoju i zasobów społecznych jednostek, umożliwiła zastosowanie zmiennych uwzględnianych dotąd w badaniach nad wąskimi klasami zachowań (jak: poczucie własnej skuteczności, orientacja na działanie, stan stosowane w modelach wyjaśniających podejmowanie zachowań zdrowotnych), sprzyjała budowaniu interdyscyplinarnej współpracy naukowo- -badawczej oraz wsparła współpracę środowiska naukowego z otoczeniem społecznym i gospodarką m.in. przez tworzenie narzędzi badawczych dla praktyki społecznej. Efekty bezpośrednie i pośrednie grupują się w 4 obszarach. 1. Naukowe i poznawcze rezultaty uzyskane w projekcie. 2. Upowszechnianie wyników badań i wymiana informacji naukowej. 3. Konstruowanie narzędzi badawczych pomocnych w praktyce partnerstw programu LEADER. 4. Budowanie współpracy z partnerami zaangażowanymi w realizację LEADER. Obszar 1: Efekty poznawcze Dokonano analizy czynników oraz zależności istotnych w procesie budowania i wzmacniania zasobów społecznych jednostki w środowisku bezpośredniego lub pośredniego oddziaływania partnerstwa lokalnego. Zidentyfikowano wybrane zmienne istotne dla skuteczności działań związanych z animacją społeczności lokalnej i podnoszeniem jakości życia jednostki. Skonstruowano psychospołeczny model zależności o potencjalnej przydatności dla projektowania, realizacji i ewaluacji projektów promujących podejście partnerskie w zrównoważonym rozwoju. Obszar 2: Efekty w zakresie upowszechniania wyników badań i wymiany informacji Zorganizowano interdyscyplinarną konferencję naukową poświęconą roli kompetencji społecznych we wdrażaniu podejścia partnerskiego typu LEADER w Polsce (4 czerwca 2009 r.). Przygotowano interdyscyplinarną, zbiorową publikację na temat efektów badań dotyczących problematyki funkcjonowania międzysektorowych partnerstw typu LEADER w społecznościach lokalnych (numer specjalny Polityki Społecznej ). Sformułowano rekomendacje dla instytucji wdrażających program LEADER i Grup Partnerskich oraz Grup Lokalnego Działania w Polsce. Za pośrednictwem sieci lokalnych i regionalnych programu LEADER rozpowszechniono wyniki badań w środowiskach zajmujących się problematyką rozwoju lokalnego, działaniami liderskimi i partnerskimi. Obszar 3: Konstruowanie narzędzi badawczych dla praktyki działań partnerskich Przygotowano i sformułowano rekomendację narzędzi badawczych dla monitorowania psychospołecznych efektów wdrażania metody LEADER i innych programów wspierających tworzenie międzysektorowych partnerstw lokalnych w Polsce. Narzędzia te mogą być wykorzystywane przez partnerstwa w procesie diagnozowania i ewaluacji efektów prowadzonych działań. Dotyczy to zwłaszcza celów, takich jak: poprawa jakości życia mieszkańców i aktywizacja społeczności lokalnej. Mogą być także stosowane przez instytucje wdrażające i monitorujące program LEADER w Polsce. Obszar 4: Efekty w zakresie budowania współpracy z partnerami wokół programu LEADER Nawiązanie współpracy z ośrodkami badawczymi i instytucjami wspierającymi, wdrażającymi i zajmującymi się problematyką partnerstw typu LEADER. Zorganizowanie interdyscyplinarnej konferencji z elementami debaty i grup roboczych poświęconej efektom i perspektywom wdrażania programu LEADER w Polsce (11 kwietnia 2011 r.). W konferencji wzięli udział zarówno naukowcy (psychologowie, socjologowie, badacze z obszaru nauk o rolnictwie, ekonomiści), jak i przedstawiciele partnerstw i społeczności lokalnych. UWAGI KOŃCOWE Realizatorami projektu byli psychologowie reprezentujący różne specjalności (psychologia społeczna, zdrowia i kliniczna oraz psychologia socjalizacji i wspomagania rozwoju). W badaniach i promocji projektu uczestniczyli studenci psychologii UAM realizujący specjalizację Animacja Społeczności Lokalnych. Konsultantami projektu byli socjologowie wsi, specjaliści w zakresie rozwoju lokalnego i planowania strategicznego, pracownicy biur partnerstw trójsektorowych i członkowie organizacji społecznych oraz sieci działających na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. Zamknięcie projektu kończy opisany proces badań nad kompetencjami i aktywizacją społeczną. Równocześnie koniec projektu oznacza wejście w nowy etap badań i zastosowań. Nawiązana współpraca umożliwia kontynuację projektu i stwarza okazję dla zwiększania kompetencji zarówno po stronie realizatorów i specjalistów wdrażających program LEADER (co warto uwzględniać w dalszych badaniach), jak i ostatecznych beneficjentów mieszkańców, grup i lokalnych społeczności na obszarach wiejskich. 1 Więcej informacji o programie LEADER na stronach: index_pl.htm. 2 Rosińska A., Rosiński D., Smykowski B., Grupy partnerskie programu LEADER badania czynników psychospołecznych, maszynopis niepublikowany, UAM, Poznań Więcej o Forum Aktywizacji Obszarów Wiejskich w programie LEADER na stronie internetowej: 4 Szczegółowe informacje o Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich i jej roli w programie LEADER pod adresem: 5 Więcej o Fundacji Partnerstwo Dorzecze Słupi: witryna internetowa: SUMMARY The paper presents the aims, objectives, course and results of a research project titled: LEADER approach partnership actions in Poland and other EU countries and the sustainable development of the social resources of an individual. The project was conducted in the years by a research team of the Institute of Psychology at the Adam Mickiewicz University in Poznan. The partners of particular project activities included scientific research centres, social organisations and public entities involved in the implementation of the LEADER programme. The project s objective was the analysis of psychosocial results of the programme. Of particular interest were the factors related to the improvement of social competences and social activation which is manifested in various actions aimed at improving the quality of life and increasing the resources of the local environment. The research was oriented towards enhancing intersectoral collaboration and exchanging experiences related to the implementation of the LEADER programme in Poland. The results of the programme evaluation in other EU countries where it has been operating since the beginning of the 1990s constituted the background context for the performed analysis. 4 Polityka Społeczna 2011

7 SPOŁECZNOŚCI I ORGANIZACJE JAKO ŚRODOWISKO WZMACNIANIA KOMPETENCJI SPOŁECZNYCH: PROBLEMY BADAWCZE I POTRZEBY PRAKTYKI Dariusz Rosiński Agnieszka Rosińska Instytut Psychologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Inga Kawałek Fundacja Partnerstwo Dorzecze Słupi, FAOW, Pomorska Sieć LEADER WPROWADZENIE Zgodnie z podejściem ekologicznym zmiany dotyczące osób żyjących w danym środowisku lokalnym są ściśle powiązane ze zmianami w poszczególnych podsystemach otaczających te osoby: rodzinach, grupach, organizacjach i lokalnych czy ponadlokalnych wspólnotach społecznych (por. artykuł M. Ziarko Modele wyjaśniające w tym numerze). W dobie dużej dynamiki przemian społeczno-gospodarczych szczególne zainteresowanie wzbudzają zasoby i umiejętności sprzyjające adaptacji oraz aktywnemu włączaniu się w przekształcanie środowiska. Te zasoby są tworzone, testowane, eksploatowane i wzmacniane w różnego typu relacjach. Zasoby kształtują relacje, a równocześnie dzięki tym relacjom możliwe jest urzeczywistnianie i rozwijanie zasobów. Same relacje są równocześnie jednym z podstawowych zasobów społecznych. W artykule przyjrzymy się społecznym zmianom istotnym dla szczególnego rodzaju zasobów, jakim są kompetencje społeczne. Współpraca praktyków i badaczy zaowocowała serią artykułów dotyczących problematyki zmiany, partnerstwa, sieci współpracy, kapitału społecznego i wielokulturowości. Osią numeru są doświadczenia zgromadzone podczas wdrażania i ewaluacji programu wspierającego rozwój obszarów wiejskich o nazwie LEADER * (por. D. Rosiński Założenia i cele projektu w tym numerze; szerzej: Futymski 2004). Opisując wybrane aspekty wdrażania tego programu, koncentrujemy się na: społeczności lokalnej oraz funkcjonujących w niej grupach i organizacjach, ze szczególnym uwzględnieniem tego, że stanowią one przestrzeń życia i rozwoju (Skrzypczak 2003); znaczeniu uczestnictwa, partycypacji społecznej w rozwijaniu kompetencji społecznych człowieka oraz procesach samoorganizowania się i strukturowania społeczności w takim kierunku, by można było w niej kompetentnie działać w pojedynkę, a także zbiorowo, przechodząc elastycznie od indywidualności do kolektywności i wyciągając wnioski z rezultatów działań podejmowanych dla rozwiązywania konkretnych problemów społecznych i zwiększania jakości życia (Kowalik 1999; Harris 2001); zjawiskach transferu i synergii zasobów z poziomu osoby poprzez grupę i organizację społeczną do społeczności lokalnej i z powrotem kompetentna społeczność ułatwia, promuje, zaprasza i zezwala na bycie kompetentnym, a równocześnie przez podejmowane działania rozsiewa swój potencjał zasobów, zwiększając możliwości i umiejętności własnych członków, ale też blokuje, zniechęca i ogranicza potencjał (Smykowski 2006); procesie włączania się osoby w środowisko społeczne, szersze niż własna rodzina i najbliższy krąg towarzyski czy sąsiedzki, co wyzwala naturalny potencjał wzrostowy w sferze kompetencji nawet wtedy (a czasem zwłaszcza wtedy), gdy w danym momencie temu włączaniu towarzyszą silne napięcia i trudności; równocześnie niepowodzenia w tym procesie mogą prowadzić do wykluczania osób ze społeczności i wykluczania społeczności z życia jej poszczególnych członków (Brzezińska, Kaczan, Rycielski 2010). W artykule skupiamy się na pytaniach i doświadczeniach, które były dla nas inspiracją do podejmowania interdyscyplinarnej współpracy * Skrót oznaczający program jest akronimem nazwy w jęz. francuskim: Liaison Entre Actions de Development de l Economie Rurale (nazwa angielska to Links between Actions for the Development of the Rural Economy). i badań. Robimy to w nadziei, że nasze analizy będą pomocne w rozwijaniu zasobów społecznych, a nam samym pozwolą zwiększać kompetencje i umacniać współpracę. Cele, jakie postawiliśmy przed sobą, przygotowując niniejszy tekst, to: wskazanie na znaczenie udziału jednostki w społeczności i organizacji dla wzmacniania kompetencji społecznych; sformułowanie pytań i problemów dotyczących roli środowiska społecznego i organizacyjnego w zwiększaniu zasobów i kompetencji; opisanie głównych zjawisk i mechanizmów działania Lokalnych Grup Działania (LGD) istotnych dla kompetencji społecznych oraz wskazanie potrzeb LGD w tym zakresie. W naszej analizie przyjmujemy dwie przenikające się perspektywy. Pierwsze to podejście ekologiczne, uwzględniające kategorie ryzyka i zasobów (diagram 1). Zgodnie z tym podejściem każda zmiana w zakresie struktur w procesach społecznych i w obszarze kompetencji współistnieje i mediuje z istotnymi czynnikami ryzyka i zasobami w wielu powiązanych systemach. Diagram 1. Ekologiczna perspektywa działań w programie LEADER z uwzględnieniem ryzyka i zasobów CZYNNIKI RYZYKA PROBLEM ZASOBY OSO BA ROD ZINA GRUPA OD NIESIENIA SPOŁECZNOŚ Ć LOKALNA SPOŁECZ EŃSTWO Źródło: opracowanie własne. Druga perspektywa to model cyrkularny, stosowany np. w diagnozie i terapii psychologicznej (Cierpiałkowska 2008). W modelu tym w miejsce prostych zależności przyczynowo-skutkowych (np. zasady programu LEADER jako przyczyna aktywizacji społecznej) proponuje się opisywanie wewnętrznych mechanizmów uruchamiających i podtrzymujących określone zachowania w grupie, organizacji i społeczności. W tym ujęciu dany podsystem i jego uczestnicy tworzą złożoną siatkę wymian i komunikacji, przebiegających zgodnie z charakterystycznymi dla danego środowiska regułami, wzajemnie na siebie wpływając (por. diagram 2). Diagram 2. Cyrkularny model zależności między programem LEADER a jego uczestnikami osoba/grupa,organizacja X (zachowania, motywy, zasoby, kompetencje) Źródło: opracowanie własne. PROGRAM LEADER reguły, możliwości wymagania, zasoby osoba/grupa,organizacja Y (zachowania, motywy, zasoby, kompetencje) Polityka Społeczna

Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata

Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata 2008-2013 Wąbrzeźno, wrzesień 2008 -2- Spis treści Wstęp Rozdział 1. Nawiązanie

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE WDRAŻANIE WSPARCIA W RAMACH LOKALNYCH GRUP RYBACKICH ORAZ UDZIAŁ W PROCESIE APLIKACYJNYM URZĘDÓW MARSZAŁKOWSKICH

PRAKTYCZNE WDRAŻANIE WSPARCIA W RAMACH LOKALNYCH GRUP RYBACKICH ORAZ UDZIAŁ W PROCESIE APLIKACYJNYM URZĘDÓW MARSZAŁKOWSKICH PRAKTYCZNE WDRAŻANIE WSPARCIA W RAMACH LOKALNYCH GRUP RYBACKICH ORAZ UDZIAŁ W PROCESIE APLIKACYJNYM URZĘDÓW MARSZAŁKOWSKICH Karolina Szambelańczyk Oddział Obsługi PO Ryby Departament Programów Rozwoju

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA Oferta badawcza DLACZEGO WARTO? Nowa perspektywa finansowania PROW 2014-2020, w ramach której kontynuowane będzie wdrażanie działania LEADER. Zgodnie z przyjętymi

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY GNOJNIK NA ROK Załącznik Nr 1 do Uchwały nr III/18/15 Rady Gminy Gnojnik z dnia 30 stycznia 2015 r.

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY GNOJNIK NA ROK Załącznik Nr 1 do Uchwały nr III/18/15 Rady Gminy Gnojnik z dnia 30 stycznia 2015 r. Załącznik Nr 1 do Uchwały nr III/18/15 Rady Gminy Gnojnik z dnia 30 stycznia 2015 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY GNOJNIK NA ROK 2015 GNOJNIK 2015 SPIS TREŚCI: I. WPROWADZENIE II. CELE PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ POWIATU ŻARSKIEGO NA LATA

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ POWIATU ŻARSKIEGO NA LATA Załącznik do Uchwały Nr... Rady Powiatu Żarskiego z dnia..2016 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ POWIATU ŻARSKIEGO NA LATA 2016-2021 Żary, 2016 r. 1 SPIS TREŚCI: I. WPROWADZENIE.3 II. DIAGNOZA..4 III. CEL

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

Technikum w Dobrzyniu Nad Wisłą. Jak i po co prowadzić ewaluację wewnętrzną?

Technikum w Dobrzyniu Nad Wisłą. Jak i po co prowadzić ewaluację wewnętrzną? ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA Technikum w Dobrzyniu Nad Wisłą NA PODSTAWIE OFERTY DOSKONALENIA Jak i po co prowadzić ewaluację wewnętrzną? 1. Czas realizacji Data rozpoczęcia realizacji Data zakończenia realizacji

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Stowarzyszenie Jeden Świat (SJŚ) i holenderski Oxfam Novib, realizują wspólny projekt pt. E-Motive, który dotyczy transferu wiedzy z Krajów Globalnego

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Badanie ewaluacyjne dot. oceny systemu realizacji projektu systemowego pt. Zwiększenie poziomu wiedzy na temat funkcjonowania sektora pozarządowego i dialogu obywatelskiego oraz doskonalenie umiejętności

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata 2014-2020 Komisja Europejska przyjęła propozycje ustawodawcze dotyczące polityki spójności na lata 2014-2020 w październiku 2011 roku Niniejszy

Bardziej szczegółowo

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA JAKO NARZĘDZIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PLACÓWKĄ ZARZĄDZANIE PO WROCŁAWSKU prof. UWr Kinga Lachowicz-Tabaczek Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, HR Projekt Wrocław

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW Prezentacja przedstawiona podczas VIII Kongresu Zarządzania Oświatą, OSKKO, Warszawa 25-27.09.2013 www.oskko.edu.pl/kongres/ SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW DR ROMAN

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto 1. Temat badania 2. Tło Ewaluacja komponentu wolontariatu długoterminowego wdrażanego w latach 2012-2013 w ramach

Bardziej szczegółowo

Poziom 5 EQF Starszy trener

Poziom 5 EQF Starszy trener Poziom 5 EQF Starszy trener Opis Poziomu: Trener, który osiągnął ten poziom rozwoju kompetencji jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za przygotowanie i realizację pełnego cyklu szkoleniowego. Pracuje

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLICE NA LATA

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLICE NA LATA PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLICE NA LATA 2014 2020 1 Spis treści 1. Wstęp 3 2. Cele Programu Aktywności Lokalnej 5 3. Kierunki działań 6 4. Adresaci Programu 7 5. Metody wykorzystywane do realizacji

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XXXII/483/2009 Rady Miejskiej Środy Wielkopolskiej z dnia 20 sierpnia 2009 roku. Program Aktywności Lokalnej

Załącznik do uchwały Nr XXXII/483/2009 Rady Miejskiej Środy Wielkopolskiej z dnia 20 sierpnia 2009 roku. Program Aktywności Lokalnej Załącznik do uchwały Nr XXXII/483/2009 Rady Miejskiej Środy Wielkopolskiej z dnia 20 sierpnia 2009 roku Program Aktywności Lokalnej dla Miasta i Gminy Środa Wielkopolska na lata 2009 2013 I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata ZINTEGROWANE DZIAŁANIA NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU OBSZARÓW MIEJSKICH POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata 2014-2020 Komisja Europejska przyjęła propozycje ustawodawcze dotyczące polityki spójności na lata 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu prowadzenia konsultacji, założeń projektów i aktów normatywnych, zasad realizacji innych przedsięwzięć przez Gminę Frampol w projekcie pt.:

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu wzajemnego informowania się JST i NGO o planach, zamierzeniach, kierunkach działań przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie!

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU GMINY. Oferta badawcza

STRATEGIA ROZWOJU GMINY. Oferta badawcza STRATEGIA ROZWOJU GMINY Oferta badawcza DLACZEGO WARTO? Strategia rozwoju stanowi długofalowy scenariusz rozwoju gminy. Zakłada cele i kierunki działań, a także narzędzia służące ich realizacji. Strategia

Bardziej szczegółowo

Centrum Wsparcia Organizacji. SIECIOWANIE ORGANIZACJI/INSTYTUCJI/G RUP (praca z lokalnymi liderami instytucjonalnymi)

Centrum Wsparcia Organizacji. SIECIOWANIE ORGANIZACJI/INSTYTUCJI/G RUP (praca z lokalnymi liderami instytucjonalnymi) Rozumienie środowiskowej pracy: Praca środowiskowa to działania aktywizujące, integrujące i budujące wspólnotę lokalną, które są podejmowane w społeczności lokalnej. Działania Powinny opierać się na aktywności

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich. LEADER Perspektywa finansowa

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich. LEADER Perspektywa finansowa Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich LEADER Perspektywa finansowa 2007-2013 Cel działania Realizacja działania ma na celu stymulowanie lokalnych inicjatyw na rzecz

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami Errata do Planu działania na lata 2007-2008 dla Priorytetu I Zatrudnienie i integracja społeczna (sprostowanie treści dokumentu w związku z pomyłką techniczną polegającą na zamianie opisu działań pomiędzy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 Załącznik do Uchwały Nr XL/222 /2010 Rady Miejskiej w Polanicy Zdroju z dnia 28 stycznia 2010 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 1.Wstęp Program Aktywności Lokalnej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013 Załącznik do Uchwały nr 345/XXIV/08 Rady Miasta Płocka z dnia 27 maja 2008 roku PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013 P Ł O C K 1 PŁOCK, maj 2008 SPIS TREŚCI: I. WPROWADZENIE...3

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD Załącznik do Uchwały nr XXIV/196/08 Rady Gminy Szemud z dnia 08 września 2008 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD NA LATA 2008 2013 Szemud 2008 SPIS TREŚCI: I. WSTĘP.. 3 II. III. IV. ZAŁOŻENIA

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

PLAN WŁĄCZENIA SPOŁECZNOŚCI LOKALNEJ

PLAN WŁĄCZENIA SPOŁECZNOŚCI LOKALNEJ PLAN WŁĄCZENIA SPOŁECZNOŚCI LOKALNEJ Podstawowym założeniem, które przyjęto dla potrzeb opracowania Lokalnej Strategii Rozwoju dla obszaru PROWENT na lata 2014-2020 jest szerokie włączenie mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Kompetencje w zarządzaniu projektem

Kompetencje w zarządzaniu projektem Kompetencje w zarządzaniu projektem Zarzadzanie projektami (ang: Project Management) to jedna z najbardziej dynamicznie rozwijających się dziedzin zarządzania. Dotyczy to szczególnie ludzkich aspektów

Bardziej szczegółowo

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Szeroko rozumiana poprawa jakości życia na wsi, zaspokajanie potrzeb społeczno-kulturalnych mieszkańców a także zidentyfikowanie i promowanie

Bardziej szczegółowo

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis 18 sierpnia 2010 r. Młody obywatel Opis Młodzie ludzie przy wsparciu nauczycieli i władz samorządowych badają kapitał społeczny w swojej miejscowości. Przedstawiają wnioski władzom lokalnym. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020. Jan M. Grabowski. Toruń, 15 stycznia 2013 roku

Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020. Jan M. Grabowski. Toruń, 15 stycznia 2013 roku Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 Jan M. Grabowski Toruń, 15 stycznia 2013 roku Organizacje pozarządowe w regionie w 2012 roku w Polsce zarejestrowanych

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata Wybrane elementy

Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata Wybrane elementy Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata 2015-2030 Wybrane elementy 1 PROJEKTOWANIE CELÓW STRATEGICZNYCH I KIERUNKÓW ROZWOJU ZAKŁADU UTYLIZACJI ODPADÓW SP. Z O.O. W GORZOWIE WLKP.

Bardziej szczegółowo

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 Wrzesień 2005 ROZDZIAŁ I Definicje i określenia 1. Definicje: - działalność pożytku publicznego jest to działalność społecznie

Bardziej szczegółowo

System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół

System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół Wnioski z pilotażowego wdrażania projektu przez Miasto Łódź Małgorzata Zwolińska Lidia Dyndor 1 Z perspektywy dyrektora

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE Efekty kształcenia dla kierunku MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE - studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Forma Studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Gospodarki Międzynarodowej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

ŚCIEŻKA: Zarządzanie projektami

ŚCIEŻKA: Zarządzanie projektami ŚCIEŻKA: Zarządzanie projektami Ścieżka dedykowana jest każdej osobie, która chce rozwijać siebie i swoją organizację - w szczególności: Kadrze menedżerskiej i kierowniczej przedsiębiorstw Kierownikom

Bardziej szczegółowo

ProNGO standardy III sektora Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

ProNGO standardy III sektora Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Standardy organizatora pieczy zastępczej wypracowane przez przedstawicieli organizacji pozarządowych i jednostek samorządu terytorialnego w województwie opolskim i śląskim przy wsparciu sieci SPLOT. 1

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie celów badania. Zakresu poruszanych tematów. Informacja o nagraniu przebiegu rozmowy i zapewnienie anonimowości

Wyjaśnienie celów badania. Zakresu poruszanych tematów. Informacja o nagraniu przebiegu rozmowy i zapewnienie anonimowości Ciesz-Lab. Cieszyńskie Laboratorium Współpracy Scenariusz Zogniskowanego Wywiadu Pogłębionego FGI I Aranżacja dyskusji. Wyjaśnienie celów badania. Zakresu poruszanych tematów. Informacja o nagraniu przebiegu

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 Cel 2. Poprawa mechanizmów partycypacji społecznej i wpływu obywateli na życie publiczne 31 maja 2011 r. Elementy składowe celu 2 Strategii wypływają m.in.

Bardziej szczegółowo

Rozwój instytucjonalny polskich partnerstw lokalnych wzmacniających obszary funkcjonalne na tle doświadczeń zagranicznych

Rozwój instytucjonalny polskich partnerstw lokalnych wzmacniających obszary funkcjonalne na tle doświadczeń zagranicznych Rozwój instytucjonalny polskich partnerstw lokalnych wzmacniających obszary funkcjonalne na tle doświadczeń zagranicznych Jacek F. Nowak Katedra Ekonomiki Przestrzennej i Środowiskowej UEP Związek Miast

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r.

UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r. UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r. w sprawie przyjęcia Programu Integracji Społecznej i Zawodowej Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Ostródzkim na 2012 rok Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Budżet partycypacyjny (obywatelski) od idei do wdrożenia

Budżet partycypacyjny (obywatelski) od idei do wdrożenia Budżet partycypacyjny (obywatelski) od idei do wdrożenia Oferta współpracy Fundacji Pracownia Badań i Innowacji Społecznych Stocznia Warszawa, 2016 Jeśli poszukujecie narzędzia, które pozwoli zaktywizować

Bardziej szczegółowo

CERTYFIKAT JAKOŚCI CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ. Przyznawany przez Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL

CERTYFIKAT JAKOŚCI CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ. Przyznawany przez Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL CERTYFIKAT JAKOŚCI CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ Przyznawany przez Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL MISJA Certyfikat Jakości Centrum Aktywności Lokalnej (CAL) podkreśla sposób działania organizacji/instytucji

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne od idei do wdrożenia

Konsultacje społeczne od idei do wdrożenia Konsultacje społeczne od idei do wdrożenia Oferta współpracy Fundacji Pracownia Badań i Innowacji Społecznych Stocznia Warszawa, 2016 Jak rozumiemy konsultacje społeczne i w czym możemy pomóc? Dlaczego

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu realizacji zadań publicznych z wykorzystaniem form finansowych przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowanym

Bardziej szczegółowo

PROFIL KLUCZOWYCH KOMPETENCJI FACYLITATORA International Association of Facilitators

PROFIL KLUCZOWYCH KOMPETENCJI FACYLITATORA International Association of Facilitators International Association of Facilitators The Core Facilitator Competencies Framework PROFIL KLUCZOWYCH KOMPETENCJI FACYLITATORA International Association of Facilitators A1. Rozwijanie partnerskiego podejścia

Bardziej szczegółowo

Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod pewnym względem doskonalszych; także pewne (

Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod pewnym względem doskonalszych; także pewne ( Rozwój lokalny, a Program LEADER Krzysztof Kwatera LM Consulting Krzysztof Kwatera Trener FAOW Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod

Bardziej szczegółowo

PROCES GRUPOWY , Łódź Iwona Kania

PROCES GRUPOWY , Łódź Iwona Kania PROCES GRUPOWY 19.0.2011, Łódź Iwona Kania Człowiek jest istotą nastawioną na bycie z innymi i jego życie w większości wiąże się z grupami. Pierwszą grupą, z jaką się styka, i w której się rozwija, jest

Bardziej szczegółowo

Cel bezpośredni

Cel bezpośredni 2012-05-31 1 Model współpracy ośrodka pomocy społecznej, powiatowego urzędu pracy i organizacji pozarządowej w celu realizacji usługi integracji społeczno-zawodowej 2012-05-31 2 Cel bezpośredni Stworzenie

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa im. Ojca Św. Jana Pawła II w Mietkowie

Szkoła Podstawowa im. Ojca Św. Jana Pawła II w Mietkowie Szkoła Podstawowa im. Ojca Św. Jana Pawła II w Mietkowie SORE Agnieszka Hulewicz Rok szkolny 2013/2014 Temat I RPW Budowa koncepcji pracy szkoły Potrzeby nauczycieli Na podstawie rozmowy z Dyrektorem Szkoły

Bardziej szczegółowo

Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych

Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych Gmina - Miasto Płock Towarzystwa Wiedzy w Płocku Stowarzyszenia PLAN I HARMONOGRAM PROCESU

Bardziej szczegółowo

Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym. Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku

Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym. Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku Czym jest animacja? Animacja to: - działalność, która ożywia społeczność lokalną, - metoda budowania kapitału

Bardziej szczegółowo

STANDARDY I KRYTERIA OCENY JAKOŚCI PROGRAMÓW PROMOCJI ZDROWIA I PROFILAKTYKI W RAMACH SYSTEMU REKOMENDACJI

STANDARDY I KRYTERIA OCENY JAKOŚCI PROGRAMÓW PROMOCJI ZDROWIA I PROFILAKTYKI W RAMACH SYSTEMU REKOMENDACJI STANDARDY I KRYTERIA OCENY JAKOŚCI PROGRAMÓW PROMOCJI ZDROWIA I PROFILAKTYKI W RAMACH SYSTEMU REKOMENDACJI 1. Ogólne dane o programie Nazwa własna Autorzy programu Organizacja/ instytucja odpowiedzialna

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Katarzyna Stępniak, ORE

Opracowanie: Katarzyna Stępniak, ORE Opracowanie: Katarzyna Stępniak, ORE Materiał informacyjny oraz odpowiedzi na pytania dotyczące dwóch programów upowszechnianych w Ośrodku Rozwoju Edukacji przez Zespół ds. Promocji Zdrowia w Szkole. 1.

Bardziej szczegółowo

STANDARDY JAKOŚCI USŁUG SKIEROWANYCH DO OSÓB BEZDOMNYCH - RYS PROBLEMOWY 1.18 TWORZENIE I ROZWIJANIE STANDARDÓW USŁUG POMOCY I INTEGRACJI SPOŁECZNEJ

STANDARDY JAKOŚCI USŁUG SKIEROWANYCH DO OSÓB BEZDOMNYCH - RYS PROBLEMOWY 1.18 TWORZENIE I ROZWIJANIE STANDARDÓW USŁUG POMOCY I INTEGRACJI SPOŁECZNEJ STANDARDY JAKOŚCI USŁUG SKIEROWANYCH DO OSÓB BEZDOMNYCH - RYS PROBLEMOWY 1.18 TWORZENIE I ROZWIJANIE STANDARDÓW USŁUG POMOCY I INTEGRACJI SPOŁECZNEJ W ZADANIU (NR 4) W ZAKRESIE STANDARYZACJI PRACY Z BEZDOMNYMI

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY GNOJNIK NA ROK 2014. Załącznik 1 do Uchwały nr XXXIII/333/14 Rady Gminy Gnojnik z dnia 16 kwietnia 2014 r.

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY GNOJNIK NA ROK 2014. Załącznik 1 do Uchwały nr XXXIII/333/14 Rady Gminy Gnojnik z dnia 16 kwietnia 2014 r. Załącznik 1 do Uchwały nr XXXIII/333/14 Rady Gminy Gnojnik z dnia 16 kwietnia 2014 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY GNOJNIK NA ROK 2014 GNOJNIK 2014 SPIS TREŚCI: I. WPROWADZENIE II. CELE PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA Szkoły Podstawowej w Piecniku

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA Szkoły Podstawowej w Piecniku Projekt pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez wdrożenie zmodernizowanego systemu doskonalenia nauczycieli w powiecie wałeckim Priorytet III Działanie 3.5 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Organizacji Pozarządowych

Program Współpracy Organizacji Pozarządowych Program Współpracy Organizacji Pozarządowych Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Rostkowo 2014. Program Współpracy

Bardziej szczegółowo

Strategia e-rozwoju województwa mazowieckiego, zasady współdziałania Samorządów Gminnych z Samorządem Województwa Mazowieckiego przy jej realizacji.

Strategia e-rozwoju województwa mazowieckiego, zasady współdziałania Samorządów Gminnych z Samorządem Województwa Mazowieckiego przy jej realizacji. Strategia e-rozwoju województwa mazowieckiego, zasady współdziałania Samorządów Gminnych z Samorządem Województwa Mazowieckiego przy jej realizacji. Adam Struzik Marszałek Województwa Mazowieckiego 1 Plan

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY CZCHÓW NA ROK 2015 PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY CZCHÓW NA ROK 2015

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY CZCHÓW NA ROK 2015 PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY CZCHÓW NA ROK 2015 PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY CZCHÓW NA ROK 2015 CZCHÓW, LUTY 2015 SPIS TREŚCI: I. WPROWADZENIE II. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PROGRAMU AKTYWNOŚCI LOKALNEJ III.CELE PROGRAMU AKTYWNOŚCI LOKALNEJ ORAZ KIERUNKI

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ AKTYWNOŚĆ I INTEGRACJA SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO NA LATA 2009 2013

POWIATOWY PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ AKTYWNOŚĆ I INTEGRACJA SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO NA LATA 2009 2013 POWIATOWY PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ AKTYWNOŚĆ I INTEGRACJA SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO NA LATA 2009 2013 Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Mrągowie 2009 rok 1 I. WPROWADZENIE 1. Założenia programowe: Ustawa

Bardziej szczegółowo

LOKALNE KRYTERIA WYBORU GRANTOBIORCÓW WRAZ Z PROCEDURĄ USTALANIA LUB ZMIANY KRYTERIÓW WYBORU

LOKALNE KRYTERIA WYBORU GRANTOBIORCÓW WRAZ Z PROCEDURĄ USTALANIA LUB ZMIANY KRYTERIÓW WYBORU LOKALNE KRYTERIA WYBORU GRANTOBIORCÓW WRAZ Z PROCEDURĄ USTALANIA LUB ZMIANY KRYTERIÓW WYBORU I. Lokalne kryteria wyboru grantobiorców oraz kryteria strategiczne (premiujące) dla grantobiorców realizujących

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

Kim jest animator? Zespół trenerów FAOW Janina Jaszczur, Inga Kawałek, Ryszard Kamiński, Ryszard Zarudzki

Kim jest animator? Zespół trenerów FAOW Janina Jaszczur, Inga Kawałek, Ryszard Kamiński, Ryszard Zarudzki Kim jest animator? Zespół trenerów FAOW Janina Jaszczur, Inga Kawałek, Ryszard Kamiński, Ryszard Zarudzki Animator społeczny wg Szkoły Animatorów Społecznych: Animacja - (od łacin. anima) ożywienie, zachęcanie,

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe)

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe) Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe) Nazwa przedmiotu/modułu kształcenia Pozyskiwanie środków z funduszy UE i ich administrowanie Nazwa w języku angielskim Język wykładowy polski

Bardziej szczegółowo

Rozdział IX Plan komunikacji

Rozdział IX Plan komunikacji Rozdział IX Plan komunikacji Zapewnienie odpowiedniej komunikacji pomiędzy LGD, a społecznością lokalną obszaru grupami docelowymi, w tym grupą defaworyzowaną, jest głównym sposobem skutecznego zaangażowania

Bardziej szczegółowo

Fundusze UE, jako środki publiczne, wymagają starannego wydatkowania.

Fundusze UE, jako środki publiczne, wymagają starannego wydatkowania. Fundusze UE, jako środki publiczne, wymagają starannego wydatkowania. Głównym narzędziem dbania o wydatkowanie funduszy europejskich jest monitoring i ewaluacja. Korzystanie z funduszy UE oznacza konieczność

Bardziej szczegółowo

Rozdział XII. MONITORING I EWALUACJA

Rozdział XII. MONITORING I EWALUACJA Rozdział XII. MONITORING I EWALUACJA Prowadzenie monitoringu i ewaluacji realizacji LSR w całym okresie jej wdrażania jest procesem koniecznym dla sprawdzenia czy udaje się skutecznie osiągać cele zapisane

Bardziej szczegółowo

Karta oceny merytorycznej

Karta oceny merytorycznej Załącznik nr do dokumentacji konkursowej /wzór/ Karta oceny merytorycznej na realizację Rewitalizacji Społecznej NUMER KONKURSU TYTUŁ PROGRAMU:...... NAZWA PROJEKTODAWCY:... OCENIAJĄCY (imię, nazwisko)....

Bardziej szczegółowo

Szukanie wspólnej wartości (korzyści) w klastrze

Szukanie wspólnej wartości (korzyści) w klastrze Szukanie wspólnej wartości (korzyści) w klastrze Struktura klastrowa M. Porter - klastry to geograficzne koncentracje wzajemnie powiązanych przedsiębiorstw, wyspecjalizowanych dostawców (w tym dostawców

Bardziej szczegółowo

Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako realizatorami zadań publicznych

Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako realizatorami zadań publicznych Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako realizatorami zadań publicznych Raport z wdrożenia (skrót) URZĄD NAZWA WDROŻONYCH INSTRUMENTÓW

Bardziej szczegółowo

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO?

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? Projekt edukacyjny jest to metoda nauczania, która kształtuje wiele umiejętności oraz integruje wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą projektu jest samodzielna praca

Bardziej szczegółowo

Dobra strategia dla miasta na przykładzie Strategii Kultury dla Miasta Rzeszowa

Dobra strategia dla miasta na przykładzie Strategii Kultury dla Miasta Rzeszowa Dobra strategia dla miasta na przykładzie Strategii Kultury dla Miasta Rzeszowa dr hab. Dariusz Tworzydło Uniwersytet Warszawski, Exacto sp. z o.o. Badanie ilościowe pn. Diagnoza dla Strategii rozwoju

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1 Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie we współpracy z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie organizują STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1. Informacja

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S - d l a s z k o l e ń REZULTAT O3 DZIAŁANIA: O3-A2 PROJEKTU E-GOVERNMENT 2.0 W PRAKTYCE

S Y L A B U S - d l a s z k o l e ń REZULTAT O3 DZIAŁANIA: O3-A2 PROJEKTU E-GOVERNMENT 2.0 W PRAKTYCE P R O G R A M Y K S Z T A Ł C E N I A S Y L A B U S - d l a s z k o l e ń REZULTAT O3 DZIAŁANIA: O3-A2 PROJEKTU E-GOVERNMENT 2.0 W PRAKTYCE KRAKÓW 2015 1 Spis treści NARZĘDZIA WEB 2.0 W SEKTORZE PUBLICZNYM

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 Umowa Partnerstwa Zwiększaniu szans na zatrudnienie grup defaworyzowanych służyć będzie wsparcie sektora ekonomii społecznej oraz zapewnienie jego skutecznego i efektywnego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Rola inicjatyw lokalnych w rozwoju obszarów wiejskich w kontekście wykorzystania środków z Europejskiego Funduszu Społecznego

Rola inicjatyw lokalnych w rozwoju obszarów wiejskich w kontekście wykorzystania środków z Europejskiego Funduszu Społecznego Rola inicjatyw lokalnych w rozwoju obszarów wiejskich w kontekście wykorzystania środków z Europejskiego Funduszu Społecznego Spotkanie współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA SZKOŁY. Publiczne Gimnazjum w Lipnie NA PODSTAWIE OFERTY DOSKONALENIA

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA SZKOŁY. Publiczne Gimnazjum w Lipnie NA PODSTAWIE OFERTY DOSKONALENIA ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA SZKOŁY Publiczne Gimnazjum w Lipnie NA PODSTAWIE OFERTY DOSKONALENIA Rodzice są partnerami szkoły 1. Czas realizacji Data rozpoczęcia realizacji Data zakończenia realizacji 01.09.2014

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Rozdział I Postanowienia ogólne

WSTĘP. Rozdział I Postanowienia ogólne PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE,

Bardziej szczegółowo

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek Z przyjemnością odpowiemy na wszystkie pytania. Prosimy o kontakt: e-mail: kontakt@mr-db.pl tel. +48 606 356 999 www.mr-db.pl MRDB Szkolenie otwarte: Launch przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Troszynie (nazwa przedszkola/szkoły) ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA SZKOŁY

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Troszynie (nazwa przedszkola/szkoły) ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA SZKOŁY Projekt realizowany przez Powiat Gryfiński pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim współfinansowany przez Unię Europejską ze

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W WPROWADZENIE W dobie silnej konkurencji oraz wzrastającej świadomości

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACJI NA LATA

PLAN KOMUNIKACJI NA LATA Załącznik nr 6 Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2016-2023 PLAN KOMUNIKACJI NA LATA 2016 2023 Wprowadzenie Komunikacja na linii Społeczność Lokalna jest podstawowym warunkiem efektywnego wdrożenia działań

Bardziej szczegółowo

Sektor ekonomii społecznej w województwie kujawsko-pomorskim

Sektor ekonomii społecznej w województwie kujawsko-pomorskim 1 Sektor ekonomii społecznej w województwie kujawsko-pomorskim Regionalne Centrum Ekonomii Społecznej raport z działalności 2010-2011 Toruń, maj 2011 roku Projekt jest współfinansowany ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Program Integracji Społecznej i Zawodowej Osób Niepełnosprawnych dla Powiatu Zamojskiego na 2014 rok SPIS TREŚCI

Program Integracji Społecznej i Zawodowej Osób Niepełnosprawnych dla Powiatu Zamojskiego na 2014 rok SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie 2. Cele oraz przewidywane rezultaty Programu 3. Odbiorcy Programu 4. Metody realizacji Programu, działania i źródła ich finansowania 5. Sposób finansowania realizacji Programu

Bardziej szczegółowo

STANDARDY RAD ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH

STANDARDY RAD ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH STANDARDY RAD ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH Proces budowania i reprezentacji w woj. pomorskim na dobre rozpoczął się już w początkach roku 2002. Wybraliśmy model tworzenia reprezentacji terytorialnych przede

Bardziej szczegółowo

Oś IV Leader w okresie 2007-2013

Oś IV Leader w okresie 2007-2013 Oś IV Leader w okresie 2007-2013 Wymogi formalno-prawne LGD, kryteria dostępu i ocena potencjału LGD Adam Futymski Wybrane zapisy Ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków EFRROW

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH Przywództwo i zarządzanie zespołem Szkolenie z zakresu przywództwa, kompetencji liderskich i zarządzania zespołem. Podniesienie kompetencji zarządczych w zakresie przywództwa,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 12 do Wniosku o wybór LSR. Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania - Gniazdo

Załącznik nr 12 do Wniosku o wybór LSR. Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania - Gniazdo Załącznik nr 12 do Wniosku o wybór LSR Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania - Gniazdo Kryteria wyboru grantobiorców, a także procedury zmiany tych kryteriów w ramach wdrażania Lokalnej Strategii Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Proces przygotowania Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lipno na lata

Proces przygotowania Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lipno na lata wiedza zmienia przyszłość Proces przygotowania Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lipno na lata 2016 2021 PODNOSZENIE KWALIFIKACJI KADR POMOCY I INTEGRACJI SPOŁECZNEJ W WIELKOPOLSCE

Bardziej szczegółowo