nstwic Raport końcowy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "nstwic Raport końcowy"

Transkrypt

1 nstwic Ocena realizacji i i efektów projektów partnerskich i i zintegrowanych w ramach RPO WSL w kontekście zastosowania Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w przyszłym okresie programowania Raport końcowy Projekt finansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata

2 OCENA REALIZACJI I EFEKTÓW PROJEKTÓW PARTNERSKICH I ZINTEGROWANYCH W RAMACH RPO WSL W KONTEKŚCIE ZASTOSOWANIA ZINTEGROWANCYH INWESTYCJI TERYTORIALNYCH W PRZYSZŁYM OKRESIE PROGRAMOWANIA Raport końcowy Zamawiający: Województwo Śląskie ul. Ligonia Katowice Wykonawca: Pracownia Badań i Doradztwa Re-Source Korczyński Sarapata sp.j. ul. Spławie 53; Poznań Tel

3 1.Spis treści 2. Wykaz skrótów Streszczenie Executive summary Definicje pojęć Wyniki badania Analiza i ocena projektów partnerskich i zintegrowanych realizowanych w ramach RPO WSL na lata Charakterystyka zrealizowanych projektów partnerskich i zintegrowanych w ramach RPO WSL Zachęty i bariery w realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych Komunikacja pomiędzy podmiotami zaangażowanymi w realizację projektów Wartość dodana projektów partnerskich i zintegrowanych Programy Rozwoju Subregionów Komplementarność projektów zintegrowanych Propozycja podejścia zintegrowanego/ zastosowania projektów partnerskich w woj. śląskim w wymiarze terytorialnym Zainteresowanie w poszczególnych subregionach realizacją projektów w poszczególnych obszarach tematycznych Potencjalny wpływ projektów partnerskich i zintegrowanych na rozwój subregionów Potencjalny wpływ projektów partnerskich i zintegrowanych na realizację celów Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego Propozycja rozwiązań systemowych dla przyszłych Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w województwie śląskim Niwelowanie barier w realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych Zachęty do składania projektów partnerskich/zintegrowanych Formuła realizacji ZIT i system wyboru projektów Obszary łączenia środków EFS i EFRR Wsparcie zwrotne w ramach ZIT, jego konsekwencje oraz model zarządzania i wdrażania instrumentów inżynierii finansowej Analiza współpracy i zarządzania w projektach partnerskich Struktura współpracy w projektach partnerskich Rozwiązania z zakresu zarządzania i organizacji Koszty zarządzania Analiza SWOT Wnioski i rekomendacje Spisy ilustracji Aneks Dobre praktyki w realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych Dobre praktyki w realizacji projektów zintegrowanych w ramach RPO WSL Dobre praktyki w realizacji projektów partnerskich w ramach RPO WSL Przykłady dobrych praktyk z innych województw Dobre praktyki w realizacji projektów zintegrowanych Dobre praktyki w realizacji projektów partnerskich Tabele wynikowe Załączniki Metodologia badania i źródła informacji Wzory kwestionariuszy CATI Zestawienie przedsięwzięć zintegrowanych (wiązek projektów)

4 2.Wykaz skrótów CATI CSO EFRR EFS EPC ERDF ESF FGI GUS HCOP ICT IDI IP IP2 ITI IZ JST KSI MA MRR MSP NGO PEFS PKD PO KL PRS ROP SV RPO WSL SDP SzOP WND WNP UDA UE ZIT Computer Assisted Telephone Interview (Komputerowo wspomagany wywiad telefoniczny) Central Statistical Office Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Europejski Fundusz Społeczny Ekwiwalent pełnego czasu pracy European Regional Development Fund European Social Fund Focus Group Interview (Zogniskowany wywiad grupowy) Główny Urząd Statystyczny Human Capital Operational Program Information and Communication Technologies (teleinformatyka) In-depth Interview (Indywidualny wywiad pogłębiony) Instytucja Pośrednicząca Instytucja Pośrednicząca II stopnia In-depth Telephone Interview (Telefoniczny wywiad pogłębiony) Instytucja Zarządzająca Jednostka samorządu terytorialnego Krajowy System Informatyczny Managing Authority Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Małe i Średnie Przedsiębiorstwa Non-governmental organization (organizacja pozarządowa) Podsystem Monitorowania Europejskiego Funduszu Społecznego Polska Klasyfikacja Działalności Program Operacyjny Kapitał Ludzki Program Rozwoju Subregionu Regional Operational Programme of the Silesia Voivodeship Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego Subregion Development Programme Szczegółowy Opis Priorytetów Wniosek o dofinansowanie Wniosek o płatność Umowa o dofinansowanie Unia Europejska Zintegrowane Inwestycje Terytorialne 4

5 3.Streszczenie 3.1 INFORMACJE O BADANIU Niniejszy raport został przygotowany przez Pracownię Badań i Doradztwa Re-Source na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego w ramach badania ewaluacyjnego pn. Ocena realizacji i efektów projektów partnerskich i zintegrowanych w ramach RPO WSL w kontekście zastosowania Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w przyszłym okresie programowania współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Priorytetu X Pomoc techniczna, Działania 10.1 Wsparcie procesu zarządzania i wdrażania RPO WSL. Głównym celem badania była analiza możliwości zastosowania Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w poszczególnych kierunkach inwestycji w województwie śląskim w przyszłym okresie programowania. Obszary badawcze obejmowały następujące zagadnienia: Analiza i ocena projektów partnerskich i zintegrowanych realizowanych w ramach RPO WSL na lata Opracowanie własnej propozycji podejścia zintegrowanego/zastosowania projektów partnerskich w województwie śląskim w wymiarze terytorialnym. Propozycja rozwiązań systemowych dla przyszłych Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w województwie śląskim. Analiza współpracy i zarządzania w projektach partnerskich. W ramach ewaluacji zastosowano następujące metody i techniki badawcze: analizę desk research obejmującą: dokumenty programowe RPO WSL, dokumenty strategiczne oraz literaturę przedmiotu odnoszącą się do przyszłego okresu programowania, dokumentację projektową (wnioski o dofinansowanie, wnioski o płatność), dane statystyczne GUS, komputerowo wspomagany wywiad telefoniczny CATI z: beneficjentami projektów partnerskich (n=40), partnerami projektów partnerskich (n=80), beneficjentami projektów zintegrowanych (n=30), potencjalnymi beneficjentami (n=133), wywiady pogłębione IDI z: realizatorami projektów partnerskich (beneficjenci n=2, partnerzy n=2), beneficjentami projektów zintegrowanych PRS (n=2), beneficjantami projektów stanowiących przykłady dobrych praktyk (projektów partnerskich n=3, projektów zintegrowanych n=3), przedstawicielami IZ RPO WSL (n=4), wywiady pogłębione IDI o funkcji doradczej z: przedstawicielem MRR (n=1), Liderami Subregionów (n=4), wywiady pogłębione ITI z: beneficjentami projektów spoza województwa śląskiego, na potrzeby studiów przypadku (n=6), przedstawicielem Wydziału EFS UM WSL, zogniskowany wywiad grupowy FGI w ramach IZ (n=8), analizę sieci społecznych, benchmarking międzyprojektowy (18 par projektów). 3.2 ANALIZA I OCENA PROJEKTÓW PARTNERSKICH I ZINTEGROWANYCH REALIZOWANYCH W RAMACH RPO WSL NA LATA Wśród ogółu analizowanych projektów RPO WSL realizacja w formule partnerskiej i/lub zintegrowanej jest bardzo rzadko wybierana przez projektodawców. Biorąc pod uwagę częstość realizacji projektów w analizowanych formułach w poszczególnych Priorytetach, to najwięcej projektów zintegrowanych realizowano w ramach Priorytetu III Turystyka (szczególnie Poddziałania Infrastruktura okołoturystyczna/ podmioty publiczne), natomiast partnerskich w Priorytecie II. Jeśli zaś chodzi o kategorię interwencji, to projekty zintegrowane najczęściej występują w przedsięwzięciach związanych z infrastrukturą ICT oraz inną pomocą w zakresie usług turystycznych, zaś partnerskie związane są z następującymi kategoriami: infrastruktura ICT, promocja bioróżnorodności i ochrona natury, infrastruktura mieszkalnictwa. Jeśli chodzi o kosztochłonność projektów, to generalną tendencją jest wyższa wartość projektów partnerskich i zintegrowanych aniżeli projektów nierealizowanych w tych formułach. Analiza typów beneficjentów wykazała, iż JST były realizatorem wszystkich projektów zintegrowanych oraz większości projektów partnerskich. Ten typ organizacyjno-prawny często występuje również w roli partnera w projektach partnerskich. W RPO WSL dominują partnerstwa małych rozmiarów (średnio 1 lider i 4 partnerów). Kwestia ta podlega zróżnicowaniu pod względem Priorytetów. Najwięcej partnerów jest w projektach Priorytetu II Społeczeństwo Informacyjne (ok. 8), najmniej w przypadku Priorytetów VII Transport, VIII Infrastruktura edukacyjna oraz IX Zdrowie i rekreacja (ok. 1). W przypadku większości Działań / Poddziałań RPO WSL na lata projekty partnerskie charakteryzują się wyższą efektywnością, aniżeli projekty realizowane samodzielnie. Z kolei projekty zintegrowane w większości analizowanych Działań / Poddziałań charakteryzują się niższą efektywnością niż projekty nierealizowane w formule partnerskiej lub zintegrowanej. Niezależnie od wybranej formuły realizacji we wszystkich projektach osiągnięto wskaźniki produktu na poziomie bliskim 100% zakładanych wartości. Wskaźniki rezultatu natomiast uzyskano najwyższe w przypadku projektów partnerskich, a najniższe w projektach zintegrowanych. Partnerzy w małym stopniu angażują się finansowo. Przeciętny wkład własny lidera projektu, przewyższa wkład przeciętnego partnera ponad siedmiokrotnie. Najmniejsze dysproporcje w tym zakresie wystąpiły w Priorytecie VII Transport, a największe w IX Zdrowie i rekreacja. Jeżeli chodzi o obszar realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych, to projekty w formule zintegrowanej najczęściej realizowane były na terenie Subregionu 5

6 Południowego, a najrzadziej na terenie Subregionu Północnego. Projekty partnerskie zaś najczęściej realizowano w Subregionie Północnym a najrzadziej w Południowym. 2. Zachętą do realizacji projektów zintegrowanych było przeznaczenie części środków do zagospodarowania w ramach Programów Rozwoju Subregionów (PRS) i związaną z nimi pozakonkursową ścieżkę wyboru projektów, w której projektodawcy mogą mieć większą pewność uzyskania dofinansowania. Jeśli zaś chodzi o ścieżkę konkursową, to w RPO WSL zidentyfikowano małą liczbę kryteriów oceny projektów stanowiących zachętę do realizacji projektów partnerskich, w dodatku stosowane one były w niewielkiej liczbie Działań. Realizatorzy projektów zintegrowanych jako największa zachętę do ich realizacji postrzegają pozakonkursowy tryb wyboru projektów, natomiast realizatorzy projektów partnerskich zwracają uwagę na premiowanie w wyborze projektów, ale dodatkowo także na większe możliwości finansowe i realizacyjne projektów realizowanych w partnerstwach. Respondenci poproszeni o wskazanie preferowanych zachęt do realizacji projektów w ramach ZIT najwyżej ocenili: gwarancję uzyskania dofinansowania w przypadku wpisania na listę projektów ujętą w strategii rozwoju poszczególnych subregionów, uproszczone procedury realizacji projektu w porównaniu z trybem konkursowym, wyższy niż w przypadku projektów konkursowych możliwy poziom dofinansowania oraz wyższą niż w przypadku projektów konkursowych możliwą do uzyskania kwotę dofinansowania. Jeśli chodzi o możliwe, ale niezastosowane zachęty to w oparciu o wyniki analizy RPO pozostałych województw należy zwrócić uwagę na premiowanie nie tylko samego faktu partnerstwa, ale też zasadności partnerstwa i stopnia zaangażowania partnerów mierzonej np. wkładem finansowym. W ramach PO KL premiowane są partnerstwa z JST, partnerstwa wielosektorowe czy ponadnarodowe. Jeśli chodzi o pozytywne aspekty realizacji projektów, to zdaniem respondentów są to: zwiększenie szansy na uzyskanie dofinansowania (zintegrowane i ZIT) oraz wzmocnienie prawdopodobieństwa uzyskania zakładanych rezultatów (partnerskie). Zdaniem realizatorów, w większości projektów partnerskich przesunięcia względem pierwotnego harmonogramu są niewielkie, nieco więcej problemów pojawia się w przypadku projektów zintegrowanych. Za czynniki mające największy wpływ na sprawność realizacji projektów partnerskich respondenci uznali: przepływ informacji między liderem a partnerem oraz kompetencje personelu pozostałych uczestników partnerstwa. Zaś w przypadku projektów zintegrowanych za najważniejszą kwestie uznano dobrą współpracę z IZ RPO WSL. Jeśli chodzi o opinie dot. samej realizacji projektu, to zdecydowana większość beneficjentów projektów zintegrowanych przyznaje, że zdecydowali się na realizację projektu w tej formule tylko dlatego, by zwiększyć szansę uzyskania dofinansowania. Najbardziej uciążliwą kwestią związaną z realizacją projektów w partnerstwie są problemy organizacyjne, zaś w przypadku projektów zintegrowanych są nią trudności w komunikacji i pogodzeniu interesów różnych podmiotów. We wnioskach o płatność najczęściej zgłaszano natomiast problemy związane z niedoszacowaniem czasu i/lub kosztów realizacji projektu (w projektach partnerskich) oraz problemy z rozliczeniem, błędy rachunkowe i formalne (w projektach zintegrowanych). Rozwiązanie partnerstwa bądź wycofanie się z projektu zintegrowanego zdarzało się w praktyce bardzo rzadko, a przyczyna nie była związana z przebiegiem współpracy, gdyż ta oceniona została wysoko. Bariery integracji projektów czy tworzenia partnerstw są różne dla dwóch ww. formuł. W przypadku projektów partnerskich bariery te mają charakter zewnętrzny i dotyczą ograniczeń i niejasności prawnych. Natomiast w przypadku projektów zintegrowanych większe znaczenie ma wewnętrzny kontekst obejmujący m.in. kulturę współpracy i komunikację. 3. Realizatorzy projektów partnerskich kontaktują się ze sobą częściej niż ma to miejsce w przypadku projektów realizowanych w formule zintegrowanej, kontakty te są również mniej sformalizowane. Najpopularniejszą formą komunikowania się (w obu przypadkach) jest poczta elektroniczna ( ) oraz kontakt telefoniczny. Za organizację spotkań odpowiadał głównie lider. Generalna ocena skuteczności komunikacji jest dobra, przy czym lepiej oceniono ją w projektach partnerskich. 4. Analizując wartość dodaną projektów partnerskich i zintegrowanych należy zwrócić uwagę, iż ponad 1/3 realizatorów projektów zintegrowanych przyznała, że w przypadku realizacji samodzielnej zadania zostałyby zrealizowane w takim samym zakresie, ale późniejszym terminie, zaś dokładnie 1/3 stwierdziła że poza wydłużeniem terminu zmniejszyłby, się w tym wypadku również zakres projektu. Dominującą opinią wśród realizatorów projektów partnerskich było przekonanie, że zadania w ogóle nie byłyby możliwe do realizacji bez udziału partnerów. 5. Procedura PRS została pozytywnie oceniona przez Liderów Subregionów. Postrzega się ją jako swego rodzaju wyzwalacz kooperacji i współpracy, które skutkowały lepszym zintegrowaniem projektów. Jednak zauważalną tendencją przy pracach nad PRS było wyjście od obowiązujących wytycznych i opracowywanie na ich podstawie pomysłów projektowych, które później składały się na PRS i warunkowały jego charakter i zakres. Takie podejście ograniczało znacząco możliwość planowania strategicznego i było zorientowane nie tyle na identyfikację najważniejszych i mających wspólny charakter problemów, ale raczej na zagwarantowanie sobie dofinansowania z punktu widzenia priorytetowych dla danej jednostki przedsięwzięć. 6. Średni stopień komplementarności projektów zintegrowanych, określony w oparciu o informacje zawarte we wnioskach o dofinansowanie wyniósł ok. 20%. Komplementarność miała najczęściej charakter terytorialny (geograficzny) i przedmiotowy, a także po części funkcjonalny. W opinii największej części realizatorów projektów zintegrowanych, stopień powiązania ich projektu z innymi projektami jest przeciętny, zaś niemal 1/3 ocenia go jako wysoki. Najczęściej wskazywali oni na powiązanie problemowe. 3.3 PROPOZYCJA PODEJŚCIA ZINTEGROWANEGO/ZASTOSOWANIA PROJEKTÓW PARTNERSKICH W WOJ. ŚLĄSKIM W WYMIARZE TERYTORIALNYM 1. Wśród badanych kategorii respondentów najbardziej zainteresowani realizacją projektów w ramach ZIT w przyszłym okresie programowania są realizatorzy dotychczasowych projektów zintegrowanych. Do najbardziej preferowanych obszarów tematycznych do realizacji w ramach ZIT należą: Działanie Niska emisja w transporcie, Działanie Azbest, Budowa/przebudowa infrastruktury wychowania przedszkolnego oraz Działanie Niska emisja; OZE, Działanie Organizacje społeczności lokalnych i 6

7 Działanie Brownfield JST. Wyniki wywiadów pogłębionych z realizatorami projektów oraz przedstawicielami IZ RPO WSL i Liderów Subregionów wskazują natomiast, iż obszarami, które powinny być preferowane do realizacji w ramach ZIT są m.in.: transport i komunikacja publiczna, ochrona środowiska, rewitalizacja, ochrona zdrowia, informatyka i e-administracja, turystyka. Preferencje realizatorów projektów są w niewielkim stopniu zróżnicowane pod względem subregionu. 2. Biorąc pod uwagę specyfikę poszczególnych subregionów należy uznać, że na ich terenie szczególnie zasadne jest realizowanie ZIT następujących obszarach tematycznych: w subregionie centralnym w ramach Poddziałania Promocja samozatrudnienia projekty konkursowe; Kształcenie ustawiczne oraz Działania 12.1 Infrastruktura wychowania przedszkolnego i Rewitalizacja obszarów zdegradowanych; w subregionie południowym w ramach Działania: 4.1 Efektywność energetyczna i odnawialne źródła energii, 4.2 Niskoemisyjny transport miejski, 5.3 Ochrona różnorodności biologicznej, 10.3 Rewitalizacja Obszarów Zdegradowanych oraz Poddziałania Rozwój usług społecznych w ramach ZIT; w subregionie północnym w ramach Poddziałania Poprawa zdolności do zatrudnienia u osób pozostających bez pracy, Wzmacnianie potencjału społeczności lokalnych w ramach ZIT oraz Działania 10.3 Rewitalizacja obszarów zdegradowanych i 10.2 Rozwój infrastruktury społecznej; W subregionie zachodni w ramach Działania 5.2 Gospodarka odpadami i Infrastruktura kształcenia zawodowego oraz Poddziałania Rozwój usług społecznych w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych i Promocja samozatrudnienia. 3. Potencjalny wpływ projektów partnerskich i zintegrowanych na realizację celów Strategii Rozwoju woj. śląskiego ujawnia się przede wszystkim w odniesieniu do celu strategicznego obszaru priorytetowego C przestrzeń (dotyczącego atrakcyjnej i funkcjonalnej przestrzeni) oraz obszaru B szanse rozwojowe mieszkańców (dotyczącego jakości życia opierającej się na dostępności usług publicznych o wysokim standardzie). Wdrażanie ZIT w najmniejszym stopniu przyczyni się do realizacji celu strategicznego w obszarze priorytetowym A - Nowoczesna gospodarka. Obszarami tematycznymi (Działaniami), które w największym stopniu przyczynią się do realizacji celów strategicznych są Działania: Kompleksowe uzbrojenie terenów inwestycyjnych, 4.2. Niskoemisyjny transport miejski oraz Rozwój Infrastruktury społecznej. Obszarami (Działaniami) o najmniejszym potencjalnym wpływie na stopień osiągnięcia celów Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego są Działania: Wzmacnianie potencjału społeczności lokalnych w ramach ZIT Infrastruktura wychowania przedszkolnego. 3.4 PROPOZYCJA ROZWIĄZAŃ SYSTEMOWYCH DLA PRZYSZŁYCH ZINTEGROWANYCH INWESTYCJI TERYTORIALNYCH W WOJ. ŚLĄSKIM 1. W celu ograniczenia negatywnego oddziaływania barier w realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych należy podjąć określone działania systemowe, które w rezultacie przyczynią się do zwiększenia skuteczności i efektywności realizowanych projektów. Działania te powinny polegać przede wszystkim na: wsparciu merytorycznym beneficjentów w zakresie organizacji przepływów finansowych w projektach (wraz z wprowadzeniem rozwiązania polegającego na podpisywaniu umów o dofinansowanie ze wszystkimi partnerami, co pozwoliłoby na przekazywanie płatności bezpośrednio poszczególnym partnerom); uproszczeniu procedur realizacji projektów oraz wsparcia merytorycznego beneficjentów w zakresie aspektów formalno-prawnych realizacji projektów; sformułowaniu precyzyjnych wytycznych dla beneficjentów dotyczących umów partnerskich; zachęceniu lub zobligowaniu realizatorów projektów do wprowadzania w ramach projektów rozwiązań zapewniających ich sprawną realizację (np. wspólna odpowiedzialność finansowa, realizacja projektów przez podmioty zlokalizowane w bliskości terytorialnej); zwiększeniu elastyczności IZ RPO WSL w odniesieniu do występujących w projektach partnerskich przesunięć dot. harmonogramu; promowaniu podejścia polegającego na jakościowej, a nie tylko cenowej ocenie ofert składanych przez wykonawców określonych zadań w realizowanych projektach. 2. W procesu konstruowania zachęt do realizacji projektów partnerskich należy zrezygnować z tych instrumentów, które wprawdzie przyczyniają się do wzrostu liczby zawiązywanych partnerstw, ale jednocześnie skutkują zawiązywaniem partnerstw fasadowych 1. Chodzi tu przede wszystkim o rezygnację z takich kryteriów jak: fakt zawiązania partnerstwa, czy liczba podmiotów wchodzących w skład zawiązywanego partnerstwa. 3. W ramach RPO WSL należy postrzegać partnerstwa projektowe jako narzędzie, które w określonych sytuacjach (rodzajach projektów) może przyczyniać się do zwiększenia efektywności i skuteczności realizowanego projektu. W związku z powyższym należy je premiować tylko w odniesieniu do tych obszarów wsparcia, w których partnerstwa generują określoną wartość dodaną. Chodzi tu przede wszystkim o obszar interwencji współfinansowany z EFS, gdzie specyfika realizowanych projektów uzasadnia, lub wręcz wymaga, zastosowania formuły partnerskiej. 4. W ramach premiowania projektów partnerskich realizowanych w obszarach interwencji finansowanych ze środków EFS należy zastosować kryteria wyboru projektów, które premiując przedsięwzięcia partnerskie jednocześnie: pozwalają wyeliminować z procesu premiowania partnerstwa fasadowe, pozwalają w szczególności premiować partnerstwa, które w największym stopniu mogą wygenerować wartość dodaną w odniesieniu do realizowanych projektów. Chodzi tu przede wszystkim o partnerstwa, gdzie mamy do czynienia z: realnym zadaniowym i finansowym zaangażowaniem partnerów w prowadzone działania; odpowiednim do powierzonych zadań potencjałem partnerów; międzysektorowym charakterem partnerstwa; lokalnym zasięgiem partnerstwa. 5. Katalog zachęt mających postać kryteriów wyboru projektów premiujących przedsięwzięcia partnerskie w ramach Działań/Poddziałań finansowanych z EFS należy uzupełnić o zachęty dotyczące wszystkich przedsięwzięć partnerskich (bez względu na źródło finansowania, a które zgrupować można w trzy główne kategorie: (1) preferencje na etapie realizacji 1 Fasadowość oznacza jeden z typów relacji partnerskich, w którym faktycznie nie występuje współpraca, a projekt został złożony jako partnerski tylko po to, by uzyskać większe szanse na uzyskanie dofinansowania/takie były wymogi, natomiast realizacja projektu w partnerstwie potrzeba ta nie wynikała z celu projektu, potrzeb grupy docelowej itd. 7

8 projektów partnerskich (wydłużenie okresu składania wniosków o płatność; dopuszczenie kwalifikowalności kosztów związanych z zawiązywaniem i obsługą partnerstwa lub zwiększenie limitów kosztów zarządzania projektem; dopuszczenie możliwości wnoszenia wkładu własnego w formie pozafinansowej; uelastycznienie zasad wyboru partnerów spoza sektora finansów publicznych), (2) rozwiązania niwelujące negatywne oddziaływanie najważniejszych barier realizacji projektów partnerskich (vide rozwiązania wskazane w odniesieniu do pierwszej rekomendacji), (3) działania promocyjne i szkoleniowe zorientowane na wzmacnianie potencjału projektodawców w zawiązaniu funkcjonalnych partnerstw, które faktycznie kreują określoną wartość dodaną (promocja korzyści wynikających z projektów partnerskich oraz funkcjonalnych rozwiązań w ich zarządzaniu; wspomaganie merytoryczne realizatorów projektów partnerskich). 6. Ze względu na konieczność zapewnienia czytelności systemu wsparcia i jego możliwie maksymalnego uproszczenia należy dążyć do możliwie jednoznacznego określenia wyboru trybu realizacji projektów w ramach ZIT. Należy przyjąć zasadę, w ramach której IZ określa preferowany tryb realizacji projektów: w przypadku przedsięwzięć finansowanych z EFRR tryb zintegrowany (rozumiany jako realizacja wiązki powiązanych projektów, bez zawiązywania formalnego partnerstwa, z przekazaniem poszczególnym ZIT kompetencji do dopuszczenia w wyjątkowych sytuacjach możliwości realizacji projektów w trybie partnerskim, przy wnioskowaniu projektodawców o zastosowanie takiego trybu), w przypadku przedsięwzięć partnerskich finansowanych ze środków EFS tryb partnerski (również realizujący założenie o zintegrowanym podejściu do rozwoju, ale w ramach projektów opartych o formalną umowę partnerstwa), bez możliwości realizacji projektów zintegrowanych). 7. Pozytywnie ocenić należy wybór IZ, by wybór projektów w ramach ZIT przebiegał w trybie pozakonkursowym. W kontekście specyfiki ZIT tryb ten uznać należy za optymalny. 8. W celu zapewnienia sprawnej realizacji projektów w ramach pozakonkursowego trybu wyboru przedsięwzięć w formule ZIT należy opracować i wdrożyć mechanizmy rotowania projektów pomiędzy zasadniczą listą rankingową i listą rezerwową. Podstawowym kryterium weryfikującym powinna być w tym przypadku gotowość do rozpoczęcia realizacji projektu przez danego projektodawcę. 9. Związki ZIT powinny otrzymać kompetencje i narzędzia dotyczące systematycznego monitoringu realizowanych projektów, gł. w kontekście przyczyniania się przez nie do realizacji celów Strategii ZIT. 10. W ramach ZIT łączonym wsparciem ze środków EFRR i EFS należy objąć te obszary, które najlepiej rokują pod względem generowania efektu synergii (edukacja, wspieranie i promocji przedsiębiorczości, ochrona środowiska, transport, ochrona dziedzictwa kulturowego, rewitalizacja). Jednocześnie należy wdrożyć rozwiązania zapewniające realizację obu projektów w ramach danego przedsięwzięcia łączonego (koordynacja harmonogramów projektów, weryfikowanie zdolności do rozpoczęcia projektu uzupełniającego jeszcze przed zakończeniem pierwszego projektu). 11. W toku dalszych prac nad RPO WSL należy utrzymać obecną decyzję IZ, z katalogu form finansowania dostępnych w ramach projektów realizowanych w formule ZIT wyłączyć wsparcie o charakterze zwrotnym. 3.5 ANALIZA WSPÓŁPRACY I ZARZĄDZANIA W PROJEKTACH PARTNERSKICH 1. Analiza sieci społecznych wykazała, iż dominującym typem relacji w projektach partnerskich realizowanych w ramach RPO WSL jest współpraca pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego. Występowały również relacje, w których organizacja pozarządowa była liderem, a JST pełniła rolę partnera, czy też współpraca zachodziła pomiędzy spółdzielniami i wspólnotami oraz reprezentantami kościołów i związków wyznaniowych. Generalną tendencją jest jednak relatywnie częstsze prowadzenie współpracy z podmiotami takiego samego typu. Analizowaną sieć charakteryzuje duża gęstość powiązań. Największą grupę partnerstw projektowych stanowią partnerstwa tworzone wyłącznie przez podmioty sektora publicznego. Oznacza to, że tak naprawdę idea partnerstwa polegająca na współpracy międzysektorowej nie jest obecnie w pełni realizowana w ramach RPO WSL. 2. Pomysłodawcami i inicjatorami złożenia wniosku o dofinansowanie projektu w zdecydowanej większości byli liderzy. Rozmowy na temat powołania, bądź przyłączenia się do partnerstwa trwały zwykle od 4 do 6 miesięcy. Zdecydowana większość inicjatorów partnerstwa do wspólnej realizacji projektu zaprosiła tylko te podmioty, które znała i z którymi wcześniej współpracowała. Podmiotem odpowiedzialnym za przygotowanie merytorycznej części wniosku o dofinansowanie był najczęściej lider. Natomiast w pełni partnerski podział zadań polegający na zaangażowaniu wszystkich podmiotów wchodzących w skład partnerstwa zidentyfikowano w przypadku nieco ponad 1/4 projektów. Więcej niż połowa podmiotów, które podjęły się realizacji projektu w formule partnerskiej, nie miała dużego doświadczenia w realizacji zbliżonych zadań. Jeśli chodzi o wzajemną ocenę potencjału liderów i partnerów w projektach partnerskich to generalnie, partnerzy znacznie lepiej oceniają potencjał liderów we wszystkich analizowanych aspektach niż w przypadku oceny potencjału partnerów przez liderów. Jeśli chodzi o podział zadań w projekcie, to liderzy znacznie częściej niż partnerzy odpowiedzialni byli za: komunikację z IZ, zarządzanie projektem, monitoring i ewaluację. Tylko w dwóch aspektach: promocja projektu i realizacja zadań merytorycznych związanych z celem projektu w większości analizowanych projektów odpowiedzialni byli zarówno ich liderzy, jak i partnerzy. W blisko co trzecim projekcie w realizację zadań merytorycznych nie byli zaangażowani partnerzy projektu. Ta informacja wskazywać może na skalę występowania partnerstw fasadowych. Wyższa częstotliwość spotkań w partnerstwie sprzyja większej skuteczności realizacyjnej projektów. W wywiadach IDI z realizatorami projektów wskazywano również na kwestie dot. precyzyjnie sformułowanych zapisów umowy partnerskiej. Najlepiej także by partnerów nie dzieliły duże odległości geograficzne, co ułatwia prowadzenie systematycznych konsultacji. Należy jednocześnie unikać nadmiernej formalizacji procesu zarządzania partnerstwem. 3. Aby zweryfikować hipotezę o kosztochłonnym zarządzaniu w projektach partnerskich przeprowadzono benchmarking międzyprojektowy. W świetle uzyskanych wyników należy uznać, iż udział kosztów zarządzania w projektach partnerskich realizowanych w ramach RPO WSL jest statystycznie taki sam jak w projektach realizowanych samodzielnie. 8

9 4.Executive summary 4.1 INFORMATION ABOUT A STUDY This report was prepared by the Pracownia Badań i Doradztwa "Re-Source" at the request of the Marshal's Office of Silesian Voivodeship in a study entitled "Evaluation of the implementation and effects of partnerhip and integrated projects within the framework of the Regional Operational Programme for Silesian Voivodeship for the years in the context of the application of Integrated Territorial Investments in the next programming period". Study co-funded by the European Union under the Priority X Technical assistance, Measures 10.1 Supporting the management and implementation of ROP SV. The main objective of this study was analysis of the applicability of Integrated Territorial Investment in different investments directions in silesian voivodeship in the next programming period. The research areas include the following: Analysis and evaluation of partnership and integrated projects implemented under the ROP SV for the years Development of the proposals for an integrated approach / use of partnerships in silesian voivodeship by territorial dimension. Proposals for a system solutions for future Integrated Territorial Investment in silesian voivodeship. Analysis of cooperation and management of partnership projects. The following research methods and techniques were used within the evaluation: Desk Research analysis including: program documents of ROP SV, strategic documents, literature relating to the future programming period and project documentation (projects applications, applications for payment) and CSO statistics, Computer Assisted Telephone Interviews (CATI) with: beneficiaries of partnership projects (n=40), partners of partnership projects (n=80), beneficiaries of integrated projects (n=30), potential beneficiaries (n=133), Individual in-depth Interviews (IDI) with: partnership projects implementers (beneficiaries n=2, partners n=2), beneficiaries of integrated projects SDP (Subregion Development Programmes) (n=2), beneficiaries of projects there are an example of good practice (partnership projects n=3, integrated projects n=3), Managing Authority ROP SV employees (n=4), advisory Individual in-depth Interviews (IDI) with: representative of the Ministry of Regional Development (n=1), Subregion Leaders (n=4), Individual Telephone Interviews (ITI) with beneficiaries of projects outside silesian voivodeship, for the case study, representative of the European Social Fund Department of Marshal's Office of Silesian Voivodeship (n=1), Focus Group Interviews (FGI) with representatives of Managing Authority ROP SV (n=8), Social Network Analysis, inter-project benchmarking (18 pairs of projects). 4.2 ANALYSIS AND EVALUATION OF PARTNERSHIPS AND INTEGRATED PROJECTS IMPLEMENTED UNDER THE ROP SV FOR THE YEARS Among the total analyzed ROP SV projects implementation in the partnership and / or integrated formula is very rare chosen by applicants. Considering frequency of projects implementation in various formulas in the Priorities of RPO SV, the most integrated projects were implemented under Priority III Tourism (especially Sub-measure Tourism infrastructure / public actors), in turn the partnership projects were most often implemented in Priority II Information Society. 2. As for the category of intervention, the integrated projects are most common in operations related to ICT infrastructure and other aid in the field of tourism, in turn partnership projects are related to categories: ICT infrastructure, promotion of biodiversity and nature protection and infrastructure of housing. As for the costs of the projects, the general trend is that the higher the value of partnerships and integrated than projects outside these formulas. Analysis of types of beneficiaries has shown that local government units were the implementer of all integrated projects and the most partnerships. This form of organization is often also as a partner in the partnership projects. ROP SV is dominated by small partnership (on average 1 leader and 4 partners). This issue is diverse in terms of priorities. The largest number of partners in the projects of Priority II Information Society (about 8), and the lowest is in the Priorities VII Transport, VIII Education and and IX Health and recreation (about 1). In the analysis of the effectiveness of partnerships and integrated projects was used measure - the amount of the project per one set up vacancy in EPC. Integrated projects are characterized by efficiency similar to non-integrated and nonpartnership projects. The partnership projects are less effective. Regardless of the implementation formula, all projects achieved product indicators at close to 100% of assumed values. The highest result indicators was achieved in the case of partnerships projects, and the lowest was in integrated projects. Partners were involved financially in small degree. The average contribution of project leader exceeds partner's contribution more than seven times. The smallest imbalance in the contribution were in Priority VII Transport, and the largest in the IX Health and Recreation. As for the territorial area of partnership and integrated projects, projects implemented in integrated formula were most often in the South Subregion, and the least in the Northern Subregion. However partnerships were the most often carried out in the Northern Subregion and the least in the South. 9

10 3. The incentive for the implementation of integrated projects was funds allocation for implementation of the Subregion Development Programmes (SDP) and the related non-competition procedure for project selection, in which project providers may be more likely to receive funding. When it comes to competition procedure, the ROP SV has a small number of criteria for the projects assessment, which incentives to implement partnerships, in addition, they were used in a small number of Measure. Integrated project implementers as the biggest incentive to implement projects perceive the non-competition mode of selection of projects, and partnership projects implementers pay attention to rewarding in selection of projects, but additionally also on better financial and execution of projects in partnerships. Respondents as the preferred incentives to implementation of projects under Integrated Territorial Investments rate high: the guarantee of receiving a grant for inclusion on the list of projects included in the SDP, simplified procedures for implementation of the project as compared to the competition mode, higher than the competition projects possible level of funding and higher than the competition projects amount of the grant. When it comes to possible, but unapplied incentive, other vovoideships ROP analysis draws attention to the rewarding not only the fact of the partnership, but also legitimacy of the partnership and the degree of involvement partners, measured by financial contribution. Within the framework of the HC OP are awarded partnership with local government, multi-sectoral and transnational partnerships. When it comes to positive aspects of the projects, in the opinion of respondents there are: increasing the chances of obtaining funding (integrated and Integrated Territorial Investments projects) and increasing the probability of achieve the assumed results (partnerships). According to implementers in most partnerships delays from the original schedule are small, slightly more problems occur in the case of integrated projects. For the factors with the greatest impact on the efficiency of partnership projects implementation respondents considered: the flow of information between the leader and the partner and the competence of other participants of the partnership personnel. And in the case of integrated projects for the most important issues respondents pointed out the good cooperation with the MA ROP SV. When it comes to opinions on the same project, the vast majority of beneficiaries of integrated projects admits, that they decided to implement the project in this formula just to increase chances of receiving a grant. The most troublesome issue in the implementation of partnership projects were organizational problems, and in the case of integrated projects difficulties were in communication and reconciling the interests of various entities. In the applications for payment beneficiaries most often reported problems of underestimating the time and / or cost of the project (in partnership projects) and problems with billing, accounting and procedural errors (integrated projects). Dissolving the partnerships or to withdraw from the integrated project was rare, and the cause was not related to the course of cooperation, because it was rated highly. Barriers of integration projects and partnerships are different for the two above formulas. In the case of partnerships, these barriers are external and relate to the limitations and legal ambiguities. However, in the case of integrated projects more important is internal context includes the culture of cooperation and communication. 4. Implementers of partnership projects contact with each other more often than it is for projects in the integrated formula, contacts are also less formal. The most popular form of communication (in both cases) is an electronic mail ( ) and telephone contact. For the organization of meetings mainly was responsible leader. General evaluation of the communication effectiveness is good, but better is assessed in partnership projects. 5. In the analysis of added value of partnership and integrated projects, it should be noted, that more than one third of integrated project implementers agreed, that in the case of self-realization, tasks have been carried in the same manner, but later. Exactly one third said that besides extension of the deadline, it would reduce the scope of the project. The dominant opinion among partnership project implementers was, that the task would not be - at all - possible to implement without the participation of partners. 6. SDP procedure has been rated positively by Subregion Leaders. They see it as a kind of cooperation trigger, which resulted in more integrated projects. However, a noticeable trend in the development of the SDP was the start of the current guidelines and develop on this base design ideas, that later formed the PRS and determined its character and scope. This approach significantly reduced the possibility of strategic planning and was focused not so much on the identification of the most important and having a common character problems, but rather to secure a grant from the perspective of priority projects for the entity. 7. The average complementarity degree of integrated projects, determined on the basis of the application for funding was approximately 20%. Complementarity had mostly territorial (geographical), topical and functional character. In the opinion of the most of integrated project implementers, degree of linkage the project to others is the average, and almost one third assesses it as high. Most often, they pointed problem linkage. 4.3 DEVELOPMENT OF THE PROPOSALS FOR AN INTEGRATED APPROACH / USE OF PARTNERSHIPS IN SILESIAN VOIVODESHIP BY TERRITORIAL DIMENSION 1. Among the examined categories of respondents most interested in the implementation of projects under the Integrated Territorial Investments in the next programming period are implementers of existing integrated projects. The most preferred thematic areas for implementation under the Integrated Territorial Investments are: Measure Low emissions in transport, Measure Asbestos, Construction / reconstruction of pre-school education infrastructure as well as Measure Low emissions; renewable energy, Measure Community organizations and Measure Brownfield local government organization. 2. Results of in-depth interviews with beneficiaries, representatives of MA and Subregion Leaders suggest, that the areas that should be preferred to be implemented within Integrated Territorial include: transport and public transport, environmental protection, revitalization, health care, information technology and e-government, tourism. Beneficiaries preferences are subregionally differentiated in a limited way. 3. Taking specificity of the individual subregions into account one should be noted that Integrated Territorial Investments should be implemented in following areas: Central Subregion Self-employment promotion (competition projects), Lifelong 10

11 learning and Measures: 12.1 Pre-school education infrastructure and Revitalization of the devasted areas. Southern Subregion Measures: 4.1 Energy efficiency and renewable energy sources, 4.2 Low emmissions transport, 5.3 Bio-diversity protection, 10.3 Revitalization of the devasted areas and Sub-measure Development of social services within Integrated Territorial Investments. Northern Subregion Sub-measures: Improving the employability of unemployed persons, Local communities empowerment within Integrated Development Investments and Measures: 10.3 Revitalization of the devasted areas and 10.2 Social infrastructure development. Western Subregion Measures: 5.2 Waste management, Vocational training infrastructure and Sub-measures Development of social services within Integrated Territorial Investments and Self-employment promotion. 4. The potential impact of partnerships and integrated projects on the objectives of the Strategy for the Development of Silesian Voivodeship is manifested primarily in relation to the strategic priority area C space (which refers to attractive and functional space) and B development opportunities for residents (which refers to the quality of life based on the availability of high standard public services). At least, Integrated Territorial Investments will contribute to the achievement of strategic objective in priority area B Modern economy. Measures which have the greatest impact strategic objectives achievement are the following Measures: Complex provision of service infrastructure in investment areas,, 4.2 Low emissions public transport and 10.2 Social infrastructure development. The measures in which potential impact on strategic objectives is the lowest are: Local communities empowerment within Integrated Development Investments and 12.1 Pre-school infrastructure. 4.4 PROPOSAL OF SYSTEM SOLUTIONS FOR FUTURE INTEGRATED TERRITORIAL INVESTMENTS WITHIN SILESIAN VOIVODESHIP 1. In order to reduce the negative impact of partnerships and integrated projects implementation barriers specific system actions should be taken. Their result would be increasing efficiency and effectiveness of conducted projects. These actions should be based primarily on: substantive beneficiaries support in the organization of financial flows within the projects (with the implementation of the option of signing grant agreements with all partners, which allows transfer payments directly to individual partners), simplification of projects procedures and professional support for beneficiaries in relation to the formal and legal aspects of the projects conducting; formulation of clear guidelines related to partnership agreements preparation, encouraging or obliging beneficiaries to implement solutions which ensure projects effective implementation (for example joint financial responsibility, the implementation of projects by entities located in the territorial proximity); increasing the flexibility of the MA ROP in relation to scheduling shifts which refer to partnership projects. promoting approach to quality, not just price, assessment of tender offers submitted by contractors in relation specific tasks in projects. 2. In the process of designing incentives for partnership projects one should avoid instruments which increase number of partnerships, but also result in facade partnerships. It refers primarily to the resignation of criteria such as: the fact of creating partnership or the number of partnership members. 3. In the ROP for project partnerships should be seen as a tool that in certain situations (types of projects) can help to increase the efficiency and effectiveness of the project. Accordingly, partnership projects should be promoted only for those areas of support in which they generate added value. This is primarily an area of interventions financed by the ESF, where specificity of the projects justifies or even requires the application of the partnership approach. 4. In the process of promoting partnership projects financed by the ESF one should apply the criteria for selection of projects which reward partnerships and also help: eliminate facade partnerships and promote partnerships which have the greatest potential in generating added value for ongoing projects. It primarily refers to partnerships where the following components exist: real task and financial partners involvement in ongoing activities; partners potential relevant to given tasks; cross-sectoral nature of the partnership; local range of partnership. local presence partnership. 5. Incentives which are based on selection criteria which reward partnerships within Measures / Sub-measures financed by the ESF should be accompanied by incentives for all partnerships (regardless of the source of funding), which can be grouped in three main categories: (1) preferences in the implementation phase of partnership projects (lengthening the period for submission of applications for payment; eligibility of costs associated with tying and managing partnership or increasing the limit of project management costs; allowing to make own contribution in the non-financial form, flexibility of principles for the selection of partners outside the public sector, (2) solutions limiting the negative impact of the partnership projects major barriers (see the solutions recommended in within the first recommendation), (3) promotion and training focused on building beneficiaries capacity in the development of functional partnerships that actually create specific added value (promotion of partnership benefits and functional solutions in partnerships management; substantive support for partnership projects implementers). 6. In order to ensure the clarity of the support system and its maximum possible simplification efforts should be made in order to clear defining for the mode of projects implementation within Integrated Territorial Investments. Recommended solution is that MA determines the preferred mode of project implementation: in the case of projects financed by the ERDF integrated mode (which refers to implementation of bundle of projects, without formal partnership, along with giving Integrated Territorial Investment Unions authority to accept partnership mode in exceptional situations, in case of projects implementers applying for using this mode), in the case of projects financed by ESF partnership mode (which also implements integrated approach to development but within the projects based on formal partnership agreement; with no allowance for integrated projects). 7. The MA decision to select Integrated Territorial Investments projects within non-competitive mode should be assessed as the right one. In the context of the Integrated Territorial Investments specificity this mode should be considered as optimal. 8. In order to ensure the efficient implementation of projects within non-competitive mode of selection Integrated Territorial Investments projects one should develop and implement mechanisms for projects "rotation" between major ranking list and reserve list. The basic criterion for the verification should be implementer readiness to start the project. 11

12 9. Integrated Territorial Investments Unions should receive authority and tools for systematic monitoring of the projects, especially in the context of their contribution to the objectives of the Integrated Territorial Investments Strategy. 10. The combined support from the ERDF and the ESF within Integrated Territorial Investments should be extended to those areas that are the most promising in terms of generating synergy effect (education, support and promotion of entrepreneurship, environment, transport, cultural heritage, revitalization). At the same time, the following solutions should be implemented for ensuring conducting of the two projects as part of a combined project: coordination of project schedules, verifying the ability to start the supplemental project before the end of the first project. 11. In the course of further work on the ROP for the current decision of the MA to exclude returnable support from funding options available for the Integrated Territorial Investment projects should be sustained. 4.5 ANALYSIS OF COOPERATION AND MANAGEMENT WITHIN PARTNERSHIP PROJECTS 1. Social network analysis has shown that the dominant type of relationship in partnership projects implemented within ROP SV is the cooperation between local government units. There were also relations in which the NGO was the leader, and local government unit act as a partner or co-operation occurred between cooperatives and communities and representatives of churches and religious associations. The general trend, however, is relatively more frequent cooperation with entities of the same type. Analyzed network is characterized by a high density of network connections. The largest group of project partnerships are partnerships formed exclusively by public sector entities. It means that the idea of a partnership based on the cross-sectoral cooperation is not fully implemented within the framework of ROP SV. 2. In the vast majority of the cases the initiators of an application for project funding were the project leaders. Talks related to development or joining the partnership were lasting usually from 4 to 6 months. The vast majority of the partnership initiators has invited for the joint implementation of the project only those entities who they know and with whom they have previously cooperated. The entity responsible for preparing the merit part of the grant application was most often the leader. The partnership mode of the division of tasks involving all actors included in the partnership has been identified in the case of a little over one quarter of the projects. More than half of the entities that have undertaken a partnership project did not have much experience in the implementation of similar tasks. Taking the mutual assessment of leaders and partners potential, the partners better assess leaders potential in all analyzed aspects in the relation to the assessment of potential partners by leaders. When it comes to the division of tasks in the project, the leaders more often than partners were responsible for: communicating with MA, project management, monitoring and evaluation. Only in two aspects (the project promotion and implementation of a substantive tasks associated with the project objective) in most of the analyzed projects both, leaders and partners, were responsible for fulfilling the tasks. In nearly one third of the projects project partners were not involved in substantive tasks. Such result may indicate the level of prevalence of facade partnerships. Higher frequency of meetings in partnership promotes more effective realization of the projects. In IDIs with project implementers issues regarding precisely formulated provisions of the partnership agreement were also pointed out. It is also recommended to develop partnerships by partners close to each other it makes systematic consultations easier. One should also avoid excessive formalization of the process of the partnership managing. 3. To verify hypothesis of costly management in partnership projects cross-project benchmarking was conducted. The results indicate that the share of management costs in partnership projects implemented within the ROP SV is statistically the same as in projects conducted by individual beneficiaries. 12

13 5.Definicje pojęć 1. Projekty partnerskie - projekty wspólnie realizowane przez podmioty (beneficjenta i podmioty z sektora lub spoza sektora finansów publicznych) wnoszące do projektu zasoby ludzkie, organizacyjne, techniczne lub finansowe, realizujące wspólnie projekt partnerski, na warunkach określonych w porozumieniu lub umowie partnerskiej lub na podstawie odrębnych przepisów 2. W świetle definicji przyjętej w Ustawie o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, za wspólną realizację projektu nie uznaje się projektów realizowanych przez partnerstwa działające w najbardziej zinstytucjonalizowanej formie tj.: spółki, związki stowarzyszeń czy fundacje. 2. Projekty zintegrowane projekty wchodzące w skład grupa (wiązki) wzajemnie powiązanych projektów, realizowanych przez jeden lub więcej podmiotów, służących kompleksowej realizacji określonych działań. Przy czym do grupy projektów nie realizowanych jako projekty zintegrowane nie należy zaliczać projektów partnerskich. Wiązka powiązanych projektów określana jest także mianem przedsięwzięcia zintegrowanego. Projekty zintegrowane zostały zidentyfikowane przez Zamawiającego (IZ RPO WSL) w oparciu o ww. definicję i pochodzą z wykazów projektów ujętych w Programach Rozwoju Subregionów oraz listy projektów kluczowych. Wykaz projektów, które na potrzeby realizacji mniejszego badania zostały zakwalifikowane jako zintegrowane przedstawiono w ankesie do niniejszego raportu. 3. Model wdrażania ZIT w województwie śląskim Zintegrowane Inwestycje Terytorialne podzielono na dwa poziomy: ZIT dla Metropolii Górnośląskiej wraz z jej obszarem funkcjonalnym, obejmującym cały subregion centralny województwa śląskiego, finansowanego ze środków krajowych w ramach tzw. rezerwy programowej, ZIT dla trzech ośrodków regionalnych tj. Częstochowy, Bielska-Białej, Rybnika wraz z ich obszarami funkcjonalnymi, obejmującymi całe obszary subregionów, których ewentualne dofinansowanie ze środków krajowych (w ramach części środków przeznaczonych na OSI dot. miast regionalnych i subregionalnych) wstępnie będzie elementem mandatu negocjacyjnego województwa śląskiego do kontraktu terytorialnego. 4. Obszary tematyczne działania w ramach wskazanych poniżej priorytetów projektu RPO WSL proponowanych do wsparcia w ramach ZIT: I. Wersja przyjęta przez Zarząd w dniu r. (uwzględniona w SOPZ, w ramach raportu metodologicznego i badaniu CATI) W ramach priorytetu III Wzmocnienie konkurencyjności MŚP: a) Działanie 3 Brownfield JST działania dotyczące ponownego wykorzystania terenów typu brownfield polegające na kompleksowym uzbrojeniu terenów pod inwestycje (w tym rekultywacja) wraz z ich promocją, W ramach priorytetu IV Efektywność energetyczna, odnawialne źródła energii i gospodarka niskoemisyjna: a) Działanie Niska emisja; OZE działania dotyczące wsparcia efektywności energetycznej i wykorzystywania odnawialnych źródeł energii w celu poprawy jakości powietrza przez odbiorców indywidualnych (likwidacja niskiej emisji poprzez wymianę/ modernizację indywidualnych źródeł ciepła) oraz dotyczące wspierania budowy i przebudowy infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii z odnawialnych źródeł (zgodnie ze zidentyfikowanymi w programach i dokumentach strategicznych potencjałami regionalnymi), b) Działanie Niska emisja w transporcie - przeciwdziałanie zmianom klimatu oraz inwestycje w infrastrukturę i tabor komunikacji publicznej w miastach (z wyłączeniem taboru kolejowego), udogodnienia dla podróży multimodalnych (centra przesiadkowe, parkingi rowerowe, parkingi Park&Ride), ograniczanie i uspokajanie ruchu samochodowego w centrach miast, udogodnienia dla ruchu niezmotoryzowanego (pieszego i rowerowego), W ramach priorytetu V Ochrona środowiska naturalnego i efektywne wykorzystywanie zasobów: a) Działanie Azbest; instalacje komunalne - budowa/rozwój/modernizacja zakładów odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, budowa instalacji do zagospodarowania osadów ściekowych, a także kompleksowe unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest, b) Działanie dziedzictwo kulturowe (zabytki) - wsparcie prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych przy zabytkach nieruchomych (wpisanych do wojewódzkiego rejestru zabytków prowadzonego przez Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków) i w ich otoczeniu oraz zabezpieczenie obiektów dziedzictwa kulturowego (infrastruktury z otoczeniem) na wypadek zagrożeń; działania promocyjne będą elementem uzupełniającym dla projektów polegających na konserwacji, restauracji obiektów zabytkowych, c) Działanie Dziedzictwo przyrodnicze (nabrzeża, parki miejskie) - projekty dotyczące rozwoju ośrodków prowadzących działalność w zakresie edukacji ekologicznej i ochrony bioróżnorodności, a także projekty dotyczące ochrony obszarów przybrzeżnych poprzez wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z promocją, W ramach priorytetu IX Włączenie społeczne: a) Działanie Organizacje społeczności lokalnych - kompleksowe działania rewitalizacji realizowane w szczególności na obszarach miejskich lub o niskiej jakości zagospodarowania przestrzeni publicznych, na obszarach charakteryzujących się ponadprzeciętnym poziomem wykluczenia społecznego, zdegradowanych zarówno przestrzennie jak i społecznie, w oparciu o LPR, W ramach priorytetu X Rewitalizacja: a) Działanie Centra społecznościowe - dostosowanie budynków do pełnienia funkcji centrów usług dla społeczności, które staną się miejscem spotkań, zdobywania wiedzy oraz aktywizacji społecznej, zaspokajając tym samym potrzeby lokalnej społeczności, często dotkniętej dysfunkcjami i patologiami społecznymi, 2 Definicja na podstawie Ustawy z dnia 6 grudnia 2006 roku o zasadach polityki rozwoju art. 28a. 3 Nazwy działań mają charakter orientacyjny zostaną one przedstawione w szczegółowym opisie priorytetów na dalszym etapie prac nad RPO 13

14 b) Działanie Rewitalizacja - kompleksowe działania mające na celu przywracanie do życia zdegradowanych społecznie, gospodarczo i środowiskowo obszarów, poprzez przywrócenie im starej lub nadanie nowej funkcji; celem działań infrastrukturalnych powinno być wsparcie społeczności zam. obszar zdegradowany na podstawie LPR, W ramach priorytetu XI Wzmocnienie potencjału edukacyjnego: a) Działanie Szkolnictwo zawodowe - realizacja działań mających na celu dostosowanie umiejętności i wiedzy mieszkańców w odniesieniu do potrzeb w zakresie edukacji zawodowej, uwzględniających rzeczywiste potrzeby pracodawców, W ramach priorytetu XII Infrastruktura edukacyjna: a) Działanie Infrastruktura kształcenia zawodowego - działania w zakresie inwestycji w infrastrukturę edukacyjną służącą rozwojowi umiejętności uczniów szkół prowadzących kształcenie zawodowe polegające na budowie, przebudowie, remoncie laboratoriów, sal do praktycznej nauki zawodu, w tym przystosowanie do potrzeb osób niepełnosprawnych. b) działania mające na celu stworzenie warunków do powrotu na rynek pracy przez osoby wychowujące dzieci, poprzez zwiększenie dostępności do wysokiej jakości usług opieki nad dziećmi (budowa/przebudowa infrastruktury wychowania przedszkolnego). II. Wersja na podstawie matrycy logicznej strategii inwestycyjnej programu wg stanu na dzień przekazanej przez Zamawiającego uwzględniającej zapisy najbardziej aktualnej wersji projektu Uszczegółowienia RPO WSL (uwzględnione w ramach analizy danych statystycznych i na etapie formułowania rekomendacji) 4. Działania wg projektu Uszczegółowienia RPO WSL (z lipca 2013): Kompleksowe uzbrojenie terenów inwestycyjnych 4.1. Efektywność energetyczna i odnawialne źródła energii 4.2. Niskoemisyjny transport miejski 5.2. Gospodarka odpadami 5.1. Gospodarka wodno-ściekowa 5.3. Ochrona różnorodności biologicznej Poprawa zdolności do zatrudnienia u osób pozostających bez pracy -projekty konkursowe Promocja samozatrudnienia - projekty konkursowe Wzmacnianie potencjału społeczności lokalnych w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych Rozwój usług społecznych w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych Rozwój Infrastruktury społecznej Rewitalizacja obszarów zdegradowanych Kształcenie ustawiczne Infrastruktura wychowania przedszkolnego Infrastruktura kształcenia zawodowego 4 Klucze przejścia pomiędzy poszczególnymi wersjami dokumentów wskazujących obszary tematyczne dla ZIT zastosowane na poszczególnych etapach badania zostały umieszczone w aneksie do niniejszego raportu 14

15 6.Wyniki badania 6.1 ANALIZA I OCENA PROJEKTÓW PARTNERSKICH I ZINTEGROWANYCH REALIZOWANYCH W RAMACH RPO WSL NA LATA Charakterystyka zrealizowanych projektów partnerskich i zintegrowanych w ramach RPO WSL Na kolejnych stronach raportu przedstawiono informacje dotyczące projektów realizowanych w formule partnerskiej oraz zintegrowanej. Przedmiotowe analizy opracowane zostały na podstawie 3097 złożonych wniosków o dofinansowanie w oparciu o najnowszą wersję wniosku o dofinansowanie (chyba, że inaczej informuje zapis pod wykresem). Na potrzeby analizy danych zaprezentowanych w poniższym podrozdziale posłużono się także informacjami zawartymi we wnioskach o płatność oraz umowach o dofinansowanie. Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, iż obie analizowane formuły realizacji projektów się wzajemnie nie wykluczają tj. projekty realizowane w formule partnerskiej mogą być jednocześnie realizowane w formule zintegrowanej. Skala realizowania projektów partnerskich i zintegrowanych W ramach poniższej części omówiona została skala występowania projektów partnerskich oraz zintegrowanych w porównaniu z projektami nierealizowanymi w partnerstwie oraz projektami nierealizowanymi jako zintegrowane w ramach tych samych działań/poddziałań RPO WSL, w podziale na ścieżki wyboru projektów - konkursowe, w ramach Programów Rozwoju Subregionów oraz Projektów Kluczowych. Wskazano także w których priorytetach/ działaniach/ poddziałaniach/ kategoriach interwencji występują projekty partnerskie oraz określono jakie typy projektów są najczęściej realizowane w partnerstwach. Wykres 1. Udział projektów partnerskich i zintegrowanych wśród ogółu projektów w poszczególnych ścieżkach wyboru projektów 80% 60% 58,1% 40% 20% 0% 17,4% 13,0% 6,8% 3,2% 2,9% 4,2% 0,0% śczieżka konkursowa projekty kluczowe PRS ogółem projekty zintegrowane projekty partnerskie Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ) ścieżka konkursowa n=2747, projekty kluczowe n=74, PRS n=276, ogółem n=3097 Wśród ogółu analizowanych projektów 4,2% stanowiły przedsięwzięcia partnerskie, a 2,9% projekty zintegrowane. W związku z tym należy uznać, iż omawiane formuły realizacji projektów są rzadko wybierane przez realizatorów projektów. Projekty zintegrowane najczęściej występowały wśród przedsięwzięć ścieżki kluczowej stanowiły one 58,1% wszystkich projektów kluczowych. Z kolei projekty partnerskie występowały najczęściej w ramach ścieżki PRS, ich udział wynosił tam 13,0%, nie mniej jednak ich udział jest mniejszy niż w przypadku projektów zintegrowanych, w przypadku których wyniósł on 17,4%. 15

16 Wykres 2. Udział projektów partnerskich i zintegrowanych w poszczególnych Priorytetach RPO WSL 20% 18,5% 15% 10% 6,5% 9,7% 7,6% 7,2% 7,5% 5% 0% 4,4% 3,2% 0,0% 1,4% 2,9% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ); Priorytet I - n=251; Priorytet II - n=321; Priorytet III - n=249; Priorytet IV - n=305; Priorytet V - n=583; Priorytet VI - n=213; Priorytet VII - n=438; Priorytet VIII - n=332; Priorytet IX - n=405; Ogółem - n=3097 Projekty o charakterze zintegrowanym występowały zdecydowanie najczęściej wśród przedsięwzięć Priorytetu III Turystyka ich udział wyniósł aż 18,5%. Relatywnie wysokim udziałem projektów zintegrowanych charakteryzuje się również Priorytet II Społeczeństwo informacyjne, należy także zaznaczyć, iż projekty realizowane we wskazanej formule nie występują w Priorytetach IV Kultura, VIII Infrastruktura edukacyjna oraz IX Zdrowie i rekreacja. Z kolei rozkład projektów partnerskich jest bardziej równomierny. Projekty realizowane we wskazanej formule znalazły się we wszystkich Priorytetach RPO WSL na lata Relatywnie często występowały one w przypadku Priorytetu II Społeczeństwo informacyjne, gdzie stanowiły one 9,7% przedsięwzięć, ale także w Priorytecie III Turystka (7,6%), VI Zrównoważony rozwój miast (7,5) oraz IV Kultura (7,2%). Projekty partnerskie najrzadziej występowały w Priorytecie IX Zdrowie i rekreacja ich udział tam wynosił zaledwie 0,2%. 1,9% 1,8% 1,5% 0,9% 0,2% 4,2% 2,9% Priorytet I Priorytet II Priorytet III Priorytet IV Priorytet V Priorytet VI Priorytet VII Priorytet VIII Priorytet IX Ogółem udział projektów zintegrowanych udział projektów partnerskich Wykres 3. Udział projektów partnerskich i zintegrowanych w poszczególnych Działaniach / Poddziałaniach RPO WSL na lata Poddziałanie Poddziałanie Działanie 1.3 Działanie 2.1 Działanie 2.2 Poddziałanie Działanie 3.3 Działanie 3.4 Działanie 4.1 Działanie 4.2 Działanie 4.3 2,2% 4,8% 4,9% 2,5% 8,4% 7,0% 12,6% 11,3% 10,3% 21,6% 28,4% 25,0% 22,2% 47,9% 0% 20% 40% 60% udział projektów zintegrowanych udział projektów partnerskich Działanie 5.1 Działanie 5.2 Działanie 5.3 Działanie 5.4 Działanie 5.5 Działanie 6.1 Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Działanie 8.1 Działanie 9.3 ogółem 2,8% 2,0% 4,3% 1,2% 2,0% 11,1% 14,3% 11,1% 3,6% 9,6% 4,4% 6,0% 2,8% 1,7% 7,9% 0,9% 2,9% 4,2% 0% 20% 40% 60% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ); Działanie n=122; Działanie n=95; Działanie n=226; Działanie n=12; Działanie n=53; Działanie n=162; Działanie n=27; Działanie n=116; Działanie n=149; Działanie n=47; Działanie n=348; Działanie n=18; Działanie n=21; Działanie n=9; Działanie n=23; Działanie n=63; Działanie n=234; Działanie n=35; Działanie n=149; Działanie n=143; Działanie n=113; Poddziałanie n=45; Poddziałanie n=84; Poddziałanie n=42; Poddziałanie n=142; Poddziałanie n=114; Poddziałanie n=90; Poddziałanie n=71; Poddziałanie n=344; Ogółem - n=3097 Analizując projekty zintegrowane w podziale na poszczególne Działania / Poddziałania stwierdzić należy, iż projekty zintegrowane relatywnie często występują wśród przedsięwzięć z Poddziałania Infrastruktura okołoturystyczna/ podmioty publiczne (47,9%), Działania 2.1 Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego (28,4%) oraz Podziałania Infrastruktura rozwoju gospodarczego (21,6), w pozostałych Działaniach / Poddziałaniach projekty zintegrowane nie występują wcale bądź ich udział jest niewielki. 16

17 Rozkład projektów partnerskich pomiędzy Działania / Poddziałania jest zdecydowanie bardziej równomierny występują one prawie we wszystkich Działaniach / Poddziałaniach RPO WSL, największy udział posiadają one wśród przedsięwzięć z Działania 3.3 Systemy informacji turystycznej, gdzie co czwarty projekt jest realizowany w formule partnerskiej. Do Działań, w których relatywnie szeroko wykorzystywana jest formuła partnerska należy wymienić także Działanie 4.2 Systemy informacji kulturalnej (22,2%), Działanie 5.5 Dziedzictwo przyrodnicze (14,3%) oraz Działanie 2.1 Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego (12,6%). Rozkład projektów partnerskich w poszczególnych obszarach tematycznych interwencji może wskazywać na uniwersalny charakter formuły partnerskiej, która jest wybierana do różnorodnych przedsięwzięć. Z kolei powodów większej koncentracji projektów zintegrowanych należy upatrywać w centralnie sterowanym charakterze tej formuły wcześniejszym planowaniu kierunku oraz tematyki czy sektora, w którym mają być realizowane przedsięwzięcia. Należy jednocześnie zwróci uwag, że w przypadku Działań: 3.3, 4.2, 6.2 zastosowano zachęty premiujące projekty partnerskie (które szczegółowo zostały omówione w dalszej części raportu), do również mogło przyczynić się do wzrostu zainteresowania tą formą projektów. Wykres 4. Udział projektów zintegrowanych i projektów partnerskich wśród ogółu projektów w poszczególnych kategoriach interwencji 3. Transfer technologii i ulepszenie sieci współpracy między MŚP i centrami badań 9. Inne działania służące stymulowaniu innowacji i ducha przedsiębiorczości w MŚP 10. Infrastruktura ICT 11. Technologie informacyjne i komunikacyjne 13. Usługi i aplikacje dla obywateli 23. Drogi regionalne/lokalne 40. Energia odnawialna: słoneczna 43. Efektywność energetyczna, kogeneracja, opanowanie energii 44. Zarządzanie odpadami gospodarczymi i produkcyjnymi 46. Wody użytkowe (oczyszczanie) 51. Promocja bioróżnorodności i ochrona natury 57. Inna pomoc w poprawie usług turystycznych 58. Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego 59. Rozwój infrastruktury kulturalnej 60. Inna pomoc w poprawie usług kulturalnych 61. Zintegrowane projekty dla odnowienia obszarów miejskich/wiejskich 75. Infrastruktura edukacyjna 78. Infrastruktura mieszkalnictwa 79. Inne rodzaje infrastruktury społecznej projekty zintegrowane projekty partnerskie Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ); 3. Transfer technologii i ulepszenie sieci współpracy między MŚP i centrami badań - n=94; 9. Inne działania służące stymulowaniu innowacji i ducha przedsiębiorczości w MŚP - n=125; 10. Infrastruktura ICT - n=57; 11. Technologie informacyjne i komunikacyjne - n=206; 13. Usługi i aplikacje dla obywateli - n=121; 23. Drogi regionalne/lokalne - n=413; 40. Energia odnawialna: słoneczna - n=46; 43. Efektywność energetyczna, kogeneracja, opanowanie energii - n=271; 44. Zarządzanie odpadami gospodarczymi i produkcyjnymi - n=27; 46. Wody użytkowe (oczyszczanie) - n=138; 51. Promocja bioróżnorodności i ochrona natury - n=21; 57. Inna pomoc w poprawie usług turystycznych - n=244; 58. Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego - n=72; 59. Rozwój infrastruktury kulturalnej - n=87; 60. Inna pomoc w poprawie usług kulturalnych - n=130; 61. Zintegrowane projekty dla odnowienia obszarów miejskich/wiejskich - n=153; 75. Infrastruktura edukacyjna - n=323; 78. Infrastruktura mieszkalnictwa - n=49; 79. Inne rodzaje infrastruktury społecznej - n=114 Przedstawione wnioski potwierdza również analiza udziału omawianych formuł projektowych w przedsięwzięciach kwalifikowanych do poszczególnych kategorii interwencji. Również w tym przypadku projekty zintegrowane występują relatywnie często w kilku kategoriach. Relatywnie wysokie udziały projektów zintegrowanych występują wśród przedsięwzięć w kategoriach 10. Infrastruktura ICT oraz 57. Inna pomoc w poprawie usług turystycznych, wynoszą one odpowiednio 35,1% oraz 18,9% ogółu przedsięwzięć w tych kategoriach. Projekty partnerskie rozłożone są bardziej równomiernie pomiędzy poszczególne kategorie interwencji, tak jak w przypadku projektów zintegrowanych, największą część stanowiły one wśród przedsięwzięć kategorii 10. Infrastruktura ICT (15,8%), lecz także 13. Usługi i aplikacje dla obywateli (12,4%), 51. Promocja bioróżnorodności i ochrona natury (14,3%) oraz 78. Infrastruktura mieszkalnictwa. Biorąc pod uwag skalę występowania projektów partnerskich i zintegrowanych w poszczególnych typach projektów, najwyższy udział projektów partnerskich w ogóle projektów danego typu dotyczy następujących typów: Budowa, przebudowa i remont obiektów infrastruktury okołoakademickiej (100,0%) Budowa, przebudowa i remont obiektów sportowych w szkołach wyższych (50,0%) Tworzenie i rozwój sieci instytucji otoczenia biznesu o znaczeniu lokalnym i regionalnym oraz ich współpracy z sieciami międzynarodowymi w zakresie innowacji i/lub transferu technologii (50,0%) 0,5% 1,0% 1,9% 1,5% 1,1% 6,4% 4,8% 2,9% 2,2% 2,8% 1,1% 6,4% 2,6% 4,6% 1,2% 1,8% 8,3% 8,7% 7,4% 7,0% 12,4% 10,8% 15,8% 14,3% 14,3% 18,9% 35,1% 0% 20% 40% 17

18 Tworzenie i rozwój regionalnych systemów informacji i baz danych dotyczących stanu środowiska, pod warunkiem powszechnego od nich dostępu (40,0%) Digitalizacja zasobów dziedzictwa kulturowego pod warunkiem powszechnego ich udostępnienia (33,3%) Rozwój selektywnej zbiórki odpadów wraz z akcją promocyjno-edukacyjną (33,3%) Tworzenie i rozwój sieci centrów i punktów informacji turystycznej (33,3%) Tworzenie i rozwój systemów oznakowania obszarów i obiektów atrakcyjnych kulturowo (33,3%) Tworzenie i rozwój systemów e-informacji kulturalnej (27,3%) Kompleksowe przygotowanie terenu przeznaczonego pod działalność gospodarczą, z wyłączeniem infrastruktury służącej mieszkańcom (25,0%) Tworzenie i rozwój platform informatycznych i baz danych, jako elementów systemu informacji turystycznej (25,0%) Tworzenie lub modernizacja zintegrowanego systemu wspomagania zarządzania w szkołach wyższych, w tym zakup niezbędnego sprzętu i oprogramowania (25,0%) Natomiast najwyższy udział projektów zintegrowanych w ogóle projektów danego typu dotyczy następujących typów: Budowa, przebudowa i remont parków przemysłowych i technologicznych wraz z kompleksowym uzbrojeniem terenu przeznaczonego pod działalność gospodarczą, z wyłączeniem infrastruktury służącej mieszkańcom (100,0%) Budowa, przebudowa i remont infrastruktury aktywnych form turystyki (43,6%) Budowa i przebudowa miejskich i regionalnych sieci szkieletowych (37,8%) Budowa, przebudowa i remont infrastruktury oraz terenów rekreacyjnych na cele imprez kulturalno-sportowych(28,1%) Budowa i przebudowa sieci dostępowych (25,0%) Szczegółowe informacje na ten temat popularności poszczególnych typów projektów wśród realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych, tj. dane nt. udziału projektów partnerskich i zintegrowanych w projektach poszczególnych typów zostały zestawione w tabeli załączonej do aneksu. Poniżej wskazano jakie rodzaje projektów są najczęściej realizowane w partnerstwach biorąc pod uwagę wielkość partnerstw projektowych mierzonych liczbą podmiotów w nich partycypujących. Wykres 5. Przeciętna liczba partnerów (bez liderów) w projektach realizowanych w poszczególnych Priorytetach RPO WSL 8 7,58 6 4,68 4,22 4 3,27 3,26 2,82 3,00 2 1,13 1,40 1,00 0 Priorytet I Priorytet II Priorytet III Priorytet IV Priorytet V Priorytet VI Priorytet VII Priorytet VIII Priorytet IX Ogółem Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ); Priorytet I - n=11; Priorytet II - n=31; Priorytet III - n=19; Priorytet IV - n=22; Priorytet V - n=17; Priorytet VI - n=16; Priorytet VII - n=8; Priorytet VIII - n=5; Priorytet IX - n=1; Ogółem - n=130; w przypadku gdy jeden podmiot był partnerem w kilku projektach został on wzięty pod uwagę wielokrotnie ponieważ wielokrotnie pełnił on rolę partnera Generalnie, w ramach RPO WSL dominują partnerstwa małych rozmiarów. W projektach partnerskich prócz lidera przeciętnie brało udział średnio 4,22 partnerów. Jednak kwestia ta podlega zróżnicowaniu pod względem Priorytetu, w ramach którego realizowano projekt. I tak Priorytet II Społeczeństwo Informacyjne charakteryzuje się szczególnie dużą liczbą partnerów przeciętnie było to aż 7,58 podmiotu. Natomiast w przypadku Priorytetów VII Transport, VIII Infrastruktura edukacyjna oraz IX Zdrowie i rekreacja mamy do czynienia z relatywnie niewielką liczbą partnerów (przeciętnie odpowiednio 1,13; 1,40 oraz 1,00 partner). W ramach tych obszarów tematycznych tworzone są partnerstwa projektowe polegające na współpracy lidera z jednym partnerem. Liczbę zaangażowanych podmiotów należy wiązać ze specyfiką zadań realizowanych w projektach z poszczególnych Priorytetów. Wartość projektów Poniżej przedstawiono informacje dotyczące przeciętnej wartości projektów partnerskich oraz projektów zintegrowanych w porównaniu z pozostałymi projektami realizowanymi w ramach tych samych działań/poddziałań RPO WSL oraz w ramach typów projektów 5. W przypadku projektów zintegrowanych podano także informacje na temat łącznej wartości projektów oraz wartości poszczególnych projektów cząstkowych/etapów. 5 W analizie nie uwzględniono działań wdrażanych przez ŚCP, które są realizowane przez sektor MŚP. 18

19 Wykres 6. Przeciętna wartość projektów w poszczególnych Działaniach / Poddziałaniach RPO WSL (w mln zł) Poddziałanie ,45 23,12 10,60 Działanie 5.3 5,00 8,70 3,84 Poddziałanie ,77 0,76 Działanie 5.4 3,82 0,93 Działanie 1.3 Działanie 2.1 Działanie 2.2 2,64 7,75 8,08 9,95 5,14 11,66 1,89 Działanie 5.5 Działanie 6.1 Poddziałanie ,63 3,37 77,26 157,88 1,95 10,98 9,37 Poddziałanie Poddziałanie Działanie 3.3 Działanie 3.4 Działanie 4.1 Działanie 4.2 Działanie 4.3 Działanie 5.1 Działanie 5.2 3,97 5,46 4,56 2,92 5,50 1,42 0,62 0,61 3,00 3,69 1,93 0,66 0,62 0,55 7,46 4,22 27,79 21,92 12, miliony zł projekty zintegrowane projekty partnerskie projekty niepartnerskie i niezintegrowane Poddziałanie Poddziałanie Poddziałanie Działanie 7.2 Działanie 8.1 Działanie 8.2 Działanie 8.3 Działanie 9.1 Działanie 9.2 Działanie 9.3 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ); Działanie 1.3: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=116, projekty partnerskie - n=6; Działanie 2.1: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=67, projekty partnerskie - n=12, projekty zintegrowane - n=21; Działanie 2.2: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=207, projekty partnerskie - n=19; Działanie 3.3: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=9, projekty partnerskie - n=3; Działanie 3.4: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=47, projekty partnerskie - n=6; Działanie 4.1: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=158, projekty partnerskie - n=4; Działanie 4.2: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=21, projekty partnerskie - n=6; Działanie 4.3: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=104, projekty partnerskie - n=12; Działanie 5.1: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=143, projekty partnerskie - n=3, projekty zintegrowane - n=4; Działanie 5.2: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=45, projekty partnerskie - n=2; Działanie 5.3: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=337, projekty partnerskie - n=7, projekty zintegrowane - n=4; Działanie 5.4: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=16, projekty partnerskie - n=2; Działanie 5.5: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=18, projekty partnerskie - n=3; Działanie 6.1: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=8, projekty partnerskie - n=1; Działanie 7.2: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=23; Działanie 8.1: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=58, projekty partnerskie - n=5; Działanie 8.2: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=234; Działanie 8.3: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=35; Działanie 9.1: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=149; Działanie 9.2: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=143; Działanie 9.3: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=112, projekty partnerskie - n=1; Poddziałanie 1.1.1: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=36, projekty partnerskie - n=1, projekty zintegrowane - n=8; Poddziałanie 1.1.2: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=80, projekty partnerskie - n=4; Poddziałanie 3.1.2: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=42; Poddziałanie 3.2.2: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=93, projekty partnerskie - n=10, projekty zintegrowane - n=46; Poddziałanie 6.2.1: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=99, projekty partnerskie - n=11, projekty zintegrowane - n=4; Poddziałanie 6.2.2: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=86, projekty partnerskie - n=4; Poddziałanie 7.1.1: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=65, projekty partnerskie - n=2, projekty zintegrowane - n=4; Poddziałanie 7.1.2: projekty niepartnerskie niezintegrowane - n=338, projekty partnerskie - n=6 Na powyższym wykresie przedstawiono przeciętne wartości projektów w poszczególnych Działaniach / Poddziałaniach RPO WSL. Należy pamiętać, iż w związku ze specyfiką interwencji w każdym z nich prowadzone są różnego rodzaju inwestycje o różnym stopniu kosztochłonności. Aby wychwycić specyfikę projektów zintegrowanych oraz partnerskich należy analizować różnicę ich wartości w ramach poszczególnych Działań / Poddziałań. I tak w przypadku 16 na 23 Działania / Poddziałania, w których występują projekty partnerskie ich przeciętna wartość jest wyższa niż projektów niezintegrowanych i niepartnerskich, największa różnica występuje w przypadku Działania 2.2 Rozwój elektronicznych usług publicznych, gdzie przeciętna wartość projektów partnerskich wyniosła 11,66 mln zł, a projektu niezintegrowanego niepartnerskiego 1,89 mln zł. Podobna sytuacja występuje w przypadku projektów zintegrowanych - w przypadku 5 na 7 Działań / Poddziałań, w których występują projekty zintegrowane posiadają one wyższą przeciętną wartość aniżeli projekty nie realizowano w formule partnerskiej lub zintegrowanej. Największa różnica występuje w przypadku Działania 5.1 Gospodarka wodno-ściekowa, w którym przeciętna wartość projektu zintegrowanego wynosi 27,79 mln zł, a projektu niezintegrowanego niepartnerskiego 12,12 mln zł.. W związku z powyższym generalną tendencją jest wyższa wartość projektów partnerskich i zintegrowanych aniżeli projektów nierealizowanych w tych formułach. Jest to związane z większym zakresem i skalą projektów realizowanych w tych formułach w porównaniu z projektami samodzielnymi. W Poddziałaniu Modernizacja i rozbudowa kluczowych elementów sieci drogowej sytuacja jest odwrotna projekty zintegrowane i partnerskie miały przeciętnie mniejsza wartość niż projekty niezintegrowane i niepartnerskie - przeciętna wartość projektu zintegrowanego w tym Poddziałaniu wynosi 25,55 mln zł, partnerskiego 27,97 a projektu niezintegrowanego i niepartnerskiego 45,88 mln zł. Analizowane 91 projektów zintegrowanych przynależy do 10 przedsięwzięć zintegrowanych (wiązki projektów zintegrowanych) o łącznej wartości ,31 zł. Wartość najmniejszego przedsięwzięcia zintegrowanego wyniosła ,74 zł, z kolei największego ,32 zł, a przeciętnie wartość kształtuje się na poziomie ,13 zł. Spośród 10 przedsięwzięć 7,01 5,97 4,00 3,54 4,15 2,84 1,14 4,53 1,16 3,18 8,31 8,99 25,55 27,97 32,84 45, miliony zł 19

20 zintegrowanych 6 realizowano w ramach ścieżki PRS, ich przeciętna wartość wynosi ,57 zł, z kolei pozostałe 4 przedsięwzięcia realizowano w ramach ścieżki projektów kluczowych, tam przeciętna wartość jest ponad trzykrotnie wyższa i wynosi ,86 zł. Warto również zwrócić uwagę na to, jaką część wartości przedsięwzięcia zintegrowanego stanowią projekty zintegrowane etapy, które się na nie składają. Projekt zintegrowany stanowi przeciętnie 19,2% przedsięwzięcia zintegrowanego, do którego należy, jednak sytuacja pod tym względem jest bardzo zróżnicowana najmniejszy zidentyfikowany udział wynosi 0,3%, natomiast największy aż 59,6%. Sytuacja ta nie powinna dziwić ponieważ najmniejszy projekt zintegrowany posiada wartość ,53 zł, a największy ,56 zł. Typy beneficjentów W ramach niniejszej części wskazano rodzaje podmiotów, które realizowały projekty w partnerstwach oraz projekty zintegrowane oraz jaki typ beneficjenta najczęściej występował jako lider projektu partnerskiego. Warto zwrócić uwagę, iż obecna na wykresie kategoria przedsiębiorstw mimo, iż rozumiana jest w myśl zapisów Kodeksu Cywilnego jako zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej 6, to w swoim zakresie zawiera podmioty choć prowadzące działalność gospodarczą, to realizujące funkcje ważne z perspektywy dobra publicznego, wśród nich znalazły się takie podmioty jak szpitale, agencje rozwoju, parki naukowo-technologiczne czy spółki utworzone przez JST i realizujące funkcje JST. Wykres 7. Struktura projektów ze względu na rodzaj beneficjenta 100% 100,0% 80% 70,3% 65,4% 60% 40% 20% 0% 10,0% 3,9% 6,9% 6,4% 6,9% 4,0% JST NGO przedsiębiorstwo uczelnie i jednostki naukowe 3,1% 1,6% 0,8% kościoły i związki wyznaniowe projekty zintegrowane projekty partnerskie projekty niepartnerskie niezintegrowane ZOZ 11,4% 6,9% 2,3% inne Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ); projekty zintegrowane n=91, projekty partnerskie n=130, projekty niepartnerskie i niezintegrowane n=2889 Realizatorem wszystkich projektów zintegrowanych były jednostki samorządu terytorialnego. Ta kategoria beneficjentów posiada również szeroki udział w przypadku projektów partnerskich, 65,4% tego typu przedsięwzięć było realizowane przez JST. Wspomniany udział jest jednak zbliżony do udziału tej kategorii beneficjentów wśród realizatorów projektów nie realizowanych w formule partnerskiej oraz zintegrowanej. Projekty partnerskie relatywnie częściej, niż te niezintegrowane i niepartnerskie zgłaszane były przez organizacje pozarządowe (co dziesiąte partnerstwo projektowe utworzone w celu realizacji projektu w ramach RPO WSL kierowane było przez NGO) oraz inne instytucje, gdzie sporą część stanowiły spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe. Z kolei relatywnie rzadziej tego typu projekty realizowane były przez Zakłady Opieki Zdrowotnej. Jeśli chodzi o typy podmiotów występujących w roli partnerów w projektach, dominująca kategorią były JST - stanowiły one 81,2% wszystkich partnerów. Spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe są drugim, pod względem częstości występowania w partnerstwach projektowych, typem partnera, lecz ich udział w grupie podmiotów występujących w roli partnerów w projektach realizowanych w ramach RPO WSL jest ponad trzynastokrotnie niższy niż JST (6,2%). Trzecim, pod względem częstości występowania typem partnerów są organizacje pozarządowe (4%). Dane te świadczą o tym, że partnerstwa w ramach RPO WSL zawiązywane są najczęściej pomiędzy homogenicznymi podmiotami, co oznacza, że partnerstwa są tworzone przez takie same podmioty, biorąc pod uwagę ich formę organizacyjno-prawną. Fakt, że partnerstwa projektowe nie mają raczej charakteru międzysektorowego związany jest ze specyfiką zadań podejmowanych w projektach, kategoriami podmiotów mogących występować w roli projektodawców w poszczególnych Działaniach/Podziałaniach (wskazanych w Uszczegółowieniu do RPO), ale także mniejsza trudnością w zakresie procedury dobierania partnera oraz przepływów finansowych, niż by to miało miejsce w przypadku zawiązania partnerstwa projektowego między podmiotach różnych sektorów (np. jednostki sektora finansów publicznych z jednostką spoza sektora finansów publicznych) 7. W przypadku partnerstw projektowych, 6 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, tekst jednolity, art Szczegółowe regulacje dotyczące zawierania partnerstw przez podmioty zobowiązane do stosowania zapisów ustawy Prawo Zamówień Publicznych zostały wskazane w Ustawie z dnia 6 grudnia 2006 roku o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. Wspomniane jednostki, ustanawiając partnerstwa z podmiotami spoza sektora finansów publicznych zgodnie z zapisami art. 28a pkt 4 Ustawy - zobowiązane są do: ogłoszenia otwartego naboru partnerów w dzienniku lokalnym lub ogólnopolskim oraz w Biuletynie Informacji Publicznej, uwzględnienia przy wyborze partnerów zgodności działania potencjalnego partnera z celami 20

21 których uczestnikami byłyby przedsiębiorstwa/jednostki prowadzące działalność gospodarczą, należałoby stosować dodatkowo przepisy dotyczące pomocy publicznej. 8 Regulacje dotyczące pomocy publicznej mają wpływ na realizację projektów partnerskich o tyle, że w Działaniach/Poddziałaniach, gdzie pomoc publiczna nie występuje nie są możliwe przepływy finansowe na rzecz przedsiębiorców, co oznacza, że przedstawiciele sektora prywatnego nie mogą być liderami ani partnerami w projektach. W tych przypadkach nie mogą więc wystąpić partnerstwa prywatne i partnerstwa mieszane (międzysektorowe). Efektywność projektów partnerskich partnerstwa, oferowanego wkładu partnera oraz doświadczenia partnera w realizacji podobnych projektów, podania do publicznej wiadomości informacji o stronach partnerstwa i zakresu zadań partnerów. Partnerstwo między podmiotami publicznymi reguluje ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. U. 2001, poz 142, poz 1591 jt. z późn. zm. ) oraz ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz. U. 2001, Nr 142, poz jt. z późn. zm.) i ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie województwa (Dz. U 2001, Nr 142, poz jt. z późn. zm.). Zgodnie z postanowieniami ww. ustaw samorząd gminny może realizować zadania publiczne na drodze współdziałania pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego (Art. 10 ustawy z dnia 8 marca 2000 roku o samorządzie gminnym), a samorząd powiatowy może zawierać porozumienie w sprawie powierzenia prowadzenia zdań publicznych z jednostkami lokalnego samorządu terytorialnego (Art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym). Natomiast samorząd województwa może zawierać porozumienia z innymi województwami oraz jednostkami lokalnego samorządu terytorialnego z obszaru województwa w sprawie powierzenia prowadzenia zadań publicznych (Art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie województwa). Partnerstwo wymaga uchwał rad gmin, rad powiatu lub sejmiku województwa oraz zawarcia porozumienia. Sposób wyboru partnerów publicznych do realizacji projektu przez instytucję publiczną stanowi suwerenną decyzję beneficjenta. W przypadku wyboru partnerów projektowych spoza sektora finansów publicznych przez podmioty sektora finansów publicznych, wspomniana wyżej ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju określa ich zasady które są spójne z uregulowaniami Ustawy Prawo Zamówień Publicznych. W artykule 7 ust. 1 oraz 2 ustawy Prawo Zamówień Publicznych wskazano, iż zamawiający przygotowuje i przeprowadza postępowanie o udzielenie zamówienia w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji oraz równe traktowanie wykonawców. Jak wskazują autorzy raportu pt. Ocena realizacji projektów partnerskich realizowanych w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych w okresie perspektywy finansowej , zasady dobierania partnerów spoza sektora finansów publicznych przez jednostki sektora finansów publicznych polegające na ogłoszeniu otwartego naboru partnerów są jedną istotniejszych barier tworzenia partnerstw projektowych. Są one zbliżone do wyboru podwykonawcy w trybach określonych Prawem Zamówień Publicznych, mimo tego, że partnerstwo jest inną formą współpracy niż zakup usług (podwykonawstwo). Zasady wyboru partnerów określone w ustawie o zasadach prowadzenia polityki rozwoju gwarantują przejrzystość i równe traktowanie podmiotów, przez co zmniejszają ryzyko nadużyć, ale jednocześnie utrudniają one, a przynajmniej przysparzają dodatkowej pracy projektodawcy tworzenie partnerstw projektowych wspólnie z naturalnymi partnerami. Przygotowanie wspólnego projektu przez podmioty, które już ze sobą współpracowały, czyli podmioty, które znają się nawzajem, znają swój sposób pracy, swoje zasoby, i posiadają wypracowane sposoby komunikacji i zarządzania zwiększa znacząco prawdopodobieństwo sukcesu projektu partnerskiego. Istnieje dwojakiego rodzaju zagrożenie związane z ww. zapisami ustawy: omijanie jej zapisów tzn. ogłaszanie fikcyjnych konkursów (z wymaganiami, które preferują dotychczasowych partnerów naturalnych ) lub stosowanie jej i podejmowanie się realizacji projektu z podmiotem, którego potencjał nie został zweryfikowany w praktyce, co może mieć negatywny wpływ na sprawność realizacji projektu. Na sposób organizacji przepływów finansowych w partnerstwach projektowych, w których uczestniczą jednostki sektora finansów publicznych ma istotny wpływ ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (a przed jej wejściem w życie tj. przed 1 stycznia 2010 roku - Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 roku o finansach publicznych) (Dz. U. 2003, Nr 123, poz. 1291). Do dokonania przepływów finansowych w przypadku tych podmiotów nie wystarcza bowiem umowa o partnerstwie. Umowy takie muszą uwzględniać precyzyjne regulacje związane z prawnymi możliwościami otrzymywania środków finansowych przez te podmioty oraz przekazywania przez nie środków finansowych innym podmiotom. Należy podkreślić, że ustawa o finansach publicznych nie przewiduje pojęcia partnerstwa jednostek sektora finansów publicznych i tym samym nie wprowadza żadnych regulacji związanych z przepływami finansowymi między partnerami. Realizatorzy projektów partnerskich należący do sektora finansów publicznych muszą zatem dokonać starannej analizy przepisów w celu prawidłowego zakwalifikowania przepływów finansowych w partnerstwie w zgodzie z przepisami ustawy biorąc pod uwagę to, czy lider lub partner należy do sektora finansowych publicznych czy nie. Przy tym problemem jest zarówno pełnienie roli lidera i tym samym przekazywanie dofinansowania partnerom jak i partnera czyli otrzymywanie środków od innych podmiotów, niż te bezpośrednio wymienione w ustawie. Najbardziej klarowna jest sytuacja związana z przepływami finansowymi w ramach partnerstw jednolitych, w skład których wchodzą jedynie jednostki samorządu terytorialnego. Najtrudniejsza natomiast pod tym względem jest sytuacja partnerstw mieszanych, tj. takich, w skład których wchodzą podmioty należące i nie należące do sektora finansów publicznych. W celu uniknięcia ewentualnych problemów prawnych związanych z przepływami finansowymi w projekcie partnerskim, dokumentacja projektowa w przypadku niektórych programów operacyjnych sugeruje wprost, by liderem projektu była jednostka finansów publicznych, co oczywiście rozwiązuje tylko część problemów. Projekty tego typu dotyczące inwestycji infrastrukturalnych zostały nazwane w projekcie ustawy o zasadach realizacji programów operacyjnych polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej z dnia 18 września 2013 roku, projektami hybrydowymi. W art. 34 punkt 3 ustawy wskazano jednocześnie, że do wyboru podmiotu prywatnego w celu realizacji projektu hybrydowego stosuje się odrębne przepisy. Szczególna sytuacja, ilustrująca skomplikowaną procedurę uzyskiwania środków finansowych, ma miejsce w przypadku państwowych jednostek budżetowych (PJB), stanowiących część sektora finansów publicznych. Zgodnie z zapisami ustawy, PJB może otrzymywać środki wyłącznie od dysponenta nadrzędnego. Pociąga to za sobą określone trudności w obydwu sytuacjach gdy PJB jest partnerem i gdy jest liderem. W sytuacji gdy PJB jest partnerem, lider partnerstwa nie może przekazać jej środków finansowych w ramach projektu. Środki na realizację projektu w odniesieniu do zadań w projekcie, za realizację których odpowiedzialne są PJB, muszą zostać zabezpieczone w ramach limitów wydatków, którymi te jednostki budżetowe dysponują lub poprzez wystąpienie o uruchomienie rezerwy celowej (przy czym istnieje również konieczność wcześniejszego zaplanowania tych środków w rezerwie celowej). W sytuacji gdy PJB jest liderem projektu partnerskiego (Beneficjentem wsparcia), a umowa o dofinansowania nie przewiduje dokonywania przez IZ/IP bezpośrednich płatności na konta partnerów to, na gruncie art. 188 ust. 5 ustawy o finansach publicznych, winna ona ustanowić partnera/partnerów projektu podmiotem/ami upoważnionymi do otrzymywania płatności. 8 Kwestie odnoszące się do pomocy publicznej reguluje unijne Rozporządzenie zawarte w art. 87 (1) Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Polskie przepisy (ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. 2003, Nr 123, poz. 1291) oraz rozporządzenia wykonawcze do tej ustawy) doprecyzowują przepisy unijne, określając procedurę udzielania pomocy oraz szczegółowe warunki formalne, jakie muszą spełniać wnioski o udzielenie pomocy. W związku z tym, ze TWE nie zawiera jednoznacznej definicji pomocy publicznej, znacząca ilość zasad postępowania wypływa nie z norm prawnych zapisanych w rozporządzeniach, a z orzeczeń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wydawanych w konkretnych sprawach, wytycznych oraz z komunikatów. Generalną zasadą obowiązującą w Unii Europejskiej jest zakaz udzielania pomocy ze środków publicznych - w jakiejkolwiek formie - która grozi zakłóceniem konkurencji oraz jest niezgodna z regułami wspólnego rynku w zakresie, w jakim narusza wymianę handlową. Przewiduje się jednak szereg derogacji tj. zniesień, z których mogą korzystać podmioty udzielające pomocy publicznej w poszczególnych państwach członkowskich. Na zasadzie wyjątku dopuszczalna jest pomoc regionalna, na zatrudnienie, na ochronę środowiska, na badania i rozwój, na działalność innowacyjną, na szkolenia, na ochronę dziedzictwa kulturowego, na działalność w transporcie, rolnictwie, rybołówstwie, a nawet pomoc operacyjną czy w dziedzinie eksportu lub w przemyśle węglowym. Dyrektywy wynikające z wyżej wspomnianego traktatu nakładają na przedsiębiorstwa surowe wymogi w zakresie np. zakazu rozpoczęcia realizacji inwestycji przed dniem złożenia wniosku, obowiązku utrzymania projektu przez określony czas, ścisłego przestrzegania katalogu tzw. wydatków kwalifikowanych czy też niemożności uzyskania wsparcia poza limitem wynikającym z tzw. intensywności pomocy publicznej. 21

22 W poniżej części dokonano oceny efektywności projektów partnerskich oraz zintegrowanych mierzonej jako stosunek nakładów do osiągniętych rezultatów w odniesieniu do projektów o podobnej specyfice, ale nierealizowanych w partnerstwie i jako projekty zintegrowane w ramach tych samych działań/ poddziałań RPO WSL. Interpretacja poniższych danych powinna być bardzo ostrożna, ponieważ zaprezentowane wartości dotyczą niewielkiej liczby projektów. Stan ten jest skutkiem kilku czynników. W ramach RPO WSL nie obowiązują wskaźniki obligatoryjne i występuje duża różnorodność wybieranych przez beneficjentów wskaźników rezultatu, dlatego w celu umożliwienia porównań niezbędne było dokonanie wyboru wskaźników, które są w danym Działaniu / Poddziałaniu relatywnie często wybierane przez beneficjentów projektów partnerskich lub zintegrowanych oraz beneficjentów projektów nierealizowanych w tych formułach. Ponadto, aby przedstawione wyniki miały rzetelny charakter ograniczono analizę do projektów zakończonych. Warto zwrócić uwagę, iż rezultaty projektu mogą ujawniać się po dłuższym czasie od zakończenia realizacji projektu, w związku z tym skala efektywności może ulec zmianie. Kwot przedstawionych w poniższej tabeli nie należy interpretować jako koszt wygenerowania jednej jednostki danego wskaźnika, gdyż są one wynikiem operacji matematycznych i przedstawiają iloraz wartości projektu oraz liczby jednostek osiągniętego wskaźnika rezultatu 9 i służą tylko celom porównawczym. Tabela 1. Efektywność projektów Działanie / Podziałanie Poddziałanie Promocja inwestycyjna Działanie 2.1. Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego Działanie 2.2. Rozwój elektronicznych usług publicznych Poddziałanie Infrastruktura około turystyczna / podmioty publiczne Działanie 3.4. Promocja turystyki Działanie 4.1. Infrastruktura kultury Działanie 4.2. Systemy informacji kulturalnej Działanie 4.3. Promocja kultury Działanie 5.3. Czyste powietrze i odnawialne źródła energii Poddziałanie Rewitalizacja - duże miasta Poddziałanie Modernizacja i rozbudowa kluczowych elementów sieci drogowej Poddziałanie Modernizacja i rozbudowa infrastruktury uzupełniającej kluczową sieć drogową Działanie 8.1. Infrastruktura szkolnictwa wyższego Wskaźnik rezultatu (jednostka) Liczba wypromowanych ofert inwestycyjnych (szt.) Liczba osób korzystających miesięcznie z uruchomionych PIAP (osoby) Liczba użytkowników korzystających miesięcznie z uruchomionych usług online (osoby) Liczba nowych imprez kulturalnych/sportowych (szt.) Liczba wypromowanych markowych produktów turystycznych (szt.) Liczba obiektów zabezpieczonych przed zagrożeniami (szt.) Liczba osób korzystających z oznakowanych obszarów atrakcyjnych kulturowo (osoby) Liczba uczestników wydarzeń kulturalnych (osoby) Zmniejszenie emisji do atmosfery CO2 (t/rok) Liczba osób korzystających z infrastruktury objętej wsparciem (osoby) Oszczędność czasu w przewozach pasażerskich (PLN/rok) Nośność przebudowanego obiektu (drogi/mostu) (kn/oś) Liczba osób korzystających z zakupionego wyposażenia (osoby) Przeciętna kwota projektu przypadająca na jedną jednostkę wskaźnika rezultatu (1) projekty niepartnerskie i niezintegr. (2) projekty zintegrowane Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ); w analizie ujęto projekty zakończone (3) projekty partnerskie Liczba analiz. projektów (1) (2) (3) ,12 zł ,82 zł ,73 zł 100,75 zł ,36 zł 1 127,33 zł ,99 zł ,55 zł ,28 zł ,31 zł ,40 zł ,07 zł ,04 zł 151,34 zł ,59 zł 32,17 zł ,46 zł ,06 zł ,73 zł ,90 zł 1 2 6,69 zł 8,58 zł ,44 zł ,76 zł ,83 zł ,25 zł W ramach kwot określających wartość projektów zrealizowano także wiele różnych działań i uzyskano także inne produkty i rezultaty. 22

23 W Poddziałaniu Promocja inwestycyjna projekty partnerskie charakteryzują się wyższą efektywnością, aniżeli projekty realizowane samodzielnie w projektach partnerskich na jedną wypromowaną ofertę inwestycyjną przypada przeciętnie ,82 zł wartości projektów, a w projektach realizowanych samodzielnie przeciętnie ,12 zł. Podobna sytuacja występuje również w przypadku Działania 2.1. Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego, gdzie w projektach partnerskich na jedną osobę korzystającą miesięcznie z uruchomionych PIAP przypada przeciętnie 100,75 zł, a w projektach realizowanych samodzielnie 806,73 zł wartości projektu. Jeśli chodzi o efektywność w Działaniu 2.2. Rozwój elektronicznych usług publicznych, to również wyższą efektywnością charakteryzują się projekty partnerskie, tam na jednego użytkownika miesięcznie korzystającego z uruchomionych usług online przypada przeciętnie 1 127,33 zł wartości projektu, a w projektach realizowanych samodzielnie ,36 zł. Z kolei w przypadku Poddziałania projekty zintegrowane charakteryzują się niższą efektywnością niż projekty realizowane samodzielnie, w projektach zintegrowanych na jedną nową imprezę kulturalną / sportową przypada przeciętnie ,55 zł wartości projektu, a w projektach realizowanych samodzielnie ,99 zł. Jeśli chodzi o Działanie 3.4. Promocja turystyki, to w jego ramach projekty partnerskie charakteryzują się wyższą efektywnością, wśród nich na jeden wypromowany markowy produkt turystyczny przypada przeciętnie ,31 zł, a wśród projektów realizowanych samodzielnie przypada przeciętnie ,28 zł. Odmienna sytuacja występuje w przypadku Działania 4.1. Infrastruktura kultury, tutaj projekty partnerskie charakteryzują się niższą efektywnością, wśród nich na jeden obiekt zabezpieczony przez zagrożeniami przypada przeciętnie ,07 zł wartości projektu, z kolei dla projektów realizowanych samodzielnie przeciętna kwota wynosi ,40 zł. Potwierdzeniem wcześniej wskazywanych tendencji dot. wyższej efektywności projektów partnerskich są również Działania 4.2 Systemy informacji kulturalnej oraz 4.3 Promocja kultury. W pierwszym przypadku w projektach partnerskich na jedną osobę korzystającą z oznakowanych obszarów atrakcyjnych kulturowo przypada 151,34 zł wartości projektu, a w projektach realizowanych samodzielnie 203,04 zł. Z kolei w drugim ze wskazanych przypadków w projektach partnerskich na jednego uczestnika wydarzeń kulturalnych przypada przeciętnie 32,17 zł wartości projektu, a w projektach realizowanych samodzielnie kwota ta wynosi 2 186,59 zł. Natomiast jeśli chodzi o Działanie 5.3. Czyste powietrze i odnawialne źródła energii, to w jego ramach projekty zintegrowane charakteryzują się wyższą efektywnością, aniżeli projekty nie realizowane w formule zintegrowane lub partnerskiej. W projektach zintegrowanych na jedną tonę zmniejszenia emisji dwutlenku węgla przypada przeciętnie ,06 zł, a w projektach realizowanych samodzielnie ,46 zł. Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku Poddziałania Rewitalizacja - duże miasta, w jego ramach projekty zintegrowane charakteryzują się niższą efektywnością na jedną osobę korzystającą z infrastruktury objętej wsparciem w ich przypadku przypada kwota przeciętnie ,90 zł wartości projektu, a w przypadku projektów realizowanych samodzielnie ,73 zł. Podobna sytuacja występuje w ramach Poddziałania Modernizacja i rozbudowa kluczowych elementów sieci drogowej, w projektach zintegrowanych na jedną złotówkę oszczędności rocznie w przewozach pasażerskich przypada 8,58 zł wartości projektu, a w projektach realizowanych samodzielnie kwota ta wynosi 6,69 zł. W przypadku Poddziałania Modernizacja i rozbudowa infrastruktury uzupełniającej kluczową sieć drogową projekty partnerskie charakteryzują się niższą efektywnością, aniżeli projekty realizowane samodzielnie w projektach partnerskich na jednego kn / oś nośności przebudowanych obiektów przypada ,76 zł, a w przypadku projektów realizowanych samodzielnie kwota ta wynosi ,44 zł. Podobna sytuacja występuje w przypadku Działania 8.1, również tutaj projekty zintegrowane charakteryzują się niższą efektywnością, w ich ramach na jedną osobę korzystającą z zakupionego wyposażenia przypada przeciętnie ,25 zł wartości projektu, z kolei w projektach realizowanych poza formułą partnerską i zintegrowaną kwota ta wynosi 594,83 zł. Konkludując, w przypadku większości Działań / Poddziałań RPO WSL na lata projekty partnerskie charakteryzują się wyższą efektywnością, aniżeli projekty realizowane samodzielnie. Z kolei projekty zintegrowane w większości analizowanych Działań / Poddziałań charakteryzują się niższą efektywnością niż projekty nierealizowane w formule partnerskiej lub zintegrowanej. Skuteczność projektów Poniżej dokonano oceny skuteczności projektów partnerskich oraz projektów zintegrowanych pod kątem osiągnięcia założonych wartości wskaźników. Analiza dotyczy projektów zrealizowanych (zakończonych). Wykres 8. Przeciętny stopień realizacji założonych wartości wskaźników produktu i rezultatu w projektach zakończonych 100% 100,1% 96,5% 86,6% 99,5% 80% 67,0% 60% 40% 43,0% 20% 0% projekty zintegrowane projekty partnerskie projekty niepartnerskie niezintegrowane średni stopień realizacji wskaźników produktu średni stopień realizacji wskaźników rezultatu Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ); projekty zintegrowane n=44, projekty partnerskie n=30; ogółem - n=635 b.d.=1; dane dotyczą projektów zakończonych 23

24 Analiza skuteczności projektów przeprowadzona została poprzez porównanie przeciętnego stopnia realizacji założonych wartości wskaźników produktu i rezultatu. W przypadku wskaźników produktu przeciętny stopień realizacji we wszystkich trzech analizowanych kategoriach projektów jest zbliżony i bliski 100%, co wskazuje na brak wpływu formuły, w jakiej realizowany jest projekt na stopień w jakim osiągane są produkty podstawowe efekty realizowanych projektów. Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku wskaźników rezultatu. W projektach niepartnerskich osiągnięto dotąd przeciętnie 67,0% założonych rezultatów, z kolei w przypadku projektów zintegrowanych osiągnięto tylko 43,0% zakładanych wartości rezultatów, a w projektach partnerskich 86,6%. Jednak pamiętając, iż końcowe rezultatu projektów mogą się ujawniać dopiero w pewnym okresie od zakończenia przedsięwzięcia. Na obecnym etapie wdrażania RPO WSL możemy wnioskować o możliwości występowania negatywnego wpływu formuły zintegrowanej na tempo osiągania rezultatów oraz pozytywnego w przypadku formuły partnerskiej. Zarządzanie projektami partnerskimi W ramach niniejszej części omówiono w jaki sposób projekty partnerskie były zarządzane poprzez wskazanie w jakim stopniu partnerzy partycypują w realizacji projektu, jaki jest ich wkład finansowy, kadrowy oraz techniczno-organizacyjny. Ważną kwestią w organizacji projektów partnerskich jest partycypacja finansowa podmiotów wchodzących w skład partnerstw projektowych. Niska partycypacja finansowa wskazywać może na fasadowość partnerstw projektowych. Wysoka może stanowić podstawę uzasadnienia dla tworzenia i premiowania partnerstw projektowych w ramach poszczególnych obszarów tematycznych interwencji RPO WSL. Wykres 9. Przeciętny udział we wkładzie własnym liderów i partnerów projektów 100% 96,9% 80% 60% 75,3% 67,3% 77,4% 54,5% 54,0% 80,9% 60,8% 40% 44,4% 43,9% 34,1% 20% 0% Lider 5,7% 7,0% 9,8% 4,6% 11,2% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ); projekty zintegrowane: Poddziałanie Priorytet I: Lider - n=13, Partner - n=50; Priorytet II: Lider - n=30, Partner - n=221; Priorytet III: Lider - n=20, Partner - n=63; Priorytet IV: Lider - n=24, Partner - n=113; Priorytet V: Lider - n=18, Partner - n=50; Priorytet VI: Lider - n=15, Partner - n=47; Priorytet VII: Lider - n=8, Partner - n=9; Priorytet VIII: Lider - n=4, Partner - n=7; Priorytet IX: Lider - n=3, Partner - n=3 15,4% Priorytet I Priorytet II Priorytet III Priorytet IV Priorytet V Priorytet VI Priorytet VII Priorytet VIII Priorytet IX Ogółem Partner 4,4% 1,8% 8,2% Przeciętny wkład własny lidera projektu, przewyższa wkład przeciętnego partnera 7,4 razy. Generalnie, partnerzy w niskim stopniu angażują się finansowo w realizację projektów. Partner projektu przeciętnie wykłada 8,2% wkładu własnego w projekcie, z kolei lider wnosi przeciętnie 60,8% wkładu własnego. Najwyższą partycypacją finansową partnerów charakteryzują się projekty realizowane w ramach Priorytetu VII Transport, (partnerzy wnosili przeciętnie 34,1% wkładu własnego) oraz w Priorytecie VI Zrównoważony rozwój miast, w którym przeciętny udział partnerów we wkład własny wynosi 15,4%. Można wyróżnić także Priorytety, w których partnerzy w niewielkim stopniu angażują się finansowo w realizację projektu. Jest to przede wszystkim Priorytet IX Zdrowie i rekreacja, VIII Infrastruktura edukacyjna oraz IV Kultura. Osią priorytetową, w której zidentyfikowano największe dysproporcje pomiędzy wkładem finansowym lidera a wkładem finansowym partnerów jest oś IX Zdrowie i rekreacja. Przeprowadzono także analizę wielkości wkładu własnego uczestników partnerstwa ze względu na formę organizacyjno-prawną partnera. Jej wyniki zaprezentowano na poniższym wykresie. 24

25 Wykres 10. Typy partnerów projektów oraz ich przeciętny udział we wkładzie własnym projektu 100% 80% 81,2% 60% 40% 20% 0% 8,5% JST 14,0% 6,2% spółdzielnie i wspólnoty 6,5% 4,0% 2,7% 2,8% 2,8% 0,0% 2,3% 2,4% 0,1% 0,7% NGO przeciętny udział we wkładzie własnym przedsiębiorstwa kościoły i związki wyznaniowe udział wśród ogółu partnerów uczelnie i jednostki naukowe ZOZ 8,2% ogółem Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ); udział wśród ogółu partnerów n=581; przeciętny udział we wkładzie własnym: JST - n=456, b.d.=16; spółdzielnie i wspólnoty - n=36; NGO - n=22, b.d.=1; przedsiębiorstwa - n=16; kościoły i związki wyznaniowe - n=15, b.d.=1; uczelnie i jednostki naukowe - n=14; ZOZ - n=4; Ogółem - n=563, b.d.=18 Wkład finansowy partnerów jest zróżnicowany także pod względem typu podmiotu, który występuje w jego roli. Większość podmiotów występujących w roli partnerów to jednostki samorządu terytorialnego (81,2% partnerów w projektach stanowią JST). Ich przeciętny udział we wkładzie własnym projektu jest zbliżony do średniej dla wszystkich podmiotów i wynosi 8,5%. Relatywnie wysoki udział we wkład własny wnosiły spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe. Wynosił on przeciętnie 14,0% wkładu własnego, a podmioty tego typu stanowiły 6,2% wszystkich partnerów. Przeciętnie najniższy udział finansowy wnosili partnerzy należący do kategorii Zakładów Opieki Zdrowotnej 0,1% oraz kościołów i związków wyznaniowych, gdzie udział był bliski 0,0%. Warto zwrócić uwagę również na inne aspekty partycypacji partnerów w projektach. Jeśli chodzi o wkład techniczno-organizacyjny to zapisy pola C10 Wykonalność instytucjonalna projektu z wniosku o dofinansowanie wskazują na częste występowanie modelu, który można określić jako demokratyczny. Polega on na tworzeniu zespołu zadaniowego, w skład którego wchodzą o przedstawiciele lidera oraz partnerów w projekcie. Grupa ta podejmuje decyzje związane z realizacją projektu oraz zajmuje się realizacją zadań. Przedstawiciel lidera często pełni funkcje przywódcze w grupie jako przewodniczący, mimo to partnerzy mają wpływ na organizację i techniczną sferę realizacji projektów. Jednak z prawnego punktu widzenia to lider jest zwykle upoważniony do podejmowania decyzji w imieniu partnerów np. zawierania umów. W projektach realizowanych w ten sposób lider posiada szerzy wkład techniczno-organizacyjny niż partnerzy, lecz również oni realnie partycypują w tym zakresie. Wśród analizowanych projektów znalazły się również takie, gdzie za całość zadań merytorycznych odpowiadają partnerzy, a lider zajmuje się głównie koordynacją zadań. Występują również przypadki sytuacji odwrotnej, gdzie lider zajmuje się realizacją całości zadań, a partner lub partnerzy wnoszą jedynie wkład finansowy. Jeśli chodzi o wkład kadrowy to nie był on szczegółowo poruszany we wnioskach o dofinansowanie, mimo to należy wnioskować, iż jeżeli partnerzy angażują się w realizację zadań projektowych, to muszą zaangażować pracowników, którzy będą zajmować się tą kwestią. Wkład kadrowy jest silnie powiązany z zakresem zadań, w które zaangażowany jest partner. Przy występowaniu modelu zakładającego powstanie zespołu złożonego z przedstawicieli lidera i partnerów wkład kadrowy lidera i partnerów jest dość równomierny, jednak zwykle to lider angażuje więcej osób choćby z tytułu realizacji zadań koordynacyjnych czy prowadzenia biura projektu. W analizie wniosków o dofinansowanie w kontekście wkładu kadrowego zidentyfikowano interesujące rozwiązanie polegające na zaangażowaniu w koordynację projektu Doradcy Technologicznego. Przedmiotowy Doradca jest podmiotem spoza partnerstwa wyłonionym w toku postępowania przetargowego. Jego zadaniem jest koordynacja merytoryczna zadań projektowych i nadzór nad nimi z perspektywy technicznej. Rozwiązanie to jest uzasadnione w projektach dot. zadań wysoko specjalistycznych, w przypadku których beneficjent nie posiada wystarczających kompetencji. Kwestia organizacji partnerstw, w tym wkładu partnerów poruszona została w ramach badania CATI realizatorów projektów partnerskich, którego wyniki w tym zakresie przedstawiono w podrozdziałach Struktura współpracy w projektach partnerskich oraz Rozwiązania z zakresu zarządzania i organizacji Obszary realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych Celem poniższej analizy było wskazanie na jakim obszarze województwa śląskiego (subregion, powiat, gmina) najczęściej realizowane są projekty partnerskie oraz projekty zintegrowane. 25

26 Mapa 1. Udział projektów zintegrowanych wśród ogółu projektów w podziale na gminy (w %) 12,5 16,7 10 3,7 1,4 8,3 14,3 3,8 13,3 12,5 3,7 11,6 2,1 4,8 5,9 1,2 7,4 12 6,3 7,8 2,7 2 12,5 1,2 12,1 3,7 6,7 12,5 14,3 7,1 9,5 7,7 6,7 6,8 4,3 5,9 3,3 12, ,8 4,2 14,3 12,5 5 14,3 3,2 57,1 6, ,7 11,1 6,7 7,7 7,7 8,3 33,3 Odsetek projektów zintegrowanych pow. 50 (1) 30,1 do 50 (1) 20,1 do 30 (1) 10,1 do 20 (18) 5,1 do 10 (19) 2,1 do 5 (12) 1 do 2 (6) 0 (107) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ), wartości numeryczne przypisano na mapie obszarom z odsetkiem większym od 0. Projekty zintegrowane najczęściej realizowane były na terenie gminy Szczyrk. Przedsięwzięcia realizowane w formule zintegrowanej stanowiły 57,1% wszystkich projektów z terenu tej gminy. Za obszary o relatywnie wysokim udziale projektów zintegrowanych uznać należy również gminę Koszarawa (33,3%), Gilowice (25,0%) oraz Radziechowy-Wieprz (20,0%). 26

27 Mapa 2. Udział projektów partnerskich wśród ogółu projektów w podziale na gminy (w %) 10 12, , ,1 11,1 2, ,5 16,7 28,6 10 4,5 7,1 25 8,3 2,4 6,7 2,9 5,8 6,5 4,2 6,7 12,5 6,7 4,8 6,8 5, ,4 7,1 12,5 7,4 5,5 6, ,3 5,8 5 5,9 5,6 13,3 20 8, , ,1 4,2 37,5 6,1 7,7 Odsetek projektów partnerskich pow. 50 (2) 20,1 do 50 (5) 10,1 do 20 (15) 5,1 do 10 (25) 2,1 do 5 (10) 1,1 do 2 (2) 0 (106) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ), wartości numeryczne przypisano na mapie obszarom z odsetkiem większym od 0. Projekty w formule partnerskiej najczęściej występowały na terenie gminy Gaszowice, w jej przypadku stanowiły one połowę ogółu projektów. Gminami o relatywnie wysokim udziale projektów partnerskich są także Łodygowice oraz Boronów, na ich terenie udziały tego typu projektów wynosiły odpowiednio 37,5% oraz 28,6%. Ponadto należy wspomnieć, iż na terenie gmin Chybie, Ciasna, Panki oraz Tworóg co czwarty projekt był w formule partnerskiej. 27

28 Mapa 3. Udział projektów zintegrowanych wśród ogółu projektów w podziale na powiaty (w %) 0,8 2,3 0,8 6,8 0,8 3 6,1 1,5 0,8 0,8 0,8 1,5 0,8 1,5 3,8 0,8 1,5 3,8 3 6,1 1,5 2,3 2,3 0,8 6,1 0,8 4,5 6,1 9,1 Odsetek projektów zintegrowanych pow.5 (4) 2,1 do 5 (8) 1 do 2 (15) 0 (9) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ), wartości numeryczne przypisano na mapie obszarom z odsetkiem większym od 0. Rozpatrując podział województwa na powiaty stwierdzić należy, iż formuła zintegrowana projektów najczęściej wybierana była na terenie powiatu żywieckiego, projekty zintegrowane na tym obszarze stanowiły 9,1% ogółu projektów. Formuła zintegrowana relatywnie często stosowana była również na terenie powiatów zawierciańskiego (6,8%), będziński (6,1%) oraz bielski (6,1%). Ponadto należy zwrócić uwagę, iż na terenie powiatów bieruńsko-lędzińskie, częstochowskiego, Częstochowa, Jastrzębie-Zdrój,, Mysłowice, pszczyńskiego, raciborskiego, rybnickiego oraz wodzisławskiego formuła zintegrowana nie wystąpiła w ogóle. 28

29 Mapa 4. Udział projektów partnerskich wśród ogółu projektów w podziale na powiaty (w %) 5,6 2,8 9,2 6,3 3,5 3,7 5,8 3,8 2,3 2,9 5,8 4,2 5,9 6,8 7 3,8 5,5 4,5 7,5 5,8 7,5 4,5 2,9 5,8 4,4 1,4 1 4,6 4,8 Odsetek projektów partnerskich pow. 5 (12) 2,1 do 5 (13) 1 do 2 (2) 0 (9) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ), wartości numeryczne przypisano na mapie obszarom z odsetkiem większym od 0. Jeśli chodzi o formułę partnerską realizacji projektów, to najczęściej występuje ona terenie powiatu częstochowskiego, projekty partnerskie na tym terenie stanowiły 9,2% ogółu przedsięwzięć projektowych. Obszarami o relatywnie częstym wykorzystaniu formuły partnerskiej są także powiat rybnicki (7,5%), Dąbrowa Górnicza (7,0%), Chorzów (6,8%) oraz powiat lubliniecki (6,3%). Należy także wskazać, iż na terenie powiatów Jastrzębie-Zdrój, Jaworzno, Mysłowice, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Sosnowiec, Świętochłowice, Tychy, Żory projekty partnerskie nie występowały w ogóle. 29

30 Mapa 5. Udział projektów zintegrowanych wśród ogółu projektów w podziale na subregiony (w %) 0,5 3,5 1,2 4,3 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ), wartości numeryczne przypisano na mapie obszarom z odsetkiem większym od 0. Analizując wykorzystanie zintegrowanej formuły realizacji projektów w podziale na subregiony zauważyć można podział województwa na dwa dość spójne obszary. Jednym z nich Subregion Centralny wraz z Subregionem Południowym z relatywnie wysokim udziałem formuły zintegrowanej odpowiednio 3,5% oraz 4,3%. Drugim obszarem jest Subregion Północny (0,5%) razem Subregionem Zachodnim (1,2%), gdzie występuje relatywnie niski udział projektów w formule zintegrowanej. Mapa 6. Udział projektów partnerskich wśród ogółu projektów w podziale na subregiony (w %) 5,8 3,8 4,7 3,3 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ), wartości numeryczne przypisano na mapie obszarom z odsetkiem większym od 0. W przypadku projektów partnerskich mamy do czynienia z dosyć ciekawym rozkładem. W subregionach, w których jest relatywnie wysoki udział projektów zintegrowanych mamy do czynienia z nieco niższym udziałem projektów partnerskich tj. 3,8% w Subregionie Centralnym oraz 3,3% w Subregionie Południowym. Z kolei w subregionach, w których mamy do czynienia z relatywnie niskim udziałem projektów zintegrowanych występuje relatywnie wysoki udział projektów partnerskich, w Subregionie Północnym wyniósł on 5,8%, a w Subregionie Zachodnim (4,7%). Stan ten może skłaniać do wniosku o pewnego rodzaju alternatywności tych form kolektywnej realizacji projektów Zachęty i bariery w realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych Stosowane zachęty i ich ocena W ramach niniejszej części raportu omówiono zachęty, jakie zastosowano w celu zwiększenia zainteresowania realizacją projektów partnerskich i zintegrowanych (m.in. w ramach procesu oceny i wyboru projektów). Wskazano także jak poszczególne zachęty są 30

31 oceniane przez beneficjentów i partnerów oraz przez przedstawicieli IZ. W ramach wywiadów CATI i IDI z realizatorami projektów oraz analizy desk research dotyczącej innych programów operacyjnych zidentyfikowano także inne, możliwe, ale niewykorzystane zachęty. Poniżej przedstawiono opis zachęt i ułatwień, które zastosowano w ramach RPO WSL aby zwiększyć zainteresowanie realizacją projektów w formule zintegrowanej i partnerskiej. W tym celu przeprowadzono analizę dokumentów programowych RPO WSL w zakresie obowiązujących kryteriów oceny i ich ewolucji na przestrzeni poszczególnych lat wdrażania programu. Żeby zidentyfikować inne, możliwe do wykorzystania zachęty, dokonano analizy zapisów Regionalnych Programów Operacyjnych pozostałych 15 województw w Polsce oraz dokumentów programowych PO KL. Projekty zintegrowane w ramach RPO WSL zachęty do realizacji Formą realizacji podejścia zintegrowanego w RPO WSL było przeznaczenie części środków do zagospodarowania w ramach Programów Rozwoju Subregionów (PRS). Zastosowany mechanizm przenosi określone decyzje odnośnie podejmowanych interwencji z poziomu regionalnego na poziom subregionalny. W ten sposób określone zostało jakie inwestycje są niezbędne w każdym z czterech subregionów: Centralnym, Północnym, Południowych i Zachodnim. Podstawą do przygotowania PRS były zapisy strategii wdrażania RPO WSL na lata Uznano, iż rozwój regionalny jest nierozdzielny z rozwojem lokalnym, a sukces Programu będzie w dużej mierze zależał od racjonalnej przestrzennej organizacji procesów rozwojowych i decentralizacji zarządzania rozwojem. Programy Rozwoju Subregionów stanowią alternatywną, wobec konkursowej, ścieżkę wyboru projektów. Powstały jako odpowiedź na liczne postulaty lokalnych samorządowców sygnalizujących konieczność wprowadzenia określonych zmian. PRS jest programem tworzonym w porozumieniu właśnie przez władze samorządów lokalnych danego subregionu. Zakres merytoryczny PRS musi być zgodny z zapisami priorytetów RPO WSL. Realizacja założeń Programu musi zatem przyczyniać się do stymulowania dynamicznego rozwoju, przy wzmocnieniu spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej regionu. Podstawowym elementem PRS jest uzgodniona lista projektów subregionalnych, które zostały uznane za szczególnie istotne dla rozwoju danego subregionu a ich realizacja wpływa w sposób istotny na życia mieszkańców na danym terytorium. Przy założeniu spełnienia kryteriów formalnych i merytorycznych projekty zapisane w ramach zaakceptowanego PRS są dopuszczone do realizacji z pominięciem procedury konkursowej. Umowy o dofinansowanie projektów są podpisywane z beneficjentami, bądź Liderami projektów, odpowiedzialnymi za ich realizację. Beneficjentami projektów w ramach PRS mogą być jednostki samorządu terytorialnego, ich związki, stowarzyszenia oraz jednostki organizacyjne JST posiadające osobowość prawną a także podmioty, w których większość udziałów lub akcji posiadają JST, powołane w celu realizacji zadań publicznych JST. W ramach PRS mogą być realizowane również projekty partnerskie. Decyzją Zarządu Województwa na realizację Programów Rozwoju Subregionów przeznaczono kwotę 985,92 mln PLN. Podziału środków pomiędzy subregiony dokonano zgodnie z algorytmem uwzględniającym liczbę mieszkańców, PKB per capita oraz liczbę bezrobotnych 10. Procedura wyboru projektów w ramach PRS jest dosyć skomplikowana i pracochłonna z punktu widzenia Instytucji Zarządzającej 11. Duże nakłady pracy wiążą się np. z procesem wstępnej oceny projektów. Jednak dotyczy to inwestycji zawartych w PRS, a więc mających dużo większe szanse na dofinansowanie i ostateczną realizację, niż projektów objętych procedurą konkursową. Z jednej strony opisany model stanowi zachętę dla beneficjentów, gdyż mają oni większą pewność uzyskania dofinansowania niż w procedurze konkursowej. Z drugiej jednak, fakt iż wnioskodawcy zakładają że i tak otrzymają dofinansowanie i mogą wielokrotnie poprawiać wnioski, może powodować ich bierność i małe zaangażowanie. Reasumując należy jednak uznać że sama formuła PRS jest dużym ułatwieniem w realizacji projektów zintegrowanych i postrzegać ją należy jako główną zachętę do realizacji tego rodzaju przedsięwzięć. Projekty partnerskie w ramach RPO WSL zachęty do realizacji Projekty partnerskie w RPO WSL mogą być realizowane zarówno w ramach PRS jak i trybu konkursowego. Wniosek o dofinansowanie projektu partnerskiego jest tożsamy z wnioskiem dot. zwykłych projektów. W sekcji B1 wnioskodawca zobowiązany jest zaznaczyć czy w projekcie występuje więcej beneficjentów, podać liczbę partnerów i ich dane (także dane Lidera). Dokumenty związane z realizacją projektu w partnerstwie (jak kopia zawartej umowy) stanowią załącznik do wniosku. Poniżej przeanalizowano kryteria wyboru projektów, pod kątem występujących w nich zachęt do realizacji przedsięwzięcia w formule partnerskiej. Kryteria wyboru projektów w trakcie wdrażania ulegały zmianom. Pierwsza wersja została opracowana w formie załącznika do Uszczegółowienia RPO WSL przyjętego przez Zarząd Województwa Śląskiego w dniu 27 grudnia 2007 roku. Aktualnie obowiązujące Uszczegółowienie RPO WSL zostało przyjęte w dniu 13 sierpnia 2013 (jest to 35 wydanie tego dokumentu). W pierwszej wersji dokumentu nie wystąpiły żadne kryteria, które można by uznać za zachętę stosowaną w celu zwiększenie zainteresowania realizacją projektów partnerskich. Warunki takie pojawiły się w Kryteriach wyboru projektów przyjętych 28 lutego W dokumencie z 25 czerwca 2009 również wprowadzono w ich zakresie drobną zmianę. Poniższa tabela przedstawia zmiany w tym zakresie, w odniesieniu do pierwotnej wersji dokumentu. 10 Wytyczne do Procedury Projektów Kluczowych oraz Programów Rozwoju Subregionów, Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Katowice, sierpień Szczegółowo opisano ją w podrozdziale 5,3. 31

32 Tabela 2. Zmiany zapisów Kryteriów wyboru projektów w zakresie kryteriów odnoszących się do projektów partnerskich. Nr zmiany Data wprowadzenia zmiany Zakres głównych zmian Waga punktacji 1 28 luty 2008 W ramach kryteriów zasadniczych specyficznych (punktowanych), w odniesieniu do Działania 3.3. Systemy informacji turystycznej, wprowadzono kryterium Liczba partnerów zaangażowanych w realizację projektu, W ramach kryteriów zasadniczych specyficznych (punktowanych), w odniesieniu do Działania 4.2. Systemy informacji kulturalnej, wprowadzono kryterium Liczba partnerów zaangażowanych w realizację projektu, W ramach kryteriów zasadniczych specyficznych (punktowanych), w odniesieniu do Działania 6.2. Rewitalizacja obszarów zdegradowanych, (Typu projektu 5. Tworzenie i rozbudowa systemów monitoringu w celu podniesienia bezpieczeństwa w przestrzeniach publicznych) wprowadzono kryterium Wspólne inicjatywy (różnych podmiotów) służące kompleksowej ochronie obszaru wskazanego w projekcie czerwiec 2009 W ramach kryteriów zasadniczych specyficznych (punktowanych), w odniesieniu do Działania 3.3. Systemy informacji turystycznej, zmieniono wagę kryterium Liczba partnerów zaangażowanych w realizację projektu z 3.0 na Należy zauważyć, że w treści Kryteriów oceny projektów, stanowiących załącznik do Uszczegółowienia RPO WSL nie zastosowano zbyt wiele zachęt, które miałyby na celu zwiększyć zainteresowanie realizacją projektów partnerskich. Do dwóch działań (3.3 Systemy informacji turystycznej, i 4.2. Systemy informacji kulturalnej) dodane zostało kryterium: Liczba partnerów zaangażowanych w realizację projektu. Jednym z dopuszczalnych typów beneficjenta jest tutaj Porozumienie podmiotów (wymienionych wcześniej jako możliwi beneficjenci) prezentowane przez lidera. Typ ten występuje również w innych Działaniach, jednak tylko w wymienionych przypadkach istnieje kryterium odnoszące się do liczby partnerów. Razem z opisanymi innowacjami, które dotyczyły zachęt do realizacji projektów w partnerstwie, wprowadzono również kryterium Wspólne inicjatywy (różnych podmiotów) służące kompleksowej ochronie obszaru wskazanego w projekcie. Dotyczy ono Działania 6.2. Rewitalizacja obszarów zdegradowanych. Kryterium to odnosi się jednak do dwóch cech jednocześnie. Wymaga wspólnych inicjatyw różnych podmiotów, które będą przyczyniały się również do kompleksowości działań. W ramach procedury oceny merytoryczno-technicznej przewidziano system wartościowania znaczenia poszczególnych kryteriów poprzez przypisywanie im wag, w celu obliczenia średniej ważonej dla każdego zestawu kryteriów. W ramach każdego kryterium przyznawano od 0 do 4 punktów, które określały stopień spełnienia kryterium przez oceniany projekt. Przyznana punktacja była z kolei mnożona przez wagę, określającą wpływ danego kryterium na ocenę projektu. Zmiana w obrębie kryteriów z 25 czerwca 2009 roku dotyczyła właśnie obniżenia wagi kryterium Liczba partnerów zaangażowanych w realizację projektu, dla Działania 3.3 Systemy informacji turystycznej, z 3.0 na 2.0. Generalnie należy więc zauważyć, że choć realizacja projektu w partnerstwie jest możliwa w wielu Działaniach, to kryteria odnoszące się do tej kwestii występowały bardzo rzadko. W toku analizy nie zidentyfikowano natomiast w ramach procedury konkursowej, innych kryteriów, które można by uznać za zachętę skłaniającą do realizacji działań w partnerstwie. Pojawiały się jednak kryteria, które mogły w sposób pośredni zachęcać beneficjentów do partnerstwa. Można wspomnieć tu np. o kryteriach: Zasięg przedsięwzięcia (Poddziałanie Promocja inwestycyjna waga punktów 4.0), Zasięg terytorialny projektu (Działanie 3.3 Systemy informacji turystycznej waga punktów 2.0 oraz Działanie 4.2 Systemy informacji kulturalnej waga punktów 2.0), Wskazane kryteria można uznać za swego rodzaju zachętę do partnerstwa, gdyż realizacja projektu przez kilku partnerów może w zdecydowany sposób przekładać się na zasięg projektu. Przykładem są tutaj chociażby przedsięwzięcia realizowane przez kilka sąsiadujących gmin. Zwiększając w tym wypadku liczbę partnerów zwiększano również zasięg projektu, co równocześnie przekładało się na dodatkowe punkty podczas oceny wniosku. Innym kryterium, o którym można wspomnieć w tym kontekście jest Kompleksowość projektu. Kryterium to pojawia się w wielu Działaniach i Poddziałania w ramach RPO WSL. Należy pamiętać, iż projekty partnerskie pozwalają na połączenie potencjału wielu różnych beneficjentów, co z pewnością pozytywnie wpływa na zwiększenie wachlarza dostępnych do realizacji działań projektowych. Generalnie stwierdzić należy, że realizacja projektu w partnerstwie daje możliwość osiągnięcia synergicznego efektu przez co może przyczyniać się do uzyskiwania wyższych ocen w szeregu kryteriów odnoszących się do spodziewanego wpływu projektu na różne obszary. Choć więc partnerstwo bezpośrednio nie jest premiowane to może ono przyczyniać się w sposób pośredni do lepszego wyniku w ocenie wniosków o dofinansowanie projektów. Analizując zachęty do realizacji projektów w formule partnerskiej warto zasygnalizować także ich obecność w pozostałych, poza konkursową, ścieżkach wyboru projektów. Chodzi tu o opisywane już Programy Rozwoju Subregionów a także o Projekty Kluczowe. Jeśli chodzi o PRS to jednym z kryteriów zasadniczych podstawowych jest Stopień komplementarności z innymi przedsięwzięciami. Kryterium to stanowi niewątpliwą zachętę do integrowania beneficjentów we wspólnych działaniach a także do realizacji projektów w partnerstwie. Tożsame kryterium pojawia się również w odniesieniu do oceny wniosków realizowanych jako Projekty Kluczowe. 32

33 pożądane zachęty dostrzeganie zachęt OCENA REALIZACJI I EFEKTÓW PROJEKTÓW PARTNERSKICH I ZINTEGROWANYCH W RAMACH RPO WSL Ocena zachęt do realizacji projektów w formule partnerskiej i zintegrowanej obowiązujących w RPO WSL W niniejszym podrozdziale przedstawiono dane dotyczące oceny zachęt do realizacji projektów w formule partnerskiej i zintegrowanej obowiązujących w RPO WSL (z uwzględnieniem zarówno danych z badania CATI realizowanego wśród beneficjentów, jak i wywiadów IDI z realizatorami projektów i przedstawicielami IZ). Realizatorzy projektów partnerskich i zintegrowanych biorący udział w badaniu CATI zostali poproszeni o deklarację czy dostrzegają oni jakieś zachęty i preferencje dla realizatorów projektów partnerskich oraz projektów zintegrowanych obowiązujące w ramach RPO WSL. Struktura ich odpowiedzi została przedstawiona na poniższym wykresie. Wykres 11. Deklaracja dostrzegania zachęt oraz pożądane zachęty realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych projekty zintegrowane 16,7% projekty partnerskie 9,2% tak nie 26,7% 56,7% 32,5% 58,3% nie wiem / trudno powiedzieć 60% 40% 38,5% 41,9% 20% 14,0% 23,1% 7,0% 4,7% 16,3% 11,6% 4,7% 15,4% 23,1% 0% premiowanie w wyborze projektów udogodnienia w zwiększenie skali organizacji środków partnerstw finansowych udogodnienia formalno - prawne brak potrzeb zachęcania projekty partnerskie inne nie wiem projekty zintegrowane Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; dostrzeganie zachęt: projekty zintegrowane n=30, projekty partnerskie n=120; pożądane zachęty: projekty partnerskie n=43 b.d.=7, projekty zintegrowane n=13, pytanie zadawane tylko respondentom, którzy wskazali, iż nie dostrzegają zachęt realizacji projektów lub nie wiedzą / trudno im powiedzieć Większość beneficjentów zarówno projektów partnerskich, jak i zintegrowanych uważa, że w stosunku do realizatorów tego rodzaju projektów w ramach RPO WSL są stosowane pewne zachęty i preferencje. Przy czym większa skala dostrzegania różnego rodzaju zachęt i preferencji dotyczy projektów zintegrowanych, gdyż tylko 26,7% realizatorów nie dostrzega żadnych zachęt, natomiast w przypadku realizatorów projektów partnerskich uważa tak blisko trzecia ich cześć (32,5%). Ci spośród realizatorów projektów, którzy uważają, że w stosunku do realizatorów projektów partnerskich oraz zintegrowanych nie są stosowane żadne zachęty ani preferencje wskazują, że najbardziej pożądane w ich opinii byłyby udogodnienia formalnoprawne oraz w drugiej kolejności premiowanie w wyborze projektów. Oczekiwania w stosunku do IZ w zakresie udogodnień prawnych w formie wzorów zapisów umów partnerskich, schematów przepływów finansowych itp. były także zgłaszane przez rozmówców podczas wywiadów pogłębionych. W tym kontekście należy rozważyć, czy wprowadzenie tego rodzaju rozwiązań nie powinno być priorytetem w kontekście zachęcania projektodawców do realizacji projektów partnerskich, w przeciwieństwie do ewentualnego premiowania projektów partnerskich w ramach systemu kryteriów wyboru projektów, które wprawdzie mogą zwiększać szansę na uzyskanie dofinansowania, ale w praktyce nie ułatwiają realizacji przedsięwzięć o charakterze partnerskim i nie rozwiązują głównych, związanych z nimi problemów. Nowelizacja ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju przyjęta w grudniu 2008 roku doprecyzowała rolę partnerstwa i projektów partnerskich w przedsięwzięciach realizowanych w ramach programów Unii Europejskiej. Jednakże zapisy ww. ustawy, a także art. 33 projektu tzw. ustawy o zasadach realizacji programów operacyjnych polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej z dnia 18 września 2013 r. 12 nadal pozostają na tyle ogólne, że mogą stanowić jedynie ramy dla realizacji projektów w formule partnerskiej. Generalnie, obowiązujące regulacje ustawowe, takie jak ustawa o finansach publicznych czy ustawa Prawo Zamówień Publicznych, raczej nie sprzyjają realizacji projektów w formule partnerskiej. Projektodawców może szczególnie zniechęcać potencjalne ryzyko prawne związane z przepływami finansowymi oraz rozliczeniem projektu partnerskiego. Ryzyko to polega przede wszystkim na niebezpieczeństwie poniesienia różnego typu sankcji prawnych wynikających z błędnej interpretacji prawa dot. zamówień publicznych czy finansów publicznych. Zapisy dokumentacji programowej RPO WSL w odniesieniu do zagadnień związanych z projektami partnerskimi są sformułowane ogólnie wskazując, że umowa partnerska i przyjęty model partnerstwa ma być zgodny z przepisami prawa. Przy czym szczegółowe decyzje w tym zakresie pozostawia się realizatorom projektów, jednocześnie konsekwencje przyjętych rozwiązań w zakresie konstrukcji umowy partnerskiej oraz zarządzania finansowego i przepływów finansowych ponosi lider projektu. Jednocześnie, wydawane indywidualnie interpretacje podatkowe w sprawie opodatkowania 12 ( ) 33

34 podatkiem VAT czynności wykonywanych przez Partnerów Projektów w ramach realizowanych przez nich projektów inwestycyjnych są niejednolite i wzajemnie sprzeczne. 13 W stosunku do IZ RPO WSL wyraża się oczekiwania, by dokonała ona szczegółowej analizy różnych aktów prawnych i przygotowała wytyczne dla realizatorów projektów partnerskich uwzględniające obowiązujący stan prawny, w których zaproponowano model partnerstwa gwarantujący największe bezpieczeństwo prawne realizatorom. Opracowanie dokumentacji dotyczącej tworzenia partnerstw projektowych w ramach RPO WSL, która jest spójna z obowiązującym prawodawstwem i uwzględnia regulacje wynikające z ww. ustaw jest jednym z czynników, które mogą ułatwić potencjalnym wnioskodawcom decyzję o realizacji projektu w formule partnerskiej. Mogłoby to polegać na wypracowaniu przez IZ RPO WSL i opublikowaniu w formie poradnika, modeli zarządzania projektami partnerskimi stanowiących przydatną wskazówkę dla beneficjentów zapewniającą potencjalnym uczestnikom partnerstw poczucie bezpieczeństwa prawno-formalnego. Innym czynnikiem jest umieszczenie danych partnerów wraz z podaniem kwot ich wkładu własnego w treści umowy o dofinansowanie. Jak wskazano w raporcie przygotowanym na zlecenie MRR pt. Ocena realizacji projektów partnerskich realizowanych w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych w okresie perspektywy finansowej , takie jest stosowane w ramach np. RPOWP i należy je wskazać jako dobrą praktykę, którą warto naśladować w ramach RPO WSL. Partnerzy nie będący stroną umowy o dofinansowanie nie ponoszą żadnej formalnej odpowiedzialności wobec IZ. W przypadku konieczności zwrotu dotacji, jest on wymagany/ egzekwowany tylko od lidera, co zniechęca do podejmowania tej roli. Jednocześnie lider dysponuje tylko takimi narzędziami mobilizowania partnerów, jakie zostały wcześniej określone w umowie partnerskiej. Natomiast, jeśli stroną umowy o dofinansowanie byłyby także podmioty pełniące w projekcie rolę partnerów miałoby niewątpliwie to wpływ na ich większe zaangażowanie na rzecz terminowej i sprawnej realizacji projektu oraz dotrzymywania zapisów umowy o dofinansowanie. Jednocześnie rozwiązanie takie formalizuje i scala partnerstwo, sprzyjając jego trwałości, ale w przypadku zmian w składzie partnerstwa generuje konieczność aneksowania umowy o dofinansowanie. Warto podkreślić, że takie rozwiązanie nie wymaga przepływów finansowych między uczestnikami partnerstwa tzn. umożliwia przepływy finansowe polegające na przekazywaniu płatności przez IZ bezpośrednio poszczególnym partnerom., co jest szczególnie użyteczne w sytuacji, gdy partnerstwo tworzą podmioty reprezentujące różne sektory - prywatny i publiczny. Do innych czynników zachęcających do realizacji projektów w formule partnerskiej zaliczyć można: poszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o wsparcie (beneficjentów) w poszczególnych Działaniach uwzględniający podmioty sektora pozarządowego, sektora przedsiębiorstw i sektora publicznego sprzyjający budowaniu partnerstw projektowych z naturalnymi partnerami oraz realizacji projektów hybrydowych uwzględnienie we wzorze wniosku o dofinansowanie - dla Działań, w których możliwa jest realizacja projektów partnerskich - rubryk na wpisanie zakresu zadań partnera (co pozwoli oceniać stopień zaangażowania w realizację projektu). Ci z realizatorów, którzy deklarowali dostrzeganie zachęt i preferencji dla realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych w ramach RPO WSL zostali poproszeni o ich ocenę. Zdecydowana większość z nich oceniła je pozytywne zarówno jeśli chodzi o zachęty i preferencje dla realizatorów projektów partnerskich, jak i projektów zintegrowanych. Dane na ten temat zostały przedstawione na poniższym wykresie. Wykres 12. Ocena dostrzeganych zachęt oraz wskazanie pozytywnie ocenianych zachęt realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych Ocena zachęt Pozytywnie oceniane zachęty 100% 94,3% 94,1% premiowanie w wyborze projektów 30,4% 70,6% 80% większe możliwości finansowe i realizacyjne 29,0% 11,8% 60% 40% 20% 0% pozytywnie 5,7% 5,9% ani pozytywnie, ani negatywnie negatywnie możliwość nawiązania / rozwoju współpracy rozłożenie obciążeń formalnoprawnych inne nie wiem 23,2% 5,9% 5,8% 7,2% 11,8% 18,8% projekty partnerskie projekty zintegrowane 0% 20% 40% 60% 80% Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; ocena zachęt: projekty partnerskie n=70, projekty zintegrowane n=17, pyt. zadawane osobom, które zadeklarowały, iż dostrzegają zachęty; pozytywnie oceniane zachęty: projekty partnerskie n=69, b.d.=1, projekty zintegrowane n=17, pyt. zadawane osobom, które nie oceniły negatywnie dostrzeganych zachęt 13 przykładowe sygnatury wyroków sądowych oraz indywidualnych interpretacji podatkowych: Interpretacja Indywidualna z dnia 12 listopada 2009 sygnatura: IBPP4/ /09/JP wydana przez Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 czerwca 2010, sygn. akt III SA/GI 617/10, Wyrok NSA z dnia 29 września 2011 r - sygn. akt I FSK 1609/10, Wyrok WSA w Gliwicach z 4 lipca 2012 sygn. akt III SA/Gl 2115/11, Wyrok NSA z dnia sygn. akt I FSK 1127/10, Wyrok NSA z dnia sygn. akt I FSK 362/11, Uchwała NSA w sprawie podatku VAT w gminnych jednostkach budżetowych z dnia r.: sygn. akt I FPS 1/13. 34

35 Realizatorzy projektów zintegrowanych dostrzegają przede wszystkim fakt premiowania w wyborze projektów, co w tym przypadku oznacza pozakonkursowy tryb wyboru projektów, natomiast realizatorzy projektów partnerskich zwracają uwagę również na premiowanie w wyborze projektów, ale dodatkowo także na większe możliwości finansowe i realizacyjne przedsięwzięć realizowanych w partnerstwach projektowych. Jest to prawdopodobnie związane z większa skalą i zakresem projektów realizowanych w partnerstwach w porównaniu z projektami realizowanym samodzielnie. Na kwestię stosowania zachęt w postaci premiowania w wyborze projektów zwracano także uwagę w wywiadach IDI realizowanych z przedstawicielami IZ (zarówno IZ RPO WSL, jak i pozostałych IZ uwzględnionych w niniejszym badaniu), przy czym zasygnalizowano w tym przypadku problem związany z tym, iż źle skalibrowane kryteria wyboru projektów często stanowią źródło podejmowania przez wnioskodawców działań wymuszonych lub fasadowych. Kryteria te nie mogą więc premiować wyłącznie samego faktu kooperacji, ale określone jej aspekty lub formy. W takim ujęciu partnerstwo postrzegane jest jako swego rodzaju narzędzie do zrealizowania innych celów (lepszej diagnozy problemowej, skonstruowania bardziej trafnych metod realizacji założonych celów, czy też poszerzenia zasięgu oddziaływania projektu) i z punktu widzenia grantodawcy istotne jest, by te cele zostały osiągnięte poprzez partnerstwo lub w inny możliwy sposób. W takiej sytuacji stosowanie premii punktowych za formowanie partnerstwa nie powinno mieć miejsca, natomiast istotne jest założenie, że jeśli trafne i adekwatne partnerstwo powstaje, to i tak projektodawca otrzymuje swoistą premię na etapie oceny wniosków, gdyż jego projekt zostanie lepiej oceniony niż gdyby projekt był realizowany samodzielnie. By jednak tak się stało, partnerstwo musi mieć charakter rzeczywisty, a nie fasadowy i dlatego nie należy się skupiać na kryteriach premiujących samo partnerstwo, ale raczej takich sposobach oceny, które pozwalają uchwycić jego rzeczywisty charakter (finansowe i zadaniowe zaangażowanie poszczególnych partnerów; kompetencje partnerów do realizacji powierzonych im zadań; międzysektorowość partnerstwa; lokalność partnerstwa). Ponadto, potencjalnych beneficjentów, czyli podmioty, które w bieżącej perspektywie finansowej realizowały projekty indywidualne (tzn. nie realizowały projektów partnerskich ani zintegrowanych) oraz nieskutecznych wnioskodawców projektów partnerskich poproszono o ocenę propozycji w zakresie preferencji i zachęt, które mogłaby stosować IZ RPO WSL do realizacji projektów w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych. Strukturę ich odpowiedzi przedstawiono na poniższym wykresie. Wykres 13. Ocena znaczenia poszczególnych zachęt do realizacji projektów w ramach ZIT Gwarancja uzyskania dofinansowania w przypadku wpisania na listę projektów zawartą w strategii subregionalnej Uproszczone procedury realizacji projektu w porównaniu z trybem konkursowym Wyższy niż w przypadku projektów konkursowych możliwy do uzyskania poziom dofinansowania Większa niż w przypadku projektów konkursowych możliwa do uzyskania kwota dofinansowania Bezzwrotny charakter wsparcia przy jednoczesnym zastosowaniu wsparcia zwrotnego w projektach konkursowych Większa dostępność płatności zaliczkowych w porównaniu z trybem konkursowym 4,44 4,36 4,23 4,23 4,14 3,81 Premie punktowe w ramach trybu konkursowego dla podmiotów realizujących projekty w ramach ZIT 3, Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI potencjalnych beneficjentów; n=133; ocena na skali od 1 do 5, gdzie 1 oznacza, bardzo małe znaczenie, a 5 bardzo duże Czynnikiem, który w opinii potencjalnych beneficjentów okazał się mieć największe znaczenie jest gwarancja uzyskania dofinansowania w przypadku wpisania na listę projektów zawartą w strategii rozwoju poszczególnych subregionów województwa śląskiego. Drugim czynnikiem, do którego potencjalni beneficjenci przywiązywaliby dużą wagę byłyby uproszczone procedury realizacji projektu w porównaniu z trybem konkursowym. Na trzeciej pozycji wskazywano - ex aequo wyższy niż w przypadku projektów konkursowych możliwy poziom dofinansowania oraz wyższa niż w przypadku projektów konkursowych możliwa do uzyskania kwota dofinansowania. Najmniejsze znaczenie okazały się mieć takie zachęty jak premie punktowe w ramach tryby konkursowego dla podmiotów realizujących projekty w ramach ZIT oraz większa dostępność płatności zaliczkowych w porównaniu z trybem konkursowym. 35

36 Wykres 14. Dodatkowe zachęty do realizacji projektów w ramach ZIT 7,5% 6,0% 7,5% informacja / promocja formuly ZIT uproszczenie procedur / formalnosci inne brak dodatkowych zachęt 78,9% Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI potencjalnych beneficjentów; n=133 Innych zachęt potencjalni beneficjenci raczej nie oczekują. Spośród dodatkowych zachęt potencjalni beneficjenci rzadko - wymieniali działania informacyjne i promocyjne dotyczące formuły ZIT oraz uproszczenie procedur i formalności. Inne możliwe do wykorzystania zachęty do realizacji projektów w formule partnerskiej i zintegrowanej występujące w pozostałych RPO oraz w PO KL W niniejszej części opracowania przedstawiono kryteria oceny odnoszące się do kwestii partnerstwa i zintegrowania, które zidentyfikowano w Regionalnych Programach Operacyjnych pozostałych województw. W tym celu Wykonawca sięgnął do dokumentów Kryteria Wyboru Projektów stanowiących załączniki do wszystkich kolejnych Szczegółowych Opisów Osi Priorytetowych, publikowanych na stronach internetowych pozostałych piętnastu Regionalnych Programów Operacyjnych w Polsce, a także do treści samych Uszczegółowień oraz specyficznych dokumentów, których wykorzystanie było uzasadnione w przypadku określonych RPO (np. do Podręcznika Beneficjenta). Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego W województwie dolnośląskim występuje wiele różnorakich zachęt do realizacji projektów partnerskich. Pojęcie zintegrowanie nie jest tam używane, jego rolę pełni raczej komplementarność. Poszukiwane kryteria występują w odniesieniu do następujących działań: Priorytet I Wzrost konkurencyjności dolnośląskich przedsiębiorstw: 1.1.A Dotacje inwestycyjne dla MŚP wspierające inwestycyjność produktową i procesową, w tym innowacyjność o charakterze regionalnym, zgodną z RSI, 1.1.E Dotacje inwestycyjne wspierające rozwój mikroprzedsiębiorstw prowadzących działalność gospodarczą do 2 lat, 1.1.C Dotacje inwestycyjne dla przedsiębiorstw w zakresie prowadzenia działalności B+R, 1.1.D1 Dotacje inwestycyjne dla MŚP zwiększające atrakcyjność turystyczną regionu, 1.1.D2 Dotacje inwestycyjne dla przedsiębiorstw prowadzących działalność uzdrowiskową zlokalizowanych w miejscowościach uzdrowiskowych, 1.2 Doradztwo dla firm oraz wsparcie dla instytucji otoczenia biznesu, 1.2.B Dotacje na doradztwo dla przedsiębiorstw w zakresie B+R+I, 1.2C Dotacje dla przedsiębiorstw w zakresie nawiązywania kontaktów gospodarczych. Beneficjentami są tu MŚP i IOB, 1.2.D Dotacje na inwestycje oraz doradztwo dla Instytucji Otoczenia Biznesu. Priorytet VI Wykorzystanie i promocja potencjału turystycznego i kulturowego Dolnego Śląska: 6.5 Działania wspierające infrastrukturę turystyczną i kulturową. Zidentyfikowane kryteria dotyczą m.in. współpracy w zakresie realizowanego projektu. Kryterium to promuje różne rodzaje współpracy, w zależności od działań i poddziałań, w których występuje: 1.1A, 1.1.E, 1.1.C - ocenia się czy wnioskodawca posiada porozumienie o współpracy w zakresie realizowanego projektu z jednostkami naukowymi, konsorcjami oraz sieciami naukowymi, podmiotami działającymi na rzecz nauki, proinnowacyjnymi instytucjami otoczenia biznesu. Współpraca musi dotyczyć realizacji przedmiotowego projektu. 1.2.D współpraca z IOB, 1.1.D1, 1.1.D2 współpraca pomiędzy przedsiębiorstwami a instytucjami działającymi na rzecz rozwoju turystyki, 1.2.C udział w wydarzeniu gospodarczym minimum 3 przedsiębiorstw. Współpraca musi obejmować realizację przedmiotowego projektu. Inne kryterium to współpraca sieciowa (ocenia się czy projekt jest realizowany w ramach regionalnych sieci współpracy - wspólnych przedsięwzięć inwestycyjnych). Jest to sytuacja, gdy o wsparcie ubiega się 1 wnioskodawca współpracujący na podstawie pisemnego porozumienia z co najmniej 2 przedsiębiorcami prowadzącymi działalność gospodarczą na terenie regionu. Celem porozumienia łączącego w/w podmioty jest realizacja wspólnych projektów lub projektu związanego z przedmiotem prowadzonej przez podmioty działalności gospodarczej. Porozumienie to określa przedmiot, zakres oraz zasady współpracy, w tym w szczególności sposób finansowania wspólnych projektów. Kryterium występuje w Działaniu 1.1.A). Kolejne kryterium to partnerstwo instytucjonalne, występujące w Działaniu 6.5. Ocena dotyczy tego, czy w realizację imprezy kulturalnej 36

37 zaangażowane są różne podmioty, np. JST, stowarzyszenia, przedsiębiorcy. Jest to kryterium kluczowe- musi być spełnione aby wniosek nie został odrzucony. Beneficjenci działania to m.in.: JST, ich związki i stowarzyszenia, administracja rządowa, instytucje kultury, publiczne szkoły wyższe, NGO, spółki prawa handlowego nie działające dla zysku. Jeżeli chodzi o zmiany na przestrzeni lat, to jedynym kryterium, które obowiązuje od pierwszej wersji dokumentu ( ) jest Partnerstwo instytucjonalne w Priorytecie VI Wykorzystanie i promocja potencjału turystycznego i kulturowego Dolnego Śląska. Dwa kolejne kryteria: Współpraca w zakresie realizowanego projektu, Współpraca sieciowa pojawiły się przy okazji przyjęcia nowej wersji Dokumentu na posiedzeniu Komitetu Monitorującego RPO Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego W dokumencie określającym kryteria oceny projektów realizowanych w ramach RPO woj. kujawsko-pomorskiego nie występują żadne kryteria, które premiowałyby projekty prowadzone w formule partnerskiej, ani zintegrowanej Pojawia się jedynie kryterium Strategiczny charakter projektu i komplementarność z innymi przedsięwzięciami. Pozytywnie oceniane jest tutaj powiązanie z innymi projektami oraz efekt synergii. Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubelskiego Zidentyfikowane kryteria dotyczące partnerstwa dotyczą następujących działań: 4.1 Społeczeństwo informacyjne, 6.1 Ochrona i kształtowanie środowiska. Typy projektów: Gospodarka odpadami i ochrona powierzchni ziemi oraz Bezpieczeństwo ekologiczne, 7.1 Infrastruktura kultury i turystyki. Typy projektów: Ochrona dziedzictwa kulturowego, Infrastruktura kultury, Infrastruktura turystyki. Występuje tu kryterium partnerstwa, gdzie premiuje się fakt realizacji projektu w partnerstwie. Punktacja wynosi tu zazwyczaj około 10% ogółu, przy czym w wypadku Infrastruktury Turystyki jest to aż 20 %. Beneficjentami mogą być: JST, ich związki, porozumienia i stowarzyszenia, jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych, szkoły wyższe, NGO, kościoły i związki wyznaniowe, straż pożarna i policja, regionalne i lokalne organizacje turystyczne nie działające dla zysku. W omawianym RPO nie występuje zintegrowana formuła realizacji projektów. W odniesieniu do Osi Priorytetowych I Przedsiębiorczość i innowacje oraz II Infrastruktura ekonomiczna pojawia się jedynie kryterium komplementarności. W jednym przypadku jest to Komplementarność projektu z innymi działaniami z zakresu turystyki (Działanie 1.5 Dotacje inwestycyjne w dziedzinie turystyki). W przypadku 5 Działań jest to Komplementarność, za którą Wnioskodawca otrzymuje dodatkowe punkty w przypadku gdy projekt zgłoszony do dofinansowania wykazuje powiązanie z innymi projektami realizowanymi/ zrealizowanymi wobec MŚP przez Wnioskodawcę. W przypadku jednego z Działań natomiast (Działanie 2.4 Marketing gospodarczy, Schemat B) Komplementarność jest to kryterium w którym pozytywną ocenę otrzymuje się w przypadku gdy projekt jest częścią przemyślanej strategii finansowania instytucji z różnych źródeł. Punkty przyznawane są w sytuacji gdy projekt jest składową innego projektu lub grupy projektów współfinansowanych przez inne programy operacyjne lub gdy występuje powiązanie z innymi projektami lub działaniami z zakresu promocji gospodarczej Dla wszystkich działań i typów projektów w ramach Osi Priorytetowych III Atrakcyjność obszarów miejskich i tereny inwestycyjne, IV Społeczeństwo informacyjne, V Transport, VI Środowisko i czysta energia, VII Kultura, turystyka i współpraca regionalna oraz VIII Infrastruktura społeczna występują dwa kryteria strategiczne odnoszące się do komplementarności: Kryterium komplementarności wewnętrznej (synergia z innymi projektami tej samej osi priorytetowej) z możliwą maksymalną oceną - 3 punkty o wadze 2.0 (30%) Kryterium komplementarności zewnętrznej (synergia z innymi projektami innych osi priorytetowych) z możliwą maksymalną oceną - 2 punkty o wadze 2.0 (20%) Jeżeli chodzi o zmiany na przestrzeni lat to w pierwszej odsłonie Dokumentu określającego Kryteria dla Priorytetów III Atrakcyjność obszarów miejskich i tereny inwestycyjne, IV Społeczeństwo informacyjne, V Transport, VI Środowisko i czysta energia, VII Kultura, turystyka i współpraca regionalna oraz VIII Infrastruktura społeczna ( ), w odróżnieniu do wersji aktualnej, w odniesieniu do większości Działań (od 3.1 do 8.2) występuje Kryterium Trwałości/ Oddziaływania (Oddziaływanie na otoczenie poprzez współdziałanie z innymi projektami synergia regionalna). Punktowane były tu Kompleksowe rozwiązania obszarowe, rozumiane jako sytuacja gdy projekt jest: końcowym, lub jednym z końcowych elementów, etapem szerszej strategii realizowanej przez kilka projektów komplementarnych, uzupełnieniem projektów zrealizowanych ze środków pomocowych, realizowany w porozumieniach jeden punkt za każdego dodatkowego partnera (max 4) W przypadku Działań 8.3 Ochrona zdrowia i 8.4 Pomoc społeczna pojawia się natomiast podobne Kryterium Trwałości / Oddziaływania Oddziaływanie na otoczenie poprzez realizację projektów kluczowych, lub współdziałanie z innymi projektami. Promuje się tu rozwiązania: kluczowe dla danej jednostki, będące elementem szerszej strategii realizowanej przez kilka projektów komplementarnych, dotyczące projektów zrealizowanych, w trakcie realizacji i wybranych do realizacji w ramach ZPORR lub RPO (punktacja 0-5 punktów o wadze 3.0)W aktualnej wersji Kryteriów zastąpiono wymienione zapisy komplementarnością zewnętrzną i wewnętrzną i rozszerzono je na wszystkie działania i poddziałania w ramach Priorytetów III Atrakcyjność obszarów miejskich i tereny inwestycyjne, IV Społeczeństwo informacyjne, V Transport, VI Środowisko i czysta energia, VII Kultura, turystyka i współpraca regionalna oraz VIII Infrastruktura społeczna. 37

38 Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubuskiego Jeżeli chodzi o promowanie na poziomie kryteriów projektów realizowanych w formule partnerskiej lub zintegrowanej to pojawia się to tylko w odniesieniu do Działania 1.2 Tworzenie obszarów aktywności gospodarczej i promocja gospodarcza. Schemat II Promocja gospodarcza regionu (1 pkt. - 10% za realizację projektu w partnerstwie, niezależnie od liczby partnerów). W pierwotnej wersji kryteriów partnerstwo w ramach Działania 1.2 nie było premiowane, natomiast dodatkowy punkt przyznawany był za ten aspekt w Działaniu 2.5 Tworzenia i rozwój instytucji otoczenia biznesu aktualnie zaś nie jest to premiowane. Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego W RPO woj. pomorskiego partnerstwo i komplementarność są wyraźnie premiowane na poziomie kryteriów wyboru projektów. Aspekt ten pojawia się niemal we wszystkich działaniach. Należy tu wymienić następujące priorytety: I Rozwój i innowacje w MŚP (wyjątkiem są: Działanie 1.1 gdzie występuje tylko kryterium dot. komplementarność, Działanie 1.3 gdzie nie ma tego typu kryteriów, Działanie 3.3 gdzie ze względu na specyfikę działania nie przeprowadza się naborów wniosków) II Społeczeństwo wiedzy, III Funkcje miejskie i metropolitalne, IV Regionalny system transportowy, V Środowisko i energetyka przyjazna środowisku, VI Turystyka i dziedzictwo kulturowe, VII Ochrona zdrowia i system ratownictwa, VIII Lokalna infrastruktura podstawowa, IX Lokalna infrastruktura społeczna i inicjatywy obywatelskie, X Pomoc techniczna. Poza nielicznymi wyjątkami kryteria dotyczące partnerstwa pojawiają się w odniesieniu do niemal wszystkich działań. Bardzo szeroko premiowana jest również komplementarność. Oceniane jest powiązanie projektu z innymi przedsięwzięciami (zrealizowanymi, w trakcie realizacji, lub takimi, które uzyskały decyzję o finansowaniu). Badany jest stopień powiązania, czyli to na ile powiązane projekty warunkują się wzajemnie. Jeżeli chodzi o partnerstwo to premiowany jest nie tylko sam fakt partnerstwa, ale też zasadność partnerskiej formuły realizacji projektu, z punktu widzenia jego zakładanych efektów. Brany jest również pod uwagę stopień zaangażowania instytucji (publicznych i niepublicznych) biorących udział w projekcie, w tym np. wielkość ich udziału finansowego. Premiuje się obecność kapitału prywatnego. W zależności od specyfiki działania dokładnie analizowana jest zasadność partnerstwa, np.: Działanie 1.2 Rozwiązania innowacyjne w MŚP premiowana jest współpraca międzysektorowa pomiędzy przedsiębiorcami a sferą badawczo-rozwojową, Działanie 1.4 Systemowe wspieranie przedsiębiorczości - premiowany jest udział partnerów spoza Trójmiasta, Działanie 9.1 Lokalna infrastruktura edukacyjna, sportowa i kultury ocenie podlega sieciowość projektu, w tym celowość partnerstwa i stopień zaangażowania partnerów, w tym odpowiednich partnerów społecznych. Jeżeli chodzi o punktację to w obszarze kryteriów A. Wartość dodana projektu znajduje się kryterium A4. Partnerstwo, komplementarność, instrument elastyczności. W Działaniach (2.2 Infrastruktura i usługi tworzące podstawy społeczeństwa informacyjnego, 3.1 Rozwój i integracja systemów transportu zbiorowego, 3.2 Wzrost atrakcyjności przestrzeni miejskiej, 4.1 Rozwój regionalnej infrastruktury drogowej, 4.2 Rozwój regionalnej infrastruktury kolejowej, 4.3 Rozwój i poprawa dostępności węzłów transportowych, 5.1 Gospodarka odpadami, 5.2 Gospodarka wodna, 5.4 Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych, 5.5 Infrastruktura energetyczna i poszanowanie energii, 6.3 Regionalne dziedzictwo kulturowe o potencjale turystycznym, 7.1 Infrastruktura ochrony zdrowia, 7.2 Zintegrowany system ratownictwa, 8.1 Lokalny potencjał rozwojowy, 9.2 Lokalna infrastruktura ochrony zdrowia, 9.3 Lokalne inicjatywy obywatelskie) można za to kryterium uzyskać od 6-18 punktów. W niektórych Działaniach (1.2 Rozwiązania innowacyjne w MŚP, 1.4 Systemowe wspieranie przedsiębiorczości, 1.5 Regionalna sieć transferu rozwiązań innowacyjnych, 1.6 Promocja gospodarcza regionu, 2.1 Infrastruktura edukacyjna i naukowo-dydaktyczna, 5.3 Zarządzanie informacją o środowisku, 6.1 Infrastruktura wzmacniająca potencjał turystyczny, 6.2 Promocja i informacja turystyczna, 6.4 Wspieranie i zachowanie walorów przyrodniczych, 8.2 Lokalna infrastruktura ochrony środowiska, 9.1 Lokalna infrastruktura edukacyjna, sportowa i kultury) fakt realizacji projektu w partnerstwie jest premiowany w ramach kryterium B1. Zgodność z preferencjami wsparcia w danym Działaniu/Poddziałaniu. W ramach tego kryterium projekt może uzyskać od 5 do nawet 30 punktów. Ponieważ kwestie partnerstwa i komplementarności są oceniane w ramach szerszych kryteriów to zazwyczaj nie mają przypisanej wyodrębnionej, możliwej do osiągnięcia puli punktów (poza Poddziałaniem gdzie oba kryteria oceniane są na 3 punkty). Opisane kryteria A4 i B1 są jednak najwyżej punktowanymi (zwykle stanowią około 50 60% całej puli). Jeżeli chodzi o projekty zintegrowane to na uwagę zasługują tu dwa rozwiązania, dotyczące: Działanie 3.1 Rozwój i integracja systemów transportu zbiorowego, Działanie Kompleksowe przedsięwzięcia rewitalizacyjne. W przypadku pierwszego z wymienionych działań preferowane są projekty wynikające ze zintegrowanych planów rozwoju transportu miejskiego, zmierzające do integracji infrastrukturalnej wszystkich środków transportu na danym obszarze. Jeżeli chodzi o Działanie to wszystkie projekty muszą być realizowane w formule partnerskiej. Partnerami w projektach koordynowanych 38

39 przez samorząd miejski mogą być m.in. organizacje pozarządowe, instytucje kultury, kościoły i związki wyznaniowe, wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe, policja oraz inne podmioty, których udział jest istotny dla efektywnej realizacji programu rewitalizacji. Przedsięwzięcia podejmowane w ramach projektu zintegrowanego są opisywane w jednym wniosku o dofinansowanie oraz za pomocą jednego studium wykonalności. Projekt złożony zostaje przez jednego Beneficjenta, czyli miasto, które będzie Partnerem Wiodącym. IZ podpisuje umowę o dofinansowanie wyłącznie z Beneficjentem. Każdy z projektów musi jednak przejść przez wszystkie etapy oceny zgodnie z trybem konkursowym. Analiza wcześniejszych wersji Kryteriów wyboru projektu nie wykazała znaczących zmian na przestrzeni czasu w odniesieniu do omawianych kwestii. Regionalny Program Operacyjny Województwa Łódzkiego W przypadku RPO województwa łódzkiego przewidziano możliwość realizacji projektów zintegrowanych. Pod pojęciem projektu zintegrowanego rozumie się tu całość działań prowadzonych w różnych dziedzinach ściśle spójnych i powiązanych ze sobą, zmierzających do rozwoju terytorialnego. W praktyce projekty zintegrowane mogą być realizowane tylko w indywidualnym trybie wyboru, a więc jako indywidualne projekty kluczowe. Beneficjent realizujący projekt zintegrowany przygotowuje jedno studium wykonalności dla całego projektu oraz analizy finansowe i ekonomiczne dla poszczególnych projektów wchodzących w skład projektu zintegrowanego. Beneficjent podpisuje też Umowę Ramową określającą warunki realizacji projektu. Jeżeli chodzi o tryb konkursowy to problem komplementarności/ zintegrowania/ partnerstwa został ujęty już na poziomie Kryteriów Ogólnych (dla wszystkich priorytetów). Jest to kryterium Stopień komplementarności i kompleksowości z innymi przedsięwzięciami. Oceniane są tu: powiązanie projektu z innymi projektami realizowanymi przez beneficjenta, z innymi projektami realizowanymi ze środków Funduszy Strukturalnych, przedakcesyjnych i innych środków pomocowych; zapewnienie kompleksowości w osiągnięciu celu; realizacja projektu w partnerstwie / kooperacji / współpracy (maksymalnie 12 punktów 20%). Jeżeli chodzi o kryteria szczegółowe to jedynie w dwóch Działaniach oceniana jest liczba partnerów, dzięki czemu Beneficjenci mogą uzyskać dodatkowe punkty: Działanie 3.2. Podnoszenie innowacyjności i konkurencyjności przedsiębiorstw (możliwe do uzyskania punkty to: 1 w projekcie nie występują powiązania kooperacyjne lub uczestniczy mniej niż 3 partnerów spoza sektora B+R, 2 w projekcie uczestniczy 3 i więcej partnerów spoza sektora B+R, 3 w projekcie uczestniczy partner z sektora B+R, 4 w projekcie uczestniczy więcej niż 1 partner z sektora B+R lub 1 partner z sektora B+R i partner spoza sektora B+R) Działanie 3.4. Rozwój otoczenia biznesu (za każdego partnera beneficjent otrzymuje 1 punkt. Maksymalnie można uzyskać 4 punkty). Jeżeli chodzi o promowanie zintegrowania i partnerstwa to w sposób pośredni widoczne jest to w odniesieniu do wybranych Działań. Należy tu wymienić: Priorytet I Infrastruktura Transportowa (W ramach kryteriów promuje się wpływ projektu na zintegrowanie regionalnego układu komunikacyjnego, poprawę dostępności do innych systemów komunikacyjnych, skoordynowanie z aktualnymi i przyszłymi działaniami w zakresie infrastruktury drogowe. Ponadto w Uszczegółowieniu RPO znajduje się zapis, iż w przypadku działań w zakresie budowy dróg, ukierunkowanych na cele turystyczne preferowane będą projekty kompleksowe, realizowane w partnerstwie, np. pomiędzy sąsiadującymi JST). Priorytet III Gospodarka, innowacyjność, przedsiębiorczość (promuje się partnerstwo, powiązania kooperacyjne, współpracę przedsiębiorstw z władzami samorządowymi) Nacisk na komplementarność działań widoczny jest także w odniesieniu do Priorytetu VI Odnowa obszarów miejskich, gdzie promuje się komplementarność projektu z działaniami społecznymi podejmowanymi na danym obszarze. Analiza poprzednich wersji Kryteriów wykazała iż zachodziły na tym polu pewne zmiany na przestrzeni lat. Pierwsza wersja dokumentu ( ) zawiera dwa kryteria ogólne dotyczące omawianych kwestii. Są to: Stopień komplementarności z innymi przedsięwzięciami (ocenie podlega: powiązanie projektu z innymi projektami realizowanymi przez beneficjenta, partnerów, inne podmioty, na tym samym terenie, rozwiązującymi ten sam problem; zgodność z innymi projektami realizowanymi w ramach strategicznych dokumentów rządowych, lub innych programów operacyjnych). Maksymalna liczba punktów 12 (12%) Kompleksowość projektu / zintegrowany charakter projektu (premiowano: projekty zapewniające kompleksowość w osiągnięciu celu, ewentualnie wraz z realizacją projektów komplementarnych; projekty stanowiące ostatni etap szerszego przedsięwzięcia lub kontynuację wcześniej realizowanych przedsięwzięć; projekty realizowane w partnerstwie w ramach umowy o wspólnej o wspólnej realizacji przedsięwzięcia. Maksymalna liczba punktów 12 (12%). W aktualnej wersji Kryteriów kwestia komplementarności i kompleksowości została ujęta łącznie (możliwa do osiągnięcia punktacja zmniejszyła się z 24% na 20%), w zakresie kryteriów szczegółowych nie dokonano znaczących zmian. Regionalny Program Operacyjny Województwa Wielkopolskiego W ramach RPO woj. wielkopolskiego ma miejsce premiowanie partnerstwa w odniesieniu do wybranych Działań. Jest ono dodatkowo punktowane w działaniach: 1.7 Przygotowanie terenów inwestycyjnych (max 1 pkt., 2% ogółu), 2.7 Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego (max 2 pkt., 2% ogółu), 4.2 Rewitalizacja zdegradowanych obszarów poprzemysłowych i powojskowych (max 2 pkt., 3% ogółu), 5.2 Rozwój infrastruktury edukacyjnej, w tym kształcenia ustawicznego. Schemat II Projekty z zakresu wsparcia infrastruktury kształcenia ustawicznego (max 4 pkt., 11% ogółu), 5.4 Wzmocnienie pozostałej infrastruktury społecznej (max 6 pkt., 16% ogółu), 6.1 Turystyka. Schemat I Projekty z zakresu infrastruktury turystyczne (max 2 pkt., 2% ogółu). 39

40 6.2 Rozwój kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego. Schemat I Projekty inwestycyjne (max 4 pkt., 4% ogółu) Należy zauważyć, że partnerstwo premiowane jest w zróżnicowanym systemie. Nie dotyczy to wszystkich działań dzięki czemu unika się fasadowego zawiązywania partnerstwa. Niewyjaśniona pozostaje również kwestia uzasadnienia punktacji. Podczas gdy w działaniach w których maksymalnie można uzyskać 1-2 punkty premiowany jest sam fakt partnerstwa (o brak, 1 lub 2 jest partnerstwo), to w odniesieniu do np. Działania 5.2 Rozwój infrastruktury edukacyjnej, w tym kształcenia ustawicznego i 5.4 Wzmocnienie pozostałej infrastruktury społecznej (11 i 16 % ogółu punktacji) brakuje szczegółowego określenia co decyduje o konkretnej liczbie przyznanych punktów. Jeżeli chodzi o projekty zintegrowane, to w WRPO nie występuje taka kategoria, jednak wiele projektów partnerskich realizowanych jest właśnie z uwagi na swoją wzajemną komplementarność. Jak wynika ze Sprawozdania rocznego z realizacji WRPO za rok najwięcej projektów, w których partnerzy dzielili się miedzy sobą koniecznymi do podjęcia działaniami, zrealizowano w ramach Działania 2.2 Poprawa dostępności do regionalnego i ponadregionalnego układu drogowego. Premiowane są tu m.in.: współdziałanie w realizacji projektu (JST, PKP); spójność z istniejącym, realizowanym, bądź przewidzianym do realizacji układem komunikacyjnym; fakt iż projekt stanowi kontynuację innej drogi (w sumie max 13 pkt., 17% ogółu). Analiza wcześniejszych dokumentów związanych z WRPO nie wykazała istotnych różnic w zakresie premiowania omawianych typów projektów. Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego Przedmiotowe kryteria występują w następujących Działaniach: 1.1 Poprawa jakości usług edukacyjnych. Schemat B. Rozwój infrastruktury kształcenia ustawicznego oraz kształcenia zawodowego, 2.2 Wsparcie komercjalizacji badań naukowych. Schemat A. Projekty badawcze, 3.1 Rozwój infrastruktury turystycznej. Schemat B. Inwestycje w obiekty i infrastrukturę uzdrowiskową, 6.1 Rozwój miast. Schemat A. Projekty realizowane wyłącznie w ramach programów rewitalizacji, 8.2 Budowanie pozycji Małopolski w europejskich sieciach współpracy. Oceny dotyczące partnerstwa są tu bardzo zróżnicowane i ściśle dopasowane do specyfiki danego działania, dzięki czemu minimalizuje się ryzyko fasadowego partnerstwa. Premiuje się liczbę partnerów (np. w Działaniu 1.1 przynajmniej trzech, aby uzyskać 1 pkt.). Premiuje się także współpracę międzysektorową (np. w Działaniu 1.1 Poprawa jakości usług edukacyjnych. Schemat B. Rozwój infrastruktury kształcenia ustawicznego oraz kształcenia zawodowego projekt musi zakładać współpracę m.in. dwóch z trzech sektorów: publicznego, prywatnego, pozarządowego). Dodatkowe punkty można otrzymać również za doświadczenie i potencjał partnera projektu (np. Działanie 2.2 Wsparcie komercjalizacji badań naukowych. Schemat A. Projekty badawcze). Ocenia się również charakter współpracy w ramach projektu (np. Działanie 2.2 efektywna współpraca, za którą można otrzymać maks. Liczbę punktów to taka, w której organizacja badawcza ponosi przynajmniej 10 % wydatków kwalifikowanych i ma prawo do publikowania wyników projektu, w zakresie w jakim pochodzą z wyników prowadzonych przez nią badań). Przykładem premiowania podejścia partnerskiego i zarazem zintegrowanego jest np. Działanie 3.1 Rozwój infrastruktury turystycznej. Schemat B. Inwestycje w obiekty i infrastrukturę uzdrowiskową. Projekty realizowane są tu w ramach Planu Rozwoju Uzdrowiska. Analogicznie jest w przypadku Działania 6.1 Schemat A, gdzie projekty realizuje się w ramach Programu Rewitalizacji. Dodatkowe punkty przy ocenie Planu/Programu otrzymuje się tu za stopień zaangażowania i liczbę partnerów inwestycyjnych. W przypadku wniosków o dofinansowanie projektów w ramach Programu Rewitalizacji ocenia się również wpływ projektu na realizację celów Programu (maksymalną liczbę punktów 4 otrzymuje projekt kompleksowy, realizowany w partnerstwie, o spójnych i uzupełniających się działaniach). W przypadku Działania 8.2 Budowanie pozycji Małopolski w europejskich sieciach współpracy kwestia partnerstwa jest poruszona już na etapie kryteriów dostępu. Aby projekt przeszedł pozytywnie ocenę formalną musi być spełniony m.in. warunek zaangażowanie co najmniej jednego partnera z woj. małopolskiego i co najmniej dwóch partnerów zagranicznych. Na poziomie oceny merytorycznej szczegółowo ocenia się natomiast jakość partnerstwa (pod uwagę bierze się: status prawny partnerów, zasoby materialne, doświadczenie we współpracy międzynarodowej nabyte poprzez udział w projektach). Poza liczbą partnerów z Małopolski i zagranicznych oceniany jest tez system zarządzania projektem (zdefiniowana rola, zadania i odpowiedzialność poszczególnych partnerów, sposób podejmowania decyzji, komunikacja) a także doświadczenie Beneficjenta i partnerów (np. wcześniejsza współpraca z danymi partnerami). Niemal we wszystkich wymienionych działaniach maksymalna liczba możliwych do otrzymania punktów w związku z partnerstwem jest równa 4, a więc ok. 16% ogółu. Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego W przedmiotowym RPO zachęty dotyczące realizacji projektów i zintegrowanych niemal wcale nie występują. Jedynie w przypadku Priorytetu III. Podniesienie jakości systemu komunikacyjnego regionu, w projektach dotyczących ścieżek rowerowych, pojawia się kryterium komplementarność i spójność z innymi przedsięwzięciami ( ) gdzie ocenia się m.in. bezpośrednie powiązanie z innymi projektami oraz partnerstwo z innym zarządcą drogi. Innych zachęt nie zidentyfikowano (również we wcześniejszych dokumentach). Regionalny Program Operacyjny Województwa Warmińsko-Mazurskiego Realizacja projektów partnerskich i zintegrowanych jest dosyć powszechnie premiowana w analizowanym RPO. Kryteria takie występują w następujących działaniach i poddziałaniach: 14 Sprawozdanie roczne z realizacji WRPO za rok 2012, s.87, ( ) 40

41 Priorytet II. Turystyka (2.1.3 Infrastruktura sportowo - rekreacyjna, Publiczna infrastruktura turystyczna i okołoturystyczna, Dziedzictwo kulturowe, 2.2 Promocja województwa i jego oferty turystycznej), Priorytet III. Infrastruktura społeczna (3.1 Inwestycje w infrastrukturę edukacyjną, Infrastruktura ochrony zdrowia, Pozostała infrastruktura społeczna), Priorytet V. Infrastruktura transportowa regionalna i lokalna (5.1.3 Porty lotnicze, Infrastruktura portowa, Śródlądowe drogi wodne, Infrastruktura drogowa warunkująca rozwój regionalny, Infrastruktura drogowa warunkująca rozwój lokalny, Infrastruktura energii elektrycznej) Priorytet VII. Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego (7.1 Tworzenie infrastruktury społeczeństwa informacyjnego, Usługi i aplikacje dla obywateli, Usługi i aplikacje dla MŚP, 7.2 Promocja i ułatwienie dostępu do usług teleinformatycznych) We wszystkich wymienionych powyżej działaniach (poza 2.2 Promocja województwa i jego oferty turystycznej) pojawia się kryterium dotyczące komplementarności i spójności z innymi przedsięwzięciami. Punktuje się tu projekty poprawiające spójność programową, będące elementem szerszej strategii realizowanej przez szereg projektów komplementarnych, powiązane z innymi projektami. Premiowane są projekty realizowane w partnerstwach. W przypadku działania 2.2 Promocja województwa i jego oferty turystycznej kryterium dotyczące partnerstwa promuje udział partnerów z innych sektorów niż projektodawca (władze samorządowe, NGO, inne). W każdym przypadku maksymalna liczba punktów do uzyskania za wymienione kryteria stanowią 25% punktacji ogółem, jednak należy pamiętać, że samo partnerstwo oceniane jest w ramach szerokiego kryterium komplementarności. Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego Formuła zintegrowana i partnerska promowane są w niewielkim stopniu. Do nielicznych przykładów należy: Priorytet IV. Społeczeństwo informacyjne (W uszczegółowieniu znajduje się zapis iż projekty powinny zakładać realizację zadań zintegrowanych, obejmujących jak największą ilość partnerów. W ramach kryteriów jednak nie ma wyraźnego premiowania partnerstwa. Ocenia się natomiast wykazanie dodatkowego efektu synergii wynikającego z realizacji projektów komplementarnych w zidentyfikowanym obszarze problemowym), Działanie 6.1 Rozwój infrastruktury z zakresu edukacji (Ocenia się tu zwiększenie udziału uczelni w realizacji projektów naukowych, badawczo-rozwojowych, wdrożeniowych. Promowana jest współpraca z partnerami z województwa 3 pkt., spoza województwa 5 pkt., zagranicznymi 8pkt. na 100 pkt. możliwych do zdobycia) Regionalny Program Operacyjny Województwa Opolskiego W województwie opolskim formuła zintegrowana i partnerska nie jest szczególnie premiowana. Kryteria dotyczące tych kwestii pojawiają się w przypadku: Działania 2.2 Moduły informacyjne, platformy e-usług i bazy danych, Poddziałania Wsparcie regionalnej infrastruktury edukacyjnej. Dodatkowy punkt otrzymuje się za sam fakt partnerstwa. W przypadku natomiast Poddziałania Wsparcie sektora B+R oraz innowacji na rzecz przedsiębiorstw, Typ II: Udoskonalanie współpracy pomiędzy sferą samorządową, B+R oraz biznesem, projekty realizowane w partnerstwie podlegają osobnej ocenie i są traktowane priorytetowo (składając wniosek należy udokumentować partnerstwo np. pomiędzy szkołami wyższymi, jednostkami naukowymi i JST). Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego Omawiane zachęty w zakresie kryteriów występują bardzo rzadko. Dotyczą jedynie Działań: 1.2 Instytucje otoczeni biznesu 1.4 Promocja gospodarcza i aktywizacja inwestycyjna regionu (za udział partnera w projekcie otrzymuje się 1 dodatkowy punkt o wadze 5, ale nie więcej niż 3 pkt. (15% ogółu)). 2.2 Infrastruktura energetyczna, projekty z zakresu sieci dystrybucji gazu ziemnego (dodatkowe punkty za udział i zaangażowanie samorządów terytorialnych w realizację projektu 10 pkt. jeśli samorząd jest partnerem (10% ogółu)). Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego W ramach przedmiotowego RPO stosuje się kryteria, które mają na celu promować partnerstwo i zintegrowanie, odnoszą się one do działań: 1.4 Wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu, 4.2 Ochrona powierzchni ziemi, 4.3 Ochrona powietrza, energetyka. (Schemat I Odnawialne źródła energii i Kogeneracja, Schemat II Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej), 5.2 Rewitalizacja miast, 6.1 Kultura, 6.2 Turystyka Najczęściej ocenia się sam fakt partnerstwa, promując przy tym większą liczbę partnerów (np. Działanie 1.4 Wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu, gdzie za liczbę partnerów większą niż 5 otrzymuje się maksymalną liczbę punktów 9, czyli 18% ogółu punktacji, Działanie 1.4, gdzie więcej niż 2 partnerów daje maksymalną liczbę punktów 8, czyli 13% ogółu, w kulturze i turystyce za 41

42 partnerstwo można otrzymać 16% ogółu punktów). W przypadku Działania 4.2 Ochrona powierzchni ziemi w przypadku projektów dot. rekultywacji składowisk odpadów promuje się partnerstwo w celu zwiększenia powierzchni rekultywowanego składowiska (co najmniej dwa składowiska prowadzone przez różne gminy lub związek gmin). Jeżeli chodzi o promocję zintegrowanych działań to w ramach Działania 6.2 Turystyka pojawia się także kryterium dot. realizacji projektu w kooperacji z innymi podmiotami na rzecz zwiększenia atrakcyjności, jakości oraz kompleksowości oferty turystycznej. Promuje się jak największą liczbę wspólnych rezultatów wpływających na atrakcyjność i kompleksowość oferty turystycznej, jak np. zintegrowany system biletów, wspólne materiały promocyjne. W kontekście zintegrowania działań można wymienić też Działanie 3.1 Infrastruktura drogowa, gdzie ocenia się wpływ projektu na zintegrowanie lokalnego układu komunikacyjnego. Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego W przedmiotowym RPO kwestia partnerstwa w treści kryteriów wyboru projektów pojawia się jedynie w przypadku: Poddziałania Rewitalizacja obszarów zdegradowanych, Podziałania Rewitalizacja obszarów zdegradowanych na obszarze metropolitalnym. Ocenie podlega tu stopień zaangażowania partnerów (maks. 15 punktów 19%). Inwestycje realizowane w ramach poddziałań muszą być elementami projektów zintegrowanych wynikających z Lokalnych Programów Rewitalizacji wybranych w drodze preselekcji. W pozostałych Działaniach kwestia partnerstwa, ani zintegrowania nie jest oceniana. Doświadczenia IZ PO KL w zakresie projektów partnerskich Potencjalni beneficjenci PO KL dysponują dużą i szczegółową bazą informacyjną dotyczącą tworzenia partnerstw projektowych. W ramach tego programu bardzo szczegółowo zostały określone zasady tworzenia partnerstw projektowych. Szczególnie wyczerpująco został przedstawiony zakres możliwej współpracy między partnerami (wraz z wytypowaniem kilku rodzajów partnerstw i stworzeniem wzoru umowy dla partnerów). W związku z krajowym i regionalnym zasięgiem programu informacje o zasadach realizacji projektów partnerskich zawarte zostały zarówno w dokumentach krajowych tj. Szczegółowy Opis Priorytetów Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki , Zasady dokonywania wyboru projektów w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Zakres realizacji projektów partnerskich określony przez Instytucję Zarządzającą Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Współpraca ponadnarodowa w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki , Projekty systemowe Powiatowych Urzędów Pracy w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Zasady przygotowania, realizacji i rozliczania projektów systemowych Ośrodków Pomocy Społecznej, Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie oraz Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki , jak i dokumentach przygotowanych odrębnie dla każdego województwa przez IP. Zgodnie z informacjami zawartymi w Szczegółowym Opisie Priorytetów PO KL oraz w instrukcji do wypełniania wniosku o dofinansowanie w trybie konkursowym można realizować projekty partnerskie w każdym Priorytecie (i każdym Działaniu). Dopuszczalne jest również tworzenie partnerstw projektowych w przypadku projektów systemowych. W ramach PO KL możliwe są również partnerstwa ponadnarodowe (z wyłączeniem Działań 6.3 Inicjatywy lokalne na rzecz podnoszenia poziomu aktywności zawodowej na obszarach wiejskich, 7.3 Inicjatywy lokalne na rzecz aktywnej integracji, 9.5 Oddolne inicjatywy edukacyjne na obszarach wiejskich). Aby zidentyfikować czynniki premiujące partnerstwo bądź zintegrowanie w analizie Planów Działań oparto się na zapisach dokumentacji dotyczącej komponentu regionalnego PO KL w województwie wielkopolskim (dot. Priorytetów VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich, VII Promocja integracji społecznej, VIII Regionalne kadry gospodarki oraz IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach). Generalnie, w PO KL nie przewiduje się szczególnych kryteriów punktowych przyznawanych za realizację projektu w partnerstwie, z wyjątkiem projektów innowacyjnych. Przykładem pośredniej zachęty do realizacji projektu w partnerstwie może być jedno z kryteriów dostępu. Pojawia się ono np. w przypadku Poddziałania Wsparcie osób pozostających bez zatrudnienia na regionalnym rynku pracy (również w 6.3 Inicjatywy lokalne na rzecz podnoszenia poziomu aktywności zawodowej na obszarach wiejskich i Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych i doradztwo dla przedsiębiorstw projekty konkursowe). Chodzi tu o ograniczenie dla projektodawcy, które pozwala mu złożyć nie więcej niż dwa wnioski o dofinansowanie projektu w ramach konkursu. Nie wyklucza to jednak sytuacji, w której dany podmiot może wystąpić w charakterze partnera w ramach innych złożonych wniosków do tego samego konkursu. Kryteria, które wprost premiują partnerstwo w ramach projektu występują w działaniach: 6.3 Inicjatywy lokalne na rzecz podnoszenia poziomu aktywności zawodowej na obszarach wiejskich, Aktywizacja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, Wsparcie ekonomii społecznej, 7.3 Inicjatywy lokalne na rzecz aktywnej integracji, 7.4 Niepełnosprawni na rynku pracy, 9.2 Podniesienie atrakcyjności szkolnictwa zawodowego, 9.4 Wysoko wykwalifikowane kadry systemu oświaty, 9.5 Oddolne inicjatywy edukacyjne na obszarach wiejskich. W wymienionych powyżej działaniach i poddziałaniach występują różne formy premiowania partnerstwa. Jest to np. premiowanie projektów realizowanych w partnerstwie z JST (np. Działanie 6.3 Inicjatywy lokalne na rzecz podnoszenia poziomu aktywności zawodowej na obszarach wiejskich, 7.3 Inicjatywy lokalne na rzecz aktywnej integracji, 9.5 Oddolne inicjatywy edukacyjne na obszarach wiejskich). W przypadku Poddziałania Aktywizacja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym premiuje się projektu realizowane w partnerstwie, w ramach którego Beneficjentem lub partnerem w projekcie jest 42

43 podmiot posiadający doświadczenie w realizacji zadań z zakresu ekonomii społecznej. Natomiast w Wsparcie ekonomii społecznej premiowano partnerstwa, w których Lider bądź partner posiadali doświadczenie w realizacji zadań i/lub projektów z zakresu wspierania funkcjonowania i/lub tworzenia podmiotów/instytucji ekonomii społecznej. W Działaniu 7.3 Inicjatywy lokalne na rzecz aktywnej integracji dodatkowe punkty przyznawano za sytuację, w której projekt realizowany był w partnerstwie podmiotów, w skład którego wchodzi, w formie Lidera lub partnera, co najmniej jeden z wymienionych podmiotów: JST, NGO zarejestrowana na terenie gminy, członek partnerstwa lokalnego, w tym Lokalnej Grupy Działania. W przypadku kilku Działań (np Wsparcie ekonomii społecznej, 7.4 Niepełnosprawni na rynku pracy) premiowano sytuację, w której na rzecz realizacji projektu zawiązywano partnerstwo z organizacją pozarządową jako Liderem, oraz JST pełniącą funkcję partnera. W Działaniu 7.4 Niepełnosprawni na rynku pracy bywały także konkursy, w których dodatkowe punkty otrzymywano za realizację projektu w partnerstwie podmiotów z co najmniej dwóch sektorów (prywatnego, publicznego, III sektora) przy czym obowiązkowo jeden z partnerów (lub Lider) projektu posiada co najmniej trzyletnie doświadczenie w realizacji działań na rzecz wsparcia i aktywizacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych. Na uwagę zasługują również Działania 9.2 Podniesienie atrakcyjności szkolnictwa zawodowego i 9.4 Wysoko wykwalifikowane kadry systemu oświaty, w których to promuje się projekty, obejmujące staże i praktyki zawodowe, realizowane w partnerstwie szkół i/lub placówek prowadzących kształcenie zawodowe z pracodawcami, a także projekty zakładające doskonalenie nauczycieli przedmiotów zawodowych oraz instruktorów praktycznej nauki zawodu realizowane w partnerstwie z przedsiębiorstwami. Ponadto w ramach programu PO KL szczególnie promowane są partnerstwa ponadnarodowe. W poszczególnych Priorytetach mogą być realizowane projekty innowacyjne, w których punktowana jest właśnie współpraca ponadnarodowa. Przykładem są tu projekty innowacyjne wdrażane w ramach Priorytetu VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich, czy Priorytetu IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach, gdzie premiowana jest realizacja projektów: w partnerstwie ponadnarodowym, w partnerstwie trójsektorowym (współpraca instytucji sektora publicznego, prywatnego i pozarządowego) Jak widać na tym przykładzie, ceniona jest realizacja projektów w partnerstwie wielosektorowym, a więc reprezentującym różne środowiska. Zakłada się, iż zminimalizuje to ryzyko niepowodzenia lub wystąpienia problemów na etapie realizacji projektu poprzez formułowanie założeń odpowiadających realnym potrzebom partnerów, a także przyniesie wymierne efekty w zakresie upowszechniania i wdrożenia wypracowanych rezultatów. Dodatkowe zasady dotyczące zawierania partnerstwa ponadnarodowego precyzuje dokument Zasady dokonywania wyboru projektów w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki: oprócz współpracy z partnerem ponadnarodowym beneficjent może zawrzeć także partnerstwo z podmiotami krajowymi w celu realizacji danego projektu przyjmując na siebie role lidera, beneficjent reprezentuje partnerów krajowych we współpracy z partnerem ponadnarodowym w przypadku gdy dochodzi do współpracy pomiędzy poszczególnymi partnerami ponadnarodowymi beneficjent musi przedstawić kopię umowy o współpracy ponadnarodowej w umowie partnerskiej należy wymienić dane partnerów ponadnarodowych, podać zakładane cele i rezultaty projektu, opisać zakres planowanych działań, sposób ich realizacji oraz procedury obowiązujące partnerów a dotyczące systemu komunikacji, wypracowywania rezultatów i monitorowania efektów 15. Zaleca się, by w partnerstwie uczestniczyło nie więcej niż 3 partnerów ponadnarodowych. Wspólnie z partnerem ponadnarodowym można prowadzić następujące działania kwalifikowane: organizowanie konferencji, seminariów, warsztatów i spotkań prowadzenie badań i analiz przygotowanie, tłumaczenie i wydawanie publikacji, opracowań, raportów adaptowanie rozwiązań wypracowanych w innym kraju doradztwo, wymiana pracowników, staże wizyty studyjne wypracowanie nowych rozwiązań W przypadku utworzenia partnerstwa ponadnarodowego, we wniosku o dofinansowanie uwzględnia się tylko wydatki ponoszone prze projektodawcę PO KL oraz wykazuje się tylko wydatki kwalifikowane po stronie polskiej. Nie zakłada się również przepływów finansowych między partnerami. Każdy z partnerów powinien ponosić swoje koszty w projekcie zgodnie z zasadą wzajemności, oznacza to, że koszty powinny być proporcjonalne do korzyści 16. Dokument pt. Zakres realizacji projektów partnerskich wprowadza następujące regulacje dotyczące partnerstw projektowych: partnerem projektu może być każdy podmiot, spełniający definicję beneficjenta, nie musi być on wymieniony w katalogu beneficjentów konkretnego Działania partnerem może być także instytucja nie spełniająca definicji beneficjenta (na odrębnych zasadach) partnerstwo charakteryzuje wspólna realizacja projektu, co oznacza, iż zlecenie realizacji projektu nie jest traktowane jako partnerstwo partnerstwo musi posiadać lidera, mieć zawartą umowę o partnerstwo między podmiotami, partnerzy muszą uczestniczyć w realizacji na każdym etapie projektu a ich udział w zadaniach musi być uzasadniony 15 Zasady dokonywania wyboru projektów w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, wersja z roku. 16 Współpraca ponadnarodowa w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki , Warszawa, , [data dostępu: ] 43

44 wspólne zarządzanie projektem zobowiązuje partnerów do ustanowienia tzw. Grupy Sterującej, która pełni rolę wspierającą w stosunku do lidera projektu, odpowiada za monitoring projektu, podejmowanie strategicznych decyzji, realizację założonych kosztów, terminów i celów projektu oraz zatwierdza zmiany zachodzące w projekcie beneficjent jako strona reprezentująca partnerstwo ponosi odpowiedzialność za prawidłową realizację projektu partnerem projektu może by zrzeszenie, konsorcjum lub związek instytucji, jednak projektu realizowanego samodzielnie przez wyżej wymienione podmioty nie uznaje się za projekt partnerski 17. Ponadto, w dokumencie określone zostały reguły zawierania partnerstw między jednostkami sektora finansów publicznych, partnerstw pomiędzy tymi jednostkami a jednostkami spoza sektora finansów publicznych (zgodne z omówionymi wyżej ustawami) oraz tworzenia partnerstwa z podmiotami nie spełniającymi definicji beneficjenta, np. jednostkami nieposiadającymi osobowości prawnej. Ostatnia możliwość wynika z realizowania projektów w obszarze rynku pracy, integracji społecznej i edukacji, które adresowane są wprost do konkretnych instytucji samorządowych nie posiadających osobowości prawnej. Dlatego też dopuszcza się taką możliwość, gdy jednostka nieposiadająca osobowości prawnej działa w imieniu i na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Takie partnerstwa powinny być zawierane na mocy odpowiedniej uchwały podjętej przez właściwe organy samorządu. W projektach będących inicjatywami lokalnymi (Działanie 6.3 Inicjatywy lokalne na rzecz podnoszenia poziomu aktywności zawodowej na obszarach wiejskich, 7.3 Inicjatywy lokalne na rzecz aktywnej integracji i 9.5 Oddolne inicjatywy edukacyjne na obszarach wiejskich) partnerami mogą być podmioty działające lokalnie, takie jak koła gospodyń wiejskich, grupy parafialne, szkolne koła zainteresowań. Dokument podaje również, iż beneficjenta oraz parterów obowiązuje stosowanie aktualnych Wytycznych w zakresie kwalifikowania wydatków w ramach PO Kapitał Ludzki. Przy czym każdy z partnerów składa w tym zakresie odrębne oświadczenie o kwalifikowalności podatku VAT. Załącznikiem do dokumentu jest przykładowa umowa partnerska, która musi być sporządzona przed zawarciem umowy o dofinansowanie, a w której zawarte powinny być następujące treści: cel partnerstwa zakres odpowiedzialności partnerów oraz lidera zakres zadań partnerów obowiązki partnerów oraz lidera organizacja wewnętrzna partnerstwa (sposób zarządzania projektem i zasady podejmowania decyzji) zasady komunikacji i przepływu informacji w partnerstwie pełnomocnictwo do reprezentowania partnerów przez beneficjenta plan finansowy w podziale na wydatki wszystkich uczestników partnerstwa oraz zasady zarządzania finansowego, w tym przepływów finansowych i rozliczania środków Dokument precyzuje, iż środki finansowe w ramach projektu mogą być przekazywane partnerom przez beneficjenta, o ile partner nie jest państwową jednostką budżetową. Środki te stanowią pokrycie kosztów ponoszonych przez partnerów w związku z zadaniami wykonywanymi w projekcie i nie jest to świadczenie usług na rzecz beneficjenta. Finansowanie kosztów realizacji projektu może się odbywać poprzez przekazywanie partnerom zaliczki lub jako refundacja poniesionych wydatków, a wszystkie płatności między beneficjentem a partnerami dokonywane są za pośrednictwem wyodrębnionego dla projektu rachunku bankowego. Lider (partner wiodący) odpowiada za prawidłowość rozliczeń finansowych z pozostałymi uczestnikami partnerstwa. Rozliczenia między partnerami a liderem, odbywają się na podstawie przygotowanych przez partnerów dokumentów potwierdzających poniesione wydatki i w terminach określonych w umowie partnerskiej. Dokument sugeruje również partnerom wprowadzenie procedur dotyczących zarządzania ryzykiem, konfliktem, rozwiązywania pojawiających się problemów. Umowa może zawierać również punkty dotyczące sposobu rekrutacji personelu, systemu wynagrodzeń oraz awansu, sposobu monitorowania i ewaluacji polityki równych szans, a nawet informacje na temat możliwości godzenia życia zawodowego i rodzinnego w ramach Partnerstwa. W załączniku do dokumentu Zakres realizacji projektów partnerskich znajdują się także przykładowe tabele dotyczące budżetu projektu oraz harmonogram płatności. W programie PO KL, podobnie jak w przypadku RPO WSL nie przewiduje się odrębnego wzoru umowy o dofinansowanie dla projektów realizowanych w partnerstwie. Umowę tę podpisuje w imieniu swoim i partnerów beneficjent z określoną Instytucją Zarządzająca bądź Pośredniczącą. Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że mimo tego, że na potrzeby wdrażania POKL zostały opracowane dodatkowe dokumenty poświęcone kwestii zawierania umów partnerskich i realizacji projektów partnerstwie, to często w innych dokumentach (np. SzOP) brakuje tej informacji, bądź jest ona nieprecyzyjna i niespójna z pozostałymi dokumentami. Podsumowując kwestię innych możliwych do zastosowania zachęt do realizacji projektów w formule partnerskiej i zintegrowanej niewątpliwie warto zwrócić uwagę na niektóre z rozwiązań stosowanych w innych programach operacyjnych. Wśród wymienionych kryteriów dobrym posunięciem jest bardziej wnikliwe ocenianie partnerstwa. Punkty przyznawane są nie za sam fakt realizacji projektu w partnerstwie, ale również za zasadność partnerstwa, stopień zaangażowania partnerów, czy też terytorium, na którym dany partner funkcjonuje (np. z terenu danej aglomeracji miejskiej). Ocenia się również doświadczenie i potencjał partnera, co pozwala uniknąć sytuacji angażowania przypadkowych podmiotów, tylko po to aby uzyskać dodatkowe punkty przy ocenie wniosku. W zależności od specyfiki Działania promuje się partnerstwo międzysektorowe, bądź też konkretny typ beneficjenta np. Jednostki Samorządu Terytorialnego. Reasumując kryteria powinny być bardziej wnikliwe i dostosowane do specyficznych uwarunkowań projektów, które będę najbardziej pożądane do realizacji, z punktu widzenia celów poszczególnych Priorytetów. Warto także wskazać na znaczenie pozapunktowych zachęt polegających na dostarczaniu potencjalnym projektodawcom szerokich informacji o zasadach realizacji projektów w partnerstwach, jak ma to miejsce w PO KL. 17 Tamże. 44

45 Pozytywne aspekty oraz dodatkowe korzyści realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych W ramach niniejszego podrozdziału wskazano pozytywne aspekty realizacji/ wdrażania projektów partnerskich biorąc pod uwagę oceny i opinie beneficjentów i przedstawicieli IZ RPO WSL. Zidentyfikowano także dodatkowe korzyści projektów partnerskich takie jak m.in. efekt mnożnikowy przejawiający się w realizacji kolejnych inwestycji będących wynikiem projektu partnerskiego/zintegrowanego. W pierwszej kolejności dokonano pomiaru wielkości kosztów transakcyjnych związanych z realizacją projektów partnerskich i zintegrowanych. Ich analiza pozwoli na udzielenie odpowiedzi na pytanie czy realizacja projektów w ramach RPO WSL w formule partnerskiej i zintegrowanej wiąże się z ponoszeniem zbyt wysokich kosztów obsługi tych projektów w proporcji do uzyskiwanych efektów. Na poziomie beneficjenta koszty transakcyjne obejmują: koszty (finansowe i pozafinansowe) związane z przygotowaniem wniosku o wsparcie, sprawozdawczością, rozliczeniem dotacji oraz inne koszty (np. wynikające z konieczności realizacji projektu zgodnie z przyjętym harmonogramem). Na poziomie IZ są to m.in. koszty związane z kontrolą, zarządzaniem, wdrożeniem i pośredniczeniem. Na poniższym wykresie przedstawiono wyniki subiektywnej oceny finansowych i pozafinansowych kosztów związanych z przygotowaniem, realizacją i rozliczeniem projektów partnerskich i zintegrowanych w ramach RPO WSL. Ocena wysokości kosztów transakcyjnych została przeprowadzona w porównaniu do projektu realizowanego samodzielnie. Wykres 15. Ocena wysokości finansowych i pozafinansowych kosztów realizacji projektu partnerskiego / zintegrowanego w stosunku do kosztów projektu realizowanego samodzielnie 60% 50,0% 40% 20% 29,2% 23,3% 33,3% 21,7% 20,0% 5,0% 5,0% 6,7% 5,8% 0% bardzo niskie raczej niskie takie same raczej wysokie bardzo wysokie nie realizowaliśmy dotychczas żadnego projekty partnerskie projekty zintegrowane samodzielnego projektu Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; projekty partnerskie n=120, projekty zintegrowane n=30 Jak wynika z danych przedstawionych na powyższym wykresie dodatkowe koszty transakcyjne związane z realizacją projektu partnerskiego /zintegrowanego w ramach RPO WSL stanowiły dla beneficjentów przeciętne obciążenie przy czym w przypadku projektów zintegrowanych koszty te okazały się być nieco wyższe niż w przypadku projektów partnerskich. Połowa (50,0%) realizatorów projektów zintegrowanych oceniła rzeczone koszty jako takie same jak w przypadku realizacji projektu niezintegrowanego. W odniesieniu do projektów realizowanych w formule partnerskiej, uważa tak co trzeci realizator (33,3%). Jednocześnie, co czwarty respondent uznał koszty transakcyjne związane z realizacją projektu zintegrowanego i partnerskiego za raczej lub bardzo wysokie. Należy zwrócić uwagę, że trzecia część podmiotów realizujących projekty w formule partnerskiej dodatkowe koszty transakcyjne oceniło jako niskie (w tym: 29,2% jako raczej niskie, a 5,0% jako bardzo niskie). W przypadku projektów zintegrowanych odsetek ten wyniósł 23,3%. Poniższej zaprezentowano wskazywane przez biorących udział w badaniu CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych oraz potencjalnych beneficjentów ZIT aspekty realizacji projektów w analizowanych formułach, które w ich opinii mają charakter pozytywny tzn. przewyższający ewentualne koszty ich realizacji. 45

46 Wykres 16. Pozytywne aspekty realizacji projektów partnerskich, zintegrowanych oraz w formule ZIT zwiększenie szansy na uzyskanie dofinansowania większa adekwatność działań do potrzeb reg. i lokalnych (tylko dla zintegrowanych i ZIT) wzmocnienie prawdopodobieństwa osiągnięcia zakładanych rezultatów możliwość realizacji przedsięwzięcia, które przekraczało nasze możliwości obniżenie kosztów realizacji (tylko dla partnerskich) 41,7% 83,3% 67,6% 46,7% 38,2% 43,3% 33,3% 39,7% 36,7% 33,3% lepiej zdiagnozowane potrzeby uwzględniające różne punkty widzenia większy wpływ P. instytucji na politykę subregionalną (tylko dla zintegrowanych i ZIT) podniesienie potencjału finansowego dla realizacji większych projektów (tylko dla partnerskich) lepsza znajomość i dostęp do grupy docelowej (tylko dla partnerskich) uniknięcie konieczności samodzielnej realizacji wielu różnych przedsięwzię (tylko dla zintegrowanych i ZIT) 17,5% 20,0% 27,9% 23,3% 19,1% 20,8% 13,3% 10,0% 14,7% przygotowanie lepiej dopracowanego wniosku możliwość nawiązania współpracy z nowymi podmiotami (tylko dla zintegrowanych i ZIT) uzupełnienie kompetencji naszych pracowników / know-how instytucji (tylko dla partnerskich) 36,7% 23,3% 36,8% 33,3% 27,9% 28,3% 0% 20% 40% 60% 80% 100% inne 4,2% 10,0% 1,5% 0% 20% 40% 60% 80% 100% pozytywne aspekty realizacji projektów partnerskich w opinii ich realizatorów pozytywne aspekty realizacji projektów zintegrowanych w opinii ich realizatorów pozytywne aspekty realizacji projektów w ramach ZIT w opinii potencjalnych beneficjentów Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich, zintegrowanych oraz potencjalnych beneficjentów; pozytywne aspekty realizacji projektów partnerskich w opinii ich realizatorów n=120, pozytywne aspekty realizacji projektów zintegrowanych w opinii ich realizatorów n=30, pozytywne aspekty realizacji projektów w ramach ZIT w opinii potencjalnych beneficjentów n=68, pytanie zadawane tylko tym potencjalnym beneficjentom, którzy wyrazili zainteresowanie realizacją projektu w formule zintegrowanej; pytanie wielokrotnego wyboru odsetki odpowiedzi nie sumują się do 100% Beneficjenci oraz potencjalni beneficjenci projektów zintegrowanych zwracają przede wszystkim uwagę na taki aspekt formuły ZIT, jak zwiększenie szansy na uzyskanie dofinansowania (odpowiednio: 83,3 i 67,6% wskazań), co w większej mierze jest związane z obowiązującymi zasadami wdrażania interwencji, niż samą realizacją projektów. Dopiero w dalszej kolejności podnoszona jest przez nich kwestia większej adekwatności działań. Warto podkreślić, że ten aspekt ma znaczenie dla mniejszości respondentów obu kategorii tj. 46,7% realizatorów projekt zintegrowanych oraz 38,2% potencjalnych realizatorów tego typu projektów. Na wzmocnienie prawdopodobieństwa osiągnięcia zakładanych rezultatów wskazuje co trzeci realizator projektu zintegrowanego i 39,7% potencjalnych realizatorów, przy czym obecni beneficjenci projektów zintegrowanych są w tym względzie bardziej sceptyczni niż potencjalni beneficjenci projektów realizowanych w formule ZIT. Biorąc pod uwagę opinie realizatorów projektów partnerskich, to dla nich najważniejszą korzyścią wynikającą z podjęcia decyzji o realizacji projektu w tej formule, jest wzmocnienie prawdopodobieństwa uzyskania zakładanych rezultatów (43,3% wskazań) oraz w drugiej kolejności zwiększenie szansy na uzyskanie dofinansowania (41,7%) i przygotowanie lepiej dopracowanego wniosku (36,7%) oraz możliwość realizacji przedsięwzięcia przekraczającego możliwości jednego podmiotu (36,7%). Gdy realizacja projektu partnerskiego lub zintegrowanego w ramach RPO WSL skutkowała podejmowaniem kolejnych przedsięwzięć (finansowanych ze środków europejskich lub ze środków własnych) możemy mówić o wygenerowaniu efektu mnożnikowego (multiplier effect). Efekt ten jest związany z pobudzeniem do innych działań prorozwojowych. Jego skalę przedstawiono na poniższym wykresie. 46

47 Wykres 17. Dodatkowe projekty realizowane w wyniku wspólnej realizacji projektu partnerskiego / zintegrowanego 100% 80% 60% 40% 20% 0% Realizacja dodatkowych przedsięwzięć w wyniku realizacji projektu partnerskiego / zintegrowanego 16,7% 9,2% 1,33 10,8% 1,20 1,31 projekt partnerski (realizowany przez to samo partnerstwo) [tylko dla partnerskich] projekt partnerski (nie realizowany przez to samo) 3,3% 4,44 30,0% 1,25 projekt realizowany samodzielnie 3,3% 7,00 projektu w formule zintegrowanej [tylko dla zintegrowanych] 77,5% 56,7% Jaki program? 2 żadne powyższych deklaracja realizatorów projektów partnerskich deklaracja realizatorów projektów zintegrowanych przeciętna liczba projektów wskazana przez realizatorów projektów partnerskich przeciętna liczba projektów wskazana przez realizatorów projektów zintegrowanych 0 Rodzaj finansowania projektów dodatkowych RPO PO IG PO KL PO IŚ Inny program Ze środków własnych projekty partnerskie projekty zintegrowane 11,1% 7,7% 11,1% 15,4% 3,7% 7,7% 11,1% 30,8% 11,1% 23,1% 59,3% 53,8% 0% 20% 40% 60% 80% Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; deklaracja realizatorów projektów partnerskich n=120, deklaracja realizatorów projektów zintegrowanych n=30; przeciętna liczba wskazana przez realizatorów projektów partnerskich: projekt partnerski (realizowany przez to samo partnerstwo) - n=9; projekt partnerski (nie realizowany przez to samo partnerstwo) - n=13; projekt realizowany samodzielnie - n=4; przeciętna liczba wskazana przez realizatorów projektów partnerskich: projekt partnerski (nie realizowany przez to samo partnerstwo) - n=5; projekt realizowany samodzielnie - n=9; projektu w formule zintegrowanej - n=1; Rodzaj finansowania projektów dodatkowych: projekty partnerskie n=27, projekty zintegrowane n=13; pytanie wielokrotnego wyboru odsetki odpowiedzi nie sumują się do 100% Jak wynika z danych przedstawionych na powyższym wykresie, w przypadku większości realizatorów projekt partnerski / zintegrowany realizowany w ramach RPO WSL nie uruchomił do chwili realizacji niniejszego badania dalszych przedsięwzięć. Należy jednak zauważyć, że w przypadku projektów zintegrowanych uzyskano większy efekt mnożnikowy niż w przypadku realizatorów projektów partnerskich (o 20,8 p.p.). 30% beneficjentów zintegrowanych w wyniku realizacji tego projektu podjęła się realizacji kolejnego projektu samodzielnego, a kolejne 16,7% - projektu partnerskiego. Z punktu widzenia ogólnej oceny oddziaływania wsparcia udzielonego w ramach RPO WSL powyższą sytuację uznać należy za niekorzystną, gdyż oznacza ona, że aktywność większości badanych podmiotów nie została pobudzona przez realizowane projekty partnerskie i zintegrowane. Jeśli chodzi o realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych, w przypadku których mamy do czynienia z efektem mnożnikowym, tzn. oddziaływanie projektu wykracza poza dofinansowane przedsięwzięcie i uruchamia aktywność także w innych obszarach, to dodatkowe działania podjęte w rezultacie wsparcia uzyskanego w ramach RPO WSL były przede wszystkim finansowane w przypadku realizatorów projektów zintegrowanych ze środków innych programów tj. EWT i PROW (w 53,8%) oraz RPO (w 30,8%), zaś w przypadku realizatorów projektów partnerskich głównie ze środków RPO (w 59,3%). Poniżej przedstawiono odpowiedzi na pytanie czy podmioty, które zrealizowały projekty partnerskie i zintegrowane zainteresowane są realizacją kolejnych projektów w tych formułach. Pozytywna odpowiedź na to pytanie może wskazywać na występowanie efektu doświadczenia (experience effect), który identyfikowany jest w przypadku, gdy realizacja projektu skutkuje wzrostem zainteresowania pozyskiwaniem środków RPO WSL na realizację kolejnych przedsięwzięć. 47

48 1,7% 5,0% 8,3% 25,8% 43,3% 56,7% 59,2% OCENA REALIZACJI I EFEKTÓW PROJEKTÓW PARTNERSKICH I ZINTEGROWANYCH W RAMACH RPO WSL Wykres 18. Stosunek do realizacji w przyszłości projektu partnerskiego / zintegrowanego 22,2% 22,2% 27,8% 27,8% 40% 20% 0% problemy organizacyjne problemy formalno-prawne inne nie wiem 80% 60% 40% dlaczego "nie"? 20% 0% Deklaracja realizacji projektu zintegrowanego / partnerskiego w przyszłości zdecydowanie raczej nie nie projekty partnerskie projekty zintegrowane ani tak ani nie dlaczego "tak"? raczej tak zdecydowanie tak możliwość realizacji większych przedsięwzięć zadowalające efekty / jakość dobra współpraca / organizacja możliwość podziału zadań premiowanie przy wyborze projektu możliwość wymiany doświadczeń niższe koszty zgodność z potrzebami regionu projekty partnerskie projekty zintegrowane Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; deklaracja realizacji: projekty partnerskie n=120, projekty zintegrowane n=30; dlaczego nie n=18; dlaczego tak : projekty partnerskie n=102, projekty zintegrowane n=30 Zdecydowana większość realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych deklaruje chęć kolejnej realizacji przedsięwzięć w tej samej formule. Przy czym w przypadku projektów realizowanych w formule zintegrowanej, ich realizatorzy w większym stopniu są skłonni ponownie podjąć się realizacji projektu zintegrowanego (w 100%) niż ma to miejsce w przypadku realizatorów projektów partnerskich (w 85%). Dotychczasowych realizatorów projektów partnerskich do podejmowania kolejnych przedsięwzięć projektowych w formule partnerskiej skłania przed wszystkim możliwość realizacji większych przedsięwzięć (45,1% wskazań), zadowalające efekty /jakość (24,5% wskazań). Dobra współpraca jest czynnikiem wskazywanym przez co dziesiątego realizatora projektu partnerskiego, który zakłada realizację kolejnego projektu w tej formule (9,8% wskazań). Dla realizatorów projektów zintegrowanych najważniejsze znaczenie okazały się mieć następujące czynniki: premiowanie przy wyborze projektu (43,3% wskazań) oraz dobra współpraca / organizacja (20% wskazań). Ci z realizatorów, którzy się zniechęcili do ponownej realizacji projektu partnerskiego/zintegrowanego, jako przyczyny swojej decyzji podają problemy organizacyjne oraz problemy formalno-prawne. inne 24,5% 9,8% 20,0% 8,8% 5,9% 4,9% 2,9% 10,0% 12,7% 26,7% 45,1% 43,3% 0% 20% 40% 60% Kwestia korzyści generowanych przez fakt realizacji projektów partnerskich/zintegrowanych była również podejmowana w wywiadach IDI, w których realizatorzy tego rodzaju przedsięwzięć (ale częściowo także przedstawiciele IZ oraz Liderów Subregionów) zwrócili uwagę przede wszystkim na następujące pozytywne aspekty i korzyści realizacji ww. typów projektów: poszerzenie katalogu możliwych do zrealizowania działań w stosunku do sytuacji, w której projekt byłby realizowany samodzielnie, możliwość łączenia potencjałów i zasobów różnych instytucji, zwiększanie spójności działań podejmowanych na danym terenie (zarówno w kontekście uniknięcia dublowania się pewnych zadań, jak i niewypełniania istniejących nisz problemowych), poszerzenie skali oddziaływania projektu (zarówno w aspekcie terytorialnym, jak i funkcjonalnym), skrócenie czasu niezbędnego do realizacji danego celu projektowego, transfer wiedzy i doświadczenia członków partnerstwa (także w aspekcie zarządzania projektami, czy obsługi finansowoadministracyjnej projektów finansowanych ze środków publicznych, ale przede wszystkim w odniesieniu do merytoryki działań projektowych), nawiązanie współpracy, która może stanowić podstawę do dalszych działań, mniejsze obciążenia formalno-administracyjne dla tych podmiotów, które pełnią funkcję partnerów, co pozwala włączać się w realizację projektów tym podmiotom, które samodzielnie nie byłyby w stanie realizować danego przedsięwzięcia, lepsze dostosowanie działań projektowych do potrzeb różnych kategorii interesariuszy, ograniczenie kosztów zarządzania i kosztów realizacji działań merytorycznych, kształtowanie postaw wzajemnej odpowiedzialności za realizowane zadania. Jednocześnie warto podkreślić, że powyższy sformułowany w oparciu o wyniki wywiadów IDI (przeprowadzonych z różnymi kategoriami informatorów, a więc uwzględniających różne perspektywy i opinie) katalog korzyści oraz pozytywnych aspektów realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych nie ma charakteru bezwarunkowego. Wskazywano bowiem np., że wprawdzie co do zasady faktycznie partnerski charakter projektu pozwala dokonywać rożnego rodzaju oszczędności, ale z drugiej strony nieumiejętne zarządzanie projektem i jego planowanie może generować dodatkowe i nieuzasadnione koszty. Co więcej, zwrócono uwagę, że nawet jeśli projekt partnerski generuje określonego rodzaju korzyści, to niejednokrotnie nie jest to warunkowane partnerskością projektu, a jego innymi aspektami (np. tym, kto ów projekt realizuje). Oznacza to, w kontekście ewentualnego planowania instrumentów wspierania projektów partnerskich / zintegrowanych należy rozważyć, czy faktycznie celowe jest 48

49 konstruowanie zachęt dotyczących samego faktu realizacji projektów partnerskich, czy też raczej skupienie się na premiowaniu wszelkich rozwiązań wspomagających efektywność, skuteczność i trafność projektową, bez względu na charakter projektu. Jak zwracano uwagę w ramach wywiadów IDI z realizatorami projektów oraz przedstawicielami IZ czynnikami które w dużym stopniu warunkują generowanie przez wspólne przedsięwzięcia (czy to formule partnerskiej, czy zintegrowanej) wskazanych korzyści są: postawa lidera i jego zdolność do odpowiedniego wpływania na pozostałe podmioty zaangażowane w realizację projektu oraz relacje pomiędzy wszystkimi jednostkami, które w optymalnym wariancie powinny być oparte o wzajemne zaufanie i poczucie odpowiedzialności za realizację zaplanowanych celów projektu. Ocena sprawności realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych oraz problemy w przebiegu realizacji projektów W ramach niniejszego podrozdziału analizie została poddana kwestia sprawności realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych, zidentyfikowane zostały problemy w przebiegu realizacji projektów (zarówno te wskazywane we wnioskach o płatność, jak i te wymieniane podczas wywiadów z beneficjentami/ partnerami projektów partnerskich) oraz bariery specyficzne tylko dla projektów partnerskich i zintegrowanych. Wskazano także, które z barier są postrzegane przez beneficjentów, partnerów i przedstawicieli IZ jako najbardziej dotkliwe, utrudniające realizację projektów. Pierwszą kwestią poddaną analizie są opóźnienia w realizacji zadań w stosunku do przyjętego harmonogramu. Ich skalę, w podziale na projekty partnerskie ora zintegrowane, przedstawia poniższy wykres. Wykres 19. Opóźnienia w realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych wszystkie zadania były zrealizowane z opóźnieniem w stosunku do pierwotnego harmonogramu 6,7% 6,9% większość zadań została zrealizowana z opóźnieniem w stosunku do pierwotnego harmonogramu 9,2% 10,3% połowa zadań została zrealizowana z opóźnieniem w stosunku do pierwotnego harmonogramu 5,0% 10,3% większość zadań została zrealizowana zgodnie z pierwotnym harmonogramem projektu 30,8% 31,0% wszystkie zadanie zostały zrealizowane zgodnie z pierwotnym harmonogramem projektu projekty partnerskie projekty zintegrowane 48,3% 41,4% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; projekty partnerskie n=120, projekty zintegrowane n=29 b.d.=1 Zdaniem realizatorów w większości projektów realizowanych w formule partnerskiej projektów przesunięcia względem pierwotnego harmonogramu są niewielkie. W blisko połowie przypadków większość zadań była realizowana zgodnie z pierwotnym harmonogramem (48,3%), dalsze 30,8% realizatorów deklaruje, że większość zadań została zrealizowana zgodnie z pierwotnym harmonogramem projektu. Mniejsze lub większe opóźnienia w realizacji zadań w projekcie towarzyszyły co piątemu realizatorowi projektu partnerskiego (20,8%). Warto zwrócić uwagę że realizatorzy projektów zintegrowanych mają nieco większy problem z terminową realizacją zadań w projekcie 27,3% z nich deklaruje, że minimum połowa zadań została wykonana z opóźnieniem (a co dziesiąty realizator że w przypadku większości zadań miał opóźnienia, dalsze 6,9% z nich podobny problem miało w odniesieniu do wszystkim zadań projektowych). Realizatorzy projektów partnerskich oraz zintegrowanych w ramach RPO WSL biorący udział w badaniu zostali poproszeni o wskazanie czynników, które ich zdaniem utrudniają im realizację projektu oraz wskazanie kwestii, które ją ułatwiają. 49

50 Wykres 20. Wpływ poszczególnych czynników na sprawność realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych w ramach RPO WSL przepływ informacji między liderem a partnerem / partnerami kompetencja personelu pozostałych uczestników partnerstwa zaangażowanie pracowników pozostałych uczestników partnerstwa uzgodnienia i konsultacje z pozostałymi uczestnikami partnerstwa przepływ informacji pomiędzy partnerami potencjał organizacyjny pozostałych uczestników partnerstwa relacje interpersonalne potencjał finansowy pozostałych uczestników partnerstwa czas oczekiwania na decyzję pozostałych uczestników partnerstwa procedury stosowane u pozostałych uczestników partnerstwa Projekty partnerskie 21,7% 10,0% 6,7% 7,5% 4,0% 30,0% 31,7% 25,0% 14,2% 8,3% 9,2% 5,8% 68,3% 63,3% 60,8% 60,8% 54,6% 41,4% 52,5% 39,2% 50,8% 40,0% 40,8% 53,3% 29,2% 40,0% 30,8% 27,5% 20,0% 52,5% 0% 20% 40% 60% 80% 100% współpraca z pozostałymi podmiotami realizującymi przedsięwzięcia w formule projektu zintegrowanego przepływ informacji pomiędzy podmiotami realizującymi przedsięwzięcia w formule projektu zintegrowanego współpraca z IZ RPO WSL procedury dotyczące procesu wyboru projektów realizowanych w formule projektu zintegrowanego procedury dotyczące procesu realizacji projektów realizowanych w formule projektu zintegrowanego konieczność wpisania się realizowanego projektu w zapisy Programu Rozwoju Subregionu ułatwia brak wpływu utrudnia Projekty zintegrowane 16,7% 3,3% 56,7% 36,7% 46,7% 30,0% 23,3% 33,3% 53,3% 13,3% 30,8% 46,2% 23,1% Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; projekty partnerskie: n=120 za wyjątkiem przepływu informacji pomiędzy partnerami, gdzie n=99 czynnik oceniany tylko wśród realizatorów projektów z więcej niż jednym partnerem; projekty zintegrowane: n=30 za wyjątkiem konieczność wpisania się realizowanego projektu w zapisy PRS, gdzie n=13 dotyczy tylko projektów w ramach ścieżki PRS 6,7% 53,3% 36,7% 10,0% 80,0% 0% 20% 40% 60% 80% 100% Większość ww. czynników związanych z realizacją projektów w formule partnerskiej została oceniona stosunkowo wysoko, jako sprzyjające realizacji projektu. Zdaniem ankietowanych takie czynniki, jak: przepływ informacji między liderem a partnerami, kompetencja personelu pozostałych uczestników partnerstwa, zaangażowanie pracowników pozostałych uczestników partnerstwa, uzgodnienia i konsultacje z pozostałymi uczestnikami partnerstwa, przepływ informacji między partnerami, potencjał organizacyjny pozostałych uczestników partnerstwa, relacje interpersonalne ułatwiają (a przynajmniej nie utrudniają) one współpracę pomiędzy podmiotami partnerskimi. Najwyższe noty uzyskały czynniki z komunikacją oraz zasobami ludzkimi. Analizując opinie respondentów można również wnioskować o optymalnym doborze partnerów biorąc pod uwagę przebieg współpracy i ich potencjał, czynniki ich dotyczące zostały ocenione jako ułatwiające lub nie mające wpływu na sprawną realizację projektu. Najwyższe noty uzyskały czynniki z komunikacją oraz zasobami ludzkimi. Najniżej oceniono wewnętrzne rozwiązania organizacyjne stosowane u pozostałych partnerów oraz czas oczekiwania na odpowiedź/decyzję pozostałych uczestników partnerstwa. Może to wynikać z faktu, że poszczególni realizatorzy są przyzwyczajeni do własnych metod organizacyjnych. Natomiast w przypadku podjęcia decyzji o realizacji projektu w partnerstwie z innymi podmiotami, niezbędne było przyjęcie jednolitych metod organizacyjnych, nie zawsze zgodnych ze stosowanymi w instytucji respondenta. Biorąc pod uwagę czynniki wpływające na sprawność realizacji projektów zintegrowanych, to w opinii ich realizatorów największym problemem okazał się być przepływ informacji pomiędzy podmiotami realizującymi przedsięwzięcia w formule projektu zintegrowanego oraz konieczność wpisania się realizowanego projektu w zapisy PRSów, a także procedury dotyczące realizacji projektów w formule projektu zintegrowanego. Najlepiej zaś oceniono współpracę z IZ RPO WSL. Poniżej przedstawiono wykres prezentujący opinie realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych w odniesieniu do poszczególnych aspektów dotyczących danej formuły realizacji projektu. 50

51 12,5% 32,5% 18,8% 16,3% 1,3% 7,5% 12,5% 20,0% 12,5% 70,0% 13,3% 16,7% 76,9% 7,7% 15,4% 15,4% 7,7% 55,0% 65,0% 91,3% 50,0% 37,5% 67,5% 76,9% 11,7% 5,0% 5,0% 13,3% 13,3% 4,2% 33,3% 30,0% 16,7% 8,3% 78,3% 10,0% 85,8% 15,8% 15,0% 15,0% 10,8% 36,7% 22,5% 72,5% 90,0% 70,0% 70,0% 66,7% 11,7% 6,7% 15,0% 15,8% 93,3% 23,3% 16,7% 21,7% 10,0% 3,3% 3,3% 14,2% 9,2% 28,3% 23,3% 20,0% 60,0% 46,7% 46,7% 69,2% 60,0% 68,3% 56,7% 76,7% OCENA REALIZACJI I EFEKTÓW PROJEKTÓW PARTNERSKICH I ZINTEGROWANYCH W RAMACH RPO WSL Wykres 21. Opinie na temat realizacji projektów w formule partnerskiej oraz zintegrowanej wydane poprzez ustosunkowanie się do stwierdzeń 100% 75% 50% 25% 0% 100% 75% 50% 25% 0% zgadzam się ani się zgadzam, ani się nie zgadzam nie zgadzam się projekty partnerskie projekty zintegrowane projekty partnerskie projekty zintegrowane projekty partnerskie projekty zintegrowane projekty partnerskie projekty zintegrowane Realizacja projektu partnerskiego / zintegr. wiąże się z występowaniem problemów, których nie ma w przypadku projektów realizowanych samodzielnie projekty partnerskie projekty zintegrowane liderzy projektów partnerskich Zamiast skupić się na realizacji merytorycznych zadań, Zdecydowaliśmy się na realizację projektu tracimy czas na uzgodnienie i konsultacje z partnerskiego / zintegrowanego tylko dlatego by pozostałymi realizatorami uzyskać więcej punktów podczas oceny merytorycznej / ze względu na tryb pozakonkurosowy Potencjał naszej instytucji nie jest w pełni wykorzystywany w tym projekcie projekty zintegrowane projekty partnerskie projekty partnerskie projekty partnerskie projekty partnerskie 100% 75% 50% 25% 0% Osiągnięcie celu naszego projektu nie byłoby możliwe, gdyby każdy z uczestników partnerstwa realizował swoje działania osobno liderzy projektów partnerskich partnerzy w projektach partnerskich Spotkania i konsultacje z z pozostałymi realizatorami są bezowocne partnerzy w projektach partnerskich liderzy w projektach partnerskich Nie jesteśmy usatysfakcjonowani ostateczną treścią umowy partnerskiej liderzy w projektach partnerskich Pozostali partnerzy/partner/lider w projekcie nie są kompetentni projekty zintegrowane Rotacja kadr u członków partnerstwa utrudnia realizację projektu Istnieje wyraźny podział zadań pomiędzy poszczególnymi członkami partnerstwa projekty zintegrowane PRSprojekty zintegrowane PRS Musimy mobilizować i dyscyplinować partnera / partnerów w zakresie dotrzymywania terminów Informacje z IZ przekazywane przez lidera wymagają weryfikacji/ uzupełniania Lider (partner wiodący) jest zbyt restrykcyjny w stosunku do partnera / partnerów&edsp; Bycie liderem projektu wymaga zbyt dużego nakładu pracy w porównaniu z projektami realizowanymi samodzielnie Partner / partnerzy niechętnie wnoszą wkład finansowy Zasady realizacji projektów w formule zintegrowanej są jasne i jednoznaczne Procedura włączania projektów w Program Rozwoju Subregionów była czytelna i przejrzysta Konieczność wpisania naszego projektu na listę w ramach PRS wymagała znaczących zmian w projekcie Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; przy każdym stwierdzeniu określono jaka kategoria respondentów dokonywała ustosunkowania; projekty partnerskie (realizatorzy) n=120, projekty zintegrowane (realizatorzy) n=30; liderzy projektów partnerskich n=40; partnerzy w projektach partnerskich n=80; projekty zintegrowane w ramach PRS (realizatorzy) n=13 51

52 Większość realizatorów projektów partnerskich (60%) oraz blisko połowa beneficjentów projektów zintegrowanych (46,7%) jest zdania, że realizacja projektu partnerskiego /zintegrowanego wiąże się z występowaniem problemów i trudności, których nie ma w przypadku projektów realizowanych samodzielnie (wymaga większego nakładu pracy i przebiega mniej sprawnie niż ma to miejsce w przypadku projektu realizowanego samodzielnie). Ponadto, większość (93,3%) beneficjentów projektów zintegrowanych przyznaje, że zdecydowali się na realizację projektu zintegrowanego tylko dlatego by zwiększyć szansę uzyskania dofinansowania. Jednocześnie, w przypadku realizatorów projektów partnerskich dominuje przekonanie, że osiągnięcie celu projektu nie byłoby możliwe, gdyby każdy z uczestników partnerstwa realizował swoje działania osobno (72,5%). W przypadku projektów realizowanych w formule zintegrowanej uważa tak tylko co trzeci beneficjent. Mimo, iż realizatorzy projektów partnerskich i zintegrowanych przyznają, że tego typu formuły wiążą się z obniżeniem sprawności realizacyjnej, większość z nich nie zauważa, by uzgodnienia i konsultacje pomiędzy podmiotami wspólnie realizującymi projekt szczególnie utrudniały realizację zadań merytorycznych czy zabierały czas. Twierdzi tak ponad 2/3 realizatorów projektów partnerskich (69,2%) i blisko dwie trzecie beneficjentów projektów zintegrowanych (60%). Jednocześnie, przeciętnie co czwarty realizator projektów zintegrowanych (23,3%) jest zdania, że uzgodnienia i konsultacje zabierają zbyt dużo czasu, który można by przeznaczyć na realizację zadań merytorycznych. Zdecydowana większość realizatorów projektów partnerskich (78,3%) czuje się usatysfakcjonowana ostateczną treścią umowy partnerskiej, a dwie trzecie z nich uważa, że istnieje wyraźny podział zadań pomiędzy poszczególnymi członkami partnerstwa (66,7%). Ponad połowa realizatorów projektów zintegrowanych (56,7%) oraz ponad trzy czwarte realizatorów projektów partnerskich (76,7%) jest zdania, że potencjał ich instytucji został w pełni wykorzystany w projekcie. Odrębnej analizie została poddana także kwestia obciążeń liderów obowiązkami wynikającymi z konieczności mobilizowania partnerów do wywiązywania się z obowiązujących terminów. Ponad połowa liderów (55%) nie uważa za konieczne dyscyplinowanie partnerów w zakresie dotrzymywania terminów. Twierdzą oni, że nie ma takiej potrzeby. Co trzeci lider projektu partnerskiego twierdzi, iż jest zmuszony mobilizować partnerów w zakresie dotrzymywania terminów (32,5%). Jednocześnie, co piąty lider partnerstwa projektowego uważa, że partner / partnerzy niechętnie wnoszą wkład finansowy. Ponadto, połowa beneficjentów projektów realizowanych w formule partnerskiej przyznaje, że bycie liderem projektu wymaga zbyt dużego nakładu pracy w porównaniu z projektami realizowanymi samodzielnie. Partnerom zadano z kolei pytanie o to czy informacje przekazywane przez lidera są pełne i wyczerpujące. Generalnie, większość partnerów (65%) nie ma zastrzeżeń do jakości informacji z IZ przekazywanych przez lidera. Może to świadczyć o tym, że komunikacja pomiędzy uczestnikami projektu przebiega bez większych zakłóceń, natomiast kontakt między podmiotami umożliwia względnie precyzyjne przekazanie informacji. Należy jednak zwrócić uwagę, że blisko co piąty badany partner uważa, że informacje przekazywane przez lidera wymagają uzupełnienia czy weryfikacji (18,8%). Zdecydowana większość partnerów uważa ponadto, że lider (partner wiodący) nie jest zbyt restrykcyjny w stosunku do partnera / partnerów (91,3%). Zarówno w grupie liderów projektów partnerskich, jak i beneficjentów projektów zintegrowanych, dominuje przekonanie, że spotkania i konsultacje z pozostałymi realizatorami nie są bezowocne (odpowiednio: 90 i 70%) oraz że partnerzy w projektach partnerskich posiadają adekwatne kompetencje (85,8%) i że u członków partnerstw nie występują rotacja kadr, która utrudniałaby realizację projektu (70%). Przeciwnego zdania jest 15% realizatorów projektów partnerskich. Ponad ¾ realizatorów projektów w ramach PRS jest zdania, że procedura włączania projektów w PRS była czytelna i przejrzysta (76,9%), natomiast blisko 3/4 że zasady realizacji projektów w formule zintegrowanej są jasne i przejrzyste (70%). Należy także zwrócić uwagę, że w przypadku 15,4% projektów konieczność wpisania projektu na listę w ramach PRS wymagała znaczących zmian w projekcie. Realizatorów projektów partnerskich, którzy zgodzili się ze stwierdzeniem: Realizacja projektu partnerskiego wiąże się z występowaniem problemów, których nie ma w przypadku projektów realizowanych samodzielnie poproszono o wskazanie jakie rodzaje problemów są specyficzne dla projektów realizowanych w formule partnerskiej. Na poniższym wykresie przedstawiono poszczególne wskazania. 52

53 Wykres 22. Problemy występujące w realizacji projektów partnerskich 8,3% 16,7% 13,9% 52,8% problemy organizacyjne problemy formalno-prawne brak problemów inne nie wiem 15,3% Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich; n=72; pytanie zadawane tym realizatorom, którzy zgodzili się ze stwierdzeniem, iż Realizacja projektu partnerskiego wiąże się z występowaniem problemów, których nie ma w przypadku projektów realizowanych samodzielnie Najbardziej uciążliwą biorąc pod uwagę opinie realizatorów kwestią związaną z realizacją projektów w partnerstwie są problemy organizacyjne. Uważa tak ponad połowa respondentów, którzy odpowiadali na to pytanie (52,8%). Wśród problemów wskazywanych przez beneficjentów projektów zintegrowanych biorących udział w badaniu CATI znalazły się: trudności w komunikacji i ustaleniach, w tym pogodzenie interesów różnych podmiotów, ustalenia przebiegu np. drogi, koordynacji zadań i uzgodnienia w zakresie podziału środków. uzależnienie od innego podmiotu/projektu/etapy (opóźnienia innych podmiotów rzutujące na realizację zadań), biurokracja i formalności. W celu identyfikacji trudności typowych dla projektów partnerskich oraz zintegrowanych poza analizą wyników badania ilościowego przeprowadzonego wśród realizatorów projektów przeprowadzono także analizę wniosków o płatność w zakresie sprawozdawanych w nich problemów. Poniższe wykresy przedstawiają kategoryzację najczęściej zgłaszanych problemów podczas realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych. Wykres 23. Problemy w przebiegu realizacji projektów partnerskich sprawozdawane we WNP Niedoszacowanie czasu i/lub kosztów realizacji projketu 31,3% Problemy z procedurą przetargową (brak ofert, trudności zw. z wyłonieniem wykonawcy) Długi czas oczekiwania na ocenę wniosku, podpisanie umowy, podpisanie aneksu Problemy rozliczeniowe, błędy rachunkowe / formalne we wnisokach 18,1% 21,7% 20,5% Przyczyny losowe, niezależne (np. warunki atomosferyczne) 18,1% Niedotrzymanie umowy przez wykonawcę (zakres prac, terminy) Problemy natury technicznej, budowlanej, nieprzewidziane wcześniej roboty budowlane Problemy związane ze zmianami stawki podatku VAT Złożoności projektu, problemy koordynacji i komunikacji między partnerami Problemy w uzyskaniu koniecznych pozwoleń, dokumentacji, niezgodność z przepisami lokalnymi Inne 16,9% 13,3% 10,8% 9,6% 8,4% 12,0% Nie wystąpiły żadne problemy 19,3% 0% 10% 20% 30% 40% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ), n=83, analizie poddano projekty realizowane i zakończone, pytanie wielokrotnego wyboru, odsetki odpowiedzi nie sumują się do 100% W przypadku niemal 20% projektów partnerskich podczas realizacji nie wystąpiły żadne problemy. W przypadku niemal 1/3 spośród wszystkich projektów popełniono błąd związany z niedoszacowaniem czasu i środków finansowych koniecznych na realizację przedsięwzięcia zgodnie z założeniami. Skutkowało to najczęściej opóźnieniami w harmonogramie i koniecznością sporządzania aneksów uwzględniających wyższe koszty realizacji. Często zgłaszanym problemem (21,7%) były trudności związane z procedurą 53

54 przetargową. Nierzadko beneficjent był zmuszony ogłaszać przetarg wielokrotnie, zanim wyłoniono odpowiedniego wykonawcę. W przypadku co piątego projektu utrudnieniem był długi czas oczekiwania na ocenę i podpisanie wniosku, aneksu, lub umowy. Problemy wynikające ze złożoności projektu, związane z koordynacją czy komunikacją pomiędzy partnerami dotyczyły niecałych 10% spośród analizowanej kategorii. W przypadku 12% projektów wskazano inne problemy. W kategorii tej mieszczą się trudności związane ze specyfiką danego projektu, występujące incydentalnie. Było to np. przedłużenie terminu rzeczowego zakończenia realizacji projektu w zakresie promocji, spowodowane zmianą nazwy zadania, a co się z tym wiązało, koniecznością korekty już zleconych materiałów promocyjnych w zakresie nazwy projektu. Zgłaszano również kwestie sporne o charakterze formalno-prawnym na linii Beneficjent IZ, Beneficjent Wykonawca. Wykres 24. Problemy w przebiegu realizacji projektów zintegrowanych sprawozdawane we WNP Problemy rozliczeniowe, błędy rachunkowe / formalne we wnisokach 26,8% Problemy z procedurą przetargową (brak ofert, trudności zw. z wyłonieniem wykonawcy) Przyczyny losowe, niezależne (np. warunki atomosferyczne) Niedoszacowanie czasu i/lub kosztów realizacji projketu 19,5% 19,5% 22,0% Długi czas oczekiwania na ocenę wniosku, podpisanie umowy, podpisanie aneksu Problemy natury technicznej, budowlanej, nieprzewidziane wcześniej roboty budowlane Niedotrzymanie umowy przez wykonawcę (zakres prac, terminy) 12,2% 15,9% 14,6% Problemy związane ze zmianami stawki podatku VAT Problemy w uzyskaniu koniecznych pozwoleń, dokumentacji, niezgodność z przepisami lokalnymi 8,5% 8,5% Złożoności projektu, problemy koordynacji i komunikacji między zaangażowanymi podmiotami 2,4% Inne 8,5% Nie wystąpiły żadne problemy 22,0% 0% 10% 20% 30% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ), n=82, analizie poddano projekty realizowane i zakończone, pytanie wielokrotnego wyboru, odsetki odpowiedzi nie sumują się do 100% Realizacja ponad 1/5 spośród wszystkich analizowanych projektów zintegrowanych przebiegła bez żadnych problemów. Do najczęściej zgłaszanych trudności należą kwestie rozliczeniowe, błędy rachunkowe i formalne we wnioskach. Problemy tego rodzaju wystąpiły w odniesieniu do 26,8% projektów. 22% przedsięwzięć borykało się z przedłużającą się procedurą przetargową. Niemal co piąty projekt jako powód występujących trudności i opóźnień wymieniał przyczyny losowe, niezależne (najczęściej związane z warunkami atmosferycznymi, klęskami żywiołowymi), a także niedoszacowanie czasu i kosztów realizacji projektu. W przypadku projektów zintegrowanych kwestie związane ze złożonością projektu (np. w zakresie komunikacji, koordynacji) były wskazywane bardzo rzadko (2,4%). Inne kwestie pojawiły się w przypadku 8,5% projektów. Były to np. problemy z wykupieniem gruntów wskazanych we wniosku o dofinansowanie jako tereny realizacji projektu, trudności w poczynieniu uzgodnień z Dyrekcją Lasów Państwowych, problemy kadrowe, wewnętrzne w instytucjach realizatorów. Problemy dotyczące realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych wskazywane przez samych realizatorów projektów w dużej mierze pokrywają się z diagnozą tych problemów zidentyfikowaną w oparciu o opinie uczestników badania jakościowego, gdzie zarówno beneficjenci, jak i przedstawiciele IZ, zwrócili uwagę przede wszystkim na: brak jednoznacznych i korzystnych dla wszystkich podmiotów realizujących projekty rozwiązań w zakresie sposobu organizacji przepływów finansowych w projekcie i rozstrzygania wynikających z tego kwestii podatkowych (problem ten ze względu na sposób realizacji projektów dotyczy wyłącznie projektów partnerskich, w przedsięwzięciach zintegrowanych nie występuje bowiem sytuacja wewnętrznych przepływów finansowych), zmieniające się prawodawstwo dotyczące kwestii proceduralnych odnoszących się do realizacji projektu lub zagadnień merytorycznych powiązanych z przedmiotem projektu, np. prawo budowlane w przypadku przedsięwzięć infrastrukturalnych (problem ten ma charakter uniwersalny i dotyczy zarówno projektów partnerskich, jak i zintegrowanych; większe znaczenie ma tu nie formuła realizacji projektu, ale jego przedmiot), skomplikowane procedury dotyczące realizacji projektu (jest to problem dotykający wszystkich projektów współfinansowanych ze środków wspólnotowych, w tym także projektów zintegrowanych i partnerskich, ale podkreślano, że problemy z tym związane ulegają spotęgowaniu przede wszystkim w przedsięwzięciach partnerskich), konieczność podejmowania dodatkowych działań związanych z uzgodnieniami pomiędzy partnerami, obiegiem dokumentów, komunikacją, co przekłada się także na wydłużenie okresu realizacji projektu (w szczególności dotyczy to 54

55 projektów partnerskich, choć w kwestii przepływu informacji może częściowo dotykać także przedsięwzięć zintegrowanych), problemy z wykonawcami realizującymi zadania projektowe, wybieranymi w trybie przetargowym, gł. w oparciu o kryterium najniższej ceny (jest to problem dotykający wszystkich projektów współfinansowanych ze środków wspólnotowych, w ramach których wybierani są wykonawcy poszczególnych zadań, a więc także części projektów zintegrowanych i partnerskich), Uwzględniając powyższe i wcześniej zdiagnozowane problemy stwierdzić należy, iż częściowo mają one charakter uniwersalny, tj. nie dotyczą wyłącznie projektów partnerskich / zintegrowanych. Tylko część problemów uznać należy za specyficzne dla tego typu przedsięwzięć i to właśnie na nich skupić się należy planując działania zorientowane na niwelowanie barier w realizacji projektów partnerskich i zintegrowanych (opisane w dalszym podrozdziale poświęconym tej kwestii). Jeśli natomiast chodzi o to, które spośród zidentyfikowanych barier mają najbardziej dotkliwy charakter, to uwzględniając zarówno wyniki analizy zapisów wniosków o płatność, jak i wyniki badania jakościowego przeprowadzonego wśród realizatorów projektów i przedstawicieli IZ wskazać należy przede wszystkim problemy formalno-proceduralne (ze szczególnym uwzględnieniem w przypadku projektów partnerskich kwestii regulacji wewnętrznych przepływów finansowych pomiędzy członkami partnerstwa); przedłużający się czas realizacji określonych zadań / procesów w projekcie, które generują opóźnienia całości projektu; problemy z procedurą przetargową. Rozwiązania partnerstwa oraz wycofanie się z realizacji projektu zintegrowanego W ramach poniższej części raportu wskazano jaka była skala występowania sytuacji, w których dochodziło do rozwiązania partnerstwa oraz jaka była skala występowania sytuacji, w których dochodziło do wycofania się beneficjenta z projektu zintegrowanego. Zidentyfikowano także przyczyny ww. sytuacji. Procesem niesprzyjającym wdrażaniu interwencji w formułach partnerskiej oraz zintegrowanej jest sytuacja rozwiązywania partnerstw oraz wycofywania się beneficjentów z przedsięwzięć zintegrowanych. W przypadku formuły partnerskiej do rozwiązania partnerstwa dochodziło w przypadku 11 projektów na 141 projektów mających formułę partnerską na którymkolwiek ze stadiów. Analiza uwag z oceny wniosków o dofinansowanie dokonywanej przez IZ ujawniła takie powody rozwiązania jak połączenie podmiotu będącego partnerem z innym, rezygnacja partnera oraz błędne zapisy dotyczące partnerstwa. Należy jednak wspomnieć, iż większość przekazanych uwag nie miała związku z partnerstwem w projekcie. Z kolei w przypadku projektów zintegrowanych mamy do czynienia 9 przypadkami rezygnacji z udziału w przedsięwzięciu zintegrowanym na 91 projektów - etapów w formule zintegrowanej. Dostarczane uwagi pracowników IZ nie dostarczyły szczegółowych informacji na temat powodów rezygnacji, w 8 na 9 przypadków wskazano, iż rezygnacja przebiegła na wniosek beneficjenta, a w jednym przypadku wskazano, iż odrzucono wniosek z przyczyn formalnych. O ww. kwestię zapytano także uczestników wywiadów CATI. Na kolejnym wykresie przedstawiono skalę wycofywania się pojedynczych partnerów z udziału w projekcie. Wykres 25. Występowanie sytuacji polegającej na opuszczeniu partnerstwa przez jednego lub większą liczbę jego członków 4,0% tak nie 96,0% Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich; n=99; pytanie zadawane realizatorom projektów z więcej niż jednym partnerem Jako powody opuszczenia partnerstwa wskazywano w wywiadach na następujące kwestie: trudno powiedzieć, jedna gmina się wypisała na samym początku (Realizatorzy projektów partnerskich, CATI) odeszła jedna z gmin, ponieważ zaczęli realizować inne partnerstwo, a nie ma możliwości uczestnictwa w dwóch jednocześnie nie było woli prowadzenia projektu (Realizatorzy projektów partnerskich, CATI) jeden z partnerów otrzymał dofinansowanie szybciej niż ruszało partnerstwo, i żeby nie było 2x dofinansowanie, musieli zrezygnować.(realizatorzy projektów partnerskich, CATI) Jak wskazują wyniki analizy treści zawartych w polu uwagi, sam przebieg współpracy, rzadko jest przyczyną rozwiązywania partnerstw czy opuszczania partnerstw projektowych. Potwierdzeniem tego wniosku są także opinie uczestników badania CATI dotyczące oceny stopnia spełniania oczekiwań w zakresie współpracy z pozostałymi realizatorom, które przedstawiono na poniższym wykresie. 55

56 Wykres 26. Stopień spełnienia oczekiwań dotyczących współpracy z pozostałymi realizatorami 60% 55,8% 40% 30,0% 40,0% 20% 18,3% 21,7% 23,3% 1,7% 3,3% 3,3% 2,5% 0% w bardzo niskim stopniu projekty partnerskie w raczej niskim stopniu projekty zintegrowane w przeciętnym stopniu w raczej wysokim stopniu w bardzo wysokim stopniu nie mieliśmy sprecyzowanych oczekiwań Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; projekty partnerskie n=120, projekty zintegrowane n=30 Beneficjenci projektów w realizowanych w ramach RPO WSL w formule partnerskiej i zintegrowanej współpracę z pozostałymi realizatorami oceniają generalnie dobrze. Należy także zauważyć że współpraca jest lepiej oceniana przez realizatorów projektów w formule partnerskich niż zintegrowanej. Co prawda, najwyższe oceny wystawione zostały przez co piątego realizatora projektu partnerskiego i 3,3% beneficjentów projektów zintegrowanych, ale jest to związane z występowaniem kosztów transakcyjnych podejmowania współpracy takich jak: konieczność uwzględniania opinii innych, konieczność oczekiwania na opinie i odpowiedzi itd. Współpraca była niesatysfakcjonująca tylko dla 1,7% realizatorów projektów partnerskich i 3,3% realizatorów projektów zintegrowanych. Podsumowując niniejszy podrozdział, należy zwrócić uwagę na najistotniejsze bariery integracji projektów czy tworzenia partnerstw w celu wspólnej realizacji projektu. Są one różne dla dwóch ww. formuł realizacji projektów. W przypadku projektów partnerskich bariery te mają charakter zewnętrzny i dotyczą ograniczeń /niejasności prawnych. Natomiast w przypadku projektów zintegrowanych większe znaczenie ma wewnętrzny kontekst obejmujący m.in. kulturę współpracy czy komunikację Komunikacja pomiędzy podmiotami zaangażowanymi w realizację projektów W ramach poniższej części oceniona została komunikacja pomiędzy podmiotami zaangażowanymi w realizację projektów partnerskich i zintegrowanych. Wykres 27. Stopień wykorzystania poszczególnych narzędzi komunikacji w projektach realizowanych w formule partnerskiej oraz i zintegrowanej ,46 4,30 4,18 3,80 rozmowa telefoniczna 3,66 spotkanie osobiste 3,07 3,10 2,09 poczta tradycyjna (pisma) 1,69 fax 2,87 0,78 0,83 strona www wraz ze strefą wewnętrzną 0,34 0,30 0,26 0,13 0,23 SMS komunikator internetowy 1,37 newsletter 0,33 0,08 intranet projekty partnerskie projekty zintegrowane Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; projekty partnerskie n=120, projekty zintegrowane n=30; ocena na skali od 0 do 5, gdzie 0 oznacza, że dana forma komunikacji nie jest wykorzystywana w ogóle, a 5 wykorzystywanie jej bardzo często Generalnie, jak wynika z danych przedstawionych na powyższym wykresie realizatorzy projektów partnerskich kontaktują się ze sobą częściej niż ma to miejsce w przypadku projektów realizowanych w formule zintegrowanej. Najpopularniejszą formą komunikowania się między realizatorami projektów, wskazywaną zarówno przez realizatorów projektów partnerskich, jak i zintegrowanych, jest poczta elektroniczna ( ). Realizatorzy, szczególnie w projektach partnerskich równie chętnie kontaktują się telefonicznie. Stosunkowo popularną formą kontaktu są także spotkania osobiste. Najrzadziej wykorzystywane formy kontaktu to SMS, intranet oraz komunikator internetowy. Poczta tradycyjna oraz fax, a także newsletter są formami wykorzystywanymi głównie przez realizatorów projektów zintegrowanych. W przypadku projektów partnerskich dominują mniej sformalizowane formy pozwalające na kontakt ad hoc, natomiast w przypadku projektów zintegrowanych komunikacja ma charakter bardziej sformalizowany. Kwestia form komunikacji stosowanych w ewaluowanych projektach była także podejmowana w badaniu IDI realizatorów projektów oraz przedstawicieli IZ RPO WSL. Beneficjenci wskazywali przede wszystkim na różnorodność wykorzystywanych w projekcie form narzędzi i technik wzajemnej komunikacji. W przypadku bliskości terytorialnej często zwracano uwagę na komunikację bezpośrednią, 56

57 w przypadku większego rozproszenia podmiotów realizujących projekty częściej stosowane były różnego rodzaju zdalne warianty komunikacji. W szczególności warto zwrócić uwagę na te rozwiązania komunikacyjne, których celem było usprawnienie i uproszczenie całego procesu komunikacji w niektórych projektach, oprócz dedykowanej projektowi i ogólnodostępnej strony internetowej, tworzono serwery udostępniane wyłącznie realizatorom projektu. Serwery te służyły do komunikacji z partnerami, gromadzenia i upowszechniania wszelkiej dokumentacji związanej z realizacją projektu, umieszczania istotnych i użytecznych dla wszystkich zaangażowanych stron informacji. W innym przedsięwzięciu z kolei zastosowano jeszcze bardziej zaawansowane narzędzie komunikacji elektronicznej platformę internetową do której każdy podmiot uzyskiwał dostęp poprzez indywidualne konto. Oprócz pełnienia funkcji repozytorium zawierającego całość dokumentacji związanej z realizacją projektu rzeczona platforma była także wyposażona w dynamiczny kalendarz, który pozwalał każdemu podmiotowi na bieżąco monitorować przebieg projektu, z uwzględnieniem harmonogramu dotyczącego zadań za które ów podmiot był odpowiedzialny. Tego rodzaju narzędzie komunikacji nie może oczywiście całkowicie zastąpić kontaktu osobistego, a przynajmniej telefonicznego, ale na pewno usprawnia nie tylko sam proces komunikacji, lecz także przebieg całego projektu. W mniejszym stopniu do kwestii komunikacji pomiędzy podmiotami realizującymi projekt byli w stanie odnieść się przedstawiciele IZ RPO WSL, podkreślając, że jest to zagadnienie wewnętrzne podmiotów realizujących projekt i IZ nie ingeruje w ten aspekt realizacji, czy zarządzania projektem (tym bardziej, że z reguły IZ kontaktuje się wyłącznie z liderem projektu, trudno byłoby więc nawet pozyskać opinię na temat stosowanych w projekcie sposobów komunikacji i ich użyteczności od pozostałych partnerów). Poniższy wykres przedstawia informacje na temat częstotliwości spotkań w trakcie realizacji projektów. Wykres 28. Częstotliwość spotkań w trakcie realizacji projektu 60% 45,2% 44,2% 40% 36,7% 20% 0% 16,7% raz w miesiącu lub częściej projekty partnerskie 7,7% 16,7% raz na 2-3 miesiące raz na 4-6 miesięcy (raz na kwartał) (raz na pół roku) projekty zintegrowane 13,3% 10,0% 6,7% 1,0% 1,9% raz na 7-12 miesięcy (raz w roku) rzadziej niż raz w roku nie spotykaliśmy się wcale Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; projekty partnerskie n=104, pytanie zadawane tylko dla partnerów oraz liderów projektów z więcej niż jednym partnerem; projekty zintegrowane n=30 Ponad 45% realizatorów projektów partnerskich spotykało się w trakcie trwania projektu z pozostałymi uczestnikami partnerstwa co najmniej raz w miesiącu. Prawie taka sama grupa (44,2%) deklaruje, że z podmiotami, z którymi wspólnie realizuje projekt widywała się raz na 2-3 miesiące (kwartał). Biorąc pod uwagę opinie realizatorów projektów zintegrowanych biorących udział w badaniu, częstotliwość ich spotkań z pozostałymi realizatorami projektów w ramach jednego przedsięwzięcia jest nieco mniejsza, jednak nieco ponad połowa z nich (53,4%) twierdzi, iż widywali się ze sobą nie rzadziej niż raz na kwartał. Jednocześnie blisko połowa (46,7%) beneficjentów projektów zintegrowanych przyznaje, ze widywała się z innymi realizatorami raz na pół roku lub rzadziej. Dodatkowym kontekstem dla powyższych wyników są wypowiedzi realizatorów projektów w wywiadach pogłębionych, którzy twierdzili, że w dużej mierze częstotliwość spotkań była wypadkową nie tyle pierwotnego planu i harmonogramu, ale ujawniających się w trakcie realizacji projektu potrzeb. Jak wynika z powyższych danych, relacje w projektach realizowanych w formule zintegrowanej są zdecydowanie mniej zacieśnione niż kontakty w ramach partnerstw projektowych. Specyfika przedsięwzięć zintegrowanych (na przykład takich, które zakładają taki podział zadań, w którym każdy z partnerów realizuje takie same zadania, tylko na swoim terenie) może również nie wymagać intensywnej współpracy. Warto jednak w tym miejscu podkreślić, że w badaniu IDI respondenci realizujący projekty zintegrowane wskazywali, że przed złożeniem wniosku o dofinansowanie najczęściej miała miejsce komunikacja pomiędzy podmiotami planującymi realizację projektów powiązanych. Później, tj. na etapie realizacji projektu, intensywność komunikacji malała, ale nie należy tego postrzegać jako słabości tego typu przedsięwzięć (brak komunikacji na etapie realizacji projektu byłaby natomiast problemem w ramach projektów partnerskich). Wykres 29. Dominujący sposób organizacji spotkań w projekcie spotkania organizowane wg wcześniej ustalonego planu 30,8% 26,9% spotkania ad hoc, w zależności od potrzeb 69,2% 73,1% projekty partnerskie projekty zintegrowane 0% 20% 40% 60% 80% Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; projekty partnerskie n=102; projekty zintegrowane n=26; pytanie zadawane tylko dla osób, które wskazały na organizację spotkań 57

58 Zarówno, w przypadku projektów realizowanych w formule zintegrowanej, jak i partnerskiej, spotkania były najczęściej organizowane ad hoc w zależności od potrzeb. Jednocześnie, w partnerstwach projektowych spotkania nieznacznie częściej miały zaplanowany charakter. W przypadku projektów realizowanych w formule partnerskiej, analizie poddano także kwestię dotyczącą organizatora spotkań. Wykres 30. Podmiot będący organizatorem spotkań realizatorów projektów partnerskich 80% 74,7% 71,4% 60% 40% 20% 0% lider (partner wiodący) 19,0% 12,1% 11,1% projekty z więcej niż jednym partnerem projekty z jednym partnerem lider oraz wszyscy lider oraz niektórzy partnerzy partnerzy 4,8% 4,8% 1,0% 1,0% Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich; realizatorzy projektów z więcej niż jednym partnerem n=99; realizatorzy projektów z jednym partnerem n=21 Zdecydowana większość ankietowanych wskazała, że organizacją spotkań zajmował się lider projektu. Oznacza to, iż w głównej mierze partner wiodący czuje się odpowiedzialny za przebieg współpracy w partnerstwie. Jedynie około 12% realizatorów projektów z więcej niż jednym partnerem przyznała, iż spotkania były organizowane przez zarówno prze lidera, jak i partnerów. W co piątym projekcie z jednym partnerem spotkania były organizowane zarówno przez lidera, jak i partnera. Ocena stopnia trudności dostępu do informacji będących w dyspozycji pozostałych realizatorów projektu partnerskiego/ zintegrowanego wskazuje na ile komunikacja wewnętrzna w projektach okazuje się być skuteczna i efektywna. partner nie organizujemy spotkań funkcjonuje / funkcjonowałoinne rozwiązanie Wykres 31. Stopień trudności dostępu do informacji będących w dyspozycji pozostałych realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych 60% 40% 38,8% 40,0% 46,7% 33,3% 20% 0% 18,8% 13,3% 6,7% 1,3% 1,3% bardzo łatwy raczej łatwy przeciętny raczej trudny bardzo trudny partnerzy w projektach partnerskich realizatorzy projektów zintegrowanych Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; partnerzy w projektach partnerskich n=80; realizatorzy projektów zintegrowanych - n=24; Generalna ocena efektywności komunikacji jest dobra, przy czym cechuje się ona większą skutecznością w przypadku projektów realizowanych w formule partnerskiej. Warto tutaj zwrócić uwagę na pozytywnie warunkujący przebieg komunikacji aspekt, a mianowicie to, iż osoby realizujące projekty partnerskie / zintegrowane w poszczególnych instytucjach znają się, a często także równolegle ze sobą współpracują na innych polach niż realizacja danego przedsięwzięcia. Taka sytuacja zdecydowanie ułatwia nawiązywanie kontaktu i zapewnia sprawny przebieg komunikacji w ramach projektu. Jest to także dodatkowy argument na rzecz tworzenia partnerstw przez te podmioty, które wzajemnie się znają i mają doświadczenia we wzajemnej kooperacji Wartość dodana projektów partnerskich i zintegrowanych Poniżej podjęto próbę udzielenia odpowiedzi na pytanie w jakim zakresie formuła realizacji projektu zintegrowanego oraz projektu w partnerstwie przynosi wartość dodaną. W celu określenia zasadności promowania partnerstw projektowych i tworzenia wiązek projektów jako ZIT podjęto także próbę określenia wielkości efektów, jakie zostałyby osiągnięte w sytuacji realizowania projektu bez udziału partnerów oraz bez jego zintegrowania z innymi projektami poprzez pomiar efektu zdarzenia niezależnego (deadweight). Pomiar efektu zdarzenia niezależnego pozwala określić czy realizacja zadań w projekcie byłaby możliwa bez współpracy partnerskiej i bez integracji z innymi projektami i w jakim zakresie. Rzadkie występowanie efektu deadweight wskazywać może na to, że partnerstwo/integracja 58

59 warunkuje powodzenie realizacji określonego projektu. Natomiast przypadki, gdy mamy z nim do czynienia często mogą wskazywać, że współpraca czy zintegrowanie nie były warunkiem koniecznym dla sukcesu przedsięwzięcia. Poniższy wykres prezentuje dane pozwalające na ocenę wielkości efektu deadweight w obu analizowanych typach projektów realizowanych w ramach RPO WSL. Wykres 32. Realizacja zadań projektowych w przypadku samodzielnej realizacji projektu zadania byłyby możliwe do realizacji takim samym zakresie oraz tym samym terminie 7,5% 16,7% zadania byłyby możliwe do realizacji takim samym zakresie lecz w późniejszym terminie lub dłuższym okresie 6,7% 36,7% zadania byłyby możliwe do realizacji w węższym zakresie, ale tym samym terminie / okresie 6,7% 17,5% zadania byłyby możliwe do realizacji w węższym zakresie oraz późniejszym terminie lub dłuższym okresie 20,8% 33,3% zadania nie byłyby w ogóle możliwe do realizacji projekty partnerskie projekty zintegrowane Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich i zintegrowanych; projekty partnerskie n=120, projekty zintegrowane n=30; 6,7% 47,5% 0% 20% 40% 60% Prawie 17% beneficjentów projektów zintegrowanych deklaruje, że uporałaby się z realizacją działań projektowych w takim samym zakresie oraz w tym samym terminie samodzielnie, bez konieczności integracji z innymi projektami. Wśród realizatorów projektów partnerskich takiego zdania jest ponad dwa razy mniej ankietowanych (7,5%). Ponad jedna trzecia beneficjentów projektów zintegrowanych wskazuje natomiast, że owe zadania byłyby realizowane w takim samym zakresie, jednak w późniejszym terminie (36,7%). Realizatorzy prpojektów partnerskich jedynie w 6,7% zadeklarowali taką możliwość. Jednocześnie, w 17,5% projektów partnerskich zadania błyby możliwe do realziacji w tym samym terminie, ale węższym zakresie. W przypadku stwierdzenia, że zadania zrealizowanoby w węższym zakresie oraz w późniejszym terminie, do odpowiedzi przychyla się prawie co piąty realizator projektu partnerskiego oraz co trzeci realizator projektu zintegrowanego. Ponadto, realizatorzy projektów w formule parterskiej aż w 47,5% deklarują, iż w ogóle nie realizowaliby zadań projektowych samodzielnie. Odsetek beneficjnetów projektów zintegrowanych, którzy wskazali tę odpowiedź był siedmiokrotnie niższy i wynosił 6,7%. Z przedstawionych opinii wynika, że integracja miała przede wszystkim wpływ na sprawność tj. termin realizacji zadań, natomiast partnerstwo na ich zakres Programy Rozwoju Subregionów W ramach poniższej części omówiony został przebieg proces opracowania i negocjacji Programów Rozwoju Subregionów. Wskazano także czynniki, które w największym stopniu determinowały kształt Programów. W pierwszej kolejności scharakteryzowano kształt procedury wyboru Programów Rozwoju Subregionów obowiązującej w bieżącym okresie finansowania. Proces wyboru Programów Rozwoju Subregionów 18 : 1. Etap przygotowawczy Jednostki Samorządu Terytorialnego uzgadniają listę projektów w danym subregionie, czyli katalog propozycji projektów wybranych do realizacji w ramach Programu. Wskazane jest by przy wyborze projektów do PRS priorytetowo traktować te stosunkowo duże, o charakterze ponadlokalnym oraz istotnym znaczeniu dla rozwoju subregionu. Do każdego z projektów należy przygotować tzw. fiszki projektowe (zgodnie z załącznikiem 3 Wytycznych do procedury Projektów Kluczowych oraz Programów Rozwoju Subregionów). Sumy kwot dofinansowania wszystkich projektów na liście PRS muszą mieścić się w alokacji przeznaczonej dla subregionu (z podziałem pomiędzy poszczególne priorytety, działania, poddziałania). Cały proces musi odbywać się z poszanowaniem zasady partnerstwa. W związku z tym wybrana lista projektów powinna być szeroko konsultowana z przedstawicielami JST z danego subregionu. Formalizacją poczynionych uzgodnień jest porozumienie. Potwierdza ono listę projektów, zasady współpracy i organizacji procesu przygotowania Programu. Projekt porozumienia stanowi załącznik do Wytycznych do PK i PRS, jego elementami składowymi powinny być: Cel i przedmiot porozumienia, Zasady współpracy, Prawa i obowiązki stron, System nadzoru nad realizacją porozumienia. 18 Wytyczne do Procedury Projektów Kluczowych oraz Programów Rozwoju Subregionów, Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Katowice, sierpień

60 Następnie jednostki samorządu terytorialnego przekazują podpisane porozumienie oraz fiszki projektowe do IZ. 2. Etap opracowania IZ współpracując z przedstawicielami danego subregionu dokonuje oceny formalno-technicznej złożonych uprzednio dokumentów, pod względem ich zgodności z dokumentami programowymi RPO. Zespół przygotowujący PRS musi zawrzeć w nim następujące elementy: Diagnozę subregionu, Strategię rozwoju subregionu, Listę głównych projektów PRS, (uzgodniony katalog projektów zawierający m.in. tytuł, nazwę beneficjenta, uzasadnienie wyboru projektu w kontekście celów PRS, wysokość dofinansowania) Plan finansowy, Szczegółowy system zarządzania, Informacje o przeprowadzonych konsultacjach społecznych, Załącznik- listę projektów rezerwowych. Dla każdego projektu należy sporządzić fiszkę projektową oraz Wstępne Studium Wykonalności, bądź Studium Wykonalności (poza wyjątkami wskazanymi w Wytycznych). W okresie opracowywania PRS oraz trwającej oceny złożonej uprzednio listy projektów odbywają się spotkania przedstawicieli subregionów z przedstawicielami IZ RPO WSL. Pozwala to reagować na bieżąco i wprowadzać konieczne poprawki. W momencie złożenia PRS do akceptacji konieczne jest podpisanie umowy o współpracy w ramach PRS. Zgodnie z załącznikiem 8 do Wytycznych dla PK i PRS zawiera ona następujące elementy: przedmiot i cel umowy, zasady współpracy, prawa i obowiązki stron, system nadzoru nad realizacją umowy. 3. Etap oceny i kwalifikowania do finansowania Po złożeniu PRS rozpoczyna się jego dwutorowa ocena, składająca się z: oceny formalnej i merytorycznej programu (dokonywana przez pracowników IŻ), wstępnej oceny projektów (dokonywana z udziałem ekspertów z danych dziedzin). Wynikiem prowadzonych działań jest Program zawierający wdrożone uwagi IŻ oraz listę projektów, które zostały pozytywnie zaopiniowane. Następnie Zarząd Województwa Śląskiego podejmuje uchwałę o dofinansowaniu PRS. Uchwała ta oznacza wstępną deklarację dofinansowania projektów z pozytywnym wynikiem wstępnej oceny. 4. Etap wdrażania Po zatwierdzeniu danego PRS, w odpowiedzi na informację o naborze wniosków beneficjenci składaj do IZ wnioski o dofinansowanie projektów wraz z kompletem niezbędnej dokumentacji. Wniosek o dofinansowanie projektu w ramach PRS jest tożsamy z wnioskiem dla zwykłych projektów konkursowych. Ocena formalna i merytoryczno- techniczna również odbywa się analogicznie. Uzupełnieniem dla powyżej scharakteryzowanej procedury są także wnioski z badania jakościowego (w tym przypadku, głównie chodzi o wywiady IDI z Liderami Subregionów oraz przedstawicielami IZ RPO WSL), które nakreślają kontekst w jakim faktycznie toczyły się prace nad PRS i jak proces ten był oceniany przez osoby (instytucje) w nim uczestniczące. Generalnie, doświadczenia 4 subregionów są w tym względzie dość zróżnicowane. Zwracano uwagę na to, że proces ten przebiegał w sposób bardzo sprawny i że prowadzone w ramach subregionów konsultacje relatywnie szybko kończyły się wypracowaniem satysfakcjonującego konsensusu. Wprawdzie w okresie początkowym, kiedy powstała koncepcja PRS i dystrybucji części środków w ramach RPO WSL poprzez subregiony, wśród jednostek samorządowych, które przecież były docelowo beneficjentem takiego rozwiązania (vide gwarancja uzyskania dofinansowania, bez konieczności aplikowania w ramach procedury konkursowej) były obawy co do tego, czy tego rodzaju podejście jedyne w skali całego kraju jest właściwym rozwiązaniem. Ale jednocześnie już z perspektywy czasu pozytywnie oceniono fakt, iż zastosowanie tego rodzaju procedury w pewnym sensie wymusiło kooperację pomiędzy JST w poszczególnych subregionów, a tym samym skłoniło projektodawców do wzajemnego konsultowania swoich planów projektowych, co pozwoliło na wypracowanie określonej liczby przedsięwzięć, które możemy określić mianem zintegrowanych. Oczywiście nie oznaczało to, że w toku prac nad PRS nie ujawniały się partykularyzmy poszczególnych ośrodków z danego podregionu. Takowe tendencje występowały (w różnych subregionach, z różnym natężeniem, co częściowo jest też wypadkową wewnętrznego zróżnicowania poszczególnych subregionów), nie przyjmowały one jednak charakteru silnie blokującego prace nad dokumentami. Jeśli chodzi o czynniki kształtujące w największym stopniu ostateczny rezultat, czyli PRS wraz z listą projektów przewidzianych do dofinansowania w trybie pozakonkursowym, to oczywiście w największym stopniu oddziaływały tutaj wyrażane przez poszczególne ośrodki potrzeby i propozycje projektowe (wraz z diagnozą problemową przygotowaną w oparciu o dane z poszczególnych JST) 19. Ten czynnik oddziaływał jednak przede wszystkim w pierwszej fazie, którą określić można mianem swoistego koncertu życzeń (takie sformułowanie pojawiło zresztą w trakcie wywiadu z jednym z przedstawicieli subregionów). W trakcie kolejnych etapów konsultacji lista projektów uległa okrojeniu, co oczywiście wynikało z ograniczeń związanych z wielkością alokacji. Dodatkowy czynnik wpływający na kształt PRS, ze szczególnym uwzględnieniem list priorytetowych przedsięwzięć, to fakt, iż realizatorami projektów w ramach procedury pozakonkursowej mogłyby być JST, co oczywiście zawężało listę planowanych do przedsięwzięć do tych, w których to właśnie te podmioty mogły pełnić funkcję realizatorów projektów, posiadając ku temu odpowiednie zasoby i kompetencje. 19 Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że proces pozyskiwania i analizy danych na potrzeby opracowania PRS nie przebiegał bezproblemowo. Główną trudność stanowił fakt, iż subregiony woj. śląskiego nie stanowią kategorii statystycznej dla której np. dostępne byłyby dane z zasobów Polskiej Statystyki Publicznej. W związku z powyższym konieczne było agregowanie danych jednostkowych (z poszczególnych gmin i powiatów) na poziom subregionalny, co z kolei wiązało się z niejednokrotnie bardzo trudną i czasochłonną procedurą standaryzacji i ujednolicania zebranych danych cząstkowych. 60

61 Zauważalną tendencją przy pracach nad PRS było wyjście od obowiązujących wytycznych i opracowywanie na ich podstawie pomysłów projektowych, które później składały się na PRS i warunkowały jego charakter i zakres. Takie podejście ograniczało znacząco możliwość planowania strategicznego i było zorientowane nie tyle na identyfikację najważniejszych i mających wspólny charakter problemów, ale raczej na zagwarantowanie sobie dofinansowania z punktu widzenia priorytetowych dla danej jednostki przedsięwzięć. Niekorzystnym czynnikiem, który wzmacniał tę tendencję był też krótki czas jaki otrzymały poszczególne ośrodki na zgłaszania swoich propozycji projektowych. Nie było więc czasu na pogłębione analizy i konsultacje, a także wypracowywanie w pełni zintegrowanego podejścia do planowania projektów. W kontekście przyszłego okresu finansowania nie mówimy już o pracach nad PRS, lecz nad opracowywaniem Strategii ZIT i powiązanej z nią listą projektów rekomendowanych do uzyskania dofinansowania w trybie pozakonkursowym 20. Mechanizm tego procesu jest jednak bardzo zbliżony, co uprawnia do dokonywania porównań w efektywności obu procesów 21. O takie porównania proszono przedstawicieli subregionów w trakcie prowadzonych z nimi wywiadów. Kwestią, którą w najmocniejszy sposób była akcentowana w wywiadach z Liderami Subregionów jest brak pełnej, jednoznacznej i co najważniejsze ostatecznej informacji, co do uwarunkowań procesu opracowania Strategii ZIT i listy projektów objętych wsparciem poza formułą konkursu. W rezultacie, subregiony (i wchodzące w ich skład ośrodki) nie mają pełnej podstawy do planowania i podejmowania określonych decyzji związanych z charakterem przedsięwzięć planowanych na ich obszarze do realizacji w formule ZIT. Skutkuje to np. wielokrotnym opracowywaniem różnych dokumentów i założeń, które muszą być dostosowywane do zmieniających dokumentów nadrzędnych i wytycznych. Wątpliwości i niejasności dotyczą różnych kwestii: ostatecznego katalogu Działań/Poddziałań w ramach RPO WSL , Działań/Poddziałań objętych formułą ZIT, szczegółowej klasyfikacji kosztów kwalifikowalnych, katalogu wskaźników i założonych wartości docelowych. Brak rozstrzygnięć dotyczących wszystkich tych kwestii nie tylko utrudnia poszczególnym subregionom prace związane z opracowywaniem wymaganej dokumentacji, ale niejednokrotnie unieważnia wyniki prac wykonanych wcześniej. Respondenci zwrócili uwagę, że w przypadku prac nad PRS również występowały pewne wątpliwości i niejasności, ale nie na taką skalę i nie miały one tak zasadniczego charakteru (przykładowo, dokument RPO WSL był już przedmiotem negocjacji z Komisją Europejską). W wypowiedziach osób zaangażowanych obecnie w proces opracowywania na poziomie subregionalnym Strategii ZIT i list projektowych, powtarzało się przekonanie o swoistej ambiwalencji wynikającej z faktu, iż w bieżącym okresie finansowania w woj. śląskim zostało zastosowane podejście terytorialne uwzględniające potrzeby subregionów i wprowadzające takie narzędzia (PRS), które pozwalają znaleźć na te potrzeby odpowiedź. Z jednej bowiem strony, sygnalizowany jest fakt, że administracja samorządowa w woj. śląskim ma większe niż pozostałe regiony doświadczenie w stosowaniu takiego podejścia, że w przypadku Śląska szlak został już przetarty. Z drugiej jednak strony, mamy do czynienia częściowo z dziedziczeniem złych nawyków i przekonaniem, iż ZIT stanowić będą powielenie modelu funkcjonującego w ramach PRS. Formuła ZIT, choć w swej logice zbliżona do tej towarzyszącej PRS, to jednak jest inna i wymaga innego podejścia oraz uwzględnienia takich kwestii jak: potrzeba większej funkcjonalnej integracji planowanych przedsięwzięć, większa rola subregionu, konieczność ściślejszej współpracy ośrodków z danego subregionu w ramach Związku ZIT itp. Istotnym aspektem prac przygotowawczych do realizacji ZIT w woj. śląskim są też konsultacje i negocjacje dotyczące tych Działań/Poddziałań, które mogą być objęte tym instrumentem. Biorąc pod uwagę, że równolegle toczą się prace nad ostatecznym kształtem RPO WSL możliwe są jeszcze modyfikacje Działań/Poddziałań dedykowanych ZIT, a przynajmniej przewidujących możliwość realizacji projektów w tej formule. Ze strony subregionów pojawiają się opinie, że pierwotny (ale także obecny, choć nieostateczny) zakres wsparcia przewidzianego w ramach ZIT nie był satysfakcjonujący. Warto w tym kontekście zauważyć, że zgłaszane do IZ RPO WSL propozycje zmian znalazły swoje odzwierciedlenie np. we wprowadzeniu do katalogu Działań objętych ZIT Działania 5.1 Gospodarka wodno-ściekowa. Choć pozytywnie należałoby ocenić otwarte i elastyczne podejście do tej kwestii ze strony IZ, to jednocześnie jednak jest to kolejny dowód na wysoki stopień zmienności kontekstu, w którym muszą być przez subregiony podejmowane określone decyzje i zobowiązania Komplementarność projektów zintegrowanych W ramach niniejszej części raportu ocenie poddano stopień, w jakim projekty / etapy realizowane w ramach projektów zintegrowanych są ze sobą komplementarne. Wskazano także jakie typy komplementarności dominują. Poniższy wykres przedstawia średni stopień komplementarności projektów / etapów realizowanych w ramach projektów zintegrowanych. Analiza została przeprowadzona w oparciu o deklaracje wnioskodawców, które zawarli oni we wnioskach o dofinansowanie projektów. W związku z tym deklaracje te są zgodne z aktualnym na tamten czas stanem wiedzy poszczególnych wnioskodawców. Nie zawsze musieli oni posiadać pełną wiedzę o celach i obszarach działań podejmowanych w ramach innych projektów, co w rezultacie mogło skutkować zaniżeniem stopnia komplementarności ich projektów. 20 Działania/Poddziałania planowane do objęcia wsparciem w ramach ZIT wskazano w aneksie, w tabeli Klucze przejścia pomiędzy poszczególnymi wersjami dokumentu wskazującego obszary tematyczne dla ZIT zastosowane na poszczególnych etapach badania 21 Choć należy podkreślić, że prace dotyczące przyszłego okresu finansowania jeszcze trwają, trudno więc w ich przypadku o ostateczną ocenę. 61

62 Wykres 33. Średni stopień komplementarności projektów zintegrowanych Priorytet I 51,8% Priorytet II 39,6% Priorytet III 3,7% Priorytet V 50,0% Priorytet VI 0,0% Priorytet VII 75,0% Ogółem 21,4% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ), analizy dotyczą projektów realizowanych, całkowita n=82 ; Priorytet I n=8; Priorytet II=12; Priorytet III n=46; Priorytet V n=8; Priorytet VI n=4; Priorytet VII n=4 Przeciętny stopień komplementarności wewnętrznej dla pojedynczego projektu wyniósł 21,4%. Oznacza to, że we wniosku o dofinansowanie danego projektu w polu C13 Powiązanie z innymi projektami wskazywano średnio tylko 21,4% pozostałych projektów wchodzących w skład projektu głównego. Stopień komplementarności jest bardzo zróżnicowany w ramach różnych Priorytetów. Najwyższą komplementarnością (na poziomie 75%) cechują się projekty realizowane w ramach Priorytetu VII Transport. Na drugim z kolei miejscu znajdują się projekty z Priorytetu I Badania i rozwój technologiczny (B+R), innowacje (51,8%), a następnie Priorytetu V Środowisko (50%). Priorytetem, w ramach którego w realizowanych projektach rzadko wskazywano na komplementarność wewnętrzną (3,7%) jest Priorytet III Turystyka. Ten niski wskaźnik w znaczący sposób wpłynął na przeciętny poziom, z uwagi na największą liczbę projektów z Priorytetu III Turystyka wśród ogółu projektów zintegrowanych. Zdecydowanie najgorszy wynik uzyskał Priorytet VI Zrównoważony rozwój miast, w którym to w żadnym z projektów nie wykazano komplementarności wewnętrznej. Poniższy wykres obrazuje typy komplementarności, jakie wystąpiły w przypadku analizowanych projektów. Wykres 34. Typy komplementarności wewnętrznej projektów zintegrowanych 100,0% 100,0% 100% 80% 60% 51,9% 40% 20% 0% k. geograficzna k. przedmiotowa k. funkcjonalna Źródło: opracowanie własne na podstawie danych z LSI dla RPO WSL (wg stanu na dzień ), n=27 W przypadku projektów zintegrowanych, które okazały się być w jakimś stopniu komplementarne wewnętrznie wyróżniono trzy możliwe typy komplementarności: komplementarność geograficzna (przestrzenna) - polegająca na uzupełnianiu się lokalizacji projektów, bliskości terytorialnej, lub skierowania projektu do tych samych środowisk, przy czym dotyczy on zakresu węższego niż wojewódzki, komplementarność przedmiotowa (rzeczowa) - polegająca na skierowaniu projektu na ten sam obszar problemowy, na pogłębieniu i/lub poszerzeniu oddziaływania, komplementarność funkcjonalna - zachodząca, gdy projekt nie osiągnąłby swojego celu bez wsparcia innego projektu, polega na uzupełnianiu się działań projektowych, rezultatów, współzależności przedmiotowej. Wszystkie projekty zintegrowane, które odwoływały się do wskazania innych, komplementarnych względem siebie projektów, w ramach projektu głównego, uzasadniały ten fakt występowaniem komplementarności geograficznej i przedmiotowej. Projekty te najczęściej realizowane były na terenie jednej, bądź kilku sąsiadujących ze sobą gmin, lub też w miastach wchodzących w skład tego samego subregionu. Projekty komplementarne skierowane były również zawsze na ten sam obszar problemowy. Niemal o połowę rzadziej możemy mówić o komplementarności funkcjonalnej. Nadal jednak jest to ponad 50% spośród wymienionych projektów. Ten typ komplementarności oznacza, iż projekty uzupełniają się wzajemnie tak, że jeden bez drugiego nie mógłby osiągnąć zamierzonych rezultatów. O samoocenę stopnia komplementarności, czyli powiązania projektu z pozostałymi projektami realizowanymi w jednej wiązce w formule zintegrowanej zostali poproszeni także realizatorzy poszczególnych projektów w ramach wywiadu CATI. 62

63 Wykres 35. Ocena stopnia powiązania projektu z pozostałymi projektami realizowanymi w formule zintegrowanej w opinii realizatorów 50% 43,3% 40% 30% 30,0% 20% 10% 0% 13,3% 10,0% 3,3% 0,0% brak powiązań bardzo niski raczej niski średni raczej wysoki bardzo wysoki Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów zintegrowanych; n=30 Realizatorzy projektów zintegrowanych biorący udział w badaniu ankietowym najczęściej deklarują, że ich projekt jest powiązany z innymi projektami tworzącymi wiązkę projektów (przedsięwzięcie) w stopniu średnim (w przypadku 43,3% projektów) oraz raczej wysokim (w przypadku 30% projektów). Wysoki stopień komplementarności dostrzega tylko 13,3% beneficjentów projektów zintegrowanych. Świadczy to o niskiej świadomości realizacji wspólnego, szerszego celu wśród beneficjentów, niskim stopniu wzajemnego oddziaływania projektów czy generowania wartości dodanej wynikającej ze zintegrowania działań w ramach wiązki projektów. Wykres 36. Rodzaj powiązań projektów zintegrowanych z pozostałymi przedsięwzięciami realizowanymi w formule zintegrowanej powiązanie problemowe 79,3% powiązanie sektorowe 75,9% powiązanie terytorialne 72,4% inne 3,4% 0% 20% 40% 60% 80% 100% Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów zintegrowanych; n=29; pytanie zadawane tym respondentom, którzy nie wskazali na brak powiązań projektu z innymi projektami Najczęściej wskazywanymi rodzajami powiązań są powiązania problemowe (79,3% wskazań), w drugiej kolejności powiązania sektorowe (75,9% wskazań). Powiązania terytorialne były wskazywane najrzadziej, ale zachodziły jednak one w większości projektów zintegrowanych. W wywiadach z przedstawicielami IZ RPO WSL zwracano uwagę, że generalnie realizowane projekty zintegrowane cechuje powiązanie wynikające z samej logiki tego rodzaju przedsięwzięć, gdzie już na etapie planowania zakłada się komplementarność etapów projektu realizowanych przez poszczególne podmioty. Incydentalnie wskazywano na ryzyko wystąpienia jednak takich sytuacji, gdzie w sytuacji wycofania się jednego z podmiotów z realizacji swojego etapu (elementu projektu zintegrowanego) założona wstępnie komplementarność nie wystąpi. Zwrócono także uwagę, że z punktu widzenia samych beneficjentów niekiedy poza początkowym etapem (tj. planowaniem) świadomość, iż realizowany przez danego beneficjenta projekt funkcjonuje w ścisłym powiązaniu z innymi przedsięwzięciami nie zawsze miała znaczenie dla samych realizatorów projektu. Kluczowy był dla nich bowiem ich etap i zadania realizowane w jego ramach. 6.2 PROPOZYCJA PODEJŚCIA ZINTEGROWANEGO/ ZASTOSOWANIA PROJEKTÓW PARTNERSKICH W WOJ. ŚLĄSKIM W WYMIARZE TERYTORIALNYM Zainteresowanie w poszczególnych subregionach realizacją projektów w poszczególnych obszarach tematycznych W ramach poniższego podrozdziału określono jakie jest zainteresowanie przyszłych beneficjentów w poszczególnych subregionach województwa śląskiego, a także w zagregowaniu do całego regionu, realizacją projektów partnerskich/ zintegrowanych w poszczególnych obszarach tematycznych. Należy w tym miejscu podkreślić, że programowym kontekstem dla poniższej analizy są 63

64 aktualne zapisy projektu Uszczegółowienia Regionalnego Programu Operacyjnego Woj. Śląskiego na lata , w którym dokonano przyporządkowania formuły ZIT do określonych obszarów tematycznych i konkretnych Działań / Poddziałań (rzeczone przyporządkowanie zawarto, w zamieszczonej w aneksie, tabeli Klucze przejścia pomiędzy poszczególnymi wersjami dokumentu wskazującego obszary tematyczne dla ZIT zastosowane na poszczególnych etapach badania ). Na poniższym wykresie przedstawiono strukturę preferencji obecnych realizatorów projektów partnerskich oraz obecnych i potencjalnych beneficjentów projektów zintegrowanych w zakresie realizacji projektów w poszczególnych obszarach tematycznych działaniach projektowanych do wsparcia w ramach ZIT 22. Wykres 37. Preferowane obszary realizacji projektów w RPO WSL na lata Ponowne wykorzystanie terenów typu brownfield polegające na kompleksowym uzbrojeniu terenów pod inwestycje (w tym rekultywacja) wraz z ich promocją. 17,3% 40,0% 53,3% 2. Wsparcie efektywności energetycznej i wykorzystywania źródeł odnawialnych w celu poprawy jakości powietrza przez odbiorców indywidualnych oraz dotyczące wspierania budowy i przebudowy infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii odnaw. 43,6% 67,0% 90,0% 3. Przeciwdziałanie zmianom klimatu oraz inwestycje w infrastrukturę i tabor komunikacji publicznej w miastach (z wyłączeniem taboru kolejowego), udogodnienia dla podróży multimodalnych. ograniczanie i uspokajanie ruchu samochodowego w centrach miast. 13,5% 33,9% 53,3% 4. Budowa/rozwój/modernizacja zakładów odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, budowa instalacji do zagospodarowania osadów ściekowych, a także unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest. 14,7% 27,0% 66,7% 5. Wsparcie prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych przy zabytkach nieruchomych (wpisanych donrejestru) i w ich otoczeniu oraz zabezpieczenie obiektów dziedzictwa kulturowego na wypadek zagrożeń wraz działaniami promocyjnymi. 46,1% 56,7% 35,9% 6. Rozwój ośrodków prowadzących działalność w zakresie edukacji ekologicznej i ochrony bioróżnorodności, ochrona obszarów przybrzeżnych poprzez wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z promocją. 12,8% 26,1% 46,7% 7. Rewitalizacja realizowana w szczególności na obszarach miejskich lub o niskiej jakości zagospodarowania przestrzeni publicznych, na obszarach z ponadprzeciętnym poziomem wykluczenia społ., zdegradowanych zarówno przestrzennie i społ. 32,1% 44,3% 53,3% 8. Dostosowanie budynków do pełnienia funkcji centrów usług dla społeczności, które staną się miejscem spotkań, zdobywania wiedzy oraz aktywizacji społecznej. 46,2% 61,7% 73,3% 9. Przywracanie do życia zdegradowanych społecznie, gospodarczo i środowiskowo obszarów, poprzez przywrócenie im starej lub nadanie nowej funkcji. 29,5% 47,0% 60,0% 10. Dostosowanie umiejętności i wiedzy mieszkańców w odniesieniu do potrzeb w zakresie edukacji zawodowej, uwzględniających rzeczywiste potrzeby pracodawców. 19,2% 37,4% 70,0% 11. Inwestycje w infrastrukturę edukacyjną służącą rozwojowi umiejętności uczniów szkół zawodowych polegające na budowie, przebudowie, remoncie laboratoriów, sal do praktycznej nauki zawodu, w tym przystosowanie do potrzeb osób niepełn. 14,7% 33,0% 56,7% 12. Stworzenie warunków do powrotu na rynek pracy przez osoby wychowujące dzieci, poprzez zwiększenie dostępności do wysokiej jakości usług opieki nad dziećmi (budowa/przebudowa infrastruktury wychowania przedszkolnego). 17,3% 50,4% 90,0% realizatorzy projektów partnerskich beneficjenci projektów zintegrowanych potencjalni beneficjenci żadne z powyższych Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich, zintegrowanych oraz potencjalnych beneficjentów; realizatorzy projektów partnerskich n=115 b.d.=5; beneficjenci projektów zintegrowanych n=30; potencjalni beneficjenci n=156; pytanie wielokrotnego wyboru odsetki odpowiedzi nie sumują się do 100% Obszarami, w których realizacją projektów w ramach RPO WSL byliby w największym stopniu zainteresowani uczestnicy badania CATI (w odniesieniu do obszaru całego województwa) są: 14,7% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 22 W badaniu CATI uwzględniono obszary tematyczne - działania w ramach priorytetów projektu RPO WSL zgodnie z wersją przyjętą przez Zarząd w dniu r. 64

65 a) Działanie Niska emisja; OZE - działania dotyczące wsparcia efektywności energetycznej i wykorzystywania odnawialnych źródeł energii w celu poprawy jakości powietrza przez odbiorców indywidualnych (likwidacja niskiej emisji poprzez wymianę/ modernizację indywidualnych źródeł ciepła) oraz dotyczące wspierania budowy i przebudowy infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii z odnawialnych źródeł (zgodnie ze zidentyfikowanymi w programach i dokumentach strategicznych potencjałami regionalnymi) b) Działanie Centra społecznościowe - dostosowanie budynków do pełnienia funkcji centrów usług dla społeczności, które staną się miejscem spotkań, zdobywania wiedzy oraz aktywizacji społecznej, zaspokajając tym samym potrzeby lokalnej społeczności, często dotkniętej dysfunkcjami i patologiami społecznymi, c) Stworzenie warunków do powrotu na rynek pracy przez osoby wychowujące dzieci, poprzez zwiększenie dostępności do wysokiej jakości usług opieki nad dziećmi (budowa/przebudowa infrastruktury wychowania przedszkolnego). d) Działanie dziedzictwo kulturowe (zabytki) - wsparcie prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych przy zabytkach nieruchomych (wpisanych do wojewódzkiego rejestru zabytków prowadzonego przez Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków) i w ich otoczeniu oraz zabezpieczenie obiektów dziedzictwa kulturowego (infrastruktury z otoczeniem) na wypadek zagrożeń; działania promocyjne będą elementem uzupełniającym dla projektów polegających na konserwacji, restauracji obiektów zabytkowych, e) Działanie Rewitalizacja - kompleksowe działania mające na celu przywracanie do życia zdegradowanych społecznie, gospodarczo i środowiskowo obszarów, poprzez przywrócenie im starej lub nadanie nowej funkcji; celem działań infrastrukturalnych powinno być wsparcie społeczności zamieszkującej obszar zdegradowany na podstawie LPR. Z kolei obszarami tematycznymi cieszącymi się najmniejszym zainteresowaniem (spośród poddanych ocenie) wśród potencjalnych realizatorów projektów RPO WSL w przyszłej perspektywie finansowej są: a) Działanie Dziedzictwo przyrodnicze (nabrzeża, parki miejskie) - projekty dotyczące rozwoju ośrodków prowadzących działalność w zakresie edukacji ekologicznej i ochrony bioróżnorodności, a także projekty dotyczące ochrony obszarów przybrzeżnych poprzez wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z promocją, a) Działanie Niska emisja w transporcie - przeciwdziałanie zmianom klimatu oraz inwestycje w infrastrukturę i tabor komunikacji publicznej w miastach (z wyłączeniem taboru kolejowego), udogodnienia dla podróży multimodalnych (centra przesiadkowe, parkingi rowerowe, parkingi Park&Ride), ograniczanie i uspokajanie ruchu samochodowego w centrach miast, udogodnienia dla ruchu niezmotoryzowanego (pieszego i rowerowego), b) Działanie Infrastruktura kształcenia zawodowego - działania w zakresie inwestycji w infrastrukturę edukacyjną służącą rozwojowi umiejętności uczniów szkół prowadzących kształcenie zawodowe polegające na budowie, przebudowie, remoncie laboratoriów, sal do praktycznej nauki zawodu, w tym przystosowanie do potrzeb osób niepełnosprawnych. W latach jedną z formuł realizacji działań w ramach RPO WSL będą tzw. Zintegrowane Inwestycje Terytorialne. Instrument ten pozwoli różnym podmiotom realizować w sposób spójny i zintegrowany przedsięwzięcia istotne dla danego obszaru. W ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych dofinansowane będą projekty zakwalifikowane wcześniej na listę projektów zintegrowanych stanowiącą element subregionalnych dokumentów strategicznych. Dofinansowanie przyznawane byłoby tym projektom w trybie pozakonkursowym. Tych uczestników badania, którzy zadeklarowali chęć realizacji projektu w przyszłym okresie programowania w danym obszarze tematycznym poproszono o określenie preferowanej formuły realizacji projektu w trybie konkursowym czy w ramach ZIT. Na poniższym wykresie przedstawiono udział uczestników badania, które wyraziły zainteresowanie realizacją projektu w formule ZIT w przynajmniej jednym obszarze tematycznym. Wykres 38. Udział osób, które wyraziły wolę realizacji projektu w formule ZIT w przynajmniej jednym obszarze RPO WSL na lata % 93,3% 80% 74,2% 60% 51,1% 40% 20% 0% realizatorzy projektów partnerskich beneficjenci projektów zintegrowanych potencjalni beneficjenci Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich, zintegrowanych oraz potencjalnych beneficjentów; realizatorzy projektów partnerskich n=114 b.d.=6; beneficjenci projektów zintegrowanych n=30; potencjalni beneficjenci n=133 Wśród dotychczasowych realizatorów projektów zintegrowanych jest ich najwięcej aż 93,3%. Wśród dotychczasowych realizatorów projektów partnerskich w ramach RPO WSL blisko trzy czwarte wyraża zainteresowanie Zintegrowanymi Inwestycjami Terytorialnymi. W przypadku potencjalnych beneficjentów, czyli dotychczasowych beneficjentów projektów indywidualnych oraz wnioskodawców projektów partnerskich niezakwalifikowanych do dofinansowania w perspektywie finansowej , około połowa z nich jest potencjalnie zainteresowana realizacją projektu w ramach ZIT. 65

66 Dane na temat obszarów tematycznych, które są przez beneficjentów RPO WSL preferowane do realizacji w ramach ZIT przedstawiono na poniższym wykresie. Wykres 39. Deklaracja realizacji projektów w formule ZIT w ramach RPO WSL na lata Ponowne wykorzystanie terenów typu brownfield polegające na kompleksowym uzbrojeniu terenów pod inwestycje (w tym rekultywacja) wraz z ich promocją. 44,4% 72,1% 81,3% 2. Wsparcie efektywności energetycznej i wykorzystywania źródeł odnawialnych w celu poprawy jakości powietrza przez odbiorców indywidualnych oraz dotyczące wspierania budowy i przebudowy infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii odnaw. 44,1% 63,5% 96,3% 3. Przeciwdziałanie zmianom klimatu oraz inwestycje w infrastrukturę i tabor komunikacji publicznej w miastach (z wyłączeniem taboru kolejowego), udogodnienia dla podróży multimodalnych. ograniczanie i uspokajanie ruchu samochodowego w centrach miast. 66,7% 84,6% 87,5% 4. Budowa/rozwój/modernizacja zakładów odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, budowa instalacji do zagospodarowania osadów ściekowych, a także unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest. 76,7% 85,0% 65,2% 5. Wsparcie prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych przy zabytkach nieruchomych (wpisanych donrejestru) i w ich otoczeniu oraz zabezpieczenie obiektów dziedzictwa kulturowego na wypadek zagrożeń wraz działaniami promocyjnymi. 30,4% 62,7% 88,2% 6. Rozwój ośrodków prowadzących działalność w zakresie edukacji ekologicznej i ochrony bioróżnorodności, ochrona obszarów przybrzeżnych poprzez wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z promocją. 35,0% 64,3% 78,6% 7. Rewitalizacja realizowana w szczególności na obszarach miejskich lub o niskiej jakości zagospodarowania przestrzeni publicznych, na obszarach z ponadprzeciętnym poziomem wykluczenia społ., zdegradowanych zarówno przestrzennie i społ. 48,0% 62,5% 87,5% 8. Dostosowanie budynków do pełnienia funkcji centrów usług dla społeczności, które staną się miejscem spotkań, zdobywania wiedzy oraz aktywizacji społecznej. 38,9% 63,8% 81,8% 9. Przywracanie do życia zdegradowanych społecznie, gospodarczo i środowiskowo obszarów, poprzez przywrócenie im starej lub nadanie nowej funkcji. 39,1% 70,6% 77,8% 10. Dostosowanie umiejętności i wiedzy mieszkańców w odniesieniu do potrzeb w zakresie edukacji zawodowej, uwzględniających rzeczywiste potrzeby pracodawców. 46,7% 66,7% 81,0% 11. Inwestycje w infrastrukturę edukacyjną służącą rozwojowi umiejętności uczniów szkół zawodowych polegające na budowie, przebudowie, remoncie laboratoriów, sal do praktycznej nauki zawodu, w tym przystosowanie do potrzeb osób niepełn. 47,8% 67,6% 76,5% 12. Stworzenie warunków do powrotu na rynek pracy przez osoby wychowujące dzieci, poprzez zwiększenie dostępności do wysokiej jakości usług opieki nad dziećmi (budowa/przebudowa infrastruktury wychowania przedszkolnego). realizatorzy projektów partnerskich beneficjenci projektów zintegrowanych potencjalni beneficjenci Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badania CATI realizatorów projektów partnerskich, zintegrowanych oraz potencjalnych beneficjentów; realizatorzy projektów partnerskich: 1. - n=46, 2. - n=77, 3. - n=39, 4. - n=31, 5. - n=53, 6. - n=30, 7. - n=51, 8. - n=71, 9. - n=54, n=43, n=38, n=58; beneficjenci projektów zintegrowanych: 1. - n=16, 2. - n=27, 3. - n=16, 4. - n=20, 5. - n=17, 6. - n=14, 7. - n=16, 8. - n=22, 9. - n=18, n=21, n=17, n=27; potencjalni beneficjenci: 1. - n=27, 2. - n=68, 3. - n=21, 4. - n=23, 5. - n=56, 6. - n=20, 7. - n=50, 8. - n=72, 9. - n=46, n=30, n=23, n=27; pytanie zadawane tylko tym osobom, które wykazały wolę realizacji projektu w ramach danego obszaru; pytanie wielokrotnego wyboru odsetki odpowiedzi nie sumują się do 100% Obszarami tematycznymi preferowanymi przez ponad 50% w każdej 3 kategorii respondentów do realizacji jako ZIT w ramach ścieżki pozakonkursowej są: a) Działanie Niska emisja w transporcie - przeciwdziałanie zmianom klimatu oraz inwestycje w infrastrukturę i tabor komunikacji publicznej w miastach (z wyłączeniem taboru kolejowego), udogodnienia dla podróży multimodalnych (centra przesiadkowe, parkingi rowerowe, parkingi Park&Ride), ograniczanie i uspokajanie ruchu samochodowego w centrach miast, udogodnienia dla ruchu niezmotoryzowanego (pieszego i rowerowego), b) Działanie Azbest; instalacje komunalne - budowa/rozwój/modernizacja zakładów odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, budowa instalacji do zagospodarowania osadów ściekowych, a także kompleksowe unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest, c) działania mające na celu stworzenie warunków do powrotu na rynek pracy przez osoby wychowujące dzieci, poprzez zwiększenie dostępności do wysokiej jakości usług opieki nad dziećmi (budowa/przebudowa infrastruktury wychowania przedszkolnego). Kolejnymi trzema obszarami w rankingu preferencji są: 63,0% 70,2% 88,9% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 66

67 a) Działanie Niska emisja; OZE działania dotyczące wsparcia efektywności energetycznej i wykorzystywania odnawialnych źródeł energii w celu poprawy jakości powietrza przez odbiorców indywidualnych (likwidacja niskiej emisji poprzez wymianę/ modernizację indywidualnych źródeł ciepła) oraz dotyczące wspierania budowy i przebudowy infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii z odnawialnych źródeł (zgodnie ze zidentyfikowanymi w programach i dokumentach strategicznych potencjałami regionalnymi), b) Działanie Organizacje społeczności lokalnych - kompleksowe działania rewitalizacji realizowane w szczególności na obszarach miejskich lub o niskiej jakości zagospodarowania przestrzeni publicznych, na obszarach charakteryzujących się ponadprzeciętnym poziomem wykluczenia społecznego, zdegradowanych zarówno przestrzennie jak i społecznie, w oparciu o LPR, c) Działanie Brownfield JST działania dotyczące ponownego wykorzystania terenów typu brownfield polegające na kompleksowym uzbrojeniu terenów pod inwestycje (w tym rekultywacja) wraz z ich promocją. Warto w tym kontekście zwrócić uwagę na to, jakiego rodzaju obszary tematyczne realizacji projektów w formule ZIT wskazywano w wywiadach pogłębionych z realizatorami projektów, przedstawicielami Liderów Subregionów oraz IZ RPO WSL (w tym przypadku także w ramach zogniskowanego wywiadu grupowego) 23. Generalnie, wskazano na ogólny mechanizm, który powinien kwalifikować dany obszar tematyczny jako objęty ZIT, a który polega na skupieniu się na tych zagadnieniach, w których: problemy wykraczają poza granice (gmin, powiatów) wyznaczone administracyjnie, istnieje możliwość zaoferowania mieszkańcom spójnego katalogu usług przez administrację samorządową, występują trudności związane z kwestiami własnościowymi, które mogą utrudniać lub wręcz uniemożliwiać realizację określonego rodzaju przedsięwzięć. Warunek ten spełniają m.in. takie obszary jak: transport i komunikacja publiczna, ochrona środowiska (także w powiązaniu z energetyką), rewitalizacja, ochrona zdrowia, informatyka i e-administracja, turystyka, przygotowanie terenów inwestycyjnych, ochrona dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, które wskazywano w wywiadach jako właściwe dla realizacji projektów w formule zintegrowanej lub partnerskiej. W związku z tym, to właśnie te obszary w największym stopniu kwalifikują się do uwzględnienia ich w planowaniu zakresu realizacji ZIT. Z drugiej strony, w wywiadach pogłębionych ze wskazanymi na wstępie kategoriami respondentów zwrócono uwagę, że pewne typy projektów w sposób zdecydowany nie odpowiadają specyfice przedsięwzięć w formule ZIT, właśnie ze względu na fakt ich nieadekwatności wobec partnerskiego charakteru projektów. W największym stopniu dotyczy to projektów realizowanych w obszarze przedsiębiorczości. Ewentualny wyjątek mogą tu stanowić przedsięwzięcia klastrowe prowadzone przez przedsiębiorców, ale ze względu na ograniczenia podmiotowe dotyczące realizatorów projektów w ramach ZIT i tak tego rodzaju przedsięwzięcia nie mogłyby być objęte tym trybem wdrażania RPO. W jakościowych wywiadach pogłębionych z przedstawicielami IZ RPO WSL pojawiła się także opinia, że precyzyjne rekomendowanie obszarów tematycznych w ramach których ZIT mają być realizowane jest nieuzasadnione. Formuła programowania i swego rodzaju kaskadowość wymogów i wytycznych (które formułowane są na poziomie wspólnotowym, krajowym i regionalnym) sprawia, że ostatecznie ZIT będą funkcjonować nie w tych obszarach, w których zapotrzebowanie z poziomu subregionów jest na nie największe, ale w tych, które będą stanowić formę kompromisu pomiędzy tymi potrzebami a kierunkami wsparcia preferowanymi (czy wręcz wymaganymi) na szczeblu Komisji Europejskiej, Ministerstwa Rozwoju Regionalnego oraz IZ RPO WSL. Innymi słowy, choć jest w ramach pracy nad ZIT stosowane podejście partycypacyjne, to natrafia ono na ograniczenia wynikające ze strategicznych kierunków wsparcia, w które poszczególne subregiony muszą się wkomponować ze swoimi priorytetowymi przedsięwzięciami. Preferencje realizatorów projektów są w niewielkim stopniu zróżnicowane pod względem subregionu. Respondenci badania CATI z niemal wszystkich subregionów najczęściej wyrażali chęć realizacji projektów w formule ZIT w stosunku do planowanych przedsięwzięć z obszaru Wsparcie efektywności energetycznej i wykorzystywania źródeł odnawialnych w celu poprawy jakości powietrza przez odbiorców indywidualnych oraz dotyczące wspierania budowy i przebudowy infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii odnawialnej, wyjątkiem w tej kwestii jest Subregion Północny, gdzie relatywnie niewielka część uczestników badania wskazywała na ten obszar tematyczny 35,7% Relatywnie wysoka skłonność do realizacji projektów w formule ZIT występuje również w obszarze Dostosowanie budynków do pełnienia funkcji centrów usług dla społeczności, które staną się miejscem spotkań, zdobywania wiedzy oraz aktywizacji społecznej., wyjątkiem w tej kwestii jest Subregion Centralny, gdzie skłonność do realizacji projektów formule ZIT jest nieco niższa. Natomiast niemal na niemal całym obszarze województwa występuje relatywnie niska skłonność do realizacji w formule ZIT projektów z obszaru Rozwój ośrodków prowadzących działalność w zakresie edukacji ekologicznej i ochrony bioróżnorodności, ochrona obszarów przybrzeżnych poprzez wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z promocją., w ramach tej kwestii wyróżnia się subregion, gdzie analizowana skłonność jest relatywnie wysoka. Zestawienie prezentujące szczegółowe dane w analizowanej kwestii przedstawiono w formie tabeli znajdującej się w aneksie. Podsumowując wyniki analizy zawartej w niniejszym podrozdziale, a także integrując analizowane powyżej dane ilościowe i jakościowe zauważyć należy, iż wyłaniają się następujące główne obszary, w przypadku których objęcie ich formułą ZIT byłoby najbardziej uzasadnione. Są to: transport (z uwzględnieniem rozwiązań w zakresie transportu niskoemisyjnego), ochrona środowiska (z uwzględnieniem rozwiązań w zakresie zagospodarowywania odpadów komunalnych), energetyka (z uwzględnieniem rozwiązań w zakresie OZE) oraz działania o charakterze rewitalizacyjnym (w tym z uwzględnieniem interwencji w obszarze społecznym na terenach rewitalizowanych) i adaptującym grunty zdegradowane pod tereny inwestycyjne. 23 Przy czym podkreślić należy, że w przeciwieństwie do wywiadów ilościowych, w badaniu jakościowym pytano respondentów nie o preferowane przez nich obszary tematyczne, ale te, które generalnie winny być wspierane w ramach ZIT. 67

68 6.2.2 Potencjalny wpływ projektów partnerskich i zintegrowanych na rozwój subregionów Poniżej wskazano obszary tematyczne, w jakich projekty partnerskie/ zintegrowane mogą przyczynić się do rozwoju poszczególnych subregionów w województwie śląskim. Podano także przykładowe typy projektów, które będą bardziej skuteczne/ efektywne jako realizowane w formule partnerstwa/ w ramach podejścia zintegrowanego niż samodzielnie. W ramach niniejszej części raportu - biorąc pod uwagę listę czynników obrazujących miarę rozwoju poszczególnych subregionów w województwie śląskim - określono także najbardziej adekwatne ścieżki realizacji projektów dla danego obszaru tematycznego. W celu identyfikacji specjalizacji terytorialnej poszczególnych subregionów i ich uwarunkowań społeczno gospodarczych przeprowadzono analizę danych statystycznych. Analizowane dane pochodzą z Banku Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego (za ostatni dostępny roku tj lub 2011), Ogólnodostępnej Platformy Informacji Tereny Poprzemysłowe (w ramach Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej) oraz następujących publikacji: Diagnoza Systemu Transportu Województwa Śląskiego, Plan gospodarki odpadami dla województwa śląskiego 2014, Program usuwania azbestu z terenu województwa śląskiego do roku Przeprowadzona analiza służyła wskazaniu typów projektów, czyli obszarów tematycznych, w których projekty partnerskie/ zintegrowane mogą przyczynić się do rozwoju poszczególnych subregionów w województwie śląskim. Wykaz wskaźników wykorzystanych w analizie przedstawiono w części raportu poświęconej metodologii badania, natomiast wartości poszczególnych wskaźników dla każdego z subregionów wraz ze wskazaniem źródła danych zagregowano w tabeli umieszczonej w aneksie do niniejszego raportu. Pełne nazwy działań/poddziałań oraz typów projektów umieszczonych na schematach umieszczono w aneksie. Subregion centralny Specyfika subregionu centralnego polega przede wszystkim na występującym na jego terenie zjawisku konurbacji. Subregion centralny jest skupiskiem 19 położonych blisko siebie miast, których współpraca polega na uzupełnianiu się, a nie na dominacji jednego spośród nich. W subregionie centralnym odnotowano największy spośród wszystkich subregionów udział odpadów poddanych odzyskowi w ilości odpadów wytworzonych w ciągu roku 5,3% oraz największy udział odpadów składowanych w ilości odpadów wytworzonych w ciągu roku. Również wielkość oczyszczalni komunalnych oraz ilość oczyszczalni ścieków jest na omawianym obszarze dominująca. Ponadto, w subregionie centralnym największy odsetek mieszkańców porównując z pozostałymi subregionami - jest objętych selektywnym odbieraniem odpadów oraz prawie równie duży odsetek mieszkańców objętych jest zorganizowanym odbieraniem odpadów zmieszanych. Jednocześnie jednak, w subregionie odnotowano bardzo wysoki wskaźnik występowania płyt azbestowocementowych. Powyższe dane wskazują na przeciętne potrzeby subregionu w zakresie gospodarki odpadami. Jeśli chodzi o obszar związany z OZE, to subregion centralny cechuje największa ilość energii produkowanej ze źródeł odnawialnych w przeliczeniu na 1000 mieszkańców, przy jednoczesnych nakładach na środki trwałe służące ochronie środowiska na poziomie 3,5 zł/przedsiębiorstwo. Specyfiką subregionu centralnego jest duży obszar terenów poprzemysłowych i zdegradowanych, co wskazuje na potrzebę działań w dziedzinie brownfieldu. Jednocześnie, działania związane z ochroną różnorodności biologicznej, są na tym obszarze w porównaniu z pozostałymi subregionami województwa śląskiego - podejmowane najczęściej. W roku 2012 w subregionie centralnym nasadzono ponad 19 tys. drzew na ha oraz ponad 42,5 tys. krzewów na ha. Najsłabiej pod tym względem wypada subregion południowy, gdzie zasadzono tylko 910 drzew i 2715 krzewów na 1 ha. Charakterystyczna dla subregionu centralnego jest także największa powierzchnia parków spacerowo wypoczynkowych, terenów zieleni osiedlowej w przeliczeniu na 1000 ha oraz ilość żywopłotów (w m/1000ha) oraz najmniejsza ilość obszarów prawnie chronionych. Subregion centralny w porównaniu z pozostałymi obszarami województwa cechuje wysoki poziom rozwoju niskoemisyjnego transportu miejskiego, o czym świadczy największa ilość autobusów i tramwajów przypadających na 1000 mieszkańców oraz najwięcej ścieżek rowerowych aż 4861,9 km2 na 10 tys. ludności. Należy jednak podkreślić, że w subregionie odnotowano jednoczenie największą ilość samochodów osobowych przypadających na 1000 osób, co wskazuje na duże potrzeby w zakresie tworzenia parkingów typu Park&Ride. Mocną stroną omawianego subregionu jest aspekt związany z obszarem rynku pracy, na co wskazuje największa ilość ofert pracy w ilości 35 ofert na 1000 zarejestrowanych bezrobotnych. Dla porównania, w subregionie północnym na 1000 bezrobotnych osób przypadają 2,5 oferty pracy. Relatywnie niska jest również stopa bezrobocia (na poziomie średniej wojewódzkiej). Natomiast gorsza, wszystkich porównując z pozostałymi subregionami, jest sytuacja subregionu centralnego w obszarze przedsiębiorczości (samozatrudnienia) - ilość osób prowadzących własną działalność gospodarczą (w przeliczeniu na 1000 mieszkańców oraz na 100 osób w wieku produkcyjnym) plasuje subregion na 3-ciej pozycji w województwie. Subregion centralny cechuje także dobra sytuacja w zakresie kształcenia ustawicznego. Wskazuje na to największa na tym obszarze, w stosunku do pozostałych rejonów województwa śląskiego, ilość placówek tj. centrum kształcenia praktycznego, ośrodek dokształcania i doskonalenia zawodowego, centrum kształcenia ustawicznego, niepubliczna placówka kształcenia ustawicznego i praktycznego w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców oraz liczba pobierających naukę w zasadniczych szkołach zawodowych dla dorosłych, szkołach policealnych dla dorosłych i technikach (łącznie z technikami uzupełniającymi, liceami profilowanymi) dla dorosłych na 10 tys. ludności. W subregionie jest mało szkół zawodowych w przeliczeniu na 100 uczniów, ale należy zwrócić uwagę, że szkoły te są bardzo dobrze w porównaniu z pozostałym obszarem województwa wyposażone w sprzęt komputerowy, co wskazuje na relatywnie niewielkie potrzeby związane z infrastrukturą kształcenia zawodowego, w porównaniu z pozostałymi subregionami. 68

69 Warty odnotowania jest fakt, iż w obszarze infrastruktury wychowania przedszkolnego sytuacja subregionu centralnego w porównaniu z pozostałym obszarem województwa - przedstawia się niekorzystnie, na co wskazuje mała liczba przedszkoli i miejsc w przedszkolach (na 1000 dzieci). W zakresie potencjału społeczności lokalnych mierzonego przeciętnymi miesięcznym wynagrodzeniem oraz stopą bezrobocia rejestrowanego, sytuacja subregionu centralnego jest relatywnie dobra (subregion zajmuje 2 pozycję w rankingu po subregionie zachodnim). W odniesieniu do stopnia rozwoju usług społecznych oraz rozwoju infrastruktury społecznej, których wskaźnikiem są: stopa bezrobocia rejestrowanego (11,8), udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym, osoby w gospodarstwach domowych korzystające z pomocy społecznej, ilość łóżek w szpitalach przypadająca na 10 tys. ludności, publiczne przychodnie na 10 tys. ludności, korzystanie z zasiłków rodzinnych czy ilość mieszkań socjalnych na 10 tys. mieszkań, na co wskazują dane dotyczące ilości mieszkań socjalnych (34,7 na 1000 mieszkań) oraz publicznych przychodni (0,5 na 10 tys. mieszkańców) subregion plasuje się na przeciętnej pozycji. Jeśli chodzi o dane wskazujące na potrzebę podejmowania na terenie subregionu centralnego działań z zakresu rewitalizacji obszarów zdegradowanych tj. osoby w gospodarstwach domowych korzystające z pomocy społecznej (56,7 w przeliczeniu na 1000 mieszkańców) czy stopa bezrobocia rejestrowanego (11,8), to potwierdzają one istnienie raczej dużych potrzeb w tym obszarze (subregion plasuje się na drugiej pozycji od końca). W związku z powyższym na terenie subregionu centralnego szczególnie zasadne jest realizowanie Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w obszarach tematycznych objętych Poddziałaniami: Kompleksowe uzbrojenie terenów inwestycyjnych (typy projektów: uporządkowanie i przygotowanie terenów inwestycyjnych typu brownfield (w tym kompleksowe uzbrojenie terenu) w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych wraz z promocją terenów), Promocja samozatrudnienia projekty konkursowe (typy projektów: a) Wsparcie dla osób zamierzających rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej, poprzez zastosowanie m.in. następujących instrumentów: doradztwo (indywidualne i grupowe), coaching, szkolenia umożliwiające uzyskanie wiedzy i umiejętności niezbędnych do podjęcia i prowadzenia działalności gospodarczej, przyznanie dotacji w wysokości do 50 tys. zł na rozpoczęcie działalności gospodarczej, wsparcie pomostowe, którego długość i wysokość uzależniona jest od liczby utworzonych i utrzymanych miejsc pracy; b) Wsparcie przedsiębiorczości akademickiej, w tym w formie innowacyjnej przedsiębiorczości akademickiej, poprzez zastosowanie m.in. następujących instrumentów: przyznanie dotacji w wysokości do 70 tys. zł na rozpoczęcie działalności gospodarczej, w tym uzyskiwanie ochrony własności intelektualnej i przemysłowej, doradztwo (indywidualne i grupowe), coaching, szkolenia umożliwiające uzyskanie wiedzy i umiejętności niezbędnych do podjęcia i prowadzenia działalności gospodarczej dla osób rozpoczynających działalność, kursy i szkolenia w zakresie tworzenia nowoczesnych modeli biznesowych budowy i rozwoju firm, wsparcie pomostowe, którego długość i wysokość uzależniona jest od liczby utworzonych i utrzymanych miejsc pracy; c) Wsparcie firm w początkowym okresie działalności, poprzez zastosowanie następujących instrumentów: mentoring, przyznanie dotacji na spłatę pożyczki, poradnictwo w zakresie prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej m.in. poprzez porady prawne, podatkowe, marketingowe); Działaniami 12.1 Infrastruktura wychowania przedszkolnego (typy projektów: a) Budowa, przebudowa infrastruktury wychowania przedszkolnego wraz z niezbędnym wyposażeniem odnoszącym się do zakresu infrastrukturalnego projektu) oraz Rewitalizacja obszarów zdegradowanych (typy projektów: a) Przebudowa i remont obiektów poprzemysłowych/ powojskowych/popegeerowskich/ pokolejowych wraz z zagospodarowaniem przyległego otoczenia, przyczyniające się do likwidacji istotnych problemów gospodarczych lub społecznych na obszarze rewitalizowanym wynikającym z Lokalnego Programu Rewitalizacji, b) Zagospodarowywanie przestrzeni miejskich, w tym przebudowa i remont obiektów wraz z zagospodarowaniem przyległego otoczenia, przyczyniające się do likwidacji istotnych problemów gospodarczych lub społecznych na obszarze rewitalizowanym wynikającym z Lokalnego Programu Rewitalizacji, c) Remont zdegradowanych budynków wraz z zagospodarowaniem przyległego otoczenia, przyczyniające się do likwidacji istotnych problemów gospodarczych lub społecznych na obszarze rewitalizowanym wynikającym z Lokalnego Programu Rewitalizacji, d) Zakup wyposażenia niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania Centrów Usług Społecznych) i Działaniem 5.2 Gospodarka odpadami (typy projektów: a) kompleksowe unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest, b) zlikwidowanie zagrożenia ekologicznego generowanego przez tereny poprzemysłowe) oraz Działaniem 4.2 Niskoemisyjny transport miejski (typy projektów: budowa, przebudowa liniowej i punktowej infrastruktury transportu zbiorowego (np. zintegrowane węzły przesiadkowe, drogi rowerowe, parkingi Park&Ride i Park&Bike). 69

70 Schemat 1. Obszary tematyczne (Działania), w jakich projekty partnerskie/ zintegrowane mogą przyczynić się do rozwoju subregionu centralnego i rekomendowane typy projektów Subregion południowy Analiza danych statystycznych dotyczących subregionu południowego wykazała, iż mocną jego stroną w porównaniu z pozostałymi subregionami województwa śląskiego jest obszar związany z gospodarką odpadami. Wskazuje na to wielkość oczyszczalni komunalnych wyrażona w RLM (równa wielkości w subregionie centralnym). Udział odpadów składowanych w ilości odpadów wytworzonych w ciągu roku wynosi 0,1% (najmniej spośród wszystkich obszarów), a ścieki przemysłowe i komunalne oczyszczane w % ścieków wymaganych oczyszczenia stanowią aż 93% (najwięcej spośród wszystkich subregionów). Relatywnie dużo mieszkańców jest także objętych selektywnym odbieranie odpadów (2-ga pozycja w województwie). Subregion południowy cechuje także wysoki poziom przedsiębiorczości, na co wskazuje największa spośród wszystkich subregionów ilość osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą przypadająca na 1000 mieszkańców i na 100 osób w wieku produkcyjnym. W zakresie obszaru związanego z poprawą zdolności do zatrudnienia osób pozostających bez pracy sytuacja subregionu południowego jest przeciętna - stopa bezrobocia rejestrowanego wynosi 10,5 i bliższa jest wartości najniższej odnotowanej w subregionie zachodnim (9,7%), ale jednocześnie w subregionie relatywnie mało w porównaniu z pozostałym obszarem województwa - jest zgłaszanych ofert pracy w przeliczeniu na 1000 bezrobotnych (11,1). Do rozwoju omawianego subregionu przyczynić się mogą działania związane z kształceniem ustawicznym. Wskazuje na to najmniejsza na tym obszarze, w stosunku do pozostałych rejonów województwa śląskiego, ilość placówek tj. centrum kształcenia praktycznego, ośrodek dokształcania i doskonalenia zawodowego, centrum kształcenia ustawicznego, niepubliczna placówka kształcenia ustawicznego i praktycznego w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców oraz liczba pobierających naukę w zasadniczych szkołach zawodowych dla dorosłych, szkołach policealnych dla dorosłych i technikach (łącznie z technikami uzupełniającymi, liceami profilowanymi) dla dorosłych na 10 tys. ludności. Jednocześnie, subregion cechuje się relatywnie dobrą sytuacją w obszarze infrastruktury kształcenia zawodowego, na co wskazuje stopień wyposażenia w komputery w szkołach zawodowych i technikach oraz ilość szkół zawodowych przypadająca na 1000 uczniów. Warto także zwrócić uwagę na fakt, iż na omawianym obszarze znajduje się najwięcej przedszkoli (11/1000 dzieci), dużo miejsc w przedszkolach (932,8 na 1000 dzieci), co świadczy o dobrej sytuacji w subregionie w odniesieniu do infrastruktury wychowania przedszkolnego. Obszarami deficytowymi w rozwoju subregionu południowego są obszary związane z: OZE, na co wskazują najniższe w porównaniu z pozostałymi subregionami - nakłady na środki trwałe służące ochronie środowiska oraz relatywnie mała wielkość produkcji energii ze źródeł odnawialnych w przeliczeniu na 1000 mieszkańców oraz niskoemisyjnym transportem miejskim. W tym subregionie przypada najmniej ścieżek rowerowych w m2 na 10 tys. km2 oraz w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców w porównaniu z pozostałym obszarem województwa przy jednoczesnej dużej liczbie samochodów osobowych przypadających na 1000 osób (2 70

71 lokata w województwie po subregionie centralnym) i mała ilość autobusów i tramwajów w przeliczeniu na 1000 mieszkańców (3 pozycja w województwie). Uwagi także wymaga obszar związany z ochroną różnorodności biologicznej. Na terenie subregionu zasadzono w 2012 roku najmniej w porównaniu z pozostałymi subregionami - drzew (910/ha) oraz krzewów (2715/ha), przy jednoczesnych ubytkach w drzewach wynoszących 1537 sztuk/ha. Znajduje się na nim relatywnie mało parków spacerowo-wypoczynkowych, zieleńców, zarówno biorąc pod uwagę liczbę obiektów, jak i ich powierzchnię w przeliczeniu na 10 tys. ha, jak również mała powierzchnia terenów zieleni osiedlowej i żywopłotów, co plasuje subregion południowy na drugiej pozycja od końca (po subregionie północnym). Jest to m.in. wynikiem położenia fizycznogeograficznego subregionu, który leży w części na obszarach górskich, gdzie dominują naturalne formy krajobrazu- subregion południowy jest obszarem w województwie o relatywnie największej powierzchni obszarów chronionych i lasów. Jeśli chodzi o obszar związany z rozwojem usług społecznych, dane statystyczne wskazują na przeciętną i dobrą sytuację subregionu południowego. Cechuje go relatywnie niska stopa bezrobocia czy niewysoki udział ilości osób korzystających z pomocy społecznej oraz relatywnie duża ilość łóżek w szpitalach i przeciętna ilość przychodni przypadających na 10 tys. mieszkańców. W przypadku obszaru związanego z potencjałem społeczności lokalnych, mierzonego stopa bezrobocia i wielkością przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń, sytuacja subregionu południowego jest przeciętna. Nieco gorzej przedstawia się sytuacja subregionu, jeśli chodzi o rozwój infrastruktury społecznej. Ilość mieszkań socjalnych (w przeliczeniu na 1000 mieszkań) jest jedna z najniższych w województwie (po subregionie północnym). Mając na uwadze powyższe, do rozwoju subregionu południowego, szczególnie przyczynić się może realizacja ZIT w Działaniach: 4.1 Efektywność energetyczna i odnawialne źródła energii (typy projektów: a) Budowa i przebudowa infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych; b) Likwidacja niskiej emisji poprzez wymianę/ modernizację indywidualnych źródeł ciepła lub podłączanie budynków do sieciowych nośników ciepła; c) Termomodernizacja w budynkach użyteczności publicznej, wielorodzinnych budynkach mieszkalnych i/lub instalacje OZE w modernizowanych energetycznie budynkach; d) Montaż/instalacja efektywnego energetycznie oświetlenia w gminach lub obiektach użyteczności publicznej; e) Poprawa efektywności produkcji energii poprzez wykorzystanie źródeł kogeneracyjnych), 4.2 Niskoemisyjny transport miejski (typy projektów: a) Budowa, przebudowa liniowej i punktowej infrastruktury transportu zbiorowego (np. zintegrowane węzły przesiadkowe, drogi rowerowe, parkingi Park&Ride i Park&Bike) b) Zakup taboru autobusowego na potrzeby transportu publicznego), 5.3 Ochrona różnorodności biologicznej (typy projektów: a) Budowa, modernizacja i doposażenie ośrodków prowadzących działalność w zakresie edukacji ekologicznej lub ochrony bioróżnorodności wraz z prowadzeniem kampanii informacyjno-edukacyjnych, b) Ochrona obszarów nadwodnych poprzez wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z prowadzeniem kampanii informacyjno-edukacyjnych, c) Budowa i modernizacja niezbędnej infrastruktury związanej z ochroną, przywróceniem właściwego stanu siedlisk przyrodniczych i gatunków (również na terenach chronionych wraz z prowadzeniem kampanii informacyjno edukacyjnych)) i Poddziałanie kształcenie ustawiczne (typy projektów: a) kwalifikacyjne kursy zawodowe dla osób dorosłych, zainteresowanych zdobyciem nowej kwalifikacji lub szkolenia przygotowujące do egzaminu sprawdzającego lub czeladniczego; b) szkolenia i kursy skierowane do osób dorosłych, które z własnej inicjatywy są zainteresowane nabyciem, uzupełnieniem lub podwyższeniem umiejętności i kompetencji, w szczególności w obszarach umiejętności ICT lub znajomości języków obcych; c) programy formalnej oceny i potwierdzania umiejętności/wiedzy uzyskanych w sposób pozaformalny i nieformalny, prowadzące do podniesienia poziomu wykształcenia ogólnego lub/i nabycia kwalifikacji zawodowych; d) kształcenie w formach szkolnych osób dorosłych, z własnej inicjatywy zainteresowanych zdobyciem, uzupełnieniem lub podwyższeniem wykształcenia ogólnego lub wykształcenia ogólnego i kwalifikacji zawodowych; e) programy wsparcia szkół dla dorosłych, placówek kształcenia ustawicznego, placówek kształcenia praktycznego, ośrodków dokształcania i doskonalenia zawodowego; f) usługi doradcze/brokering edukacyjny dla osób dorosłych, które z własnej inicjatywy są zainteresowane uzyskaniem pomocy w zakresie diagnozy potrzeb oraz wyboru i znalezienia odpowiedniej oferty edukacyjno szkoleniowej) oraz Działanie 10.2 Rozwój infrastruktury społecznej (rozwój mieszkalnictwa socjalnego, wspomaganego i chronionego) (typy projektów: Przebudowa lub remont zdegradowanych budynków w celu adaptacji ich na mieszkania socjalne, wspomagane i chronione). 71

72 Schemat 2. Obszary tematyczne (Działania), w jakich projekty partnerskie/ zintegrowane mogą przyczynić się do rozwoju subregionu południowego i rekomendowane typy projektów Subregion północny Analiza danych statystycznych dotyczących subregionu północnego wykazała, iż jest to teren najmniej rozwinięty w porównaniu z pozostałym subregionami w obszarze usług społecznych. Na sytuację tę wskazuje największa spośród wszystkich subregionów stopa bezrobocia rejestrowanego, największy udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym, największa ilość osób w gospodarstwach domowych korzystających z pomocy społecznej (na 1000 mieszkańców) oraz największy udział dzieci w wieku do lat 17, na które rodzice otrzymują zasiłek rodzinny w ogólnej liczbie dzieci w tym wieku, jak również najmniejsza ilość łóżek w szpitalach ogólnych i publicznych przychodni na 10 tys. ludności. Najmniejsza ilość mieszkań socjalnych przypadająca na 1000 mieszkań wskazuje również na duże potrzeby subregionu w zakresie rozwoju infrastruktury społecznej. Specyfiką subregionu północnego jest stosunkowo niski odsetek terenów poprzemysłowych i zdegradowanych przyrodniczo. Jednocześnie, dane wskaźnikowe wskazują na umiarkowane potrzeby w obszarze niskoemisyjnego transportu miejskiego. Z jednej strony, w subregionie północnym odnotowano najmniejszą ilość ścieżek rowerowych spośród wszystkich subregionów 187,3 km2 na 10 tys. ludności, z drugiej - najmniejszą ilość samochodów osobowych przypadających na 1000 osób i relatywie dużą ilość autobusów przypadającą na 1000 mieszkańców. Uwzględniając atrakcyjność krajobrazową subregionu, zasadne jest podejmowanie działań w obszarze związanym z ochroną różnorodności biologicznej. Na terenie subregionu zasadzono w 2012 roku 2535 drzew/ha. Znajduje się na nim najmniej w porównaniu z pozostałymi subregionami województwa - parków spacerowo-wypoczynkowych, zieleńców, zarówno biorąc pod uwagę liczbę obiektów, jak i ich powierzchnię w przeliczeniu na 10 tys. ha, jak również mała powierzchnia terenów zieleni osiedlowej i żywopłotów. Podobnie, jak w przypadku podregionu południowego jest to m.in. wynikiem położenia fizycznogeograficznego subregionu, w którym dominują naturalne formy krajobrazu. Wsparcia w przypadku subregionu północnego - wymaga także obszar związany z OZE oraz gospodarką wodno-ściekową. Ilość ścieków oczyszczanych w % ścieków wymagających oczyszczenia oraz w przeliczeniu na 100 km2 oraz długość sieci odprowadzającej ścieki oddanej w latach w km na 1000 mieszkańców oraz udział ludności korzystającej z oczyszczalni ścieków w ludności ogółem jest jednym z mniejszych w całym województwie. Produkcja energii ze źródeł odnawialnych w subregionie jest najmniejsza w całym regionie. Jeśli chodzi o obszar gospodarki odpadami, subregion znajduje się w przeciętnej sytuacji. Mała jest wielkość oczyszczalni mierzona w RLM (1,0), ale jednocześnie udział odpadów składowanych w ilości odpadów wytworzonych jest w subregionie północnym jedną z mniejszych w skali całego województwa (0,7). Najmniejsza jest również ilość odpadów wytworzonych na 1 km2. Jednocześnie, mała ilość mieszkańców jest objęta zorganizowanym odbieraniem odpadów zmieszanych i selektywnym odbieraniem odpadów. Obszarem, w którym sytuacja subregionu północnego przedstawia się najmniej korzystnie, jest obszar dotyczący rynku pracy oraz potencjału społeczności lokalnej. Stopa bezrobocia rejestrowanego w subregionie jest największa w całym województwie i wynosi 15,9%. Najmniejsza jest też ilość ofert pracy przypadająca na 1000 bezrobotnych (2,5). Udział bezrobotnych zarejestrowanych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym, jest w tym subregionie najwyższy. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w relacji do 72

73 średniej krajowej wynosi tylko 83,5%, co także jest najmniejszą wartością w województwie śląskim. Ilość osób w gospodarstwach domowych korzystających z pomocy społecznej jest największa, natomiast ilość mieszkań socjalnych (na 1000 mieszkań) najmniejsza wśród wszystkich subregionów, co świadczy o tym, że działań prorozwojowych wymaga także infrastruktura społeczna w subregionie. Duże są także potrzeby w zakresie rewitalizacji. Jednocześnie jednak, subregion ten posiada relatywnie dobrze rozwiniętą sieć przychodni publicznych, ale dysponuje najmniejszą ilością łóżek w szpitalach w przeliczeniu na 10 tys. ludności. Co się tyczy obszaru kształcenia ustawicznego ilość placówek tj. centrum kształcenia praktycznego, ośrodek dokształcania i doskonalenia zawodowego, centrum kształcenia ustawicznego, niepubliczna placówka kształcenia ustawicznego i praktycznego w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców jest w skali województwa najmniejsza, ale jednocześnie liczba pobierających naukę w zasadniczych szkołach zawodowych dla dorosłych, szkołach policealnych dla dorosłych i technikach (łącznie z technikami uzupełniającymi, liceami profilowanymi) dla dorosłych na 10 tys. ludności jest wysoka. Jednocześnie, subregion cechuje się przeciętną sytuacją w obszarze infrastruktury kształcenia zawodowego, na co wskazuje stopień wyposażenia w komputery w szkołach zawodowych i technikach oraz ilość szkół zawodowych przypadająca na 1000 uczniów oraz ilość szkół zawodowych. Warto także zwrócić uwagę na fakt, iż na omawianym obszarze znajduje się najwięcej przedszkoli (11/1000 dzieci), dużo miejsc w przedszkolach (932,8 na 1000 dzieci), co świadczy o dobrej sytuacji w subregionie w odniesieniu do infrastruktury wychowania przedszkolnego. W obszarze infrastruktury wychowania przedszkolnego sytuacja subregionu północnego w porównaniu z pozostałym obszarem województwa - przedstawia się umiarkowanie korzystnie, na co wskazuje liczba przedszkoli i miejsc w przedszkolach (odpowiednio: 9,6 i 826,2 na 1000 dzieci) oraz odsetek dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym (74,4), co plasuje subregion na 2 miejscu w skali województwa. Podobna sytuacja dotyczy obszaru przedsiębiorczości liczba osób prowadzących działalność gospodarczą w przeliczeniu na 1000 mieszkańców i 100 osób w wieku produkcyjnym plasuje subregion na 2 i 3 pozycji w regionie. W związku z powyższym, zasadne jest realizowanie w subregionie północnym Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w ramach następujących działań: Poddziałanie Poprawa zdolności do zatrudnienia u osób pozostających bez pracy (typy projektów: a) Realizacja kompleksowych programów aktywizacji zawodowej, obejmujących m.in.: poradnictwo zawodowe, identyfikację potrzeb osób pozostających bez zatrudnienia, (np. IPD), wsparcie psychologiczno-doradcze osób wchodzących, powracających na rynek pracy i na początkowym etapie zatrudnienia (w tym mentoring), pośrednictwo pracy, staże (minimum 6 miesięcy)/praktyki zawodowe, szkolenia prowadzące do podniesienia, uzupełnienia lub zmiany kwalifikacji zawodowych, organizację warsztatów oraz szkoleń z zakresu technik aktywnego poszukiwania pracy oraz nabywania kompetencji kluczowych, dofinansowanie przejazdów z miejsca zamieszkania do miejsca pracy, inne formy wsparcia, zdiagnozowane na podstawie analizy potrzeb; b) Wsparcie pracodawców planujących stworzenie dodatkowych miejsc pracy, poprzez m.in. wyposażenie i doposażenie stanowiska pracy, subsydiowane zatrudnienie, inicjowanie spotkań pracodawców z potencjalnymi pracownikami), Poddziałanie Wzmacnianie potencjału społeczności lokalnych w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych, Działanie 10.3 Rewitalizacja obszarów zdegradowanych (typy projektów: a) Przebudowa i remont obiektów poprzemysłowych/ powojskowych/popegeerowskich/ pokolejowych wraz z zagospodarowaniem przyległego otoczenia, przyczyniające się do likwidacji istotnych problemów gospodarczych lub społecznych na obszarze rewitalizowanym wynikającym z Lokalnego Programu Rewitalizacji, b) Zagospodarowywanie przestrzeni miejskich, w tym przebudowa i remont obiektów wraz z zagospodarowaniem przyległego otoczenia, przyczyniające się do likwidacji istotnych problemów gospodarczych lub społecznych na obszarze rewitalizowanym wynikającym z Lokalnego Programu Rewitalizacji, c) Remont zdegradowanych budynków wraz z zagospodarowaniem przyległego otoczenia, przyczyniające się do likwidacji istotnych problemów gospodarczych lub społecznych na obszarze rewitalizowanym wynikającym z Lokalnego Programu Rewitalizacji, d) Zakup wyposażenia niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania Centrów Usług Społecznych) oraz Działanie 10.2 Rozwój infrastruktury społecznej (rozwój mieszkalnictwa socjalnego, wspomaganego i chronionego) (typy projektów: Przebudowa lub remont zdegradowanych budynków w celu adaptacji ich na mieszkania socjalne, wspomagane i chronione). Do rozwoju subregionu przyczynić mogą się także działania: 5.1 Gospodarka wodno-ściekowa (typy projektów: a) Budowa i modernizacja sieci kanalizacyjnych dla ścieków komunalnych oraz budowa sieci kanalizacji deszczowej; b) Budowa i modernizacja oczyszczalni ścieków komunalnych; c) Budowa i modernizacja systemów zaopatrzenia w wodę), 5.3 Ochrona różnorodności biologicznej (typy projektów: a) Budowa, modernizacja i doposażenie ośrodków prowadzących działalność w zakresie edukacji ekologicznej lub ochrony bioróżnorodności wraz z prowadzeniem kampanii informacyjno-edukacyjnych, b) Ochrona obszarów nadwodnych poprzez wykorzystanie lokalnych zasobów przyrodniczych wraz z prowadzeniem kampanii informacyjno-edukacyjnych, c) Budowa i modernizacja niezbędnej infrastruktury związanej z ochroną, przywróceniem właściwego stanu siedlisk przyrodniczych i gatunków (również na terenach chronionych wraz z prowadzeniem kampanii informacyjno edukacyjnych)) oraz Działanie 4.1. Efektywność energetyczna i odnawialne źródła energii (typy projektów: a) Budowa i przebudowa infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych; b) Likwidacja niskiej emisji poprzez wymianę/ modernizację indywidualnych źródeł ciepła lub podłączanie budynków do sieciowych nośników ciepła; c) Termomodernizacja w budynkach użyteczności publicznej, wielorodzinnych budynkach mieszkalnych i/lub instalacje OZE w modernizowanych energetycznie budynkach; d) Montaż/instalacja efektywnego energetycznie oświetlenia w gminach lub obiektach użyteczności publicznej; e) Poprawa efektywności produkcji energii poprzez wykorzystanie źródeł kogeneracyjnych). 73

74 Schemat 3. Obszary tematyczne (Działania), w jakich projekty partnerskie/ zintegrowane mogą przyczynić się do rozwoju subregionu północnego i rekomendowane typy projektów Subregion zachodni Subregion zachodni charakteryzuje bardzo dobra w porównaniu z pozostałą częścią województwa sytuacja na lokalnym rynku pracy. W roku 2012 odnotowano w nim się najniższą spośród wszystkich subregionów województwa śląskiego stopę bezrobocia rejestrowanego 9,7% oraz relatywne dużą liczbę ofert pracy w przeliczeniu na 1000 bezrobotnych. Jednocześnie jednak, w subregionie zdiagnozowano bardzo niski stopień przedsiębiorczości, na co wskazuje najmniejsza w skali całego regionu liczba osób prowadzących działalność gospodarczą w przeliczeniu na 1000 mieszkańców (58,7) i 100 osób w wieku produkcyjnym (9,3). Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w relacji do średniej krajowej, które w subregionie zachodnim 111,6% - najwięcej spośród wszystkich subregionów oraz niska stopa bezrobocia wskazuje na duży potencjał społeczności lokalnych. Istotną cechą subregionu zachodniego jest fakt, iż rozwój usług społecznych wymaga przed wszystkim położenia nacisku na kwestie zwiększenia dostępności służby zdrowia (subregion cechuje mała ilość publicznych przychodni i łóżek w szpitalach przypadająca na 10 tys. ludności). Najmniejsza spośród wszystkich subregionów województwa śląskiego ilość osób korzystających z pomocy społecznej (37,1 na 1000 mieszkańców), zasiłków rodzinnych oraz niska stopa bezrobocia (9,7) wskazują także na niewielkie potrzeby subregionu w obszarze rewitalizacji. Do mocnych stron subregionu zachodniego zaliczyć można również obszar związany z efektywnością energetyczną i odnawialnymi źródłami energii, na co wskazują najwyższe spośród wszystkich regionów, nakłady na trwałe służące ochronie środowiska i relatywnie duża wielkość produkcji energii ze źródeł odnawialnych (321,1 GWh na 1000 mieszkańców). Jeśli chodzi o stopień rozwoju infrastruktury społecznej w subregionie mierzony m.in. liczbą mieszkań socjalnych w przeliczeniu na 1000 mieszkań oraz udziałem osób korzystających z pomocy społecznej i zasiłków rodzinnych, sytuacja przedstawia się umiarkowanie korzystnie. Sytuacja subregionu w zakresie ochrony różnorodności biologicznej, w porównaniu z pozostałymi subregionami województwa śląskiego, przedstawia się jako raczej korzystna. Pod względem ilości nowych nasadzeń drzew (3507/ha), subregion plasuje się na drugiej pozycji w województwie, natomiast pod względem ilości nasadzeń krzewów ( szt./ha) trzeciej. Znajduje się na nim relatywnie dużo parków spacerowo-wypoczynkowych, zieleńców, zarówno biorąc pod uwagę liczbę obiektów, jak i ich powierzchnię w przeliczeniu na 10 tys. ha, jak również duża powierzchnia terenów zieleni osiedlowej i żywopłotów, co plasuje subregion południowy na drugiej pozycji (po subregionie centralnym). Relatywnie duża jest również powierzchnia obszarów chronionych. Obszary poprzemysłowe nie stanowią znacznej części tego subregionu, wiec potrzeba prowadzenia działań typu brownfield nie jest duża. W zakresie niskoemisyjnego transportu miejskiego, sytuacja subregionu również jest przeciętna. Subregion ten charakteryzuje najwięcej ścieżek rowerowych przypadających na 10 tys. mieszkańców (1,6) oraz relatywnie duża ich powierzchnia (779 na 10 tys. km2) oraz mała ilość samochodów osobowych przypadająca na 1000 mieszkańców, ale jednocześnie najgorzej w porównaniu z pozostałymi subregionami - rozwinięta sieć transportu publicznego (mała ilość autobusów i tramwajów przypadająca na 1000 mieszkańców). 74

75 Jeśli chodzi o gospodarkę wodno-ściekową, to dane statystyczne dotyczące udziału ścieków przemysłowych i komunalnych oczyszczanych w ściekach wymagających oczyszczania (który wynosi 64%), długości sieci odprowadzającej ścieki w latach (w km/1000 mieszkańców) oraz odsetka ludności korzystającej z oczyszczalni ścieków wskazują na dobrą sytuację w subregionie w tym zakresie. Specyfiką subregionu zachodniego jest jego dobra sytuacja obszarze kształcenia ustawicznego. Wskazuje na to relatywnie duża ilość placówek tj. centrum kształcenia praktycznego, ośrodek dokształcania i doskonalenia zawodowego, centrum kształcenia ustawicznego, niepubliczna placówka kształcenia ustawicznego i praktycznego w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców (2 pozycja w województwie), oraz jedna z największych w województwie liczba pobierających naukę w zasadniczych szkołach zawodowych dla dorosłych, szkołach policealnych dla dorosłych i technikach (łącznie z technikami uzupełniającymi, liceami profilowanymi) dla dorosłych na 10 tys. ludności. Sytuacja w zakresie infrastruktury kształcenia zawodowego jest przeciętna z jednej strony w subregionie odnotowano największą ilość szkół zawodowych w przeliczeniu na 1000 uczniów, ale poprawy może wymagać wyposażenie szkół zawodowych i techników w sprzęt komputerowy. Warto także nadmienić, iż subregion zachodni cechuje najmniejszy odsetek dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym 69% oraz relatywnie duża ilość przedszkoli i największa w całym województwie liczba miejsc w przedszkolach przypadających na 1000 dzieci (964,2). Reasumując, Zintegrowane Inwestycje Terytorialne mogące przyczynić się do rozwoju subregionu zachodniego winny być prowadzone w ramach Działania 4.2 odpadami niskoemisyjny transport miejski (typy projektów: zakup taboru autobusowego na potrzeby transportu publicznego). Za zasadne uznaje się także ZIT w ramach Poddziałania Rozwój usług społecznych w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych (typy projektów: organizacja i wsparcie rozwoju usług opiekuńczych, zdrowotnych, w tym opieki paliatywnej, hospicyjnej, rehabilitacyjnej, świadczonych na rzecz osób i rodzin ze względu na chorobę, podeszły wiek, zależność, niepełnosprawność, ubóstwo, uzależnienia, choroby psychiczne, realizowanych zarówno w formie środowiskowej jak i stacjonarnej), Promocja samozatrudnienia (typy projektów: a) Wsparcie dla osób zamierzających rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej, poprzez zastosowanie m.in. następujących instrumentów: doradztwo (indywidualne i grupowe), coaching, szkolenia umożliwiające uzyskanie wiedzy i umiejętności niezbędnych do podjęcia i prowadzenia działalności gospodarczej, przyznanie dotacji w wysokości do 50 tys. zł na rozpoczęcie działalności gospodarczej, wsparcie pomostowe, którego długość i wysokość uzależniona jest od liczby utworzonych i utrzymanych miejsc pracy; b) Wsparcie przedsiębiorczości akademickiej, w tym w formie innowacyjnej przedsiębiorczości akademickiej, poprzez zastosowanie m.in. następujących instrumentów: przyznanie dotacji w wysokości do 70 tys. zł na rozpoczęcie działalności gospodarczej, w tym uzyskiwanie ochrony własności intelektualnej i przemysłowej, doradztwo (indywidualne i grupowe), coaching, szkolenia umożliwiające uzyskanie wiedzy i umiejętności niezbędnych do podjęcia i prowadzenia działalności gospodarczej dla osób rozpoczynających działalność, kursy i szkolenia w zakresie tworzenia nowoczesnych modeli biznesowych budowy i rozwoju firm, wsparcie pomostowe, którego długość i wysokość uzależniona jest od liczby utworzonych i utrzymanych miejsc pracy; c) Wsparcie firm w początkowym okresie działalności, poprzez zastosowanie następujących instrumentów: mentoring, przyznanie dotacji na spłatę pożyczki, poradnictwo w zakresie prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej m.in. poprzez porady prawne, podatkowe, marketingowe) oraz Działania Infrastruktura kształcenia zawodowego (typy projektów: wyposażenie laboratoriów dydaktycznych, sal do praktycznej nauki (wraz z usuwaniem barier architektonicznych dla osób niepełnosprawnych). 75

76 Schemat 4. Obszary tematyczne (Działania), w jakich projekty partnerskie/ zintegrowane mogą przyczynić się do rozwoju subregionu zachodniego i rekomendowane typy projektów Na koniec niniejszego podrozdziału warto przywołać opinie uczestników wywiadów pogłębionych realizowanych z przedstawicielami IZ RPO WSL. Wskazywali oni, że ZIT daje potencjalnie duże możliwości w zakresie takiego kształtowania wsparcia, by w pełni odpowiedziało ono na potrzeby poszczególnych subregionów i przyczyniało się do rozwiązania kluczowych dla danego subregionu problemów. Jednocześnie jednak, wskazano na dwa ograniczenia wpływu subregionów na rozwój subregionów. Po pierwsze, są to trudności w dokonywanych w ramach subregionów ustaleń dotyczących projektów objętych formułą ZIT. W niektórych subregionach proces ten toczy się bardzo sprawnie i udaje się wypracować satysfakcjonujące rozwiązania dla wszystkich stron, ale w innych subregionach mamy do czynienia z różnymi ograniczeniami i trudnościami w ramach tego procesu, np. ujawnianiem się napięć i odmiennych potrzeb pomiędzy większymi i mniejszymi ośrodkami miejskimi. Po drugie, przedstawiciele IZ RPO WSL twierdzą, że choć formuła ZIT daje względnie dużą autonomię subregionom w planowaniu sposobu zagospodarowania części środków z RPO WSL, to jednak nie jest to autonomia całkowita. Wybory subregionów dokonywane są bowiem w ramach nakreślonych przez IZ, te zaś stanowią wypadkową wytycznych ze strony Komisji Europejskiej. Ostateczny kształt RPO WSL, a także katalog projektów, które zostaną zapisane w Strategii ZIT będzie stanowił wypadkową wskazanych poziomów oddziaływania, siłą rzeczy więc nie będzie on mógł w stopniu pełnym odzwierciedlać problemów i potrzeb występujących w poszczególnych subregionach Potencjalny wpływ projektów partnerskich i zintegrowanych na realizację celów Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego W ramach poniższej podrozdziału określono w jakich obszarach tematycznych projekty realizowane w sposób zintegrowany/ w partnerstwie przyczynią się do realizacji celów strategicznych Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego Śląskie Wyniki analizy porównawczej zapisów Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego Śląskie oraz Matrycy logicznej strategii inwestycyjnej programu stan na dzień , w której wskazano obszary proponowane do realizacji w formie ZIT zostały przedstawione w poniższej matrycy. Odzwierciedla ona wielkość potencjalnego wpływu Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych realizowanych w poszczególnych obszarach tematycznych (określonych Działaniami RPO WSL ) na osiągnięcie celów strategicznych poszczególnych obszarach priorytetowych. Nasycenie koloru w komórkach macierzy oznacza siłę wpływu realizacji ZIT w ramach danego Działania na stopień osiągnięcia danego celu strategicznego. Należy ją interpretować w sposób następujący: kolor najjaśniejszy oznacza, że realizacja ZIT w danym obszarze tematycznym w żaden sposób nie przyczyni się do osiągnięcia danego celu. Kolor o średnim nasyceniu wskazuje, że realizacja ZIT w danym obszarze tematycznym (Działaniu) w słabym stopniu, w sposób pośredni lub częściowo przyczyni się do osiągnięcia danego celu tj. oznacza wpływ odnoszący się do niektórych celów operacyjnych i/lub zakładanych efektów planowanych działań w ramach danego obszaru priorytetowego) lub wpływ na stopień realizacji niektórych (pojedynczych) wskaźników rezultatu - osiągnięcia jednego z celów operacyjnych. Kolorem najciemniejszym oznaczono te Działania RPO WSL, w przypadku których ZIT w największym stopniu będą miały wpływ na realizację celów strategicznych wskazanych w Strategii Rozwoju Województwa Śląskiego. 76

PROBLEMATYKA BADANIA CEL GŁÓWNY BADANIA:

PROBLEMATYKA BADANIA CEL GŁÓWNY BADANIA: Ocena realizacji i efektów projektów partnerskich i zintegrowanych w ramach RPO WSL 2007-2013 w kontekście zastosowania Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w przyszłym okresie programowania Projekt

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Umowa o współpracy ponadnarodowej

Umowa o współpracy ponadnarodowej Wzór minimalnego zakresu umowy o współpracy ponadnarodowej w ramach PO KL Umowa o współpracy ponadnarodowej Nazwa Programu Operacyjnego w Polsce: : Numer i nazwa Priorytetu: Numer i nazwa Działania: Numer

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Rola miast w polityce spójności

Rola miast w polityce spójności Rola miast w polityce spójności Plan prezentacji 1. Zintegrowane Inwestycje Terytorialne podstawy prawne i cele wdrażania instrumentu 2. Zintegrowane Inwestycje Terytorialne Warszawskiego Obszaru Funkcjonalnego

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) THE ANALYSIS CONCERNING THE DESIGNATION OF THE ROUTE THAT INTEGRATES THE SOUTH OF THE LOWER SILESIA PROVINCE TOGETHER WITH NORTH - SOUTHLINKS Analiza

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana

Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana Rewitalizacja to wyprowadzanie ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez działania całościowe, obejmujące różne sfery życia. Sama definicja

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market Dzień dobry Good morning Hyvää huomenta Buenos dĺas Projekt Partnerski Grundtviga Spotkanie w Katowicach 26-29 Listopad 2013 Grundtvig partnership project Kick off meeting in Katowice 26 29 November 2013

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy Zarządzanie Publiczne, 2(18)/2012, s. 75-85 Kraków 2012 Published online September 10, 2012 doi: 10.4467/20843968ZP. 12.012.0536 Wsparcie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw w województwie

Bardziej szczegółowo

Zasady realizacji Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w Polsce. Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej MRR

Zasady realizacji Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w Polsce. Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej MRR Zasady realizacji Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w Polsce Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej MRR 1 Cele realizacji ZIT w Polsce Wynikają z projektu UP oraz Zasad realizacji ZIT w

Bardziej szczegółowo

Wymiar miejski polityki spójno Zintegrowane Inwestycje Terytorialne. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 24 stycznia 2013 r.

Wymiar miejski polityki spójno Zintegrowane Inwestycje Terytorialne. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 24 stycznia 2013 r. Wymiar miejski polityki spójno jności Zintegrowane Inwestycje Terytorialne Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 24 stycznia 2013 r. 1 Wymiar miejski częś ęścią wymiaru terytorialnego Wymiar miejski

Bardziej szczegółowo

Poprawa efektywności energetycznej budynków w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020

Poprawa efektywności energetycznej budynków w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 Poprawa efektywności energetycznej budynków w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. ALOKACJA RPO WSL 2014-2020 2 244,4 mln EUR (RPO)

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland OECD Przegląd krajowej polityki miejskiej National Urban Policy Review of Poland 17-19 19 March 2010 ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland Zygmunt Ziobrowski Instytut Rozwoju Miast The

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Iwona Nurzyńska Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk Warszawa 2011 Iwona Nurzyńska European

Bardziej szczegółowo

Ocena realizacji projektów. partnerskich realizowanych. w ramach krajowych i regionalnych

Ocena realizacji projektów. partnerskich realizowanych. w ramach krajowych i regionalnych 13 Ocena realizacji projektów partnerskich realizowanych w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych Ocena realizacji projektów w okresie perspektywy finansowej partnerskich realizowanych

Bardziej szczegółowo

Ewa Lewoczko Wspólny Sekretariat Techniczny INTERREG IV A w Löcknitz Joint Technical Secretariat INTERREG IV A in Löcknitz

Ewa Lewoczko Wspólny Sekretariat Techniczny INTERREG IV A w Löcknitz Joint Technical Secretariat INTERREG IV A in Löcknitz Program Operacyjny Celu 3 Europejska Współpraca Terytorialna - Współpraca Transgraniczna Krajów Meklemburgia-Pomorze Przednie/Brandenburgia i Rzeczpospolitej Polskiej (Województwo Zachodniopomorskie) 2007-2013

Bardziej szczegółowo

Osie priorytetowe Gospodarka Innowacje Technologie Rozwój społeczeństwa informacyjnego Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej

Osie priorytetowe Gospodarka Innowacje Technologie Rozwój społeczeństwa informacyjnego Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej RPO WZ 2014-2020 Osie priorytetowe 1. Gospodarka Innowacje Technologie 2. Rozwój społeczeństwa informacyjnego 3. Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej 4. Dostosowanie do zmian klimatu 5. Rozwój naturalnego

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Departament Infrastruktury Społecznej Wydział Projektu Własnego w Obszarze Turystyki

Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Departament Infrastruktury Społecznej Wydział Projektu Własnego w Obszarze Turystyki Winnica Zabór - historia - 2010 Zabór Vineyard - history - 2010 (1) Spotkania spotkania spotkania Meetings Meetings Meetings Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Urząd Gminy Zabór Municipal Office

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 Rola Instytucji Zarządzającej Programem

Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 Rola Instytucji Zarządzającej Programem Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 Rola Instytucji Zarządzającej Programem Województwo Śląskie - charakterystyka Powierzchnia: 12 334 km 2 niecałe 4% powierzchni Polski

Bardziej szczegółowo

Plan działania na lata 2014-2015

Plan działania na lata 2014-2015 Plan działania na lata 2014-2015 PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI INFORMACJE O INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ Numer i nazwa Priorytetu Instytucja Pośrednicząca Adres korespondencyjny VI. Rynek pracy otwarty

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI 2007-2013 JAKO INSTRUMENT KSZTAŁTUJĄCY RYNEK PRACY W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM

PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI 2007-2013 JAKO INSTRUMENT KSZTAŁTUJĄCY RYNEK PRACY W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM Agnieszka Zalewska-Bochenko Uniwersytet w Białymstoku PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI 2007-2013 JAKO INSTRUMENT KSZTAŁTUJĄCY RYNEK PRACY W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM Wprowadzenie Środki finansowe pochodzące

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceny merytorycznej i strategicznej projektów ZIT WOF

Kryteria oceny merytorycznej i strategicznej projektów ZIT WOF Kryteria oceny merytorycznej i strategicznej projektów ZIT WOF Przedsięwzięcia ZIT WOF Priorytet inwestycyjny UE Oś priorytetowa RPO WM Nazwa przedsięwzięcia ZIT Alokacja środków UE na ZIT (EUR) Tryb wyboru

Bardziej szczegółowo

Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny

Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny Procedura oceny wniosków kryteria kwalifikowalności projektów i kryteria oceny Aleksander Kędra Dyrekcja Generalna ds. Badań Naukowych Komisja Europejska Aleksander.Kedra@ec.europa.eu Przygotowanie wniosku

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Zasady wdrażania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 (wersja z dnia 30.06.2015 r.)

Zasady wdrażania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 (wersja z dnia 30.06.2015 r.) Zasady wdrażania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 (wersja z dnia 30.06.2015 r.) Regionalny Program Operacyjny Rola Zasad wdrażania RPO WP 2014-2020 (1) W perspektywie

Bardziej szczegółowo

Cele Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki CELE SZCZEGÓŁOWE

Cele Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki CELE SZCZEGÓŁOWE Cele Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Cel 1: Cel 2: Cel 3: Cel 4: Cel 5: Cel 6: Celem głównym Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki jest: Wzrost poziomu zatrudnienia i spójności społecznej CELE SZCZEGÓŁOWE

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy. Badanie ewaluacyjne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Raport końcowy. Badanie ewaluacyjne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Ocena wpływu partnerstwa międzysektorowego na efektywność projektów realizowanych w ramach komponentu regionalnego Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w województwie kujawsko-pomorskim w latach 2007-2014

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu

Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu Wojewódzki Urząd Pracy w Poznaniu PYTANIA ZGŁASZANE W TRAKCIE SPOTKANIA INFORMACYJNEGO W RAMACH DOKUMENTACJI KONKURSOWEJ Z PODDZIAŁANIA 6.1.1 PO KL (konkurs zamknięty nr 1/PO KL/6/E.1.1/12 na projekty

Bardziej szczegółowo

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r.

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cele Obserwatoriów Specjalistycznych 1. Wsparcie i usprawnienie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Fundusze dla MŚP w 7 Programie Ramowym UE

Fundusze dla MŚP w 7 Programie Ramowym UE Fundusze dla MŚP w 7 Programie Ramowym UE Gdynia, 29.03.2007 Dlaczego? MŚP stanowią 99% firm działających na terenie Europy wytwarzają 67% PKB w Europie generują 55% miejsc pracy w sektorze prywatnym i

Bardziej szczegółowo

EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND. Międzyregionalny Program INTERREG EUROPA

EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND. Międzyregionalny Program INTERREG EUROPA INTERREG EUROPA 2014-2020 EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND Międzyregionalny Program INTERREG EUROPA Warszawa Katowice, - 8 października 24 listopada 2014 Obszar współpracy i budżet 30 państw - UE-28

Bardziej szczegółowo

Spotkanie konsultacyjne dotyczące kryteriów wyboru projektów w zakresie wychowania przedszkolnego w ZIT. Kraków 13 marca 2015 r.

Spotkanie konsultacyjne dotyczące kryteriów wyboru projektów w zakresie wychowania przedszkolnego w ZIT. Kraków 13 marca 2015 r. Spotkanie konsultacyjne dotyczące kryteriów wyboru projektów w zakresie wychowania przedszkolnego w ZIT Kraków 13 marca 2015 r. 1. Podsumowanie dotychczasowych prac nad Strategią ZIT. 2. Przedstawienie

Bardziej szczegółowo

Badanie ewaluacyjne. Ocena wpływu PO FIO 2009 2013 na funkcjonowanie organizacji pozarządowych. Raport końcowy Szczecin, listopad 2012 r.

Badanie ewaluacyjne. Ocena wpływu PO FIO 2009 2013 na funkcjonowanie organizacji pozarządowych. Raport końcowy Szczecin, listopad 2012 r. Badanie ewaluacyjne Ocena wpływu PO FIO 2009 2013 na funkcjonowanie organizacji pozarządowych Raport końcowy Szczecin, listopad 2012 r. Spis treści Wykaz skrótów... 4 Streszczenie... 5 Summary... 10 I.

Bardziej szczegółowo

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household

The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average number of persons per household CENTRAL STATISTICAL OFFICE STATISTICAL OFFICE IN KATOWICE Sustainable Development Indicators. Regional module The average number of people in a household receiving social benefits in relation to the average

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie metod kontrfaktycznych w badaniach ewaluacyjnych

Wykorzystanie metod kontrfaktycznych w badaniach ewaluacyjnych 2013 Rafał Trzciński Wykorzystanie metod kontrfaktycznych w badaniach ewaluacyjnych Międzyregionalna konferencja ewaluacyjna: Ewaluacja programów operacyjnych wyzwania, inspiracje, przyszłość Toruń, 25.06.2013

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010

WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010 WYNIKI KONSULTACJI SPOŁECZNYCH PROWADZONYCH ZA POŚREDNICTWEM STRONY WWW W DNIACH 05.07-08.07.2010 Czego dotyczyła uwaga? Treść uwagi Kto zgłosił? Komentarz 7.2.2, nowe kryterium jako nr 4 7.2.2, nowe kryterium

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne województwem

Zarządzanie strategiczne województwem IV Warsztaty Strategiczne Zespołu ds. aktualizacji SRWM do 2020 Zarządzanie strategiczne województwem Zadania na lata 2010-2012 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM 4 września

Bardziej szczegółowo

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia Poland Tender Oferta przetargu Nazwa Dostawa oprogramowania komputerowego umożliwiającego tworzenie opracowań statystycznych obrazujących gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Miejscowość

Bardziej szczegółowo

2. System stosowany w 7. Programie Ramowym

2. System stosowany w 7. Programie Ramowym UWAGI DO SYSTEMU WYNAGRADZANIA W PROGRAMIE RAMOWYM HORYZONT 2020 Andrzej Siemaszko, Barbara Trammer 1 1. Wstęp Program Ramowy Horyzont 2020 o budżecie 77.02 mld euro niesie olbrzymie szanse dla polskich

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Knurów, dn. 17.10.2014 r.

Knurów, dn. 17.10.2014 r. Informacja nt. możliwości dofinansowania projektów dedykowanych małym i średnim gminom województwa śląskiego w ramach procedury konkursowej w RPO WSL 2014-2020 Knurów, dn. 17.10.2014 r. Alokacja RPO WSL

Bardziej szczegółowo

DZIAŁANIE 1.4 WSPARCIE MŚP OPIS DZIAŁANIA

DZIAŁANIE 1.4 WSPARCIE MŚP OPIS DZIAŁANIA DZIAŁANIE 1.4 WSPARCIE MŚP OPIS DZIAŁANIA Działanie 1.4 Wsparcie MŚP 6. Nazwa działania / poddziałania Dotacje bezpośrednie 7. Cel szczegółowy działania / poddziałania 8. Lista wskaźników rezultatu bezpośredniego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Uchwały 573/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 29 maja 2015r.

Załącznik nr 1 do Uchwały 573/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 29 maja 2015r. Załącznik nr 1 do Uchwały 573/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 29 maja 2015r. Zasady wprowadzania projektów do Wykazu Projektów Zidentyfikowanych w ramach trybu pozakonkursowego Wielkopolskiego

Bardziej szczegółowo

Europejskie Centrum Doradztwa Finansowego Badania i Szkolenia ul. Promienista 83 60-141 Poznań

Europejskie Centrum Doradztwa Finansowego Badania i Szkolenia ul. Promienista 83 60-141 Poznań EPRD Biuro Polityki Gospodarczej i Rozwoju Regionalnego ul. Szkolna 36A 25-604 Kielce Europejskie Centrum Doradztwa Finansowego Badania i Szkolenia ul. Promienista 83 60-141 Poznań RAPORT KOŃCOWY Komplementarność

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

Typ projektu ( REALIZACJA PROGRAMÓW STYPENDIALNYCH (PROJEKT POZAKONKURSOWY )) kształcenie uczniów

Typ projektu ( REALIZACJA PROGRAMÓW STYPENDIALNYCH (PROJEKT POZAKONKURSOWY )) kształcenie uczniów Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020 KRYTERIA DOSTĘPU Poddziałanie 10.1.3(10i) Typ projektu ( REALIZACJA

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego

Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego Adam Hamryszczak Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego 16 grudnia 2014 r. 1 ZIT a STRATEGIA ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

POLAND TENDER. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY

POLAND TENDER. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY POLAND TENDER Złotów: Usługi kominiarskie wykonywane w budynkach administrowanych przez Miejski Zakład Gospodarki Lokalami w Złotowie Numer ogłoszenia: 422442-2009; data zamieszczenia: 09.12.2009 OGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

OŚ PRIORYTETOWA 8 RPO WO 2014-2020 INTEGRACJA SPOŁECZNA - KRYTERIA SZCZEGÓŁOWE

OŚ PRIORYTETOWA 8 RPO WO 2014-2020 INTEGRACJA SPOŁECZNA - KRYTERIA SZCZEGÓŁOWE OŚ PRIORYTETOWA 8 RPO WO 2014-2020 INTEGRACJA SPOŁECZNA - KRYTERIA SZCZEGÓŁOWE 1 Oś priorytetowa Działanie 8. Integracja społeczna 8.2 Włączenie społeczne Kryteria merytoryczne LP Nazwa kryterium Źródło

Bardziej szczegółowo

Posiedzenie Konwentu Burmistrzów i Wójtów Śląskiego Związku Gmin i Powiatów w dniu 4 października 2013 roku

Posiedzenie Konwentu Burmistrzów i Wójtów Śląskiego Związku Gmin i Powiatów w dniu 4 października 2013 roku Wsparcie przedsięwzięć z zakresu gospodarki wodno-kanalizacyjnej oraz gospodarki odpadami w Projekcie Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 Posiedzenie Konwentu Burmistrzów

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PLAN DZIAŁAŃ W CZĘŚCI DOTYCZĄCEJ KRYTERIÓW WYBORU PROJEKTÓW

RAMOWY PLAN DZIAŁAŃ W CZĘŚCI DOTYCZĄCEJ KRYTERIÓW WYBORU PROJEKTÓW Załącznik nr 4 do Szczegółowego opisu osi priorytetowych RPO WP 2014-2020 Zakres: Europejski Fundusz Społeczny Projekt do konsultacji, 22 maja 2015 r. RAMOWY PLAN DZIAŁAŃ W CZĘŚCI DOTYCZĄCEJ KRYTERIÓW

Bardziej szczegółowo

Cel szkolenia. Konspekt

Cel szkolenia. Konspekt Cel szkolenia About this CourseThis 5-day course provides administrators with the knowledge and skills needed to deploy and ma Windows 10 desktops, devices, and applications in an enterprise environment.

Bardziej szczegółowo

Aglomeracja Wałbrzyska

Aglomeracja Wałbrzyska Aglomeracja Wałbrzyska Prezydent Wałbrzycha dr Roman Szełemej Nowa Ruda, wrzesień 2014 AGLOMERACJA WAŁBRZYSKA 400 000 mieszkańców 22 gminy - sygnatariusze porozumienia AW 10% powierzchni Dolnego Śląska

Bardziej szczegółowo

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach:

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach: Wytyczne MRR dotyczące partnerstw w ramach Programu Rozwój miast poprzez wzmocnienie kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, dialog społeczny oraz współpracę z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego

Bardziej szczegółowo

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER

Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Samorządowa jednostka organizacyjna Lower Silesia Region CLIMATE-KIC PARTNER Institute for Territorial Development / Climate-Kic 1 PRZEMYSŁAW MALCZEWSKI LOWER SILESIA COORDINATOR OF REGIONAL ACTIVITY AFFILIATED

Bardziej szczegółowo

Miasta w polityce spójności 2014-2020 Negocjacje międzyinstytucjonalne. Jan Olbrycht Poseł do Parlamentu Europejskiego

Miasta w polityce spójności 2014-2020 Negocjacje międzyinstytucjonalne. Jan Olbrycht Poseł do Parlamentu Europejskiego Miasta w polityce spójności 2014-2020 Negocjacje międzyinstytucjonalne Jan Olbrycht Poseł do Parlamentu Europejskiego Architektura rozporządzeń Rozporządzenie Ogólne Rozporządzenie dla Europejskiego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Cel główny WRPO 2014+ POPRAWA KONKURENCYJNOŚCI I SPÓJNOŚCI WOJEWÓDZTWA Alokacja

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

*Planowanych jest 98 naborów (72 - konkursowe, 26 - pozakonkursowych)

*Planowanych jest 98 naborów (72 - konkursowe, 26 - pozakonkursowych) Rozeznanie rynku dla zamówienia polegającego na wykonaniu badania ewaluacyjnego pn. Ewaluacja systemu wyboru i oceny projektów ze szczególnym uwzględnieniem kryteriów wyboru projektów w ramach Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020. Warszawa 12.12.2014

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020. Warszawa 12.12.2014 Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020 Warszawa 12.12.2014 Fundusze Strukturalne 2014-2020 Polityki horyzontalne Rozporządzenie ogólne 2014-2020 zasadę równości szans płci i równości

Bardziej szczegółowo

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX UNIWERSYTETU BIBLIOTEKA IEGO UNIWERSYTETU IEGO Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX 1. Make a new connection Open the System Preferences by going to the Apple menu

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r.

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r. Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4 Katowice, 28 marca 2014 r. Alokacja na działania skierowane dla Przedsiębiorców w okresie 2007-2013 Alokacja na poddziałania skierowane

Bardziej szczegółowo

Wpływ realizacji RPO WZ na strategie Województwa Zachodniopomorskiego

Wpływ realizacji RPO WZ na strategie Województwa Zachodniopomorskiego Wpływ realizacji RPO WZ na strategie Województwa Zachodniopomorskiego Maj 2012 Badanie ewaluacyjne jest finansowane przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013. Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013

Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013. Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013 Załacznik nr VIII do Sprawozdania rocznego z realizacji RPO WSL w roku 2013 Tabela 8. Wskaźniki kluczowe (core indicators) 2007-2013 Wskaźnik Jednostka Priorytet Początkowy punkt odniesienia Ostateczny

Bardziej szczegółowo

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1

Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 Załącznik 4 - Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu konkursowego PO KL 1 NR WNIOSKU KSI: INSTYTUCJA

Bardziej szczegółowo

KARTA PONOWNEJ OCENY* MERYTORYCZNEJ WNIOSKU O DOFINANSOWANIE W RAMACH RPOWŚ 2014-2020

KARTA PONOWNEJ OCENY* MERYTORYCZNEJ WNIOSKU O DOFINANSOWANIE W RAMACH RPOWŚ 2014-2020 KARTA PONOWNEJ OCENY* MERYTORYCZNEJ WNIOSKU O DOFINANSOWANIE W RAMACH RPOWŚ 2014-2020 * ponowna ocena dotyczy przypadku konieczności dokonania powtórenej oceny w wyniku rozstrzygnięcia procedury odwoławczej

Bardziej szczegółowo