Aktywność polskich. organizacji pozarządowych. na szczeblu europejskim

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Aktywność polskich. organizacji pozarządowych. na szczeblu europejskim"

Transkrypt

1 Aktywność polskich organizacji pozarządowych na szczeblu europejskim Paweł Świeboda, Prezes, demoseuropa Centrum Strategii Europejskiej Paweł Zerka, Analityk, demoseuropa Centrum Strategii Europejskiej Ekspertyza przygotowana na zlecenie Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej Warszawa, listopad

2 Spis treści Wstęp Organizacje pozarządowe i wolontariat w Polsce i za granicą Działanie NGOsów na szczeblu UE Polskie NGOs o aktywności na szczeblu europejskim NGOs a Prezydencja Rekomendacje Bibliografia Aneks

3 Wstęp Cel ekspertyzy Przedmiotem ekspertyzy jest aktywność polskich organizacji pozarządowych (NGOs) na szczeblu europejskim, ze szczególnym uwzględnieniem ich wpływu na proces decyzyjny w Unii Europejskiej (UE). Zgromadzone dane mają służyć do realizacji dwóch celów. Po pierwsze, mają pozwolić na sformułowanie rekomendacji dla administracji co do wykorzystania potencjału krajowych NGOsów podczas polskiej Prezydencji w Radzie UE w drugiej połowie 2011 r. Silny nacisk położony został na aktywność europejską tych organizacji, które działają w obszarach związanych z prawdopodobnymi priorytetami polskiego przewodnictwa, aczkolwiek badania objęły również te NGOs, których obszar działania nie pokrywa się bezpośrednio z tymi priorytetami. Dodatkowo, zbadany został wolontariat jako instrument, który mógłby zostać wykorzystywany przez NGOs podczas polskiej Prezydencji. Po drugie, ekspertyza ma pomóc polskim NGOsom w rozwoju działalności na szczeblu europejskim, poprzez zademonstrowanie sposobów rozpoczęcia lub rozwoju takiej aktywności, korzyści z nią związanych oraz potencjalnych źródeł finansowania. Ekspertyza wpisuje się w harmonogram przygotowań polskiej administracji do sprawowania Prezydencji w Radzie UE. W ramach tych przygotowań, administracja publiczna dąży do ustanowienia mechanizmów współpracy z sektorem pozarządowym w zakresie przygotowania Prezydencji, co z jednej strony ma pomóc rządowi w skuteczniejszej realizacji priorytetów, a z drugiej strony służyć rozwojowi trzeciego sektora w Polsce. Polski rząd rok temu podjął pierwsze działania mające na celu nawiązanie współpracy z polskimi organizacjami pozarządowymi w zakresie przygotowania Prezydencji. W 2008 r. Urząd Komitetu Integracji Europejskiej (UKIE) zlecił Instytutowi Spraw Publicznych przygotowanie ekspertyzy pt. "Polska Prezydencja w Radzie Unii Europejskiej: współpraca administracji publicznej z sektorem pozarządowym", która została opublikowana w tym samym roku. Z kolei w lipcu 2009 r. UKIE 3

4 zaprosił przedstawicieli ok. 30 NGOsów na spotkanie, które miało zapoczątkować współpracę Urzędu z trzecim sektorem w zakresie prowadzenia działań informacyjnych na temat polskiego przewodnictwa w Radzie UE. Podczas spotkania przedstawiono założenia strategii komunikacyjnej, które w części miałyby być realizowane przez organizacje, na zasadzie konkursów. We wrześniu, podczas Mazowieckiego Forum Inicjatyw Pozarządowych odbyła się debata Polska Prezydencja w Radzie UE w 2011 perspektywy współpracy III sektora i administracji publicznej. Zarówno biorący w niej udział urzędnicy UKIE, jak i przedstawiciele Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych (OFOP), zapewniali o chęci i gotowości do współpracy, aczkolwiek strona pozarządowa, nie do końca zadowolona z dotychczasowej współpracy, postulowała stworzenie bardziej interaktywnej formy dialogu. W międzyczasie, UKIE zlecił NGOsom przygotowanie szeregu ekspertyz na tematy dotyczące współpracy administracji i trzeciego sektora w kontekście Prezydencji. W grudniu 2009 r., zgodnie z jedną z rekomendacji zawartych w ekspertyzie ISP, UKIE we współpracy z Przedstawicielstwem Komisji Europejskiej w Polsce zorganizuje konferencję "Współpraca administracji rządowej z trzecim sektorem w kontekście wyzwań związanych z członkostwem Polski w Unii Europejskiej". Podczas tego wydarzenia, poza prezentacją wyników ekspertyz, ma zostać rozwinięty dialog między administracją a NGOsami, a także wypracowane założenia stałej współpracy między nimi. Niniejsza praca stanowi, pod wieloma względami, rozwinięcie ekspertyzy ISP z 2008 r. Zadaniem tamtej ekspertyzy było "sformułowanie rekomendacji dla polskiej administracji państwowej, jak należy włączyć sektor pozarządowy w proces przygotowania i przeprowadzenia Prezydencji w Unii Europejskiej w 2011 r.". Jednym z jej głównych wniosków była potrzeba wykorzystania kontaktów polskich NGOsów z partnerami zagranicznymi i ich doświadczenia w dziedzinie europejskiej. W niniejszej ekspertyzie pogłębiamy to zagadnienie, badając jakie konkretnie doświadczenia mają polskie NGOs we wpływaniu na unijny proces decyzyjny, a także czy i w jakim zakresie utrzymują kontakty z zagranicznymi NGOsami. Analiza ta ma pozwolić na sformułowanie przez administrację publiczną strategii działań w zakresie promocji priorytetów polskiej Prezydencji. 4

5 Definicje Temat ekspertyzy wymaga wyjaśnienia zawartych w nim podstawowych pojęć: organizacja pozarządowa oraz aktywność na szczeblu europejskim, a także związanych z nimi kategorii wolontariatu i lobbingu. Aktywność na szczeblu europejskim została zdefiniowana jako: Wywieranie wpływu na stanowienie prawa na szczeblu UE oraz kształt realizowanej polityki, zarówno bezpośrednio (np. poprzez udział w konsultacjach i przedkładanie rekomendacji), jak i pośrednio (np. poprzez media); i/lub współpraca z NGOsami z innych krajów europejskich. W związku z nadchodzącą Prezydencją Polski w Radzie UE, tę krótką listę uzupełni jeszcze jeden rodzaj aktywności: Promowanie polskiej Prezydencji i jej priorytetów w innych krajach europejskich. Z punktu widzenia polskiego prawa 1, trzeci sektor obejmuje różnorodne podmioty: fundacje, kościoły, stowarzyszenia, partie polityczne, związki zawodowe i inne. Mówiąc o organizacjach pozarządowych, z reguły mamy na myśli fundacje oraz stowarzyszenia. Pierwsze z nich działają na podstawie ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach, natomiast drugie na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. o stowarzyszeniach. Stowarzyszenia mają z założenia umożliwić obywatelom równe, bez względu na przekonania, prawo czynnego uczestniczenia w życiu publicznym i wyrażania zróżnicowanych poglądów oraz realizacji indywidualnych zainteresowań. Z kolei fundacje są tworzone w celu realizacji zgodnych z podstawowymi interesami RP celów społecznie lub gospodarczo użytecznych. W niniejszej ekspertyzie za NGOs uznajemy fundacje i stowarzyszenia. Kategorię NGOs stosujemy wymiennie z kategorią trzeci sektor. 1 art. 3 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie 5

6 Próbując lepiej umiejscowić działalność organizacji pozarządowych, warto odwołać się do koncepcji trójkąta, zgodnie z którą trzeci sektor obejmuje tę część przestrzeni publicznej, która znajduje się pomiędzy państwem, rynkiem i społeczeństwem obywatelskim, oddzielając się od każdej z tych sfer pod pewnym względem: W przeciwieństwie do rynku, na którym obowiązuje zasada maksymalizacji zysku, NGOs są organizacjami non-profit; W przeciwieństwie do niesformalizowanego społeczeństwa obywatelskiego, trzeci sektor charakteryzuje się formalizacją działań; Wreszcie, w odróżnieniu od sfery państwowej, trzeci sektor nie jest kierowany odgórnie. Takie umiejscowienie wyklucza z zakresu naszych zainteresowań organizacje działające na styku dwóch spośród tych trzech stref (m.in. samorządy, grupy nacisku, związki zawodowe oraz zrzeszenia pracodawców, pracobiorców czy konsumentów). Jest to o tyle istotne, że największą wśród polskich podmiotów aktywność lobbingową na poziomie UE przejawia Konfederacja Pracodawców Lewiatan, czyli zrzeszenie pracodawców, którego z założenia za NGO nie uznajemy, a tym samym nie opisujemy jego działalności w niniejszej ekspertyzie. Z uwagi na cel ekspertyzy, niezbędne było zawężenie kategorii NGO w celu uzyskania grupy celowej, która stanowiłaby właściwy obiekt badań. Ponieważ badanie dotyczy aktywności organizacji pozarządowych na szczeblu europejskim, lista NGOsów została zawężona do tych, które taką aktywność faktycznie przejawiają, powinny przejawiać, lub w przypadku organizacji infrastrukturalnych- wspierają ją lub mogłyby ją wspierać. Dla potrzeb badań, NGOs podzielone zostały na cztery grupy (think-tanki, organizacje infrastrukturalne i grantowe, organizacje parasolowe oraz organizacje nastawione na działanie), według tego, która z ról jest w danym przypadku dominująca. Odwołano się do następujących modeli wzorcowych: Think-tanki to organizacje eksperckie, których główne działanie polega na przygotowywaniu analiz i ekspertyz, organizacji konferencji eksperckich 6

7 oraz komentowaniu i kształtowaniu zmian w polu ich zainteresowań. Pracują zwykle w bliskiej współpracy z administracją publiczną i/lub biznesem i wykazują duże otwarcie na współpracę zagraniczną. Przykłady: demoseuropa-centrum Strategii Europejskiej, Fundacja CASE, Instytut Spraw Publicznych. Organizacje nastawione na działanie zatrudniają mniej ekspertów, za to częściej korzystają z pomocy wolontariuszy. Ich działanie skupia się zwykle na projektach lokalnych, choć czasem realizują duże międzynarodowe projekty (np. akcje humanitarne). Rzadziej współpracują z organizacjami zagranicznymi, choć niektóre organizacje należą do międzynarodowych sieci. Przykłady: Polska Fundacja im. Roberta Schumana, Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, LAMBDA. Organizacje parasolowe skupiają grupę powiązanych tematycznie lub zadaniowo NGOsów, które dzięki uczestnictwu w większej organizacji parasolowej mogą zwiększyć swój wpływ na zapadające decyzje, a zarazem wymieniać doświadczenia z innymi organizacjami, zarówno w Polsce jak i za granicą. Przykłady: Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych, Grupa Zagranica, Koalicja KARAT. Organizacje infrastrukturalne i grantowe skupiają się na funkcjonowaniu III sektora. Działanie organizacji infrastrukturalnych polega na organizacji szkoleń dla NGOs, promowaniu innowacyjnych rozwiązań w zakresie działania NGOs, a także badaniu i kształtowaniu otoczenia, w jakim działają NGOs. Ich działanie koncentruje się na poziomie lokalnym, regionalnym lub krajowym. Organizacje grantowe pośredniczą w przyznawaniu NGOsom środków finansowych na rozwój i realizację projektów. Organizacje często łączą obie funkcje. Przykłady: Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce, Centrum Szpitalna. Podział ten nie jest doskonały pod względem metodologicznym, ale pozwala na względnie skuteczne odzwierciedlenie różnorodności panującej w trzecim sektorze. Dzięki temu rozróżnieniu, nasze badania objęły swoim zasięgiem szeroki wachlarz organizacji różnego typu. 7

8 Lista NGOs, z przedstawicielami których przeprowadziliśmy wywiad, uległa kolejnemu zawężeniu ze względu na dyskutowane przez polski rząd priorytety polskiej Prezydencji. Prawdopodobna lista priorytetów obejmuje: Budżet UE, Jednolity Rynek, Partnerstwo Wschodnie, Politykę Energetyczną, Strategię Morza Bałtyckiego oraz Obronność UE. Dlatego w badaniach poświęciliśmy szczególną uwagę organizacjom działającym m.in. w obszarach gospodarki i polityki wschodniej. Oprócz tego, uwzględniliśmy inne organizacje, których obszar działania jest niekoniecznie zbieżny z priorytetami polskiej Prezydencji, ale które przejawiają dużą aktywność międzynarodową (np. Polska Zielona Sieć; Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii; Helsińska Fundacja Praw Człowieka), lub są aktywne w obszarach uznawanych za ważne przez obywateli, dzięki czemu współpraca administracji z nimi przy okazji Prezydencji sprzyjałaby trwalszej aktywizacji społeczeństwa obywatelskiego. Warto jeszcze raz podkreślić, że naszym celem nie był taki dobór NGOs, aby uzyskać grupę reprezentatywną dla III sektora. Przeciwnie, na samym początku zidentyfikowaliśmy takie organizacje, które przejawiają aktywność na szczeblu europejskim, zwłaszcza w obszarach priorytetów polskiej Prezydencji, i to od nich staraliśmy się uzyskać informacje na temat tej aktywności. Do określenia wolontariatu wykorzystaliśmy definicję proponowaną przez Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu i stosowaną przez Stowarzyszenie KLON/Jawor. Zgodnie z nią, wolontariat to bezpłatne, dobrowolne, świadome działanie na rzecz innych, wykraczające poza więzi rodzinno-koleżeńskoprzyjacielskie 2. Uregulowania prawne dotyczące wolontariatu przedstawiamy w Rozdziale 1. Wreszcie, rzecznictwo interesów (ang. lobbing) definiowaliśmy jako wywieranie wpływu na proces decyzyjny w organach władzy [tutaj: unijnych] w interesie określonych grup nacisku [tutaj NGOsów] 3. Warto podkreślić, że taka definicja jest pozbawiona negatywnej konotacji, która w Polsce towarzyszy lobbingowi w języku potocznym. 2 Baczko A., Ogrocka A., Wolontariat, Filantropia i 1% - raport z badań 2007, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2008 r., str. 3 3 Jasiecki K., Molęda-Zdziech M., Kurczewska U., Lobbing, sztuka skutecznego wywierania wpływu, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2006 r., str

9 1. Organizacje pozarządowe i wolontariat w Polsce i za granicą Polska należy do grupy państw europejskich, w których istnieją nowoczesne i wciąż nowelizowane uregulowania prawne dotyczące organizacji pozarządowych oraz wolontariatu. Tym niemniej, potencjał NGOsów i wolontariatu jest niedoceniany, a przez to niewykorzystywany w stopniu zadowalającym. Z jednej strony, brakuje odpowiednich instrumentów finansowych, które wspierałyby stabilny rozwój trzeciego sektora w Polsce. Z drugiej strony, w społeczeństwie polskim w dalszym ciągu dominują stereotypy na temat NGOsów i wolontariatu, nie mające wiele wspólnego z rzeczywistością. Polska Prezydencja w Radzie UE w 2011 r. to doskonała okazja do tego, aby zmienić sposób patrzenia na trzeci sektor i wolontariat w Polsce i wprowadzić mechanizmy stabilnego wspierania ich rozwoju. Sprzyjają temu dwie wyjątkowe okoliczności: ustanowienie przez instytucje unijne 2011 roku Rokiem Wolontariatu 4, a także organizacja przez Polskę i Ukrainę Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej w 2012 r. Organizacje pozarządowe w Polsce i za granicą Uregulowania prawne. Działalność NGOsów regulowana jest w Polsce trzema aktami prawnymi: ustawą z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach; ustawą z dnia 7 kwietnia 1989 r. o stowarzyszeniach, oraz ustawą z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Szczególnie ta ostatnia ustawa wprowadziła wiele zmian w funkcjonowaniu trzeciego sektora w Polsce, m.in. poprzez formalizację instytucji wolontariatu, wprowadzenie kategorii organizacji pożytku publicznego, ustanowienie Rady Działalności Pożytku Publicznego (RDPP), wprowadzenie mechanizmu odpisów 4 Oficjalna decyzja w tej sprawie zapadła 27 listopada 2009 r., wraz z przyjęciem przez Radę UE wcześniejszej propozycji Komisji Europejskiej. 9

10 podatkowych 1% oraz zobowiązanie jednostek samorządu terytorialnego do uchwalania rocznych programów współpracy z organizacjami pozarządowymi 5. Tym niemniej, ustawa z 2003 r. budzi skrajne emocje, podobnie jak jej planowana nowelizacja, aktualnie przygotowywana przez Sejm. Z jednej strony, z reguły pozytywnie oceniane jest zobowiązanie samorządów do rozwoju współpracy z NGOsami, powołanie RDPP, a także wprowadzenie mechanizmu 1% - który nie tylko stanowił ważne źródło utrzymania dla części organizacji, ale też przyczynił się do wzrostu świadomości społecznej na temat działania trzeciego sektora. Z drugiej strony, krytycznie oceniany jest status organizacji pożytku publicznego, który prowadzi do podziału NGOsów na lepsze i gorsze, utrudniając funkcjonowanie podmiotom, które tego statusu nie posiadają. Kontrowersje budzi też sposób uregulowania wolontariatu (o czym dalej) oraz brak regulacji procesu konsultacji społecznych. W tym momencie, w dużej mierze z inicjatywy środowiska pozarządowego, trwają prace nowelizacyjne nad ustawą. Charakterystyka trzeciego sektora. W 2008 r. było w Polsce zarejestrowanych ok. 67 tys. NGOsów (w tym 9 tys. fundacji i 58 tys. stowarzyszeń). Należy jednak pamiętać, że w Polsce, jak w wielu innych krajach (np. Francji) nie ma obowiązku wyrejestrowania organizacji. Zgodnie z szacunkami Stowarzyszenia KLON/Jawor, "przy optymistycznym założeniu liczbę aktywnych organizacji można szacować na tys." 6 Co istotne, od 2003 r. obserwuje się trend spadkowy w rozwoju trzeciego sektora w Polsce. Przez to dochodzi do "starzenia się" tegoż sektora: w 2001 r. ponad połowa aktywnych NGOs miała mniej niż 5 lat, a tylko 8% miało więcej niż 15 lat; w 2008 r. udział ten wynosił odpowiednio 37% i 18,5%. Zmiana ta może świadczyć o pozytywnie ocenianej stabilizacji sektora. Z drugiej jednak strony, może też wskazywać na malejące zaangażowanie obywateli w działalność społeczną, a na taki właśnie trend wskazywałby malejący udział wolontariuszy w ogóle społeczeństwa. 5 Krajewska A., Sprawozdanie z dyskusji eksperckiej, [w:] "U progu zmian. Pięć lat ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie", Grzegorz Makowski (red)., Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2008 r., str Gumkowska M., Herbst J., "Polski sektor pozarządowy 2008", Stowarzyszenie KLON/Jawor, Warszawa 2008, str. 4 10

11 Za podstawowe charakterystyki polskiego trzeciego sektora, oprócz jego wciąż niedostatecznego rozwoju, uznaje się rozwarstwienie i niedofinansowanie. W 2007 r., najbogatsze 5% NGOsów rozporządzało 70-80% dochodów całego sektora. Jednocześnie, zła sytuacja finansowa oraz trudności w zdobywaniu funduszy przez większość organizacji uznawane były za najważniejszy problem dla rozwoju NGOsów (61% respondentów). W najlepszej sytuacji finansowej położone były organizacje wielkomiejskie (głównie działające w Warszawie), co można tłumaczyć tym, że działają w środowisku bardziej sprzyjającym NGOsom, zwłaszcza pod względem kulturowym/mentalnościowym, a także mają łatwiejszy dostęp do źródeł finansowania (z racji gęstszej sieci kontaktów; łatwiejszej możliwości dotarcia do decydentów; oraz średnio lepszej znajomości języków obcych). To właśnie te bogate, warszawskie organizacje przejawiają, jako nieliczne w Polsce, jakąkolwiek aktywność na poziomie europejskim. To także w wielkich miastach, głównie w Warszawie, mają siedzibę think-tanki, z natury znacznie od pozostałych NGOsów aktywniejsze na szczeblu międzynarodowym. Tym niemniej, doświadczenia innych krajów pokazują, że mniejsze organizacje spoza metropolii także mogą włączyć się w aktywność na poziomie międzynarodowym, niekoniecznie bezpośrednio, ale np. poprzez organizacje parasolowe kolejnych szczebli (lokalne, regionalne, krajowe). Dlatego, oceniając zaangażowanie polskich NGOsów na poziomie międzynarodowym, nie można z góry zakładać, że taką aktywnością mogą być zainteresowane wyłącznie organizacje duże, bogate, z większych miast, głównie think-tanki. Inne organizacje także mogą i powinny zostać włączone w sieć aktywności międzynarodowej, jednakże problemem jest stosunkowo słaby rozwój sieci NGOsów w Polsce. Na poszczególnych szczeblach niewiele jest organizacji parasolowych, które łączyłyby polski trzeci sektor w jeden spójny system. Polska Prezydencja może zmotywować polskie NGOs do wzmożonego sieciowania i konsolidacji sektora, pod warunkiem jednak, że polski rząd faktycznie pozwoli organizacjom na udział w przygotowaniu i realizacji Prezydencji, natomiast NGOs wykażą zainteresowanie uczestnictwem w tym przedsięwzięciu. 11

12 Dialog administracji z trzecim sektorem. Dialog pomiędzy administracją a sektorem pozarządowym, mimo wejścia w życie ustawy z 2003 r., jest w Polsce wciąż słabo rozwinięty, co wynika zarówno z braku adekwatnej otwartości po stronie administracji i NGOsów, jak i z niewystarczającego stopnia konsolidacji trzeciego sektora. Co prawda, jak odnotowano w 2008 NGO Sustainibility Index 7, NGOs coraz częściej zgłaszają własne opinie i propozycje na różnych etapach procesu ustawodawczego; te jednak rzadko kiedy są one uwzględniane przez polityków. Wina leży w części po stronie NGOsów, gdyż tworzą one konkurencyjne koalicje branżowe w konkretnych sprawach, przez co decydenci wolą nie uwzględniać propozycji żadnej z rywalizujących stron. Jednakże, nie ulega wątpliwości, że zachowanie NGOsów byłoby inne, gdyby istniała stała platforma dialogu pomiędzy administracją a trzecim sektorem, np. w każdym z ministerstw. Tej luki, niestety, nie wypełnia Rada Działalności Pożytku Publicznego, powołana na mocy ustawy z 2003 r. i będąca organem opiniodawczo-doradczym oraz pomocniczym ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. W jej skład wchodzą, co prawda, przedstawiciele trzeciego sektora, ale ich wyboru dokonuje minister spośród kandydatów zgłoszonych przez organizacje co oznacza, że przedstawiciele mniejszych lub mniej znanych organizacji nie mają praktycznie szans uczestnictwa w Radzie. Poza tym, kompetencje Rady są dość okrojone, ograniczając się do zagadnień, których dotyczy ustawa z 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Podobnie, nie zapełnia tej luki Parlamentarny Zespół do spraw Dialogu Obywatelskiego, działający od 2006 r. (do 2008 r. noszący nazwę Parlamentarnego Zespołu do spraw Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi). Jego rola ogranicza się do wymiany informacji pomiędzy dwiema stronami. Wreszcie, przedstawiciele NGOsów bardzo źle oceniają konsultacje społeczne 8, gdyż NGOsom daje się zbyt mało czasu na przygotowanie, a ich stanowisko raczej przyjmuje się do wiadomości aniżeli NGO Sustainibility Index, for Central and Eastern Europe and Eurasia, United States Agency for International Development, VI 2009 r., str , (11 XI 2009 r.), 8 M. Arczewska, My i oni razem? Wpływ organizacji pozarządowych na procesy decyzyjne w krajach Grupy Wyszehradzkiej, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2008 r., str

13 uwzględnia w procesie decyzyjnym. Podsumowując, jak wynika z badań dr Magdaleny Arczewskiej, W Polsce brak zinstytucjonalizowanych form dialogu obywatelskiego. Nawet jeżeli na przestrzenie ostatnich lat podejmowane są próby jego implementacji, to wśród liderów sektora pozarządowego ugruntowało się przekonanie, że jedynie indywidualne kontakty z decydentami i nieformalny lobbing przynoszą zamierzone skutki 9. Brakuje forum dialogu, w ramach którego administracja omawiałaby z NGOsami propozycje i projekty dotyczące szerszego spektrum tematów, np. reform gospodarczych, polityki zagranicznej czy ochrony środowiska. W ramach przygotowań do polskiej Prezydencji, Pełnomocnik Rządu ds. Przygotowania Organów Administracji Rządowej i Sprawowania przez RP Przewodnictwa w Radzie UE (dalej zwany Pełnomocnikiem ds. Prezydencji) zapowiada stworzenie stałej platformy współpracy między administracją a trzecim sektorem. Wciąż jednak nie wiadomo, na czym owa współpraca miałaby polegać i czy jedno forum dialogu byłoby rozwiązaniem pożądanym. Być może, w dłuższym okresie, o wiele skuteczniejsze byłoby wprowadzenie platform dialogu przy każdym z ministerstw na wzór forum działających przy poszczególnych Dyrektoriatach Generalnych Komisji Europejskiej. Polskie NGOs na tle innych krajów. Polska należy do grupy tych państw, w których obowiązują nowoczesne regulacje dotyczące trzeciego sektora; co więcej, w dużej mierze pod presją NGOsów, są one obecnie nowelizowane w celu ich udoskonalenia. Rozwiązania zastosowane w Polsce różnią się od tych zastosowanych gdzie indziej, co jednak tłumaczyć należy odmiennymi uwarunkowaniami historycznymi i kulturowymi. Niemal w każdym kraju nieco inna jest definicja organizacji pozarządowej, różne też są modele współpracy trzeciego sektora z administracją. W modelu angielskim podmioty sektora niezależnego (obejmującego podmioty non-profit i for-profit) konkurują ze sobą na zasadzie wolnorynkowej o realizację zadań z zakresu pożytku publicznego. Z kolei w modelu niemieckim relacje administracji z sektorem pozarządowym 9 Ibidem, str

14 przyjmują ramy korporacyjne, a podmioty społeczne mają -zgodnie z zasadą pomocniczości- pierwszeństwo w realizacji usług społecznych przy wykorzystaniu funduszy publicznych. Jak stwierdza dr Marek Rymsza, polski model współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi, wyłaniający się z UDPP, zawiera elementy obu konkurencyjnych porządków, co stanowi jego mocną stronę 10. Z jednej strony, podmioty sektora pozarządowego mają względne pierwszeństwo w ubieganiu się o realizację zadań pożytku publicznego; z drugiej strony przewidziano konkurencję między tymi podmiotami i dopuszczono zlecanie zadań w trybie przetargowym, jeśli jest to w stanie zapewnić większą efektywność. Tym niemniej, pomimo nowoczesnych uregulowań prawnych, sektor pozarządowy w Polsce jest nadal, w porównaniu do krajów zachodnich, słabo rozwinięty. Niestety, brakuje aktualnych danych porównawczych w tym zakresie, co wynika z trudności w zastosowaniu jednolitej metodologii. Wiarygodnych danych porównawczych dostarczają statystyki publikowane przez Uniwersytet John Hopkins. Według danych za okres , Polska była w ogonie Europy pod względem udziału zatrudnienia w organizacjach pozarządowych w stosunku do ogółu liczby osób aktywnych gospodarczo (0,6% w Polsce, natomiast 1,3% w Czechach, a ok. 8-9% w Holandii, Belgii i Irlandii). Z tysiącami NGOsów Polska wypadła blado na tle niewiele większej Francji, gdzie działa ponad milion stowarzyszeń skupiających 20 mln członków i 15 mln wolontariuszy; dodajmy, że dzięki istnieniu licznych organizacji parasolowych różnego szczebla trzeci sektor we Francji jest połączony w spójny system. Polska dobrze wypada na tle innych krajów dawnego bloku wschodniego. W rankingu NGO Sustainability Index , publikowanym przez United States Agency for International Development (USAID), Polskę wyprzeda jedynie Estonia. Na tle innych krajów Europy Środkowej i Wschodniej, polski trzeci sektor okazuje 10 M. Rymsza, Standaryzacja współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako element polityki państwa wobec trzeciego sektora, [w:] M. Rymsza, P. Frączak, R. Skrzypiec, Z. Wejcman, "Standardy współpracy administracji publicznej z sektorem pozarządowym", Instytut Spraw Publicznych, Warszawa L. M. Salamon, S. W. Sokolowski, R. List, Global Civil Society. An Overview, The Johns Hopkins University Institute for Policy Studies Center for Civil Society Studies, Baltimore NGO Sustainibility Index, op.cit. 14

15 się wyjątkowo silny, rozwinięty i sprawny, co oznacza, że jego rozwój zmierza we właściwym kierunku. Jednakże, nie należy zapominać, że polskie NGOs i polski trzeci sektor czeka jeszcze długa droga, abyśmy mogli porównywać się z krajami Europy Zachodniej. Dotyczy to także praktyki dialogu administracji z trzecim sektorem. W niektórych krajach NGOs są partnersko traktowane i wspierane w sposób instytucjonalny. Przykładowo, we Francji w każdym resorcie istnieją osobne komórki odpowiedzialne za kontakt z NGOsami, a administracja prowadzi regularne konsultacje merytoryczne z przedstawicielami trzeciego sektora. W Czechach rząd nie tylko wspiera instytucjonalnie czeskie organizacje, ale również dofinansowuje niektóre sieci międzynarodowe, do których należą czeskie think tanki (PASOS, EPD). Współpraca między rządem i trzecim sektorem odbywa się nie tylko z korzyścią dla organizacji pozarządowych (które mogą tą drogą wpływać na krajowe ustawodawstwo), ale też dla sprawności i jakości polityki państwa. Tym niemniej, budowa trwałej platformy współpracy wymaga determinacji, zaufania i chęci porozumienia, a tych w Polsce brakuje, niestety, z obydwu stron: administracji i sektora pozarządowego. Finansowanie aktywności NGOsów na szczeblu europejskim. Jak pokazujemy w trzecim rozdziale, finanse są jedną z głównych bolączek, z którą borykają się polskie NGOs. Organizacje napotykają na trudności ze sfinansowaniem działalności bieżącej, przez co często z góry skreślają możliwość zaangażowania się w jakąkolwiek aktywność na poziomie europejskim. Tymczasem, istnieją specjalne programy grantowe, których cele dopuszczają wsparcie europejskiej aktywności NGOsów. Przede wszystkim, dotyczy to Działania 2. Programu Europa dla Obywateli (ang. Europe for Citizens). Działanie 2. Aktywne społeczeństwo obywatelskie w Europie obejmuje trzy poddziałania: 2.1. Strukturalne wsparcie dla organizacji badających europejską politykę publiczną; 2.2. Strukturalne wsparcie dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego na poziomie europejskim; 15

16 oraz 2.3. Wsparcie dla projektów inicjowanych przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego. W ramach Poddziałań 2.1. i 2.2. organizacje mogą otrzymać wsparcie strukturalne w postaci dotacji operacyjnych częściowo pokrywających koszty działalności, natomiast Poddziałanie 2.3. dotyczy wspierania konkretnych projektów ( imprez lub projektów produkcji i realizacji ). Godnym naśladowania przykładem dla Poddziałania 2.3. jest grant uzyskany w lipcu 2009 r. przez Ogólnopolskie Forum Organizacji Pozarządowych na projekt Civil Exchange Europe wspierający powstanie Europejskiej Sieci Stowarzyszeń Krajowych (ang. European Network of National Associations, w skr. ENNA). W przypadku wszystkich Poddziałań w grę wchodzi konkretne i wiarygodne dofinansowanie, dlatego NGOs powinny bardziej zainteresować się programem EDO. Punktem kontaktowym Programu EDO w Polsce jest Instytut Adama Mickiewicza z siedzibą w Warszawie 13. Szereg możliwości daje Program Młodzież w działaniu realizowany przez Komisję Europejską. Pozwala on na dofinansowanie wymiany młodzieży, inicjatyw młodzieżowych oraz projektów demokracji młodzieżowej (Akcja 1. Młodzież dla Europy), organizację Wolontariatu Europejskiego (Akcja 2.), wsparcie programów obejmujących młodzież krajów programu oraz krajów partnerskich (Akcja 3. Młodzież w świecie), dofinansowanie szkoleń i wymiany kadr (Akcja 4. Systemy wsparcia młodzieży) oraz wsparcie europejskiej polityki współpracy w zakresie problematyki i działań młodzieżowych (Akcja 5). Z punktu widzenia tematyki niniejszej ekspertyzy, szczególnie interesujące są: Akcja 4.3. Szkolenia, wymiana doświadczeń, dobrych praktyk i łączenie w sieci, pozwalająca na dofinansowanie partnerstw między NGOsami oraz dofinansowanie tzw. job shadowing, czyli wymiany dobrych praktyk poprzez wymianę wolontariuszy; a także Akcja 5.3. Spotkania młodzieży i osób odpowiedzialnych za politykę młodzieżową, pozwalająca na organizację międzynarodowych spotkań na tematy dotyczące polityki młodzieżowej. Tym niemniej, poważnym ograniczeniem Programu Młodzież w działaniu jest o, że mogą z niego korzystać głównie organizacje zajmujące się, w jakimś stopniu, edukacją europejską i aktywizacją młodzieży na poziomie europejskim. 13 Na stronie znajdują się stosowne instrukcje, formularze i kalendarz składania wniosków. 14 Więcej informacji na stronie

17 Szukając wsparcia dla działań rzeczniczych i rozwoju współpracy zagranicznej, NGOs mogą aplikować do Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe (w skr. CEE Trust) 15. Pośród projektów, które mogą zostać dofinansowane przez Fundusz, występuje rzecznictwo oraz budowanie partnerstw między NGOsami. Granty CEE Trust opiewają na kwoty od kilku tysięcy do nawet kilku milionów dolarów. Tym niemniej, organizacje ubiegające się o grant muszą wykazać, że ich projekt jest innowacyjny i w jakimś stopniu przyczynia się do rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, zwiększenia przejrzystości działania sfery publicznej, czy też integracji marginalizowanych grup społeczeństwa. Niestety, procedury są dość skomplikowane, a dokumenty muszą być napisane w języku angielskim co może zniechęcać szereg NGOsów. Natomiast nie wydaje się możliwe wykorzystanie, w celach objętych niniejszą ekspertyzą, Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki na lata Jest on ukierunkowany raczej na wspieranie partnerstwa między administracją a organizacjami pozarządowymi, a pośród celów szczegółowych nie uwzględniono wsparcia dla działań rzeczniczych na poziomie europejskim ani dla rozwoju współpracy z zagranicznymi NGOsami 16. Polskie NGOs nie będą też mogły korzystać z uwzględniającego takie projekty Funduszu dla Organizacji Pozarządowych (Mechanizm Norweski), gdyż ten obowiązuje tylko do 2010 r. Wreszcie, projektów tego typu nie można -na tę chwilę- finansować z Programu Wspieranie Organizacji Pozarządowych ścieżka EURO-NGO+ działania rzecznicze realizowanego przez Program Europejski OFOP, a finansowanego ze środków Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności. Program ten służy wzmacnianiu wpływu sektora pozarządowego na system wdrażania funduszy europejskich w Polsce i ułatwianiu dostępu do Funduszy Europejskich organizacjom pozarządowym. Aby znaleźć źródła finansowania dla swoich projektów, w tym tych 15 Więcej informacji na stronie 16 Szczegółowy opis priorytetów programu operacyjnego kapitał ludzki , Narodowa Strategia Spójności, a_1_6_2009_pokl.pdf (1 XII 2009 r.). Organizacji pozarządowych dotyczy Priorytet 5. Dobre Zarządzanie, Punkt 5.4. Rozwój Potencjału Trzeciego Sektora, Poddziałania Wsparcie Systemowe dla Trzeciego Sektora, oraz Rozwój Dialogu Obywatelskiego. 17

18 obejmujących działania rzecznicze i rozwój współpracy międzynarodowej, NGOs powinny dokładnie śledzić oferty prywatnych funduszy grantodawczych, a także zmiany w funduszach publicznych, krajowych i unijnych. Najświeższe informacje w tym względzie publikowane są na stronach oraz Wolontariat w Polsce i za granicą Uregulowania prawne. Wolontariat w Polsce został uregulowany ustawą z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jednakże, podobnie jak cała ustawa, tak i formalizacja instytucji wolontariatu bywa oceniana skrajnie 17. Popularność wolontariatu w Polsce. Wolontariat jest w Polsce nie tylko mało, ale też coraz mniej popularny. Jak wskazują badania Stowarzyszenia Klon/Jawor, w 2008 r. tylko 11,3% Polaków angażowało się w pracę wolontariacką 18, czyli niewiele więcej niż w 2001 r., gdy wskaźnik ten wyniósł 10%. Należy podkreślić, że między 2001 a 2005 r. odnotowano dodatni trend, którego przejawem było aż 23,2%-owe zaangażowanie Polaków w pracę wolontariacką w 2005 r. Natomiast od 2005 r. tendencja odwróciła się, a udział wolontariuszy w ogóle populacji wrócił w okolice poziomu z 2001 r. W 2008 r., 44% NGOsów deklarowało, że korzysta z pomocy wolontariuszy, jednakże aż 51% skarżyło się na ich niedostatek. Malejące zaangażowanie Polaków w pracę wolontariacką można po części tłumaczyć zmianami na rynku pracy. Część młodych ludzi, którzy w Polsce tradycyjnie stanowią główny trzon wolontariuszy, dzisiaj albo znajduje pracę w nowo-powstających firmach, albo wyjeżdżają w jej poszukiwaniu za granicę (tak przynajmniej tłumaczono wyraźny spadek liczby wolontariuszy w 2007 r.), a zatem nie mają już czasu na pracę wolontariacką inaczej niż w latach , gdy w Polsce panowała recesja, a zarazem nie można było swobodnie 17 A. Krajewska, op. cit., str (8 XI 2009 r.) 18

19 wyjeżdżać do pracy za granicę. Warto też pamiętać o tym, że na początku XXI w. wolontariat był silnie promowany przez Komisję Europejską, a także polski rząd, jako sposób na bezrobocie wśród młodych ludzi. Dzisiaj stosowanie takiego argumentu nie jest już tak skuteczne, jak wówczas. Pod względem rozwiązań prawnych dotyczących wolontariatu, Polska - słowami jednego z naszych rozmówców- mieści się w standardzie rozwiązań europejskich. Tym niemniej, znacznie odbiegamy od reszty Europy jeśli chodzi o faktyczne zaangażowanie obywateli w pracę wolontariacką. Jak wskazują badania European Social Survey z 2007 r., przywoływane przez serwis 19, pod tym względem Polska znajduje się na szarym końcu Europy, wyprzedzając jedynie Bułgarię, a ustępując takim krajom z naszego regionu, jak Słowacja czy Estonia. W Polsce jest trzy razy mniej wolontariuszy niż w Hiszpanii lub Wielkiej Brytanii, a pięć razy mniej niż w przodującej w Europie pod tym względem Norwegii. Dodajmy, że powyższe statystyki nie zwracają uwagi na jeszcze jedną właściwość wolontariatu w Polsce: niewielką ilość godzin przeznaczanych na pracę wolontariacką. W Polsce nie tylko mało osób angażuje się w wolontariat, ale też te, które się angażują, poświęcają tej aktywności niewiele czasu w porównaniu z krajami Europy Zachodniej. Tym niemniej, wysoki wskaźnik wolontariatu z 2005 r., a także udane doświadczenia polskich organizacji pozarządowych z okresu kampanii przedreferendalnej w 2003 r., wskazują na pewien potencjał, który można zagospodarować. Szansę na popularyzację wolontariatu stwarzają Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej EURO2012 oraz ustanowienie roku 2011 Rokiem Wolontariatu przez instytucje unijne. Zarówno administracja, jak i organizatorzy turnieju, będą prawdopodobnie dążyli do jak największego zaangażowania wolontariuszy podczas wydarzeń w 2011 i 2012 roku, wzorem poprzednich Prezydencji i organizatorów mistrzostw. Wolontariat a Prezydencja. Zważywszy, że rok 2011 będzie Rokiem Wolontariatu, trudno wyobrazić sobie, aby polska Prezydencja mogła nie 19 Ibidem 19

20 włączyć wolontariatu do listy swoich priorytetów. Nie tylko dlatego, że byłoby to negatywnie postrzegane przez inne kraje, organizacje i społeczeństwo międzynarodowe, ale także dlatego, że nie leżałoby to w interesie polskiego rządu. Po pierwsze, doświadczenia m.in. Słowenii, Francji i Czech pokazują, że dzięki włączeniu wybranego aspektu wolontariatu do listy priorytetów Prezydencji, nawet drugoplanowych, administracja zyskuje przychylność organizacji pozarządowych, w tym bezcenne wsparcie ze strony ich międzynarodowych sieci (np. Centre Européen du Volontariat), co automatycznie ułatwia promocję Prezydencji za granicą i poprawia jej ocenę w oczach obywateli innych krajów. Po drugie, pomoc wolontariuszy będzie kluczowa podczas EURO 2012 (realizacja tego typu imprez zazwyczaj odbywa się przy dużym ich zaangażowaniu), dlatego byłoby wyjątkowym marnotrawstwem, gdyby administracja nie wykorzystała okazji, jaką na promocję wolontariatu stwarzają jednocześnie Europejski Rok Wolontariatu i polska Prezydencja. Wreszcie, po trzecie, Polska ma się czym pochwalić przed innymi krajami: mamy nowoczesną ustawę regulującą działanie trzeciego sektora, oryginalne i skuteczne inicjatywy NGOsów (np. portal ngo.pl), a poza tym przygotowujemy innowacyjne rozwiązania z zakresu Ekonomii Społecznej. Dodajmy jeszcze, że poprzedzająca nas Prezydencja węgierska planuje organizację konferencji o wolontariacie dla krajów Grupy Wyszehradzkiej; warto, aby polska Prezydencja kontynuowała tę inicjatywę, np. organizując analogiczną konferencję, ale dla wszystkich krajów UE. Planując wykorzystanie wolontariatu podczas przygotowań i obsługi Prezydencji, administracja publiczna musi pamiętać, że wolontariat to tylko środek pomocniczy, który nie może być traktowany jako główny instrument. Automatyczne łączenie kategorii wolontariatu z kwestią zaangażowania NGOsów w Prezydencję zdradzałoby brak zrozumienia dla zasad funkcjonowania trzeciego sektora. Jak zauważają autorzy raportu Polska Prezydencja w Radzie Unii Europejskiej: współpraca administracji publicznej z sektorem pozarządowym, W świadomości pracowników administracji publicznej utrzymuje się błędne przekonanie, że organizacje działają charytatywnie, ponieważ pracownicy 20

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju 1. Podstawowe informacje o badaniu: Badanie zostało wykonane

Bardziej szczegółowo

przygotowana na zlecenie UKIE, Warszawa 2009, http://www2.ukie.gov.pl/ngo/ekspertyza.pdf

przygotowana na zlecenie UKIE, Warszawa 2009, http://www2.ukie.gov.pl/ngo/ekspertyza.pdf Zestawienie opinii przedstawicieli organizacji pozarządowych na temat ekspertyz: Koncepcja stałej współpracy między administracją rządową a trzecim sektorem w Polsce w zakresie informowania społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Diagnoza Po odzyskaniu przez Polskę wolności w 1989 r. nastąpił dynamiczny rozwój

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto 1. Temat badania 2. Tło Ewaluacja komponentu wolontariatu długoterminowego wdrażanego w latach 2012-2013 w ramach

Bardziej szczegółowo

Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych Współpraca Ministerstwa Spraw Zagranicznych z organizacjami pozarządowymi i samorządami przy realizacji wybranych zadań z zakresu współpracy międzynarodowej Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji

Bardziej szczegółowo

Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat!

Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądźwolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądźwolontariuszem!

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji. Projekty systemowe

Obywatele dla Demokracji. Projekty systemowe Obywatele dla Demokracji Projekty systemowe Projekty tematyczne i rozwój instytucjonalny Kwota przeznaczona na dotacje: 26,5 mln EUR i rozwój instytucjonalny Obywatele dla Demokracji Program finansowany

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej

Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej Michał Szczerba Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu Spotkanie inauguracyjne

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG

Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Realizatorzy: Fundacja im. Stefana Batorego w partnerstwie z Polską Fundacją Dzieci i Młodzieży budżet: 37 mln

Bardziej szczegółowo

Kontrola społeczna służbą demokracji

Kontrola społeczna służbą demokracji Kontrola społeczna służbą demokracji Jeżeli działacie w organizacji, która zajmuje się lub chce zajmować się kontrolą społeczną, zapraszamy Was do udziału w projekcie systemowo wzmacniającym watchdogi.

Bardziej szczegółowo

Diagnoza współpracy w projekcie pn: Wspólnie budujmy kapitał społeczny Kalisza wdrożenie standardów współpracy NGO i JST

Diagnoza współpracy w projekcie pn: Wspólnie budujmy kapitał społeczny Kalisza wdrożenie standardów współpracy NGO i JST KWESTIONARIUSZ ANKIETY Szanowni Państwo, serdecznie zapraszamy do udziału w badaniu, którego celem jest pozyskanie informacji nt. współpracy kaliskich organizacji pozarządowych (fundacji i stowarzyszeń)

Bardziej szczegółowo

Kreatywne rozwiązania dla biznesu

Kreatywne rozwiązania dla biznesu Kreatywne rozwiązania dla biznesu Słowo wstępne Szanowni Państwo, Jeżeli chcecie mieć wpływ na region, miasto i to co się dzieje w Państwa okolicy, serdecznie zapraszam do włączenia się w działania Funduszu

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja 1 PROGRAM FUNDUSZ INICJATYW OBYWATELSKICH NA LATA 2014-2020 2020 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament PoŜytku Publicznego 2 Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja Projekt jest

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E MINISTERSTWO FINANSÓW Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską S P R A W O Z D A N I E za okres od dnia 26 stycznia do dnia 31 marca 2009 r. z działalności Pełnomocnika

Bardziej szczegółowo

Środowisko dla Rozwoju

Środowisko dla Rozwoju ENEA Krajowa sieć partnerstwa Środowisko dla Rozwoju na rzecz promowania zasad zrównowaŝonego rozwoju i jej rola we wdraŝaniu POIiŚ 27 maja 2010 r. Zamość Spis treści 1. Europejska Sieć Organów Środowiskowych

Bardziej szczegółowo

III. (Akty przygotowawcze) KOMITET REGIONÓW 83. SESJA PLENARNA, 9 10 LUTEGO 2010 R.

III. (Akty przygotowawcze) KOMITET REGIONÓW 83. SESJA PLENARNA, 9 10 LUTEGO 2010 R. C 175/40 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 1.7.2010 III (Akty przygotowawcze) 83. SESJA PLENARNA, 9 10 LUTEGO 2010 R. Opinia Komitetu Regionów Europejski Rok (2011 r.) (2010/C 175/10) Przyjmuje z

Bardziej szczegółowo

Plan wdrożeń instrumentów współpracy finansowej w ramach koncepcji partycypacyjnej Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej

Plan wdrożeń instrumentów współpracy finansowej w ramach koncepcji partycypacyjnej Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej Plan wdrożeń instrumentów współpracy finansowej w ramach koncepcji partycypacyjnej Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej Plan opracowany został w ramach projektu Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r.

UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r. UCHWAŁA NR.. RADY GMINY KOBYLANKA z dnia.. 2013 r. w sprawie zmiany uchwały XXXVIII/229/13 Rady Gminy Kobylanka w sprawie przyjęcia rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis 18 sierpnia 2010 r. Młody obywatel Opis Młodzie ludzie przy wsparciu nauczycieli i władz samorządowych badają kapitał społeczny w swojej miejscowości. Przedstawiają wnioski władzom lokalnym. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LESKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LESKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016 - projekt PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LESKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2016 SPIS TREŚCI Rozdział I Rozdział II Rozdział III

Bardziej szczegółowo

Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012

Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012 Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012 Warszawa, listopad 2012 O badaniu i o prezentacji Najważniejsze informacje zebrane w badaniach: ilościowym i jakościowym (lipiec-wrzesień

Bardziej szczegółowo

Tomasz Schimanek. nowy wymiar współpracy finansowej. samorządu z organizacjami. pozarządowymi

Tomasz Schimanek. nowy wymiar współpracy finansowej. samorządu z organizacjami. pozarządowymi Tomasz Schimanek REGRANTING: nowy wymiar współpracy finansowej samorządu z organizacjami pozarządowymi VI FORUM PEŁNOMOCNIKÓW DS. NGO Kraków, 24 czerwca 2015r. 1. Regranting i praktyka jego stosowania

Bardziej szczegółowo

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy 1. Wstęp Niniejszy raport został opracowany celem przedstawienia potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy w całej Polsce

Bardziej szczegółowo

Istota, funkcje i zadania organizacji pozarządowych aspekty prawne, funkcjonowanie organizacji pozarządowych w Unii Europejskiej i w Polsce

Istota, funkcje i zadania organizacji pozarządowych aspekty prawne, funkcjonowanie organizacji pozarządowych w Unii Europejskiej i w Polsce Istota, funkcje i zadania organizacji pozarządowych aspekty prawne, funkcjonowanie organizacji pozarządowych w Unii Europejskiej i w Polsce Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Rozdział I Postanowienia ogólne

WSTĘP. Rozdział I Postanowienia ogólne PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE,

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 Cel 2. Poprawa mechanizmów partycypacji społecznej i wpływu obywateli na życie publiczne 31 maja 2011 r. Elementy składowe celu 2 Strategii wypływają m.in.

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji. program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG

Obywatele dla Demokracji. program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji Realizatorzy: Fundacja im. Stefana Batorego w partnerstwie z Polską Fundacją Dzieci i

Bardziej szczegółowo

Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK. z dnia. roku

Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK. z dnia. roku Projekt UCHWAŁA NR RADY MIASTA i GMINY DOLSK z dnia. roku w sprawie rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami na 2015 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 75/1221/10 Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 21.09.2010 r.

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 75/1221/10 Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 21.09.2010 r. Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 75/1221/10 Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 21.09.2010 r. FORMULARZ KONSULTACJI Projektu Programu współpracy Samorządu Województwa Kujawsko- Pomorskiego z organizacjami

Bardziej szczegółowo

I. Organizacja i cel konkursu.

I. Organizacja i cel konkursu. KONKURS GRANTOWY ODKRYJ E-WOLONTARIAT REGULAMIN VII EDYCJI KONKURSU I. Organizacja i cel konkursu. 1. Konkurs grantowy Odkryj e-wolontariat organizuje Fundacja Dobra Sieć, zwana dalej FDS, wraz z Polsko-

Bardziej szczegółowo

Newsletter 01/2015. Szanowni Państwo,

Newsletter 01/2015. Szanowni Państwo, Newsletter 01/2015 Szanowni Państwo, Z przyjemnością prezentujemy pierwszy newsletter poświęcony podsumowaniu działań Krajowej Platformy Współpracy na Rzecz Integracji w roku 2014. Ubiegły rok obfitował

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o:

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o: PROJEKT Program Współpracy Gminy Gostynin z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2013 Wstęp

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Stowarzyszenie Jeden Świat (SJŚ) i holenderski Oxfam Novib, realizują wspólny projekt pt. E-Motive, który dotyczy transferu wiedzy z Krajów Globalnego

Bardziej szczegółowo

Rola sieci organizacji pozarządowych w budowaniu klimatu współpracy III sektora z samorządem

Rola sieci organizacji pozarządowych w budowaniu klimatu współpracy III sektora z samorządem Rola sieci organizacji pozarządowych w budowaniu klimatu współpracy III sektora z samorządem Włodzimierz Puzyna Udział III sektora w kreowaniu polityk publicznych 16. 06. 2015 Plan prezentacji Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

Zasady działania Szerokiego Porozumienia na rzecz Umiejętności Cyfrowych w Polsce zainaugurowanego 3 lipca 2013 r.

Zasady działania Szerokiego Porozumienia na rzecz Umiejętności Cyfrowych w Polsce zainaugurowanego 3 lipca 2013 r. Zasady działania Szerokiego Porozumienia na rzecz Umiejętności Cyfrowych w Polsce zainaugurowanego 3 lipca 2013 r. Wstęp Szerokie Porozumienie na rzecz Umiejętności Cyfrowych jest nieformalnym, dobrowolnym

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO. czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności?

PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO. czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności? PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności? CO TO TAKIEGO PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO? Najprościej rzecz ujmując, to przestrzeń współpracy uczestników programu Lokalne

Bardziej szczegółowo

Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013. Urszula Budzich-Szukała

Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013. Urszula Budzich-Szukała Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013 Urszula Budzich-Szukała Krajowa Sieć Leader+ podstawy prawne Rozporządzenie Rady 1260/99 dotyczące ogólnych przepisów

Bardziej szczegółowo

rzecznictwo wspomaganie monitoring

rzecznictwo wspomaganie monitoring rzecznictwo wspomaganie monitoring Kim jesteśmy? OFOP to ponadbranŝowy związek stowarzyszeń, fundacji i porozumień: około 140 organizacji członkowskich zasięg lokalny, regionalny oraz ogólnopolski, takŝe

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XL/307/14 RADY GMINY SAWIN. z dnia 14 listopada 2014 r.

UCHWAŁA NR XL/307/14 RADY GMINY SAWIN. z dnia 14 listopada 2014 r. UCHWAŁA NR XL/307/14 RADY GMINY SAWIN z dnia 14 listopada 2014 r. w sprawie uchwalenia Programu współpracy Gminy Sawin z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016

ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016 WSTĘP ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016 Projekt założeń projektu ustawy o współpracy rozwojowej nakłada na Ministra Spraw Zagranicznych obowiązek

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako realizatorami zadań publicznych

Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako realizatorami zadań publicznych Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako realizatorami zadań publicznych Raport z wdrożenia (skrót) URZĄD NAZWA WDROŻONYCH INSTRUMENTÓW

Bardziej szczegółowo

Komisja Monitoringu Demokracji w Europie (Commission for Monitoring Democracy in Europe)

Komisja Monitoringu Demokracji w Europie (Commission for Monitoring Democracy in Europe) Komisja Monitoringu Demokracji w Europie (Commission for Monitoring Democracy in Europe) Uwagi wstępne 1. Powołana w 1949 roku Rada Europy dostała potrójny mandat: aby dbać o prawa człowieka, o rządy prawa,

Bardziej szczegółowo

Strategiczna Mapa Drogowa a wyniki badań organizacji pozarządowych i ich wizerunku

Strategiczna Mapa Drogowa a wyniki badań organizacji pozarządowych i ich wizerunku KONFERENCJA Rok po VII OFIP - Droga do Polski Obywatelskiej. Strategiczna Mapa Drogowa Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego 15-16 października 2015 r. Strategiczna Mapa Drogowa a wyniki badań organizacji

Bardziej szczegółowo

Zakres merytoryczny konkursu składania wniosków

Zakres merytoryczny konkursu składania wniosków Program Priorytet/ Działanie/ Poddziałanie Zakres merytoryczny konkursu Termin składania wniosków Więcej informacji Polsko- Amerykańska Fundacja Wolności, Fundacja Edukacji dla Demokracji Konkurs grantowy

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020 Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił między innymi wcześniejsze programy sektorowe Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Młodzież w działaniu 2007-2013 Erasmus+ Młodzież

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze W województwie lubuskim

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Preambuła. Cel i zasady współpracy

Preambuła. Cel i zasady współpracy Załącznik nr 2 do uchwały Rady Miejskiej Nr XXVI/ 182 /2004 z dnia 30.06.2004r. Zasady współpracy samorządu gminy Węgorzewo z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia...

Uchwała Nr... - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia... Uchwała Nr... - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia... w sprawie uchwalenia rocznego programu współpracy Gminy Biesiekierz na rok 2011 z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami działającymi

Bardziej szczegółowo

Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku

Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku Wersja nr 1 z 13 października 2015 r. Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku w sprawie: przyjęcia na rok 2016 programu współpracy Gminy Chmielnik z organizacjami pozarządowymi

Bardziej szczegółowo

Polska Rada Organizacji Młodzieżowych. Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018

Polska Rada Organizacji Młodzieżowych. Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018 Polska Rada Organizacji Młodzieżowych Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018 Misja PROM Wzmacnianie głosu i potencjału młodych ludzi i organizacji młodzieżowych poprzez rzecznictwo ich interesów oraz

Bardziej szczegółowo

Porozumienie Lokalnej Sieci Organizacji Pozarządowych

Porozumienie Lokalnej Sieci Organizacji Pozarządowych Porozumienie Lokalnej Sieci Organizacji Pozarządowych 1. Postanowienia ogólne 1. Powstanie Lokalnej Sieci Organizacji Pozarządowych, zwanej dalej Siecią jest konsekwencją działań projektu Osiemnastka w

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Fundacji Partners Polska w roku 2007

Sprawozdanie z działalności Fundacji Partners Polska w roku 2007 Sprawozdanie z działalności Fundacji Partners Polska w roku 2007 marzec 2008 Fundacja Partners Polska a) ul. Górnickiego 3 lok.10a, 02-063 Warszawa b) Nr w KRS 0000221845 c) REGON: 012703063 d) członkowie

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze Ekonomia społeczna to

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Powiatu Chełmińskiego z organizacjami pozarządowymi w roku 2015

Program współpracy Powiatu Chełmińskiego z organizacjami pozarządowymi w roku 2015 Załącznik do uchwały Nr / / 2014 Rady Powiatu Chełmińskiego z dnia. Program współpracy Powiatu Chełmińskiego z organizacjami pozarządowymi w roku 2015 PROJEKT Wstęp Samorząd Powiatu Chełmińskiego realizuje

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 21/15 Wójta Gminy Adamów z dnia 18 marca 2015 r. P R O J E K T WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

M I N I S T R A I N F R A S T R U K T U R Y I R O Z W O J U 1) z dnia r.

M I N I S T R A I N F R A S T R U K T U R Y I R O Z W O J U 1) z dnia r. Z A R ZĄDZENIE NR M I N I S T R A I N F R A S T R U K T U R Y I R O Z W O J U 1) z dnia r. w sprawie powołania Komitetu Monitorującego Program Operacyjny Pomoc Techniczna 2014-2020 Na podstawie art. 14

Bardziej szczegółowo

CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego

CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego 2011 Małgorzata Jelińska CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego Szczecin, 23.11.2011 r. Definicja CSR zgodnie z ISO 26000 Społeczna

Bardziej szczegółowo

Model współpracy administracji publicznej i organizacji pozarządowych

Model współpracy administracji publicznej i organizacji pozarządowych Model administracji publicznej i organizacji Czym jest Model? Systemowe podejście do z organizacjami pozarządowymi 1 Kto jest odbiorcą Modelu? Poziom krajowy: organy administracji państwowej Poziom regionalny:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PRZEMKOWIE. z dnia 19 października 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PRZEMKOWIE. z dnia 19 października 2015 r. Projekt z dnia 23 października 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W PRZEMKOWIE z dnia 19 października 2015 r. w sprawie przyjęcia "Programu współpracy Gminy Przemków z organizacjami

Bardziej szczegółowo

RAPORT KOŃCOWY Z WDROŻENIA

RAPORT KOŃCOWY Z WDROŻENIA Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako realizatorami zadań publicznych RAPORT KOŃCOWY Z WDROŻENIA URZĄD NAZWA WDROŻONYCH INSTRUMENTÓW

Bardziej szczegółowo

Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej?

Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej? Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej? Debata w Brzesku Patronat honorowy: Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Europa się starzeje Komisja Europejska:

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie z dnia PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LIPNOWSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI UPRAWNIONYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Dzień Informacyjny na temat programu Comenius

Dzień Informacyjny na temat programu Comenius Dzień Informacyjny na temat programu Comenius Magdalena Chawuła-Kosuri Dyrektor Biura Regionalnego Województwa Śląskiego w Brukseli Katowice, 20 listopada 2012 r www.silesia-europa.pl PLAN PREZENTACJI

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXVII/ /2013 Rady Gminy Bojszowy. z dnia 2013 r.

Uchwała Nr XXVII/ /2013 Rady Gminy Bojszowy. z dnia 2013 r. Uchwała Nr XXVII/ /2013 Rady Gminy Bojszowy projekt z dnia 2013 r. w sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Bojszowy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014. Na podstawie art.18 ust.2 pkt.15 ustawy

Bardziej szczegółowo

pracy międzyregionalnej Interreg Europa

pracy międzyregionalnej Interreg Europa Interreg Europe 2014-2020 EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND Program współpracy pracy międzyregionalnej Interreg Europa Warszawa Warszawa, - 8 października 6 maja 2015 2014r. Obszar współpracy i budżet

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr III/. /14 - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia. grudnia 2014 r.

Uchwała Nr III/. /14 - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia. grudnia 2014 r. Uchwała Nr III/. /14 - projekt - Rady Gminy w Biesiekierzu z dnia. grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia rocznego programu współpracy Gminy Biesiekierz na rok 2015 z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami

Bardziej szczegółowo

Pozyskiwanie środków. na działalność. organizacji pozarządowych

Pozyskiwanie środków. na działalność. organizacji pozarządowych Pozyskiwanie środków na działalność organizacji pozarządowych Oświęcim, 9 września 2005 Cel prezentacji Upowszechnienie wiedzy na temat źródeł informacji Przekazanie zasad przygotowania się organizacji

Bardziej szczegółowo

Centrum Wsparcia Organizacji. SIECIOWANIE ORGANIZACJI/INSTYTUCJI/G RUP (praca z lokalnymi liderami instytucjonalnymi)

Centrum Wsparcia Organizacji. SIECIOWANIE ORGANIZACJI/INSTYTUCJI/G RUP (praca z lokalnymi liderami instytucjonalnymi) Rozumienie środowiskowej pracy: Praca środowiskowa to działania aktywizujące, integrujące i budujące wspólnotę lokalną, które są podejmowane w społeczności lokalnej. Działania Powinny opierać się na aktywności

Bardziej szczegółowo

TAK UCHWAŁA NR IX/67/2015. Rady Gminy Rytro z dnia 16 października 2015 roku

TAK UCHWAŁA NR IX/67/2015. Rady Gminy Rytro z dnia 16 października 2015 roku Uchwała Nr IX/67/2015 Rady Gminy Rytro z dnia 16 października 2015r. w sprawie: "Rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami na 2016 rok" Data utworzenia 2015-10-16

Bardziej szczegółowo

Ustawa o działalności pożytku publicznego

Ustawa o działalności pożytku publicznego Ustawa o działalności pożytku publicznego Komentarz najnowsze wydanie! uwzględnia nowelizację ustawy o pożytku z sierpnia 2015 r. MARCIN DADEL ZESPÓŁ REDAKCYJNY STOWARZYSZENIA KLON/JAWOR STAN PRAWNY: 2015

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne Załącznik nr 1 do uchwały nr.. Rady Gminy Wińsko z dnia.. PROJEKT Program współpracy Gminy Wińsko z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust.3 ustawy z dnia 24 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do:

Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do: ERASMUS+ Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do: spełnienia celów strategii europejskich w obszarze edukacji, w tym zwłaszcza strategii Edukacja i szkolenia 2020, rozwoju krajów partnerskich

Bardziej szczegółowo

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO WSTĘP Mając na względzie, iż istotną cechą i podstawą sukcesu demokratycznie zorganizowanej społeczności lokalnej jest aktywność obywatelska jej

Bardziej szczegółowo

Program współpracy na 2014 rok Gminy Zielona Góra z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Program współpracy na 2014 rok Gminy Zielona Góra z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 134/13 Wójta Gminy Zielona Góra z dnia 04 października 2013r. Program współpracy na 2014 rok Gminy Zielona Góra z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie LexPolonica nr 27335. Stan prawny 2012-11-29 Dz.U.2010.234.1536 (U) Działalność pożytku publicznego i wolontariat zmiany: 2011-07-01 Dz.U.2011.112.654 art. 166 2011-10-30 Dz.U.2011.205.1211 art. 2 2011-11-03

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr III/10/2014 Rady Gminy Siemień z dnia 30 grudnia 2014 r. Wstęp

Załącznik do uchwały Nr III/10/2014 Rady Gminy Siemień z dnia 30 grudnia 2014 r. Wstęp Załącznik do uchwały Nr III/10/2014 Rady Gminy Siemień z dnia 30 grudnia 2014 r. Roczny program współpracy Gminy Siemień z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA PRACA GMINY MIEJSKIEJ WAŁCZ Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI

WSPÓŁPRACA PRACA GMINY MIEJSKIEJ WAŁCZ Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI WSPÓŁPRACA PRACA GMINY MIEJSKIEJ WAŁCZ Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI MIASTO WAŁCZ: Miasto Wałcz jest największym miastem w obrębie powiatu wałeckiego, położonego w południowo-wschodniej części województwa

Bardziej szczegółowo

Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej

Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Standardy współpracy międzysektorowej w powiecie oleckim Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

400 SPOSOBÓW ZMNIEJSZANIA OBCIĄŻEŃ DLA BENEFICJENTÓW FUNDUSZY UE -ROLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W WYKORZYSTANIU WIEDZY PŁYNĄCEJZ EWALUACJI

400 SPOSOBÓW ZMNIEJSZANIA OBCIĄŻEŃ DLA BENEFICJENTÓW FUNDUSZY UE -ROLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W WYKORZYSTANIU WIEDZY PŁYNĄCEJZ EWALUACJI 400 SPOSOBÓW ZMNIEJSZANIA OBCIĄŻEŃ DLA BENEFICJENTÓW FUNDUSZY UE -ROLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W WYKORZYSTANIU WIEDZY PŁYNĄCEJZ EWALUACJI OPOLSKA KONFERENCJA MONITOROWANIA I EWALUACJI POLITYK PUBLICZNYCH

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE Programy Agencji Wykonawczej ds. Edukacji, Kultury i Sektora Audiowizualnego Erasmus + Kreatywna Europa Europa dla obywateli Eurydyka Agencja Wykonawcza ds. Edukacji,

Bardziej szczegółowo

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010

KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 KARTA WSPÓŁPRACY GMINY SIEDLEC Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI NA LATA 2005 2010 Wrzesień 2005 ROZDZIAŁ I Definicje i określenia 1. Definicje: - działalność pożytku publicznego jest to działalność społecznie

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzne zróżnicowanie sektora

Wewnętrzne zróżnicowanie sektora Wewnętrzne zróżnicowanie sektora Podstawowe fakty o branżach sektora organizacji pozarządowych w Polsce SPORT, TURYSTYKA, REKREACJA, HOBBY Jan Herbst Stowarzyszenie Klon/Jawor, marzec 2005 16 B. SPORT,

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Cele współpracy w ramach programu 1

Rozdział I Cele współpracy w ramach programu 1 Załącznik do uchwały Nr XXXVII/ 258 /2010 Rady Gminy Popielów z dnia 28 stycznia 2010r. Program współpracy Gminy Popielów z organizacjami pozarządowymi i podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

publicznego, podejmować będą działania służące zaspokajaniu potrzeb mieszkańców gminy Narol.

publicznego, podejmować będą działania służące zaspokajaniu potrzeb mieszkańców gminy Narol. Wieloletni program współpracy Gminy Narol z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

Bardziej szczegółowo

CZŁONKOSTWO W POLSKIM FORUM HR. www.polskieforumhr.pl

CZŁONKOSTWO W POLSKIM FORUM HR. www.polskieforumhr.pl CZŁONKOSTWO W POLSKIM FORUM HR O POLSKIM FORUM HR HISTORIA I DOKONANIA CZŁONKOWIE POLSKIEGO FORUM HR Polskie Forum HR powstało w 2002 roku z inicjatywy największych agencji zatrudnienia działających wówczas

Bardziej szczegółowo

Rola miast w polityce spójności na lata 2014 2020

Rola miast w polityce spójności na lata 2014 2020 DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH UNII DEPARTAMENT POLITYCZNY B: POLITYKA STRUKTURALNA I POLITYKA SPÓJNOŚCI ROZWÓJ REGIONALNY Rola miast w polityce spójności na lata 2014 2020 STRESZCZENIE Treść:

Bardziej szczegółowo

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach:

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach: Wytyczne MRR dotyczące partnerstw w ramach Programu Rozwój miast poprzez wzmocnienie kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, dialog społeczny oraz współpracę z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego

Bardziej szczegółowo