ROCZNIK STRATEGICZNY 2012/13

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROCZNIK STRATEGICZNY 2012/13"

Transkrypt

1

2 ROCZNIK STRATEGICZNY 2012/13

3 FUNDACJA STUDIÓW MIĘDZYNARODOWYCH FOUNDATION OF INTERNATIONAL STUDIES STRATEGIC YEARBOOK 2012/13 A REVIEW OF POLITICAL, ECONOMIC AND MILITARY DEVELOPMENTS IN POLAND S INTERNATIONAL ENVIRONMENT EIGHTEENTH EDITION The STRATEGIC YEARBOOK presents and analyzes main developments and tendencies in international relations of the passing year. Key political and security issues in the Euroatlantic area are reviewed from the Polish and Central European perspective. SCHOLAR Scientific Publishers Warsaw 2013

4 FUNDACJA STUDIÓW MIĘDZYNARODOWYCH FOUNDATION OF INTERNATIONAL STUDIES ROCZNIK STRATEGICZNY 2012/13 PRZEGLĄD SYTUACJI POLITYCZNEJ, GOSPODARCZEJ I WOJSKOWEJ W ŚRODOWISKU MIĘDZYNARODOWYM POLSKI EDYCJA OSIEMNASTA Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2013

5 RECENZENCI: prof. dr hab. Beata Ociepka prof. dr hab. Zbigniew Czachór RADA REDAKCYJNA Bolesław BALCEROWICZ Edward HALIŻAK Roman KUŹNIAR Dariusz POPŁAWSKI Henryk SZLAJFER ZESPÓŁ AUTORSKI Bolesław Balcerowicz, Agnieszka Bieńczyk-Missala, Paweł J. Borkowski, Anna Dudek, Patrycja Grzebyk (sekretarz), Edward Haliżak, Aleksandra Jarczewska, Tytus Jaskułowski, Piotr R. Kozłowski, Wiesław Lizak, Marek Madej, Marek Menkiszak, Kamila Pronińska, Andrzej Szeptycki, Marek Tabor, Marcin Terlikowski, Anna Wojciuk Roman Kuźniar redaktor naczelny Tytuł dotowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Copyright by Edward Haliżak, Roman Kuźniar, Dariusz Popławski 2013 ISBN ISBN Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja i korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki: Krzysztof Szczepanik Opinie zawarte w Roczniku Strategicznym odzwierciedlają wyłącznie stanowisko Autorów i Wydawcy Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. ul. Krakowskie Przedmieście 62, Warszawa tel./fax , , dział handlowy: jw. w. 105, Rocznik Strategiczny wydawany jest od 1995 r. Edycja osiemnasta Skład i łamanie WN Scholar (Stanisław Beczek) Druk: Drukarnia Wojskowa Spółka z o.o., Łódź, objętość 31,5 a.w.

6 Spis treści Wprowadzenie I. Przegląd sytuacji strategicznej aspekty globalne i regionalne Euro uratowane ale co z Unią (20); ); Europa Wschodnia się odsuwa (29); Czy uda się naprawić Stany Zjednoczone? (34); Chiny, które nie przewodzą nikomu (38); Summary (42). II. Gospodarka światowa 2012 w oczekiwaniu na punkt zwrotny Kształtowanie się koniunktury gospodarczej w świecie w 2012 roku (44); Innowacyjny przełom (50); Summary (54). III. Unia Europejska na południu bez zmian, na zachodzie wprost przeciwnie Kryzys światełko w tunelu (57); Francja nowy sternik, pasażerowie wciąż niezadowoleni (62); Wielka Brytania wątpliwe splendory izolacji (66); Wieloletnie ramy finansowe walka o ogień (69); Unia Europejska w świecie dojrzała, po przejściach, pozna partnera (74); Summary (79). IV. Stany Zjednoczone w Białym Domu bez zmian Polityka wewnętrzna wyrównana walka wyborcza na krawędzi klifu fiskalnego (82); Polityka zagraniczna bez przełomów w roku wyborczym (92); Azja kontynuacja Asian pivot (95); Szeroki Bliski Wschód i Afryka Północna echa arabskiej wiosny i nierozwiązane problemy (98); Europa i Rosja w oczekiwaniu na wynik wyborów (101); Ameryka Łacińska i Afryka zapomniane kontynenty z wielkim potencjałem (104); Summary (106). V. Obszar WNP: czas przesilenia Rosja: jesień patriarchy (107); Ukraina: po wyborach bez zmian (126); Białoruś, Mołdawia, Kaukaz Południowy i Azja Centralna: Rosja próbuje odrabiać straty (136); Summary (143). VI. Niemcy opoką Europy? Polityka wewnętrzna. Nowy prezydent, stare problemy (144); Polityka zagraniczna: niezmienność celów i instrumentów (146); Summary (152). VII. Bliski Wschód stare problemy, brak nowych rozwiązań Izrael Palestyna bez szans na zbliżenie (154); Iran w Teheranie bez zmian (159); Świat arabski niepewność czasu przemian (163); Summary (172). VIII. Region Azji i Pacyfiku logika geoekonomii i geopolityki Zmiana władzy w kluczowych państwach regionu (174); Stosunki Chiny Japonia (178); ASEAN platforma rywalizacji Chiny USA (180); Bezpieczeństwo regionalne stare i nowe wyzwania (182); Summary (185). IX. Po prezydencji nadal po pierwsze, Europa Więcej Europy nie dla Polski (187); Stosunki dwustronne z państwami UE (191); Amerykanie do Azji, my do Europy (195); Wschód odpływu ciąg dalszy (196); Kierunki pozaeuropejskie (201); Summary (204).

7 6 Obserwatorium bezpieczeństwa NATO końca kryzysu nie widać Szczyt w Chicago więcej ceremoniału niż strategii (207); Operacje NATO długi finał ISAF, troska o Turcję i misje, których nie było (211); Transformacja, reformy i partnerstwa kryzysowy rozruch czy zastój? (217); Summary (224). Wspólna Polityka Bezpieczeństwa i Obrony czas strategicznego bezładu Kontekst i uwarunkowania WPBiO rok się zmienił, problemy nie (225); Rozwój zdolności WPBiO małymi kroczkami naprzód, ale dokąd? (230); Misje WPBiO ilościowy rozkwit, jakościowy spadek (236); Summary (245). Narody Zjednoczone syryjski pat Bliski Wschód nieustający dowód na słabość (248); Maghreb i Afryka Zachodnia libijska czkawka (252); Środkowa i Wschodnia Afryka nie jest lepiej i bywa gorzej (257); Reszta świata małe sukcesy, duże problemy (262); Tematycznie o terroryzmie, sprawiedliwości i dzieciach (264); Operacje pokojowe tniemy, gdzie możemy (266); Summary (274). Porozumienia w sprawie kontroli zbrojeń i rozbrojenia. Bez rewelacji w 2012 roku Realizacja Nowego START i co dalej (275); Reżim NPT i CTBT (281); Zakaz broni biologicznej i chemicznej (291); Zbrojenia konwencjonalne oraz środki budowy zaufania i bezpieczeństwa (295); Summary (298). Konflikty zbrojne w 2012 roku Konflikty na Bliskim Wschodzie (300); Konflikty zbrojne w Afryce (309); Konflikty w Azji Południowo-Wschodniej (317); Kaukaz Północny najkrwawszy konflikt zbrojny w Europie (319); Kolumbia w drodze do pokoju? (321); Summary (322). Bezpieczeństwo energetyczne Polski w warunkach globalnych przemian technologicznych w sektorze energetycznym Trendy na globalnym rynku energetycznym rewolucja technologiczna i boom łupkowy (323); Główne problemy bezpieczeństwa energetycznego Polski. Najważniejsze inwestycje infrastrukturalne i wydarzenia w 2012 r. (329); Wykorzystanie nowych technologii (LNG, gaz z łupków i OZE) szanse i wyzwania dla Polski (334); Summary (341). Panorama Rocznika Przegląd literatury światowej w zakresie bezpieczeństwa i studiów strategicznych Eseje (345); Artykuły naukowe (353); Bibliografia (357); Summary (358). Kalendarium wydarzeń międzynarodowych w 2012 roku Chronology of international events in 2012 (388). Aneks: Państwa świata wybrane dane i wskaźniki Countries of the world: Selected indicators (411). Skorowidz Zespół Rocznika

8 Table of contents introduction I. overview of the strategic situation regional and global aspects The Euro saved what about the Union? (20); Eastern Europe drifts away (29); Can America be fixed? (34); The China that leads no one (38); Summary (42). II. Global economy in 2012 waiting for a turning point The shaping of the global economic conjecture in 2012 (44); The innovation breakthrough (50); Summary (54). III. European union all quiet on the southern front, new problems in the west The crisis a light at the end of the tunnel (57); France the new pilot faces the still unsatisfied passengers (62); Great Britain the questionable splendours of isolation (66); Multiannual financial frameworks the quest for fire (70); The European Union in the world mature, experienced, looking for a partner (74); Summary (79). IV. united states nothing new at the white house Domestic affairs close electoral fight on the brink of the fiscal cliff (82); Foreign affairs no breakthrough in the election year (92); Asia the Asian pivot continues (95); The broader Middle East and Northern Africa the echoes of the Arab Spring and unsolved problems (98); Europe and Russia waiting for the election results (101); Latin America and Africa overlooked continents with a great potential (103); Summary (106). V. The CIS region: The time of solstice Russia: the Autumn of the Patriarch (107); Ukraine: no changes after the election (125); Belarus, Moldova, Southern Caucasus and Central Asia: Russia is trying to undo the damage (135); Summary (143). VI. Germany a bedrock of europe? Domestic affairs. New president, old problems (144); Foreign affairs: Unchanged goals and tools (146); Summary (152). VII. middle east old problems, no new solutions Israel Palestine no chances of an agreement (154); Iran nothing changes in Teheran (159); Arabia in transition (164); Summary (172). VIII. Asia and the pacific the logic of geo-economy and geopolitics 173 The change of leadership in the key countries of the region (174); China Japan relations (178); ASEAN the area of rivalry between China and the US (180); Regional safety old and new challenges (182); Summary (185). IX. The presidency may have ended, but europe still comes first More Europe not for Poland (187); Bilateral relations with EU member states (191); Americans to Asia, Poles to Europe (195); The East the drifting apart continues (196); Extra-European directions (201); Summary (204).

9 8 observatory of security nato no end in sight to the crisis The Chicago NATO Summit more ceremony than strategy (207); NATO operations the long ISAF mission, concern for Turkey and for inexistent missions (211); Transformation, reforms and partnerships symptoms of recovery or proofs of stagnation? (217); Summary (224). common strategic and defence policy a time of strategic drift The context and conditions of the CSDP new year, old problems (225); The development of the CSDP s abilities small steps forward, no destination in sight (230); The CSDP missions quantity does not equal quality (236); Summary (245). United Nations the syrian stalemate The Middle East the continuing proof of the UN s weakness (248); Maghreb and Northern Africa the deplorable effects of the developments in Libya (252); Central and Eastern Africa no recovery, frequent relapses (257); The rest of the world small successes, big problems (262); Focus on terrorism, justice and children (264); Peace-keeping operations cuts everywhere (269); Summary (274). arms control and disarmament agreements. no big news in We have got the New START what next? (275); The NPT and CTBT regimes (281); The Biological and Toxin Weapons & the Chemical Weapons Conventions (281); Conventional weapons and Confidence-and Security-Building Measures (295); Summary (298). Armed conflicts in Conflicts in the Middle East (300); Armed conflicts in Africa (309); Conflicts in South-Eastern Asia (317); Northern Caucasus the bloodiest armed conflict in Europe (319); Colombia on the path to peace? (321); Summary (322). Poland s energy security in times of global technological changes in the energy market Trends on the global energy market the technological revolution and the shale gas boom (323); The main problems of Poland s energy security. The key infrastructural investments and events in 2012 (329); New technologies (LNG, shale gas, and renewable energy) opportunities and challenges for Poland (334); Summary (341). yearbook panorama review of world literature on security and strateric studies Essays (345); Scientific papers (353); Bibliography (357); Summary (358). CHRONOLOGY OF INTERNATIONAL EVENTS IN Chronology of international events in 2012 (388). Appendix: STATES OF THE WORLD SELECTED DATA AND INDICES Countries of the world: Selected indicators (411). INDEX YEARBOOK EDITORIAL TEAM

10 Rocznik Strategiczny 2012/2013; 9 17 ISBN ISBN Wprowadzenie Wielkości, gdzie twoje imię, pyta wielokrotnie Józef Piłsudski w swym legendarnym odczycie ze stycznia 1924 roku o Powstaniu Styczniowym. Pyta i nie znajduje jej ani w myśli powstańczej, w planie tego dramatycznego wysiłku zbrojnego, ani w samych działaniach. Przeciwnie, wszędzie małość, kłótnie, zawiść, pogarda dla nie swoich, małe ambicyjki, zaciekłe zwalczanie się dwóch powstańczych obozów białych i czerwonych, nieudolność w dowodzeniu, niedbałość w wykonaniu, klęska za klęską, niemal wojna domowa w czasie powstania przeciw zaborcy (brak treuga Dei). Jedyną wielkość znajduje w tajnym Rządzie Narodowym, który przecież władzę miał de facto iluzoryczną, a nawet w jeszcze większym stopniu znajduje ją w mitycznej pieczątce Rządu Narodowego, która cieszyła się niezwykłym respektem wśród Polaków czasu powstania. A tak naprawdę tę wielkość widzi w pragnieniu polskiego narodu posiadania własnego rządu, co wyjaśnia, dlaczego ten niewidzialny rząd był tak szanowany i słuchany. Obraz 1863 roku w wersji Piłsudskiego jest deprymujący 1. A przecież kreślony jest przez niemal zawodowego, wzorcowego powstańca i konspiratora, nie realistę. W sto pięćdziesiątą rocznicę Powstania Styczniowego w Polsce ponownie rozgorzały spory o jego sens, bilans, długofalowe rezultaty. Bardzo podobnie jak w przypadku Powstania Warszawskiego. I ponownie rzetelna analiza i wnioski uniemożliwiane są przez tych, którzy gustują w martyrologii, w symbolice cierpienia i ofiary, mającej właściwie automatycznie dawać moralną wyższość. Ze stosunku do klęski czynią kryterium polskości, miernik patriotyzmu. Niezliczone straty ludzkie oraz dewastujące skutki cywilizacyjne i polityczne nie mają dla nich znaczenia. Strategia zwycięstwa jest im obca. Ten sam Piłsudski w innym miejscu mówi, że Idą czasy, których znamieniem będzie wyścig pracy, jak przedtem był wyścig żelaza, jak przedtem był wyścig krwi. Niektórzy politycy i publicyści w Polsce sprawiają wrażenie, jak gdyby pozostali na etapie wyścigu krwi i żelaza, którego kresem jest uszlachetniająca przegranych klęska, a swoich racji i ambicji są gotowi dochodzić za cenę wojny domowej. Sytuacja międzynarodowa uległa pewnemu pogorszeniu w ciągu ostatnich kilkunastu miesięcy. Dotyczy to także tego jej wymiaru, który możemy nazwać 1 J. Piłsudski, Rok 1863, w: idem, Myśli, mowy i rozkazy (wybrał B. Urbankowski), Kwadryga, Warszawa 1989.

11 10 Rocznik Strategiczny 2012/ 2013 środowiskiem międzynarodowym Polski. Unia Europejska pozostawała w kryzysie, a ponadto zaczął się już oficjalnie proces jej wewnętrznego różnicowania (akceptacji dla wielu prędkości ). Dodatkowo jej spoistość została osłabiona zapowiedzią Londynu przeprowadzenia referendum w sprawie członkostwa Wielkiej Brytanii w Unii. Słabość Francji unieważniła już i tak wcześniej kruchą równowagę w unijnym tandemie przywódczym Berlin Paryż. Większość gospodarek europejskich pozostawała w fazie recesji, kryzysu lub bardzo słabego wzrostu. Za naszą wschodnią granicą pogłębia się cywilizacyjny uskok oddzielający państwa post sowieckie od UE. Regres standardów polityczno-gospodarczych oraz brak zainteresowania dla zbliżania się z Europą (Unią) stał się tam bardziej widoczny niż w przeszłości. Reelekcja prezydenta Baracka Obamy potwierdziła kurs USA na region Azji Wschodniej Pacyfiku. Szybkim efektem reelekcji Putina był powrót Moskwy do prężenia muskułów, zwiększania nakładów na zbrojenia i antyzachodniej retoryki. W Azji Wschodniej Chiny zaczęły czynić to samo wobec Japonii (zaostrzenie sporu o wyspy Senkaku), czego nieuchronną konsekwencją było większe zapotrzebowanie na obecność Stanów Zjednoczonych w regionie. Budowa fundamentów strategii powstrzymywania Chin trwa w najlepsze. Nie ma recepty na zapobieżenie nuklearnym ambicjom nieobliczalnej Korei Północnej. Konflikt w Syrii, w którym obie strony popełniają zbrodnie, a do którego rękę przykładają zachodnie mocarstwa, zdążył się przerodzić w krwawą wojnę domową z ryzykiem przekroczenia granic zrujnowanego kraju 2. Uprawnione stały się porównania do konfliktu w Bośni z pierwszej połowy lat 90. Wielką zagadką pozostaje rozwój sytuacji w Afganistanie po zakończeniu misji ISAF, ale zdaniem ekspertów nie obędzie się bez nadal bojowego zaangażowania Amerykanów, bez którego obecna władza się nie utrzyma. W żadnym wypadku nie powinna to być jednak już rola NATO, choć w Sojuszu nie brak chętnych do dalszego wojowania w Afganistanie (syndrom pana Kurza z Jądra ciemności). Wobec deterioracji swego międzynarodowego środowiska polska polityka zagraniczna radziła sobie nadal zupełnie dobrze, ale gdyby ten proces miał się pogłębiać, obrona interesów w stosunkach zewnętrznych będzie coraz trudniejsza. Mocnym atutem Polski stały się bliskie związki z Niemcami. Niektórzy zagraniczni obserwatorzy widzieli w tym nowy fenomen w polityce europejskiej mający wpływ na układ sił w łonie UE 3. Pojawił się termin Merkotusk, co było nawiązaniem do Merkozy ego, choć pomimo wszystkich swoich słabości oś Berlin Paryż pozostawała nie do zastąpienia. Tylko w Polsce nie doceniano wagi bliskiej współpracy Warszawy i Berlina oraz porozumienia, które wykształciło się w relacji kanclerz Merkel i premiera Tuska. Dla prawicowej opozycji było to wręcz potwierdzeniem satelickiej pozycji Polski wobec Niemiec 4. Tymczasem bliskie związ- 2 A. Kaźmierska, Syryjska wojna bez końca, Rzeczpospolita (dalej: Rz) z 8 marca 2013 r. 3 B.T. Wieliński, Merkotusk?, Gazeta Wyborcza (dalej: GW) z 28 maja 2012 r.; P. Smolar, Pologne- -Allemagne. Nouvel axe fort en Europe, Le Monde z listopada 2012 r.; F. Lemaïtre, L Allemagne s éloigne de la Russie et se rapproche de la Pologne, ibidem; F. Memches, Między Niemcami a Rosją, Rz z 17 grudnia 2012 r.; P. Smolar, La Pologne, nouveau grand d Europe, Le Monde z 7 kwietnia 2012 r.; J. Pawlicki, Peryferie są gdzie indziej, GW z 29 maja 2012 r. 4 Ł. Warzecha, Satelita Niemiec, Rz z 3 kwietnia 2012 r.

12 Wprowadzenie 11 ki między Warszawą a Berlinem okazały się niezwykle przydatne w batalii o duży udział funduszy dla Polski w nowym siedmioletnim budżecie UE (przyjętym przez Radę Europejską w lutym 2013 roku). Negocjacje zakończyły się wielkim sukcesem dla Polski, która okazała się ponownie największym beneficjentem unijnych funduszy. Bliskie stosunki z Berlinem są także niezwykle pomocne w polityce z naszymi wschodnimi sąsiadami, zwłaszcza z Rosją. Moskwa ma świadomość, że w obecnym stanie rzeczy nie może liczyć na uprzywilejowane relacje z Berlinem kosztem Polski. Jednak stosunki dwustronne z Rosją pozostawały nadal chłodne, co wiązało się zarówno ze sprawą wraku Tu-154, który pozostawał bez poważnego uzasadnienia na smoleńskim lotnisku 5, jak i impasu, w jakim w ogóle znalazła się polityka rosyjska po powrocie Putina na fotel prezydenta FR. Jaśniejszym momentem w 2012 roku było jedynie wspólne przesłanie polskiego Kościoła i rosyjskiej Cerkwi wzywające oba narody do poszukiwania dróg pojednania 6. Na szczęście chłód w stosunkach politycznych nie przeszkadzał imponującemu wzrostowi obrotów handlowych na kierunku wschodnim 7. Dryfowanie polityki Kijowa w kierunku rosyjsko-azjatyckim nie dawało Warszawie powodów do satysfakcji, choć być może to właśnie osobiste relacje między prezydentem Komorowskim i Janukowyczem są ostatnią nitką przytrzymującą Kijów przy Europie 8. Stosunki ze Stanami Zjednoczonymi zawierały wszystkie cechy sojuszniczej normalności, lecz ich klimat psuła od czasu do czasu a to niezręczna wypowiedź prezydenta Obamy o polskich obozach śmierci, a to powracająca sprawa więzień CIA, której Warszawa nie potrafiła (nie mogła?) wyjaśnić do końca, a która świadczyła o tym, że polskie władze dały się w sposób niewytłumaczalny wykorzystać swojemu sojusznikowi, ten zaś na końcu zachował się wobec Polski nie fair 9. Polska podejmowała próby wyjścia ze swą aktywnością dyplomatyczno-gospodarczą poza strefę euroatlantycką. Podjęta w 2011 roku próba ożywienia relacji z Chinami, zwłaszcza zrównoważenia skrajnie niekorzystnego bilansu handlowego, jeszcze nie zdążyła przynieść namacalnych efektów 10. Dalsze rozpoznawanie możliwości na kierunkach pozaeuropejskich jest jednak niezbędne, kurczą się bowiem możliwości gospodarczego wzrostu Polski dzięki wykorzystywaniu szans tkwiących w kontaktach z gospodarkami państw UE czy USA. 5 Kuźniar: Rosja musi zwrócić wrak (rozmawiał J. Szczepański), Polska. The Times z 17 grudnia 2012 r. 6 K. Wiśniewska, Cyryl Pierwszy, GW z 17 sierpnia 2012 r.; E. Czaczkowska, Ewangelia ponad polityką, Rz z sierpnia 2012 r. 7 A. Fandrejewska, Sprzedaż na Wschód ratuje eksport, Rz z 20 listopada 2012 r. 8 M. Czech, Los Ukrainy spleciony z losem Tymoszenko, GW z 7 maja 2012 r. 9 P. Wroński, Koń trojański wierzga, GW z 14 czerwca 2012 r.; W. Lorenz, Polska chce przeprosin, Rz z 31 maja 2012 r.; P. Sands, Amerykanie użyli was do brudnej roboty (rozmawiała A. Kublik), GW z 10 kwietnia 2012 r. W komentarzu Co się dzieje z demokracją (w nawiązaniu do wywiadu A. Kwaśniewskiego) Jacek Żakowski pisał: Najpierw były prezydent przyznaje nareszcie, że w Polsce były tajne więzienia CIA i że o nich wiedział. Ale nie czuje się odpowiedzialny za to, co się w nich działo, bo nie widzi różnicy między prezydentem państwa a dyrektorem hotelu. ( ) Żaden dyrektor hotelu nie przysięga wierności konstytucji i integralności państwa. GW z 7 maja 2012 r. 10 I. Janke, Czy Pekin zastąpi nam Waszyngton?, Rz z 21 czerwca 2012 r.; H. Kozieł, Chiny kuszą Polskę, Rz z 27 kwietnia 2012 r.

13 12 Rocznik Strategiczny 2012/ 2013 Niezależnie od dobrej polityki zagranicznej i wyraźnie rosnącej w ciągu ostatnich dwóch lat pozycji w Europie pojawiły się w Polsce sygnały wskazujące granice dalszego wzrostu, a nawet zapowiadające poważne problemy, o ile nasze państwo nie zacznie działać na bardziej strategicznej podstawie. Wskazuje się, że niezła passa Polski w ostatnich latach uśpiła rządzących, którzy bardziej wykorzystują korzystną koniunkturę (należy docenić, że to potrafią), niż budują strukturalne podstawy pod długofalowy rozwój kraju zapewniający mocną pozycję gospodarczą i polityczną, stwarzający szanse odrobienia cywilizacyjnych zaległości wobec europejskiej średniej. Poprawiająca się ocena wysiłków na rzecz przywrócenia równowagi finansów publicznych przyniosła korzystną dla Polski poprawę wyceny rentowności rządowych obligacji (dla obligacji dziesięcioletnich ok. 2,2% w euro, dane na marzec 2013 roku), na poziomie zbliżonym do Belgii, Czech i Francji, nieporównanie lepszym od Słowenii czy Węgier. Eksperci w Warszawie i Brukseli byli jednak zgodni, że bez reform pozycja Polski będzie nie do utrzymania. Symptomami pogorszenia się sytuacji były znaczny spadek stopy wzrostu w 2012 roku (choć stanowił on głównie pochodną długotrwałego spowolnienia w UE), wzrost bezrobocia do ponad 14%, ponowne nasilenie się emigracji z Polski oraz nadciągające niczym czarna chmura poważne konsekwencje niedobrych trendów demograficznych. Nawet rzecz, która wydawała się tak oczywista i dająca nadzieje na wzrostowy impuls jak perspektywa łupkowego eldorado, okazała się nieporozumieniem. Pierwotne, niesłychanie optymistyczne amerykańskie oceny zasobów gazu łupkowego zostały poważnie zweryfikowane w dół. Żaden z dotychczasowych odwiertów nie pokazał zasobów znaczących ekonomicznie 11. Renomowani ekonomiści podkreślają konieczność podejmowania działań, które zapewnią Polsce trwałą przewagę konkurencyjną (w ramach istniejących możliwości i globalnych tendencji). Prof. Andrzej K. Koźmiński nawiązuje w tym kontekście do idei patriotyzmu ekonomicznego i wskazuje na cztery grupy czynników, które sprzyjają budowaniu takiej przewagi: kapitał intelektualny (tworzenie i wykorzystywanie wiedzy), kapitał społeczny (etos pracy, zdolność do samoorganizacji), warunki instytucjonalne (rządy prawa, państwo przyjazne biznesowi) oraz wartość i dynamika rynku. Prof. Leszek Balcerowicz kładzie nacisk na reformy poprawiające i uszczelniające finanse publiczne państwa, wycofywanie państwa z gospodarki, ustawowe sprzyjanie pracy, przedsiębiorczości i konkurencji, obronę budżetu przed dużymi grupami roszczeniowymi 12. W 2012 roku zostały podjęte pierwsze nieśmiałe próby analizowania i wdrażania rozwiązań mogących odwrócić silnie dla Polski niekorzystne tendencje demograficzne. Do pierwszych rezultatów droga da- 11 T. Furman, Gazu z łupków dużo mniej, ale na lat wystarczy, Rz z 22 marca 2012 r.; A. Wieczerzak, T. Furman, Globalni gracze rezygnują z polskich łupków, Rz z 3 grudnia 2012 r. 12 A. Koźmiński, Patriotyzm ekonomiczny, Rz z 5 czerwca 2012 r.; L. Balcerowicz, Źle się dzieje w państwie polskim (rozmawiał W. Gadomski), GW z 9 10 marca 2013 r.; A. Kamińska, Dobra ocena Polski, ale reformy konieczne, Rz z 14 marca 2012 r.; R. Rapacki, Oporne doganianie Unii, Rz z 20 czerwca 2012 r.; P. Rożyński, Gasnące silniki, Rz z 3 grudnia 2012 r.; A. Talaga, Nie mamy strategii, Rz z 14 grudnia 2012 r.; R. Kasprów, W. Walendziak, Gdzie leży Polska, Rz z 15 stycznia 2013 r.

14 Wprowadzenie 13 leka. Polityka prorodzinna nie gwarantuje automatycznie sukcesów, a jest przy tym kosztowna. Polska jednak nie ma wyboru. Ze wskaźnikiem dzietności od kilkunastu lat na poziomie 1,2 1,4 znajdujemy się na jednym z ostatnich miejsc w Europie. Taki wskaźnik powoduje, że pokolenie młodych Polaków jest o około 30% mniej liczne od pokolenia swoich rodziców. Pomijając w tym miejscu poważne następstwa cywilizacyjne dla Polski, jak pisze były minister finansów Stanisław Kluza, jeżeli nie będziemy inwestować w kapitał ludzki, to Polska przegra w XXI wieku wyścig w obszarze konkurencyjności 13. Brakowi rozsądnych mechanizmów ekonomicznych poprawiających sytuację osób decydujących się na wychowanie dzieci towarzyszą niekorzystne wzorce oraz niezrozumienie lub lekceważenie wagi problemów przez znaczną część kręgów opiniotwórczych. Kardynalny problem drogi rozwojowej, pozycji Polski w Europie oraz mocnych fundamentów konkurencyjności wpisuje się w uświadomiony od początku 2013 roku dylemat, jaki stanął przed polityką polską, a związany z przystąpieniem do strefy euro. W ciągu poprzednich dwóch trzech lat polski rząd i cała klasa polityczna zdawały się nie dostrzegać tego wyzwania. Wejście w życie paktu fiskalnego, silne oznaki sanacji strefy euro oraz wnioski państw regionu o przystąpienie do niej uświadomiły polskim politykom niemożność dalszego chowania głowy w piasek, stosowania taktyki trzymania nogi w drzwiach 14 (jest dobra, gdy pojazd stoi, traci sens, a staje się wręcz niebezpieczna, gdy pojazd rusza). Dyskusji o perspektywie przystąpienia do euro, zainicjowanej z rozmachem przez prezydenta Bronisława Komorowskiego, towarzyszy tląca się od pewnego czasu debata o tym, jaka Unia leży w polskim interesie i w jakim stopniu Polska może mieć na to wpływ 15. Wyodrębniły się w tej dyskusji trzy stanowiska. Zgodnie z pierwszym, Polska powinna stać na straży dotychczasowej Unii jednej prędkości, spójnej, z przewagą instytucji wspólnotowych, ale jakżeby inaczej z prawem Polski do jednostronnej manifestacji jej oczekiwań i twardego domagania się od innych, aby były respektowane 16. Drugie stanowisko niechętnie godzi się na to, co nieuchronne, czyli pojawienie się Unii wielu prędkości oraz unijnego twardego rdzenia, i postuluje szybkie włączenie się Polski do wyłaniającego centrum decyzyjnego nowej Unii, którym będzie politycznie wzmocniona strefa euro (unia polityczna) 17. Przedstawiciele trzeciego stanowiska uważają, że i bez Unii Polska da sobie radę i nie powinna się angażować w żadne formy wzmocnionej integracji; wzorem do na- 13 S. Kluza, Polska musi mieć politykę prorodzinną, Rz z 19 lutego 2013 r. 14 C. Michalski, Noga w drzwiach zaczyna boleć, Tygodnik Powszechny z 6 stycznia 2013 r. 15 P. Wroński, Europa Komorowskiego, GW z 8 maja 2012 r.; A. Talaga, Jaka Europa? Decyduj, Polsko, Rz z czerwca 2012 r.; T. Bielecki, Pełzająca rewolucja UE a sprawa polska, GW z 6 grudnia 2012 r.; J. Pawlicki, T. Bielecki, Czy chcemy być w Unii?, GW z września 2012 r.; R. Trzaskowski, Chcemy być w Europie. Ale jakiej? ; M. Dowgielewicz, Zaklinanie Europy (rozmawiał J. Pawlicki), GW z 28 czerwca 2012 r. 16 K. Szymański, Poskromienie Brukseli, Rz z 18 stycznia 2013 r. 17 S. Dulien, J.I. Torreblanca, Czym jest unia polityczna?, Policy Brief, European Council on Foreign Relations, 2012, nr 70.

15 14 Rocznik Strategiczny 2012/ 2013 śladowania dla Warszawy powinna być postawa Londynu 18. Minister Sikorski postawił sprawę otwarcie: w obecnej sytuacji Unii Europejskiej Polska i inne kraje powinny przestać uprawiać eurosceptycyzm na podwórku wewnątrzkrajowym i jeszcze jako tako dogadywać się w Brukseli, ponieważ ta droga prowadzi do wypłukiwania demokratycznej legitymizacji procesu integracji, zwłaszcza jej niezbędnego pogłębienia w reakcji na lekcję kryzysu w strefie euro zafundowaną przez kraje, które się zadłużyły ponad wszelką miarę. Jeśli teraz nie zaangażujemy się w przywracanie wiary Europejczyków w Europę, a nie tylko w surfowanie na nastrojach i próbę ogrywania tych nastrojów poprzez ukrywanie realnych diagnoz i celów europejskiego projektu, to skończymy tak jak brytyjscy torysi, którzy są niewolnikami antyeuropejskiej polityki ich partii sprzed kilku czy kilkunastu lat. ( ) Upowszechnienie takiej polityki byłoby najprostszą drogą do rozpadu Unii 19. Problem przystąpienia Polski do strefy euro został postawiony jednoznacznie w związku z decyzją o ratyfikacji paktu fiskalnego. Poświęcono temu wielką debatę sejmową 19 lutego br. Ponadto prezydent Komorowski zwołał na ten temat Radę Gabinetową 26 lutego 2013 roku (była to dopiero druga Rada Gabinetowa, od kiedy sprawuje swój urząd). W czasie sejmowej debaty większość sił politycznych reprezentowanych w parlamencie opowiedziała się za ratyfikacją paktu fiskalnego, rozumianą jako krok w kierunku strefy euro. Zaproponowana przez prezydenta wspólna z rządem strategia w tej sprawie polega na bezzwłocznym podjęciu działań zmierzających do spełnienia kryteriów konwergencji ze strefą euro do 2015 roku (wielkość długu publicznego i deficytu w ujęciu procentowym, stabilność kursu walutowego i stóp procentowych). Ponadto powinny być podjęte reformy umożliwiające polskiej gospodarce sprostanie konkurencji w ramach strefy euro, zwłaszcza w sferze finansów publicznych i rynku pracy. Ostateczna decyzja w sprawie przystąpienia do strefy miałaby zapaść po wyborach parlamentarnych i prezydenckich w 2015 roku. Konieczna też będzie zmiana konstytucji. Spełnienie kryteriów konwergencji oraz postulowane reformy same w sobie będą korzystne dla polskiej gospodarki i finansów publicznych. Światli ekonomiści i przedstawiciele biznesu nie mieli wątpliwości, że również wstąpienie do strefy euro będzie dla Polski wszechstronnie korzystne. Uwadze obserwatorów nie mogło umknąć niezdecydowanie i brak spójności rządu w tej sprawie 20. Aspekty finansowo-ekonomiczne dalece nie w pełni wyczerpują kwestię udziału Polski w pogłębionej unii gospodarczej i walutowej, która staje się centrum decyzyjnym Unii Europejskiej i motorem jej dalszej integracji. Finansowi 18 D. Zdort, Jest życie poza Unią, Rz z listopada 2013 r.; F. Memches, Złudzenia miłośników Albionu, Rz z 7 lutego 2013 r. 19 R. Sikorski, Racja stanu (rozmawiał C. Michalski), Tygodnik Powszechny z 8 kwietnia 2012 r. Podobnie M. Safjan, Nie zwijaj żagli, Unio, GW z września 2012 r.; T.T. Koncewicz, Bez Unii utoniemy, GW z lutego 2013 r. 20 A. Kamińska, Plan przyjęcia euro przez Polskę trafił do szuflady, Rz z 13 grudnia 2012 r.; E. Bieńkowska (minister rozwoju regionalnego), Do euro bez pośpiechu (rozmawiali A. Osiecki i J. Kurasz), Rz z 17 stycznia 2013 r.; H. Bochniarz, Musimy szybko wejść do strefy euro, GW z 14 grudnia 2012 r.; A. Wojtyna, Jak dyskutować o strefie euro, Rz z 4 stycznia 2012 r.; R. Antczak, Nie będziemy Wielką Brytanią bis (rozmawiała A. Fandrejewska), Rz z 18 stycznia 2013 r.

16 Wprowadzenie 15 i polityczni doktrynerzy powtarzali, że należy wejść do strefy euro tylko wtedy, kiedy będzie nam to się opłacać, a może lepiej (ci drudzy) wcale tam nie wchodzić, bo przecież euro to projekt polityczny, więc może nam się ekonomicznie nie opłacać. Ich wąski punkt widzenia ignorował fakt, że Wspólnota Europejska od początku była projektem politycznym, a fundusze pomocowe ( kasa ) pojawiły się dość późno, dopiero wtedy, gdy członkami stały się kraje znacząco biedniejsze od początkowej szóstki. Od początku był to projekt mający budować właśnie wspólnotę narodów, umacniać wszechstronne związki pomiędzy nimi, solidarność, bezpieczeństwo i cywilizacyjną tożsamość. Stara koncepcja i stosunkowo nowa praktyka wspólnej waluty jest arcyważnym instrumentem realizacji tego dzieła. Rozumie to znaczna część klasy politycznej oraz ekspertów i komentatorów 21. Nie wszyscy, a zwłaszcza niewystarczająco wszyscy. Niewystarczająco, radykalnie prawicowa opozycja bowiem, dysponująca mniejszością blokującą niezbędną zmianę konstytucji, postanowiła nie dopuścić Polski do centrum decyzyjnego UE, postanowiła trzymać Polskę na peryferiach Unii. Przedstawiciele tej części opozycji głoszą prymitywną Realpolitik i zachwalają autonomiczną drogę rozwoju Polski (blisko stąd do autarkii uprawianej w ramach RWPG w czasach bloku komunistycznego). W czasie parlamentarnej debaty zabierający w imieniu tej opozycji głos młodzi posłowie popisywali się skrajną demagogią, prostackim rozumieniem procesu integracji europejskiej, a przy tym zdradzając swą knajacką mentalność obrażali premiera Rzeczypospolitej, porównując go do Nerona (który chce podpalić Polskę) i Forresta Gumpa 22. Ta część opozycji wyraźnie nawiązuje do tradycji rokoszu z czasów Pierwszej Rzeczypospolitej. Wtedy także ciemna szlachta pod hasłami złotej wolności oraz odrębności i wyższości polskiego modelu rozwoju starała się, niestety skutecznie, odciąć Polskę od europejskich tendencji rozwojowych i doprowadziła ją do upadku. Sensem ich działania było uniemożliwienie królowi sprawowania władzy. Powtórzmy raz jeszcze skutecznie. Rezultat znamy. W sprawie euro ich sarmacki populizm jest wzmagany przejściową nieufnością większości polskiej opinii publicznej karmionej przez ostatnie dwa lata wizją pożaru strefy euro (jak wiadomo, nie był to pożar strefy, tylko zapaść finansów publicznych kilku jej państw). Tej części opozycji brakuje łaski dobrej wiary (bona fide). Przenosząc własną, osobliwą logikę myślenia na inne postawy, propozycje i siły polityczne, nie dopuszcza do siebie myśli, że można działać w dobrej wierze, ku pożytkowi publicznemu, dla wzmocnienia pozycji Rzeczypospolitej. Ich postawa wobec udziału Polski we wzmocnionych formach integracji europejskiej jest częścią ogólniejszego, destabilizującego nasze życie publiczne sprzeciwu wobec konstytucyjnych instytucji i procedur politycznych Rzeczypospolitej. 21 Z. Czachór, Nie ma ucieczki od euro (rozmawiał P. Wroński), GW z 10 grudnia 2012 r.; J. Pawlicki, Strefa euro nam ucieka, GW z 16 lipca 2012 r.; M. Dowgielewicz, Euro to polska racja stanu (rozmawiał J. Pawlicki), GW z 17 grudnia 2012 r.; D. Rosati, Jak najszybciej do euro, GW z 8 stycznia 2013 r.; R. Kuźniar, Stawką jest nasze bezpieczeństwo, Rz z 30 stycznia 2013 r. 22 Zob. także K. Szczerski, O euro tylko na serio, Rz z 8 lutego 2013 r.

17 16 Rocznik Strategiczny 2012/ 2013 Dzieje się to od kilku lat i przybiera raz tylko groteskowe, innym razem groźne dla polskiej demokracji przejawy 23. Sednem tej postawy jest totalna kontestacja prawomocności konstytucyjnych, demokratycznych władz Polski, ich polityki i wszelkich podejmowanych przez nie decyzji. Podważaniu prawomocności władz Rzeczypospolitej nadal służy uprawiane przez to środowisko kłamstwo smoleńskie, czyli teza o zamachu, zbrodni, spisku, w wyniku którego doszło do katastrofy prezydenckiego samolotu 10 kwietnia 2010 roku i śmierci Lecha Kaczyńskiego oraz pozostałych osób lecących wówczas na uroczystości katyńskie. W zbrodni czy zamachu miał naturalnie brać udział rząd Donalda Tuska 24. Retoryka nienawiści i pogardy dla wszystkich i wszystkiego, co nie jest ich obozem, znalazła niebezpieczną ilustrację w publicznych wezwaniach reprezentującego to środowisko reżysera do rozstrzeliwania dziennikarzy drugiej strony oraz etatowych zdrajców i sprzedawczyków : jeśli się tego nie rozstrzela, co dziesiątego, to znaczy hulaj dusza, piekła nie ma 25. Takie wezwania mogły się pojawić w klimacie kłamstw i oszczerstw, oskarżeń (najchętniej o agenturalność i współpracę ze służbami PRL), które stały się jak pisał Richard Pipes o taktyce bolszewików stałą i niehańbiącą praktyką działania. Były one kierowane przez polityków i publicystów tego środowiska wobec tych, których postrzegano jako przeciwników, bezprawnie znajdujących się tam, gdzie oni chcieliby być. Od prawicowych teorii o spisku i zamachu smoleńskim odżegnał się w końcu Episkopat (w przededniu przyjazdu Cyryla I) 26. Bardzo krytycznie do tych praktyk odniósł się prof. Zbigniew Brzeziński. W jednym z wywiadów powiedział, że to Polsce szkodzi, podważa demokrację w Polsce i daje Rosji okazję do pogłębiania rozdźwięków w samej Polsce, w której trzeba pamiętać troszeczkę historycznie, dlaczego Polska upadła kiedyś ( ). I to jest wstrętne, bo jeżeli oni są gotowi wyciągać wnioski z tego, co mówią, to niech powiedzą wyraźnie, kogo uważają za morderców i jak to miałoby mieć miejsce. Tego nie robią, bo wiedzą, że nie ma żadnych wskazówek na to. Ale jednak grają konsekwentnie w tę grę. I to jest nieodpowiedzialne. I to jest nie tylko szkodliwe, to jest warte pogardy 27. Tę samą postawę ilustrowała odmowa udziału w oficjalnych obchodach Święta Niepodległości 11 listopada, w tym także w jednoczącym warszawiaków pochodzie, który prowadził Prezydent RP. Radykalna prawicowa opozycja, przecież druga siła polityczna w Polsce, organizuje alternatywne obchody, nie uznaje bowiem pra- 23 T. Mazowiecki, Dewastowanie państwa (rozmawiała A. Pawlicka), Newsweek z 5 11 listopada 2012 r. 24 A. Seremet, Bzdury o Smoleńsku (rozmawiała A. Kublik), GW z 5 grudnia 2012 r.; P. Wroński, Wielki niewybuch, GW z 31 października 1 listopada 2012 r.; M. Lasek, «Polecicie? Tak, polecimy». Tak to się zaczyna (rozmawiali A. Kublik, R. Imielski), GW z 3 4 listopada 2012 r. (M. Lasek, szef PKBWL); W. Czuchnowski, Zdradzeni o świcie 2, GW z 11 kwietnia 2012 r.; P. Wroński, Tusk do PiS: Miejcie szacunek do Polski, GW z kwietnia 2012 r. 25 A. Nowakowska, D. Wielowieyska, Kule powinny świstać, GW z listopada 2012 r.; M. Urzędowska, Wzywał do zabijania dziennikarzy, GW z 27 listopada 2012 r. 26 K. Wiśniewska, Kto tu gra Smoleńskiem, GW z sierpnia 2012 r. 27 Wstrętne i szkodliwe bzdury o zamachu, przedruk rozmowy z prof. Z. Brzezińskim z Faktów TVN, GW z 9 listopada 2012 r.

18 Wprowadzenie 17 wa konstytucyjnych władz do ich organizowania. Święto Niepodległości naprawdę mogą obchodzić tylko prawdziwi patrioci. Jest w tym świadomy zamiar przejęcia od społeczeństwa niepodległościowej tradycji przez jedną tylko siłę polityczną, która, jak wiadomo, traktuje historię, a zwłaszcza wszelkie rocznice, jako broń w walce z tymi, co nie są z nami. Problem stał się tym poważniejszy, że na obrzeżach tej postawy i tego środowiska pojawiają się inspirowane nią coraz liczniejsze grupy młodych ludzi nawiązujących w swym myśleniu i zachowaniach do ruchów narodowo-autorytarnych sprzed II wojny światowej. Przebieg obchodów listopadowego święta w 2012 roku pozwalał twierdzić komentatorom i badaczom o groźnym podziale kraju na dwie Polski, na dwa narody 28. Już tylko groteskowym przedsięwzięciem, ale świadczącym o pogardliwym i operetkowym myśleniu o własnym państwie, była podjęta przez tę opozycję próba powołania przez sejm technicznego premiera w procedurze konstruktywnego wotum nieufności. Kilkumiesięczne jasełka z udziałem dotąd profesora, a w tym spektaklu parapremiera, ogniskowały uwagę mediów, opinii publicznej, zużywały czas, energię i polityczne emocje, które powinny w sytuacji, w której znajduje się Polska wobec UE, być przeznaczone dla poważniejszych zadań. Projekt Gliński był skazany na porażkę od pierwszej chwili, ale zanim do tego doszło (na początku marca br.), wpychał demokratyczne procedury sprawowania władzy na jałowy bieg i ośmieszał konstytucyjne organy Rzeczypospolitej 29. Całemu temu środowisku można zadedykować toast wzniesiony przez Marszałka Piłsudskiego na cześć pierwszego Prezydenta II RP Gabriela Narutowicza: Jako jedyny oficer polski służby czynnej, który dotąd nigdy przed nikim nie stawał na baczność, staję oto na baczność przed Polską, którą Ty reprezentujesz Tak było 14 grudnia 1922 roku. Dwa dni później, w atmosferze wściekłych ataków środowisk prawicowo-narodowych, prezydent Narutowicz ginie w zamachu na jego życie. Roman Kuźniar, 10 marca 2013 roku 28 A. Wolff-Powęska, Schowali brunatne koszule, GW z 6 7 października 2012 r.; B. Komorowski, Stanę na czele marszu (rozmawiali T. Wróblewski, B. Marczuk, M. Szułdrzyński), Rz z 6 7 października 2012 r.; G. Szymanik, Ukradli nam święto, a chcą zabrać Polskę, GW z listopada 2012 r.; P. Wroński, Dwa marsze, dwie Polski, GW z 12 listopada 2012 r.; Naród podzielony. Dwie tradycje, dwa języki, dwa marzenia (dodatek Plus Minus), Rz z listopada 2012 r. 29 W. Szacki, Góra urodziła profesora, GW z 2 października 2012 r.

ROCZNIK STRATEGICZNY 2012/13

ROCZNIK STRATEGICZNY 2012/13 ROCZNIK STRATEGICZNY 2012/13 FUNDACJA STUDIÓW MIĘDZYNARODOWYCH FOUNDATION OF INTERNATIONAL STUDIES STRATEGIC YEARBOOK 2012/13 A REVIEW OF POLITICAL, ECONOMIC AND MILITARY DEVELOPMENTS IN POLAND S INTERNATIONAL

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie ISBN 978-83-7383-656-3 ISBN 978-83-89050-80-3 2012/2013; 9 17

Wprowadzenie ISBN 978-83-7383-656-3 ISBN 978-83-89050-80-3 2012/2013; 9 17 Rocznik Strategiczny 2012/2013; 9 17 ISBN 978-83-7383-656-3 ISBN 978-83-89050-80-3 Wprowadzenie Wielkości, gdzie twoje imię, pyta wielokrotnie Józef Piłsudski w swym legendarnym odczycie ze stycznia 1924

Bardziej szczegółowo

Podręcznik akademicki dotowany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Podręcznik akademicki dotowany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Recenzenci: prof. dr hab. Marek Pietraś prof. dr hab. Michał Chorośnicki Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Joanna Barska, Anna Kaniewska Projekt okładki: Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Copyright 2012 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa

Copyright 2012 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2012 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa ISBN 978-83-7383-578-8

Bardziej szczegółowo

Wstęp 9. Rozdział 2 [Roman Kuźniar]

Wstęp 9. Rozdział 2 [Roman Kuźniar] Spis treści [Roman Kuźniar] Wstęp 9 Rozdział 1 [Roman Kuźniar] Ewolucja problemu bezpieczeństwa rys historyczny 18 1. Pierwsze traktaty o pokoju i równowadze sił 19 2. Liga Narodów niedoceniony wynalazek

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa 2016

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa 2016 Recenzje: prof. zw. dr hab. Zbigniew Czachór prof. zw. dr hab. Janusz Ruszkowski Redaktor prowadzący: Michał Zgutka Redakcja i korekta: Grażyna Mastalerz Projekt okładki: Katarzyna Juras Ilustracja na

Bardziej szczegółowo

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Redaktor prowadzący: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Michał Olewnik Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa 2010 ISBN 978-83-7383-469-9

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Sp. z o.o., Warszawa 2012

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Sp. z o.o., Warszawa 2012 Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Karolina Dębska, Anna Kaniewska Korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki i stron tytułowych: Katarzyna Juras Ilustracja na okładce James Steidl Fotolia.com

Bardziej szczegółowo

Recenzja: dr hab. prof. Uniwersytetu Warszawskiego Tomasz Grzegorz Grosse. Redaktor prowadząca: Anna Raciborska. Redakcja: Dorota Kassjanowicz

Recenzja: dr hab. prof. Uniwersytetu Warszawskiego Tomasz Grzegorz Grosse. Redaktor prowadząca: Anna Raciborska. Redakcja: Dorota Kassjanowicz Recenzja: dr hab. prof. Uniwersytetu Warszawskiego Tomasz Grzegorz Grosse Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Dorota Kassjanowicz Korekta: Dorota Kassjanowicz, Joanna Barska, Monika Tacikowska

Bardziej szczegółowo

Copyright 2012 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.

Copyright 2012 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Recenzja: prof. dr hab. Edward Haliżak Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2012 by Wydawnictwo Naukowe Scholar

Bardziej szczegółowo

Wstęp Sławomir Dębski... 5

Wstęp Sławomir Dębski... 5 SPIS TREŚCI Wstęp Sławomir Dębski............................. 5 I. Wybrane zagadnienia z zakresu ewolucji struktur organizacyjnych polskiej służby dyplomatyczno-konsularnej w latach 1944 1989 Krzysztof

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

Dyplomacja czy siła?

Dyplomacja czy siła? SUB Hamburg A/543483 Dyplomacja czy siła? Unia Europejska w stosunkach międzynarodowych pod redakcją Stanisława Parzymiesa Scholari Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2009 PIS TREŚCI WSTĘP. DYPLOMACJA

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VII Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: prof. dr hab. Jan Jacek Bruski Redaktor

Bardziej szczegółowo

Publikacja dotowana przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego

Publikacja dotowana przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego Recenzja: prof. dr hab. Wielisława Warzywoda-Kruszyńska Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Marek Szczepaniak Korekta: Marek Szczepaniak Joanna Barska Projekt okładki, zgodnie z pomysłem Autora:

Bardziej szczegółowo

Pierwsza polska prezydencja w Unii Europejskiej

Pierwsza polska prezydencja w Unii Europejskiej PIERWSZA POLSKA PREZYDENCJA W UNII EUROPEJSKIEJ UWARUNKOWANIA PROCESY DECYZYJNE OSIĄGNIĘCIA I NIEPOWODZENIA Janusz Józef Węc Pierwsza polska prezydencja w Unii Europejskiej Uwarunkowania Procesy decyzyjne

Bardziej szczegółowo

Kosowo jako suwerenne paƒstwo

Kosowo jako suwerenne paƒstwo Kosowo jako suwerenne paƒstwo Mojej ukochanej i dzielnej córeczce Martusi, która właśnie skończyła roczek Patrycja Marcinkowska Kosowo jako suwerenne paƒstwo TEORIA I PRAKTYKA Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR

Bardziej szczegółowo

Ryszard Unia Europejska

Ryszard Unia Europejska A 377214 Ryszard Unia Europejska jako aktor stosunków międzynarodowych Wydawnictwo Naukowe Scholar Warszawa 2003 Spis treści Wstęp 13 Rozdział I Budowanie unii politycznej państw Wspólnoty Europejskiej:

Bardziej szczegółowo

STUDIA EUROPEJSKIE. Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego. Numer 4 (76) 2015

STUDIA EUROPEJSKIE. Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego. Numer 4 (76) 2015 STUDIA EUROPEJSKIE Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego Numer 4 (76) 2015 Warszawa 2015 Recenzowany kwartalnik Studia Europejskie wydawany przez: Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

17. badanie CEO Survey Powrót do starych wyzwań w nowych warunkach

17. badanie CEO Survey Powrót do starych wyzwań w nowych warunkach www.pwc.com 17. badanie CEO Survey Powrót do starych wyzwań w nowych warunkach Śniadanie prasowe 22 stycznia 2014 r. O badaniu 17 edycja globalnego badania przeprowadzona w czwartym kwartale 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Redakcja i korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki: Ewa Bobrowska Copyright 2008 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa ISBN 978-83-7383-284-8 Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa

Bardziej szczegółowo

ROCZNIK STRATEGICZNY 2011/12

ROCZNIK STRATEGICZNY 2011/12 ROCZNIK STRATEGICZNY 2011/12 FUNDACJA STUDIÓW MIĘDZYNARODOWYCH FOUNDATION OF INTERNATIONAL STUDIES STRATEGIC YEARBOOK 2011/12 A REVIEW OF POLITICAL, ECONOMIC AND MILITARY DEVELOPMENTS IN POLAND S INTERNATIONAL

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji A 399316 POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji pod redakcją Krzysztofa Zagórskiego i Michała Strzeszewskiego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2005 Spis treści WSTĘP. OPINIA

Bardziej szczegółowo

OD STAROŻYTNOŚCI DO R.

OD STAROŻYTNOŚCI DO R. Spis treści WSTĘP 13 Rozdział 1 Dzieje CYPRU OD STAROŻYTNOŚCI DO 1878 R. 1.1. Historia Cypru do podboju tureckiego w 1571 r. 21 1.2. Cypr pod rządami Turków w latach 1571-1878 27 1.3. Sytuacja międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć Spis treści: Wstęp Rozdział I Znaczenie problemów energetycznych dla bezpieczeństwa państw 1.Energia, gospodarka, bezpieczeństwo 1.1.Energia, jej źródła i ich znaczenie dla człowieka i gospodarki 1.2.Energia

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Pełna Oferta Usług Edu Talent

Pełna Oferta Usług Edu Talent Przedstawiamy Ci naszą Pełną Ofertę Usług. Przygotowaliśmy dla Ciebie szeroką ofertę profesjonalnego, terminowego i taniego pisania prac. Piszemy dla Ciebie: - prace magisterskie i licencjackie - prace

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ

AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO PROGRAM KSZTAŁCENIA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA LICENCJACKIE Kierunek: Specjalność: Forma studiów: Profil kształcenia: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

Współpraca ze wschodnimi partnerami Polski jak działać pomimo trudnej sytuacji politycznej

Współpraca ze wschodnimi partnerami Polski jak działać pomimo trudnej sytuacji politycznej Współpraca ze wschodnimi partnerami Polski jak działać pomimo trudnej sytuacji politycznej Pierwsza dyskusja na II Wschodnim Kongresie Gospodarczym dotyczyła sprawy dla gospodarki Podlaskiego, ale i pozostałych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI EUGENIUSZ SMOLAR POLSKA ROSJA 2

PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI EUGENIUSZ SMOLAR POLSKA ROSJA 2 6 marca 2015 roku 1 PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI 2 PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI Tadeusz Konwicki: Polska leży w przeciągu Europy. Zachód Wschód Polacy, zwykli Polacy, to wiedzą Jest to ważny element pamięci rodzinnej

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej Akademia Finansów Polskie Towarzystwo Współpracy z Klubem Rzymskim Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej dr Konrad Prandecki kprand@interia.pl Plan wystąpienia Znaczenie energii we

Bardziej szczegółowo

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM ROZSZERZONY

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 FORMUŁA DO 2014 ( STARA MATURA ) WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM ROZSZERZONY ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ MWO-R1 MAJ 2016 Uwaga: Akceptowane są wszystkie

Bardziej szczegółowo

Polityka zagraniczna iii rp

Polityka zagraniczna iii rp Polityka zagraniczna iii rp 20 lat po przełomie Tom II Stosunki polityczne i gospodarcze Pod redakcją Lucyny Czechowskiej, Magdaleny Bierowiec Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Toruń

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Rodzaj zajęć dydaktycznych*

Rodzaj zajęć dydaktycznych* I ROK STUDIÓW I semestr: Rodzaj zajęć O/F** Forma zaliczenia*** Liczba 1. Historia stosunków międzynarodowych od 1815-1945r. Wykład / ćwiczenia O Egzamin 30+30 6 2. Filozofia Wykład / ćwiczenia O Zaliczenie

Bardziej szczegółowo

Projekt okładki: Katarzyna Juras Na okładce wykorzystano zdjęcie pixelleo/ /fotolia

Projekt okładki: Katarzyna Juras Na okładce wykorzystano zdjęcie pixelleo/ /fotolia Recenzja: prof. dr hab. Michał Chorośnicki Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja i korekta: Magdalena Pluta Projekt okładki: Katarzyna Juras Na okładce wykorzystano zdjęcie pixelleo/125691361/fotolia

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty:

Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty: Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty: Józef M. Fiszer 1) Zadania i perspektywy Unii Europejskiej w wielobiegunowym świecie; The Future of European Union New forms of internal

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

V Konferencja dla Budownictwa

V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa, 21-22.05.2013 Uwarunkowania makroekonomiczne i średnioterminowe perspektywy dla naszej gospodarki Prof. Witold Orłowski V Konferencja dla Budownictwa,

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.

Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Recenzja: prof. dr hab. Stanisław Parzymies Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja i korekta Marek Szczepaniak Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Copyright 2014 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.

Copyright 2014 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Recenzja: prof. dr hab. Zbigniew Polański Redaktor prowadząca: Lidia Męzińska Redakcja i korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcie na okładce: Wojciech Kwiatkowski Copyright 2014

Bardziej szczegółowo

TŁUMACZENIE Unia i NATO powinny się wzajemnie uzupełniać

TŁUMACZENIE Unia i NATO powinny się wzajemnie uzupełniać TŁUMACZENIE Unia i NATO powinny się wzajemnie uzupełniać - Jeśli chodzi o nasze bezpieczeństwo zewnętrzne, to najważniejszymi wyzwaniami stojącymi przed Polską jest - do czego naszych sojuszników staramy

Bardziej szczegółowo

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 POLSKA AKADEMIA NAUK KANCELARIA PAN KOMITET PROGNOZ POLSKA 2000 PLUS' EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 EUROPĘ IN THE PERSPECTIVE TO 2050 Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Uwagi wstępne 10 EUROPA 2050 - WYZWANIA

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko ucznia Klasa Data

Imię i nazwisko ucznia Klasa Data ID Testu: 857A3X6 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Polska wstapiła do Unii Europejskiej wraz z innymi państwami. Były to m.in.: A. Malta, Słowenia, Słowacja oraz Chorwacja. B. Słowacja, Czechy, Serbia

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Motyka Rafał Wnuk Tomasz Stryjek Adam F. Baran. Wojna. po wojnie. Antysowieckie podziemie w Europie Ârodkowo-Wschodniej w latach

Grzegorz Motyka Rafał Wnuk Tomasz Stryjek Adam F. Baran. Wojna. po wojnie. Antysowieckie podziemie w Europie Ârodkowo-Wschodniej w latach Wojna po wojnie Grzegorz Motyka Rafał Wnuk Tomasz Stryjek Adam F. Baran Wojna po wojnie Antysowieckie podziemie w Europie Ârodkowo-Wschodniej w latach 1944 1953 Gdaƒsk Warszawa 2012 Wydawnictwo Naukowe

Bardziej szczegółowo

Mojemu synowi Rafałowi

Mojemu synowi Rafałowi Mojemu synowi Rafałowi Recenzenci: dr hab. Wiesław Gumuła, prof. UJ dr hab. Tomasz Grzegorz Grosse, prof. UW Redakcja i korekta: Magdalena Pluta Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcie na okładce: lblechman

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

(1)I Rok (sem. 01) Biznes i Polityka Indii korekta 25.01.2014 Przedmiot Egzaminator Termin egzaminu Termin. Dr dr B. Zaleski. Doc. B.

(1)I Rok (sem. 01) Biznes i Polityka Indii korekta 25.01.2014 Przedmiot Egzaminator Termin egzaminu Termin. Dr dr B. Zaleski. Doc. B. Studia stacjonarne(dzienne) II stopnia ISM I rok Zimowa SESJA EGZMINACYJNA 2013-2014 Sesja trwa od 28. I. 2014 do 10.II.2014r. Sesja potrawkowa trwa od.03.-09. III.2014 r. (1)I Rok (sem. 01) Biznes i Polityka

Bardziej szczegółowo

POLSKA WSPÓŁPRACA ROZWOJOWA

POLSKA WSPÓŁPRACA ROZWOJOWA POLSKA WSPÓŁPRACA ROZWOJOWA Wieloletni program współpracy rozwojowej 2016-2020 kryteria wyboru priorytetów geograficznych materiały robocze Departament Współpracy Rozwojowej Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Bardziej szczegółowo

Konsolidacja finansów publicznych a kryzys strefy euro. Jerzy Osiatyński

Konsolidacja finansów publicznych a kryzys strefy euro. Jerzy Osiatyński Konsolidacja finansów publicznych a kryzys strefy euro Jerzy Osiatyński 2 Kryzys euro i lekcje dla Polski Czy załamanie się obszaru euro nie osłabi samej Unii Europejskiej lub w ogóle jej nie przekreśli?

Bardziej szczegółowo

Kryzys strefy euro. Przypadek Grecji

Kryzys strefy euro. Przypadek Grecji Kryzys strefy euro. Przypadek Grecji Początek kryzysu w Grecji Skala problemów w Grecji została ujawniona w kwietniu 2009, gdy w zrewidowano prognozę deficytu budżetowego z 3,7% PKB do 12,7%, a ostatecznie

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

Wykaz przedmiotów i modułów, które umożliwiają studentom powracającym z programów ERASMUS i MOST realizację kierunkowych efektów kształcenia

Wykaz przedmiotów i modułów, które umożliwiają studentom powracającym z programów ERASMUS i MOST realizację kierunkowych efektów kształcenia Wykaz przedmiotów i modułów, które umożliwiają studentom powracającym z programów ERASMUS i MOST realizację kierunkowych efektów kształcenia Kierunek: Stosunki międzynarodowe (studia I stopnia) Przedmioty

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

POLSKA i NIEMCY w UNII EUROPEJSKIEJ

POLSKA i NIEMCY w UNII EUROPEJSKIEJ POLSKA i NIEMCY w UNII EUROPEJSKIEJ Gospodarki i przedsiębiorstwa w procesie integracji redakcja naukowa Józef Olszyński SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE OFICYNA WYDAWNICZA WARSZAWA 201 0 SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

IX Ogólnopolska Konferencja Centrum Europejskiego UW

IX Ogólnopolska Konferencja Centrum Europejskiego UW IX Ogólnopolska Konferencja Centrum Europejskiego UW KonferencjaCE2015: Europa pod napięciem Interesy i ekonomia, wojna i terroryzm, migracje i religie Cele, problemy i pytania Tak jak kryzys ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo narodowe II stopnia. Rok akademicki 2015/2016. Semestr I

Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo narodowe II stopnia. Rok akademicki 2015/2016. Semestr I Dr hab. Andrzej Podraza, prof. KUL Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa Bezpieczeństwo narodowe II stopnia Rok akademicki 2015/2016 Semestr I 1. Realizm w stosunkach międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w.

Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w. Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w. Transformacja systemowa w Polsce 1 2 ZACHÓD cz. I Kryzys gospodarki kapitalistycznej

Bardziej szczegółowo

Na Zachodzie lepiej niż u nas w Rosji - Rosjanie o Rosji, Polsce i Niemczech

Na Zachodzie lepiej niż u nas w Rosji - Rosjanie o Rosji, Polsce i Niemczech Na Zachodzie lepiej niż u nas w Rosji - Rosjanie o Rosji, Polsce i Niemczech Komunikat z badań Instytutu Spraw Publicznych Coraz więcej Rosjan wychodzi na ulice, aby wyrazić swoje niezadowolenie z sytuacji

Bardziej szczegółowo

Wstęp. CZĘŚĆ I. Bezpieczeństwo militarne

Wstęp. CZĘŚĆ I. Bezpieczeństwo militarne Wstęp CZĘŚĆ I. Bezpieczeństwo militarne Rozdział 1. Rola i modele sił zbrojnych we współczesnym świecie Role armii Modele armii Armie wybranych państw Rozdział 2. Wojny i konflikty zbrojne Definicja wojny

Bardziej szczegółowo

Jerzy Zdanowski WPROWADZENIE

Jerzy Zdanowski WPROWADZENIE X: 2013 nr 3 Jerzy Zdanowski WPROWADZENIE W latach 60. wybitny amerykański politolog Malcolm Kerr, znawca problematyki bliskowschodniej, wprowadził do obiegu naukowego termin arabska zimna wojna. W tym

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Arkadiusz Domagała. ntegracia. olski. z Unią Europejską

Arkadiusz Domagała. ntegracia. olski. z Unią Europejską studia europejskie podręcznik akademicki Arkadiusz Domagała ntegracia olski z Unią Europejską Spis treści Wstęp 11 Rozdział I Uwarunkowania i przesłanki integracji Polski ze Wspólnotami Europejskimi 13

Bardziej szczegółowo

Sektor Gospodarstw Domowych. Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE. Warszawa

Sektor Gospodarstw Domowych. Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE. Warszawa Sektor Gospodarstw Domowych Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE Raport nr 12 maj 2008 Warszawa 1 Gospodarka Polski Prognozy i opinie Raport Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a w perspektywie roku 2020 Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Wrocław 2010 Spis treści Wprowadzenie...7 1. Szanse i zagrożenia dla rozwoju Polski

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Warunki poprawy pozycji innowacyjnej kraju Globalizacja działalności badawczej i rozwojowej: próba oceny miejsca Polski

Warunki poprawy pozycji innowacyjnej kraju Globalizacja działalności badawczej i rozwojowej: próba oceny miejsca Polski Warunki poprawy pozycji innowacyjnej kraju Globalizacja działalności badawczej i rozwojowej: próba oceny miejsca Polski Wojciech Burzyński Instytut Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur Warszawa, 8 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy

Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy Co zazwyczaj się mówi o wejściu do Strefy Euro? Polska musi spełniać 5 kryteriów z Maastricht Wejście Polski do strefy Euro jest generalnie korzystne Musimy wejść

Bardziej szczegółowo

1. Wymień państwa,,trójporozumienia...

1. Wymień państwa,,trójporozumienia... 1. Wymień państwa,,trójporozumienia... 2. Dlaczego konflikt 1914-1918 nazwano I wojną światową? Jaki był charakter walk i rodzaje zastosowanej broni? 3. Wymień państwa powstałe po I wojnie światowej. 4.Kiedy

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki

Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki W ostatnich tygodniach na nowo rozgorzała debata nad perspektywami przyjęcia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

6052/16 mkk/gt 1 DG C 2A

6052/16 mkk/gt 1 DG C 2A Rada Unii Europejskiej Bruksela, 15 lutego 2016 r. (OR. en) 6052/16 COEST 30 WYNIK PRAC Od: Sekretariat Generalny Rady Data: 15 lutego 2016 r. Do: Delegacje Nr poprz. dok.: 5946/16 COEST 22 Dotyczy: STOSUNKI

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do historii w klasie III A

Rozkład materiału do historii w klasie III A Rozkład materiału do historii w klasie III A 1. Rządy Jana III Sobieskiego. S 1. Źródła kryzysu monarchii polskiej w II połowie XVII wieku - przypomnienie materiału z kl. II 2. Elekcja Jana III Sobieskiego

Bardziej szczegółowo

Spójność w UE15 po kryzysie fiskalnym

Spójność w UE15 po kryzysie fiskalnym Konferencja Wyzwania dla spójności Europy 21-22 kwietnia 2016 Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Spójność w UE15 po kryzysie fiskalnym dr Agnieszka Tomczak Politechnika Warszawska atomczak@ans.pw.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Koło historyczne 1abc

Koło historyczne 1abc Koło historyczne 1abc Autor: A.Snella 17.09.2015. Zmieniony 05.10.2016.,,Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku, teraźniejszości ani prawa do przyszłości.'' JÓZEF

Bardziej szczegółowo

WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW

WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW Konferencja skierowana do członków i ich zastępców polskiej delegacji w Komitecie Regionów WARSZAWA, 27-28 WRZEŚNIA 2012 Kompleksowa współzależność

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

Consequences of the Military Conflict in Ukraine for the European Security in 21 st Century

Consequences of the Military Conflict in Ukraine for the European Security in 21 st Century Institute of International Relations National Defence Faculty National Defence University http://www.aon.edu.pl Al. Gen. Chruściela 103, 910 Warszawa Invites to the International Scientific Conference

Bardziej szczegółowo

VIII FORUM ENERGETYCZNE

VIII FORUM ENERGETYCZNE VIII Forum Energetyczne 1 VIII FORUM ENERGETYCZNE Sopot, 16 18 Grudnia 2013 r. Europa znalazła się w sytuacji paradoksu energetycznego. Spowolnienie gospodarcze, wzrost efektywności energetycznej i udziału

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

Bardziej szczegółowo

HISTORIA INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ

HISTORIA INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ 93V7 Kazimierz Łastawski HISTORIA INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ Spis treści WSTĘP 9 I. ROZWÓJ IDEI ZJEDNOCZENIOWYCH W DZIEJACH EUROPY 15 1. Prapoczątki idei jednoczenia Europy (Grecja, Rzym) 15 2. Średniowieczna

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI A 332 02 < Krzysztof Skubiszewski POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI Przemówienia, oświadczenia, wywiady 1989-1993 Warszawa 1997 PRZEDMOWA 11 WYBRANE PRZEMÓWIENIA, OŚWIADCZENIA I WYWIADY

Bardziej szczegółowo

Publikacja dofinansowana przez Instytut Nauk Prawnych PAN i Fundację Promocji Prawa Europejskiego

Publikacja dofinansowana przez Instytut Nauk Prawnych PAN i Fundację Promocji Prawa Europejskiego Recenzent: prof. dr hab. Jan Barcz Redakcja: Leszek Kwiatek Korekta: Grażyna Polkowska-Nowak Projekt okładki i stron tytułowych: Katarzyna Juras Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2011

Bardziej szczegółowo

Internauci rozmawiają o polityce.

Internauci rozmawiają o polityce. Internauci rozmawiają o polityce. Badanie raportmniejszosci.pl dr Marek Troszyński Centrum Badań nad Nowymi Mediami Collegium Civitas Projekt raportmniejszosci.pl sfera prywatna vs sfera publiczna media

Bardziej szczegółowo