ROCZNIK BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROCZNIK BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO"

Transkrypt

1 ROCZNIK BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO 2010/2011

2 Copyright by Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Wrocław 2011 RADA REDAKCYJNA Eugeniusz CZAPIEWSKI, Jarosław GRYZ, Bogdan KOSZEL, Krzysztof KUBIAK (przewodniczący), Piotr MICKIEWICZ (redaktor naczelny), Beata BOROWICZ -SIEROCKA, Adam SOKOŁOWSKI (sekretarz), Andrzej WOJTAS REDAKTOR NACZELNY Piotr MICKIEWICZ RECENZENT prof. dr hab. Jerzy BĘDŹMIROWSKI REDAKTOR TECHNICZNY Witold GIDEL PROJEKT OKŁADKI Sebastian MODRZYŃSKI KOREKTA Zofia SMYK ISSN Dolnośląska Szkoła Wyższa ul. Wagonowa 9, Wrocław tel

3 Spis treści Wstęp Artykuły Jerzy STAŃCZYK Istota współczesnego pojmowania bezpieczeństwa zasadnicze tendencje Krzysztof KUBIAK Sojusz Północnoatlantycki w drugiej dekadzie XXI wieku. Refleksja krytyczna Filip TERESZKIEWICZ W poszukiwaniu wielkiej strategii Unia Europejska wobec wyzwań zmieniającego się ładu międzynarodowego Jarosław J. PIĄTEK Działanie siłą a rozwiązywanie sytuacji kryzysowych współczesnej demokracji Łukasz Dawid DĄBROWSKI Instytucjonalizacja kontroli przestrzegania postanowień międzynarodowych na przykładzie dokumentów międzynarodowych z zakresu zapobiegania i karania korupcji Marek Zbigniew KULISZ Zarządzanie systemem bezpieczeństwa państwa Piotr MICKIEWICZ Bezpieczeństwo wewnętrzne Federacji Rosyjskiej w rozwiązaniach legislacyjnych i organizacyjnych Helena WYLIGAŁA Uwarunkowania systemu zarządzania kryzysowego w Republice Federalnej Niemiec Aleksandra MOROSKA Delegalizacja partii politycznych jako instrument bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Analiza na przykładzie Niemiec Materiały Artur DRZEWICKI Strategia udziału Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w operacjach międzynarodowych. Aspekty polityczne i wojskowe Jerzy DEREŃ Osiąganie zdolności operacyjnych przez Dowództwo Wojsk Specjalnych (DWS) w kontekście realizacji celów politycznych określonych w Strategii Bezpieczeństwa RP

4 4 ROCZNIK BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO 2010/2011 Marek KULCZYCKI Udział sił zbrojnych RP w umacnianiu bezpieczeństwa międzynarodowego w 2010 roku Łukasz JUREŃCZYK Użycie Polskiego Kontyngentu Wojskowego w misjach pokojowych i stabilizacyjnych w południowo -zachodniej Azji w pierwszej dekadzie XXI wieku. Od zaangażowania do wycofania Marcin LASOŃ Zmiana charakteru obecności Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Afganistanie. Próba analizy Dorota KAŹMIERCZAK -PEC Bezpieczeństwo wewnętrzne Rosji a założenia głównych współczesnych teorii bezpieczeństwa Patrycja SOKOŁOWSKA Policja w Bośni i Hercegowinie jako przykład niewydolności systemu bezpieczeństwa narodowego Iwona MICHNIEWICZ Romuald MICHNIEWICZ Problem śmiertelności w wodzie a cechy ratownika i osoby tonącej Debiuty naukowe Przemysław FURGACZ Izrael wobec irańskiego programu nuklearnego Bartosz ODOROWICZ Embedding współpraca za cenę ograniczeń. Wojskowa koncepcja relacjonowania wydarzeń ze strefy konfliktu zbrojnego przez reporterów wojennych w świetle dokumentów brytyjskich i amerykańskich Magdalena DYDERSKA Małgorzata LIZUT Współpraca z mediami w sytuacjach kryzysowych na przykładzie pożaru w Kamieniu Pomorskim 13 kwietnia 2009 r Noty Iwona JAKIMOWICZ -OSTROWSKA Imigracje do Europy wyzwaniem XXI wieku przypadek Grecji

5 WSTĘP 5 Recenzje i omówienia Aleksandra Moroska, Prawicowy populizm a eurosceptycyzm (na przykładzie Listy Pima Fortuyna w Holandii i Ligii Polskich Rodzin w Polsce), Wrocław Krzysztof ZUBA Patrycja Sokołowska, Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN wobec państw obszaru byłej Jugosławii w latach , Toruń Artur DRZEWICKI Helena Wyligała, Trójkąt Weimarski. Współpraca Polski, Francji i Niemiec w latach , Toruń Edward CZAPIEWSKI Kronika naukowa Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla pracownika Instytutu Bezpieczeństwa i Spraw Międzynarodowych Wioletta SAMBORSKA XXXVI Kongres Międzynarodowej Komisji Historii Wojskowości Krzysztof KUBIAK Ekstremizm we współczesnej Europie przejawy, wyzwania, zagrożenia Aleksandra MOROSKA Nurtech Krzysztof KUBIAK Informacje o autorach

6 Content Introduction Articles Jerzy STAŃCZYK The essence of the contemporary understanding of security principal tendencies Krzysztof KUBIAK The North Atlantic Alliance in the second decade of the 21st century. A critical reflection Filip TERESZKIEWICZ In quest for grand strategy the European Union in the face of challenges of the changing international order Jarosław J. PIĄTEK Acting with force and solving crisis situations of modern democracy Łukasz Dawid DĄBROWSKI Institutionalisation of the inspection of the observance of international provisions based on the example of international documents about corruption prevention and punishment Marek Zbigniew KULISZ The management of a state security system Piotr MICKIEWICZ Internal security of Russian Federation in legislative and organisational solutions Helena WYLIGAŁA Determinants of the crisis management system in the Federal Republic of Germany Aleksandra MOROSKA Delegalisation of political parties as an instrument of state s internal security. An analysis based on the example of Germany Materials Artur DRZEWICKI The strategy of the participation of the Armed Forces of the Republic of Poland in international operations. Political and military aspects Jerzy DEREŃ Achieving operational capacity by Special Forces Command in the context of carrying out political goals specified in the Security Strategy of the Republic of Poland

7 WSTĘP 7 Marek KULCZYCKI The participation of the armed forces of the Republic of Poland in the reinforcement of international security in year Łukasz JUREŃCZYK The use of Polish Military Contingent in peace and stabilisation missions in the southwestern Asia in the first decade of the 21st century. From involvement to withdrawal Marcin LASOŃ Changing the character of the presence of the Polish Military Contingent in Afghanistan. An attempt at an analysis Dorota KAŹMIERCZAK-PEC Russian internal security and the assumptions of the main contemporary security theories Patrycja SOKOŁOWSKA The police in Bosnia and Herzegovina as an example of inefficiency of a national security system Iwona MICHNIEWICZ Romuald MICHNIEWICZ The problem of mortality in water and the features of a lifeguard and the drowning person Scientific debuts Przemysław FURGACZ Israel towards the Iranian nuclear programme Bartosz ODOROWICZ Embedding cooperation for the price of restrictions. The military concept of reporting events from the zone of an armed conflict by war reporters based on British and American documents Magdalena DYDERSKA Małgorzata LIZUT Cooperation with media in crisis situations based on the example of fire in Kamień Pomorski on 13 April Notes Iwona JAKIMOWICZ-OSTROWSKA Immigration to Europe a challenge of the 21st century the Greek case

8 8 ROCZNIK BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO 2010/2011 Reviews and discussions Aleksandra Moroska, Right-wing populism vs. euroscepticism (based on the example of the Pim Fortuyn List in Holland and the League of Polish Families in Poland), Wrocław Krzysztof ZUBA Patrycja Sokołowska, Foreign and security policy of Federal Republic of Germany towards the states of former Yugoslavia in years , Toruń Artur DRZEWICKI Helena Wyligała, The Weimar Triangle. Cooperation of Poland, France and Germany in years , Toruń Edward CZAPIEWSKI Scientific chronicle A prize of the Ministry of Science and Higher Education for an employee of the Institute of Security and International Affairs Wioletta SAMBORSKA 36th Congress of International Commission of Military History Krzysztof KUBIAK Extremism in contemporary Europe. Manifestations, challenges, threats Aleksandra MOROSKA Nurtech Krzysztof KUBIAK Information about writers

9 Wstęp Rok 2010 ukazał z całą mocą skalę i znaczenie systemu reagowania kryzysowego zarówno w wymiarze wewnętrznym (państwowym), jak i ponadnarodowym. Klęski żywiołowe, jakie dotknęły Europę i Polskę, uświadomiły społeczeństwu, że powódź, pożar czy huragan stwarzają równie istotne zagrożenie bezpieczeństwa, jak postrzegany do tej pory za największe zagrożenie o charakterze społecznym terroryzm. Skala tych zdarzeń, ich nieprzewidywalność oraz szybkość zaistnienia i tempo przemieszczania w zasadzie wykluczają podjęcie skutecznych form przeciwdziałania. Podstawową formą aktywności służb jest ograniczenie skutków kataklizmów. Aby zaś podjęte działania były skuteczne, zależy nie tylko od zaangażowania struktur państwowych, ale społeczeństwa i nierzadko uzyskania pomocy międzynarodowej. Reagowanie kryzysowe staje się równie ważnym czynnikiem oddziaływania międzynarodowego. Nie ogranicza się ona tylko do udzielania pomocy ofiarom katastrof i klęsk żywiołowych, czy wsparcia państwa dotkniętego taką katastrofą. Ponadnarodowe reagowanie na sytuację kryzysową staje się wymogiem bezpieczeństwa nie tylko w wymiarze regionalnym. Doświadczenia ukraińsko -rosyjskiego sporu gazowego jednoznacznie wskazały, że lokalne kryzysy gospodarcze czy polityczne mogą wpływać na stan bezpieczeństwa regionalnego i globalnego. Przed Polską, która w 2011 roku obejmie przewodnictwo Unii Europejskiej, stawia to konkretne zadania. Zadaniem Prezydencji, nawet w okresie funkcjonowania Europejskiej Służby Dyplomatycznej, pozostanie bowiem obowiązek monitorowania zagrożeń oraz podjęcia pierwszych działań. O wadze problemu doskonale przekonał się rząd czeski, na którego barki spadł ciężar reprezentowania Unii w pierwszej fazie konfliktu rosyjsko -gruzińskiego. Podkreślić w tym miejscu jednak należy, że świadome tego obowiązku polskie władze od 2009 roku przygotowują się także do wypełnienia tego rodzaju zadania przez państwo Prezydencji. Wagę międzynarodowego systemu reagowania kryzysowego zwiększa fiasko dotychczasowej koncepcji stabilizowania sytuacji poprzez wykorzystywanie kontyngentów zbrojnych. Niesławne wycofanie się z Iraku, zainicjowanie podobnego w formie opuszczenia Afganistanu, zmusza do podjęcia innych form zapobiegania kryzysom. Niestety społeczność międzynarodowa nie odnalazła do tej pory właściwej i skutecznej formy reagowania, o czym świadczy między innymi niepowodzenie polityki Soft Power w odniesieniu do Iranu, KRLD czy Autonomii Palestyńskiej, by poprzestać tylko na kilku przykładach, oraz przedłużające się debaty nad ostatecznym kształtem nowej Koncepcji Strategicznej NATO. Decydując się na poświęcenie bieżącego numeru problematyce reagowania na kryzysy, zdecydowaliśmy się na zaprezentowanie tego problemu w kilku wymiarach. Pierwszym jest próba odpowiedzi na pytanie o formę i zakres antykryzysowych działań wspólnoty międzynarodowej. Dyskusję na ten temat inicjuje artykuł J. Stańczyka, prezentujący nowe tendencje postrzegania bezpieczeństwa i jego zagrożeń. Rozważania te kontynuują i sprowadzają do wymiaru praktycznego Filip Tereszkiewicz, Krzysztof Kubiak i Łukasz D. Dąbrowski,

10 10 ROCZNIK BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO 2010/2011 (rola organizacji ponadnarodowych i rozwiązań prawno międzynarodowych w działaniach antykryzysowych). Swoistym podsumowaniem tej debaty jest sześć różnorodnych głosów dotyczących wizji użycia siły w celu rozwiązania sytuacji kryzysowej (J.J. Piątek), możliwości oraz skali polskiego zaangażowania militarnego w ponadnarodowym systemie reagowania kryzysowego (J. Dereń, A. Drzewicki, M. Lasoń, Ł. Jureńczyk oraz M. Kulczycki). Drugi wymiar dyskusji odnosi się do działań narodowych, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów zarządzania systemem bezpieczeństwa państwa. Inicjuje ją M. Kulisz. D. Kaźmierczak, P. Mickiewicz i H. Wyligała dokonują zaś oceny rozwiązań systemowych w państwach europejskich, a P. Sokołowska przedstawia konsekwencje funkcjonowania niewydolnego systemu bezpieczeństwa wewnętrznego na przykładzie Bośni i Hercegowiny. Osobny, ale niezwykle ważny i niestety często pomijany wątek tej dyskusji podejmuje A. Moroska (Zakaz funkcjonowania partii i organizacji pozapartyjnych jako instrument bezpieczeństwa systemu politycznego). W naszej opinii, czemu dawaliśmy wyraz w publikacjach IBiSM, radykalizacja postaw społecznych i ich emanacja przez formalne i nieformalne grupy nacisku stanowi istotny problem bezpieczeństwa. Trzeci obszar rozważań dotyczy dwóch niezwykle istotnych kwestii. Pierwszą jest rola środków masowego przekazu jako medium prezentującego sytuację kryzysową. Zastanawiamy się w nim nad zakresem odpowiedzialności dziennikarskiej w sytuacji kryzysowej oraz możliwościach wykorzystania mediów do właściwego kierowania akcją ratowniczą (B. Odorowicz, M. Dyderska, M. Lizut). Drugą stanowi problematyka funkcjonowania systemu ratownictwa w Polsce. Chcielibyśmy wskazać na wagę tego problemu, inicjując dyskusję nad zasadami funkcjonowania poszczególnych jego ogniw. Inicjuje ją opracowanie autorstwa Iwony i Romualda Michniewicz, dotyczące kwestii śmiertelności w wodzie oraz cech ratownika. Zamierzamy kontynuować ten nurt dyskusji i zapraszamy osoby związane z poszczególnymi ogniwami systemu ratownictwa do prezentowania swoich przemyśleń na naszych łamach. W niniejszym numerze Rocznika, w dziale Noty, zdecydowaliśmy się na zamieszczenie publikacji odbiegającej od wiodącej tematyki publikacji. Jest nią artykuł autorstwa Iwony Jakimowicz-Ostrowskiej pokazujący znaczenie migracji w polityce państw europejskich basenu Morza Śródziemnego. Jego lektura w mojej subiektywnej ocenie pozwoli Czytelnikom zrozumieć, dlaczego przeciwdziałanie nielegalnej imigracji stanowi dla państw regionu absolutny priorytet unijnej polityki bezpieczeństwa. Decyzja o poświęceniu będącego numery problematyce szeroko rozumianej problematyce reagowania na kryzysy spowodowała zmian struktury Rocznika. Niezmiennie składa się on z pięciu zasadniczych części (Artykuły, Materiały, Debiuty, Recenzje i omówienia oraz Kronika Naukowa). Szczególną opieką, jak zawsze, otaczamy dział Debiuty, w którym nadal chcemy publikować prace autorstwa słuchaczy pierwszego roku studiów doktoranckich. Idea ta niezmiennie jest traktowana przez Redaktora Naczelnego za jedno z najważniejszych zadań naszego periodyku. Oddając do rąk Czytelników piąty numer Rocznika, pragnę podziękować zarówno naszym Czytelnikom, jak i Autorom. Tych ostatnich proszę o przestrzeganie wymogów redakcyjnych. Zapraszam także do dalszej współpracy wszystkich zainteresowanych, również tych, których tekstów nie zamieściliśmy w bieżącym numerze.

11 WSTĘP 11 Prosimy także o przesyłanie uwag i opinii o niniejszej publikacji na adres: lub Instytut Bezpieczeństwa i Spraw Międzynarodowych DSW, ul. Strzegomska 47, Wrocław Piotr Mickiewicz Redaktor Naczelny

12

13 Artykuły Jerzy Stańczyk Istota współczesnego pojmowania bezpieczeństwa zasadnicze tendencje Krzysztof Kubiak Sojusz Północnoatlantycki w drugiej dekadzie XXI wieku. Refleksja krytyczna Filip Tereszkiewicz W poszukiwaniu wielkiej strategii Unia Europejska wobec wyzwań zmieniającego się ładu międzynarodowego Jarosław J. Piątek Działanie siłą a rozwiązywanie sytuacji kryzysowych współczesnej demokracji Łukasz Dawid Dąbrowski Instytucjonalizacja kontroli przestrzegania postanowień międzynarodowych na przykładzie dokumentów międzynarodowych z zakresu zapobiegania i karania korupcji Marek Zbigniew Kulisz Zarządzanie systemem bezpieczeństwa państwa Piotr Mickiewicz Bezpieczeństwo wewnętrzne Federacji Rosyjskiej w rozwiązaniach legislacyjnych i organizacyjnych Helena Wyligała Uwarunkowania systemu zarządzania kryzysowego w Republice Federalnej Niemiec Aleksandra Moroska Delegalizacja partii politycznych jako instrument bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Analiza na przykładzie Niemiec

14

15 Jerzy STAŃCZYK Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach Istota współczesnego pojmowania bezpieczeństwa zasadnicze tendencje 1 W niniejszym opracowaniu zaprezentowano wybrane tendencje, jakie w ostatnich latach można obserwować w pojmowaniu istoty bezpieczeństwa, które jako kategoria poznawcza cechuje się dużą złożonością. Jego fenomen stwarza szerokie możliwości badawcze, skłaniając do poszukiwań wykraczających poza utarte schematy. Właśnie dlatego stanowi tak wielką fascynację dla badaczy z różnych dziedzin naukowego poznania. Jednocześnie rozległość owego pola badań uniemożliwia sformułowanie definitywnych. Złożoność definicyjna wymaga więc, by w badaniach nad problematyką bezpieczeństwa stosować podejście systemowe. Wskazane jest także łączenie różnych podejść teoretycznych, gdyż w ich analizach dostrzegamy splot różnorodnych poglądów. Zwrócić jednak należy uwagę na konieczność ich usystematyzowania, gdyż nie tworzą one wciąż spójnego paradygmatu naukowego. Uwarunkowania współczesnej ewolucji bezpieczeństwa Bezpieczeństwo w głównej mierze zależy od rozwoju stosunków społecznych, dokonującego się w kontekście takich najważniejszych uwarunkowań, jak postęp naukowo -techniczny, determinanty kulturowo -cywilizacyjne oraz cechy stosunków międzynarodowych. Jego pojmowanie i konceptualizacja będą przebiegały w zależności od procesów zachodzących w środowisku międzynarodowym i wewnętrznym państwa, w tym w zależności od postrzeganych wyzwań, zagrożeń, ryzyka i szans 2. Punktem wyjścia do zaprezentowanego tu zestawienia zasadniczych tendencji we współczesnym pojmowaniu bezpieczeństwa musi być wskazanie na najważniejsze cechy środowiska międzynarodowego. Można w tym kontekście zauważyć, że współcześnie obserwowana ewolucja bezpieczeństwa dokonała się w następstwie dwóch znaczących czynników (procesów). Jeden z nich związany jest z kresem zimnej wojny 3, kiedy nastąpiło otwarcie paradygmatu wartości wspólnotowych i zaczęto formułować optymistyczne wizje Tekst przygotowany w oparciu o wystąpienie na I Ogólnopolskim Kongresie Politologii Demokratyczna Polska w globalizującym się świecie. Warszawa, IX S. Koziej, Między piekłem a rajem: szare bezpieczeństwo na progu XXI wieku, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2006, s. 11; A. Dawidczyk, Nowe wyzwania, zagrożenia i szanse dla bezpieczeństwa Polski u progu XXI wieku, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 2001, s Szerzej: J. Stańczyk, Kres zimnej wojny. Bezpieczeństwo europejskie w procesie zmiany międzynarodowego układu sił (na przełomie lat osiemdziesiątych. i dziewięćdziesiątych XX w.), Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2004.

16 16 ROCZNIK BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO 2010/2011 rozwoju społecznego, oparte na poszerzaniu pokojowej współpracy. Odnotować należy w związku z tym wyraźną zmianę charakteru wyzwań i zagrożeń dla bezpieczeństwa. Świat zimnowojenny cechował się wysokim poziomem zarówno stabilności, jak i zagrożenia militarnego. Obecnie mamy w stosunkach międzynarodowych niski poziom zagrożenia militarnego i niski poziom stabilności 4. Drugi z czynników współczesnej ewolucji bezpieczeństwa dotyczy globalizacji, będącej niezwykle złożonym procesem zacieśniania więzi w dobie pogłębiania internacjonalizacji różnych sfer życia społecznego, łączącym w sobie m.in. tak zróżnicowane tendencje, jak integracja i fragmentacja oraz postępujące przenikanie się nawzajem spraw wewnątrzpaństwowych i międzynarodowych, dokonujące się w następstwie rozwoju procesów transnarodowych 5. Wskazać należy w tym kontekście na niezwykle silne wzajemne przenikanie się bezpieczeństwa narodowego z międzynarodowym oraz swoiste umiędzynaradawianie zarówno bezpieczeństwa narodowego, jak i wyodrębnianego z niego bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Tym samym bezpieczeństwo to coraz bardziej nabiera formy swoistej sieci powiązań międzynarodowych, zawierających zarówno relacje współpracy, jak i rywalizacji 6. Te złożone procesy globalizacji związane są m.in. z rosnącą rolą podmiotów nieterytorialnych oraz pozainstytucjonalnych, których znaczenie zwiększa się wraz ze wzrostem interakcji transgranicznych i transnarodowych w ramach procesów regionalizacji, a także z intensyfikacją współzależności międzynarodowej 7. Skutkuje to m.in. akcentowaniem roli wspólnotowych i społecznościowych czynników bezpieczeństwa, w tym także w wymiarze bezpieczeństwa międzynarodowego 8. W takich warunkach zaobserwowano znaczący wzrost oczekiwań co do pożądanego stopnia bezpieczeństwa 9. Tymczasem w tych nowych uwarunkowaniach mamy także do czynienia z pojawieniem się na dużą skalę nowego rodzaju wyzwań i zagrożeń, związanych m.in. z nowymi konfliktami, które powstają np. na tle tożsamości, wiążą się z prywatyzacją przemocy czy upadkiem państw. Określane są one różnym mianem jako konflikty tzw. niskiej intensywności czy postmodernistyczne. Ich cechą jest niezwykła złożoność. Mówi się w związku z tym o ich dywersyfikacji, proliferacji i asymetryczności. Ostatnie z tych zjawisk podlega różnicowaniu, dając alternatywę dla klasyfikowania konfliktów według skali ich intensywności 10. W warunkach transnarodowości dochodzi w nich do przenikania się na wielką 4 A. Daniel Rotfeld, J. Symonides, Wstęp: System bezpieczeństwa oparty na współpracy i kultura pokoju, [w:] Zapobieganie konfliktom, SIPRI. UNESCO, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2000, s Szerzej: J. Baylis, Bezpieczeństwo międzynarodowe i globalne w epoce pozimnowojennej, [w:] Globalizacja polityki światowej. Wprowadzenie do stosunków międzynarodowych, red. J. Baylis, S. Smith, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008, s Por.: M. Castells, The Rise of the Network Society, Blackwell Publishers, Oxford 1996, s Szerzej: K. Żukrowska, Globalizacja jako warunek zmieniający determinanty kształtowania się systemu bezpieczeństwa, [w:] Raport o bezpieczeństwie 2000, Instytut Studiów Strategicznych, Kraków 2001, s Szerzej: O. Wæver, Identity, integration and security: solving the sovereignty puzzle in E.U. studies, Journal of International Affairs, 1995, no. 48 (2), s R. Kuźniar, Niebezpieczeństwa nowego paradygmatu bezpieczeństwa, [w:] Bezpieczeństwo międzynarodowe czasu przemian: zagrożenia koncepcje instytucje, red. R. Kuźniar i Z. Lachowski, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 2003, s W przypadku konfliktów symetrycznych strony konfliktu mają cele takiej samej natury oraz używają podobnych środków i metod działania. Z zasady ten typ konfliktu odnosi się do walki pomiędzy regularnymi siłami zbrojnymi. W konfliktach dyssymetrycznych regularne siły zbrojne poszczególnych mocarstw lub koalicji

17 ARTYKUŁY 17 skalę takich form, jak wojna, zorganizowana przestępczość i łamanie praw człowieka. Czasami towarzyszą im tzw. katastrofy humanitarne. Okazuje się, że współcześnie konflikty wewnątrzpaństwowe mają olbrzymią liczbę transnarodowych powiązań (wystarczy wskazać choćby rolę zagranicznych najemników, ochotników doradców czy sponsorów). Nic zatem dziwnego, że w tych nowych warunkach niezwykle trudne może być rozróżnianie tego, co wewnętrzne i zewnętrzne oraz tego, co lokalne, od tego, co globalne 11. Konflikty te rozprzestrzeniają się i umiędzynaradawiają. Wskazane przeobrażenia i nowe cechy środowiska międzynarodowego mogą doprowadzić do wykształcenia jakościowo nowych zasad, innych niż uznane dotychczas trzy najważniejsze zasady współczesnego bezpieczeństwa, którymi są: 1) zasada jego niepodzielności, zakładająca powiązanie bezpieczeństwa państw (indivisiblity of security), 2) zasada kompleksowości, czyli jego wszechstronności (comprehensive security), 3) zasada kooperatywności, a więc wielostronnej współpracy (co-operative security) 12. To w wyniku ich zastosowania na znaczeniu straciła koncepcja bezpieczeństwa jako tzw. gry o sumie zerowej, gdyż bezpieczeństwo po zimnej wojnie zyskało znaczenie dobra, które jest przedmiotem troski wszystkich podmiotów zależnych wzajemnie od siebie. Stało się to zarazem powodem spadku znaczenia szeroko opisywanego przez dziesięciolecia w literaturze naukowej tzw. dylematu bezpieczeństwa (security dilemma) 13, wywodzącego się jeszcze z przedstawionej na początku lat 50. XX w. koncepcji Johna Herza 14. Trwająca już od dawna redefinicja bezpieczeństwa nabiera cech permanentności. Odzwierciedla się głównie poszerzaniem jego zakresu w wymiarach: podmiotowym, przedmiotowym i procesualnym 15. We wszystkich z nich zaznacza się pogłębianie złożoności istoty bezpieczeństwa 16. Poszerzana jest jego treść (czyli wartości podlegające ochronie oraz środki i metody tej ochrony), co skutkuje wyróżnianiem coraz to nowych dziedzin mają cele tej samej natury, ale używają do ich realizacji różnych środków i stosują różne metody zachowań. Konflikt asymetryczny oznacza, że aktorzy nie mają takiej samej wizji świata ani schematów myślenia o nim, dlatego też ich cele i sposób prowadzenia wojny są zupełnie odmienne. Paweł Frankowski, Bezpieczeństwo globalne w warunkach transformacji ładu międzynarodowego, [w:] Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie, red. naukowa R. Zięba, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s M. Pietraś, Hybrydowość późnowestfalskiego ładu międzynarodowego, [w:] Późnowestfalski ład międzynarodowy, red. naukowa M. Pietraś, K. Marzęda, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2008, s Por.: M. Kaldor, New and Old Wars. Organized Violence in a Global Era, Polity Press, Cambridge 1999, s Szerzej: P.K. Morgan, Multilateralism and security. Prospects in Europe, [w:] Multilateralism matters: the theory and praxis of an institutional form, Ed. by J.G. Ruggie, Columbia University Press, New York 1993, s N. J. Wheeler, K. Booth, The security dilemma, [w:] Dilemmas of World Politics: International Issues in a Changing World. Ed. by J. Baylis, N.J. Rengger, Clarendon Press, Oxford 1992, s J.H. Herz, Idealist internationalism and the security dilemma, World Politics, January 1950, vol. 2, no. 2, s Szerzej: J. Kukułka, Narodziny nowych koncepcji bezpieczeństwa, [w:] Bezpieczeństwo międzynarodowe w Europie Środkowej po zimnej wojnie, red. J. Kukułka, Uniwersytet Warszawski. Instytut Stosunków Międzynarodowych, Warszawa 1994, s ; R. Zięba, Pozimnowojenny paradygmat bezpieczeństwa międzynarodowego, [w:] Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie, red. naukowa R. Zięba, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s Szerzej: J. Stańczyk, Złożoność kategorii bezpieczeństwa zarys problematyki, [w:] Bezpieczeństwo człowieka a transdyscyplinowość. Tom II: Aspekty edukacyjne i politologiczne, zbiór prac pod red. naukową E. Jarmocha, A.W. Świderskiego, I.A. Trzpil, Akademia Podlaska, Wydział Humanistyczny, Drohiczyńskie Towarzystwo Naukowe, Wydawnictwo Akademii Podlaskiej, Siedlce 2009, s

18 18 ROCZNIK BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO 2010/2011 (płaszczyzn) bezpieczeństwa. Poszerzana jest przestrzenna wizja bezpieczeństwa państw (choćby poprzez wyróżnianie jego poziomów: krajowego, subregionalnego, regionalnego, ponadregionalnego i globalnego), co wymusza uwzględnianie szerszego zespołu uwarunkowań zewnętrznych bezpieczeństwa i internacjonalizację działań państw w tym zakresie, także w odniesieniu do sfery wewnątrzpaństwowej. Poszerzany jest także zbiór adresatów bezpieczeństwa (uwzględniający specyfikę działania podmiotów innych niż państwa), co skutkuje odchodzeniem od klasycznych determinant terytorialno -instytucjonalnych. Wiążą się z tym zarysowane poniżej najważniejsze tendencje. Główne tendencje współczesnego pojmowania bezpieczeństwa Przedstawione tendencje obrazują złożoność i zarazem dynamizm kategorii bezpieczeństwa. Nie wyczerpują one oczywiście różnorodności perspektyw badawczych 17. Dokonane tu zestawienie syntetyzuje natomiast najważniejsze z poznawczego punktu widzenia poglądy, formułowane ostatnimi laty, które pogrupowane tu zostały z odniesieniem do bezpośrednio z nimi związanych kontrowersji czy stanowisk alternatywnych. Stanowić powinny nie tyle bezwzględne pewniki, ile raczej wyznaczniki kierunków dalszych dociekań. I tak, zauważyć można, że: Odejście od państwocentrycznego pojmowania bezpieczeństwa wpisuje się w tendencję do poszerzania jego zakresu. Znajduje to wyraz w postpozytywistycznych teoriach stosunków międzynarodowych, takich jak postmodernizm, postfeminizm, teoria krytyczna i konstruktywizm 18. W ramach wielkich procesów międzynarodowych i społecznych doszło do wyodrębniania podmiotów innych niż państwa: jednostek, grup społecznych, organizacji międzyrządowych i pozarządowych. Skutkuje to m.in. koniecznością poszerzenia katalogu chronionych wartości. Po zakończeniu zimnej wojny znaczące w tej kwestii okazały się neorealistyczne poglądy Barry ego Buzana, który uznał za zasadne uwzględnianie w analizach bezpieczeństwa, obok suwerennych państw, różnego rodzaju niepaństwowych zbiorowości ludzkich (human collectivities) 19. Zaproponował on następujące poziomy analizy bezpieczeństwa w stosunkach międzynarodowych: jednostki (dotyczący wspólnot w państwie), państw narodowych i międzynarodowy (w tym regionalny i globalny). Zauważyć przy tym należy szczególną rolę, jaką zaczynają odgrywać pośród wymienionych podmiotów struktury ponadpaństwowe (jak Unia Europejska, organizująca już zarówno bezpieczeństwo wewnętrzne w ramach państw członkowskich, jak i swe bezpieczeństwo zewnętrzne). Zakres zainteresowania badań nad bezpieczeństwem, poprzez zwrócenie uwagi na inne podmioty niż państwa (w tym jednostki ludzkie), rozwinął się nie tylko w wymiarze 17 Szerzej: J. Czaputowicz, Bezpieczeństwo w teoriach stosunków międzynarodowych, [w:] Bezpieczeństwo międzynarodowe: teoria i praktyka, red. naukowa K. Żukrowska i M. Grącik, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Warszawa 2006, s Szerzej: T. Terriff, S. Croft, L. James, P.M. Morgan, Security Studies Today, Polity Press, Cambridge 1999, s B. Buzan, People, States and Fear: An Agenda for International Security Studies in the Post -Cold War Era, Harvester Wheatsheaf, Hemel Hempstead 1991, s. 19.

19 ARTYKUŁY 19 podmiotowym, lecz w konsekwencji również w wymiarze przedmiotowym. Tendencja ta znajduje odzwierciedlenie zwłaszcza w kontekście rozwoju koncepcji złożoności bezpieczeństwa (security complex theory) w ramach badań prowadzonych przez tzw. szkołę kopenhaską 20. Obrazowane jest to przez przeniesienie akcentu z wojskowo -politycznej płaszczyzny bezpieczeństwa na inne płaszczyzny, w tym na humanitarną, oraz uwzględnienie międzynarodowego kontekstu bezpieczeństwa wewnętrznego. Cechą charakterystyczną jest przy tym, że w krajach biedniejszych i cechujących się niskim stopniem stabilności obserwuje się wzrost znaczenia bezpieczeństwa na płaszczyźnie społecznej. To właśnie zakres przedmiotowy współczesnego bezpieczeństwa wydaje się najbardziej poszerzać. Wyrazem rozwoju konceptualizacji bezpieczeństwa w jego wymiarze przedmiotowym jest wyodrębnianie coraz to nowych jego płaszczyzn, wpisujących się w tendencję do odmilitaryzowywania pojmowania bezpieczeństwa. Oprócz wyróżnionych przez Barry ego Buzana pięciu zasadniczych dziedzin bezpieczeństwa (wojskowej, politycznej, społecznej, ekonomicznej i ekologicznej) 21 wskazać można w kontekście powyższych zestawień na pojawienie się pojęcia bezpieczeństwa humanitarnego (la sécurité humaine), które wprowadził kanadyjski badacz Charles -Philippe David 22, Było to poniekąd zbieżne z rozwijającą się po zakończeniu zimnej wojny tendencją do uwzględniania w zakresie bezpieczeństwa coraz częściej szeroko pojętych problemów kulturowych. Efektem tego stało się wręcz wyodrębnienie, jako oddzielnej płaszczyzny, także bezpieczeństwa kulturowego 23, Ma ono znaczenie zwłaszcza w dostrzegalnej potrzebie umacniania tożsamości kulturowych społeczeństw uczestniczących we współczesnych wielkich procesach międzynarodowych, takich jak integracje czy globalizacja. Owo znaczenie tożsamości staje się współcześnie niekiedy już ważniejsze od dotychczasowego prymatu ochrony suwerenności państwowej. Zresztą nie byłoby chyba takiego wzmocnienia znaczenia tej tożsamości, gdyby nie postępująca erozja suwerenności państw. Tym samym zauważane jest rysowanie się swego rodzaju dualizmu bezpieczeństwa we współczesnym systemie międzynarodowym, które z jednej strony w przypadku państw opiera się na prymacie ochrony suwerenności, z drugiej zaś w przypadku grup społecznych na zachowaniu tożsamości 24. Jeszcze inaczej, powtórzyć można za Ole Wæverem, że: Umiejscowienie bezpieczeństwa przeniosło się od państwa do narodu, od suwerenności do tożsamości 25. Znajduje to odzwierciedlenie także w procesach integracji europejskiej. 20 Szerzej: B. Buzan, M. Kelstrup, P. Lemaitre, E. Tromer, O. Wæver, The European Security Order Recast: Scenarios for the Post -Cold War Era, Pinter Publishers, London New York 1990; W. Kostecki, Europe after the Cold War. The security complex theory. Institute of Political Studies, Polish Academy of Sciences, Warsaw 1996; B. Buzan, O. Wæver, J. de Wilde, Security: A New Framework for Analysis, Lynne Rienner Publishers, Boulder B. Buzan, People, States and Fear: An Agenda for International Security Studies in the Post -Cold War Era, Harvester Wheatsheaf, Hemel Hempstead 1991, s Ch. -Ph. David, La guerre et la Paix: approches contemporaines de la sécurité et de la stratégie. Presses de Sciences Po, Paris 2000, s Culture and Security. Multilateralism: arms control and security policy building, ed. by K. Krause, Contemporary Security Policy, 1998, vol. 19, no. 1, Special Issue, s O. Wæver, Securitization and Desecuritization, [w:] R.D. Lipschutz (ed.), On Security, Columbia University Press, New York 1995, s O. Wæver, Insecurity and Identity Unlimited, Working Papers [Center for Peace and Conflict Research, Copenhagen], 1994, no. 14, s. 1.

20 20 ROCZNIK BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO 2010/2011 Wzmocniona w ramach procesów globalizacji tendencja do odchodzenia od państwowocentrycznego pojmowania bezpieczeństwa wpisuje się w zasadę jego niepodzielności w stosunkach międzynarodowych. Jednocześnie coraz częściej wychodzi na jaw niezwykle złożona istota bezpieczeństwa. Zauważyć to można także w ramach konceptualizacji bezpieczeństwa narodowego, czemu dają wyraz wykształcające się podejścia teoretyczne, które jako nierozerwalną trójjedność traktują w ramach bezpieczeństwa narodowego: państwo, społeczeństwo i jednostki 26. We wskazanym kontekście nie tyle należałoby rozważać schyłku państwa w procesach globalizacji, ile raczej jego transformację, a także postępującą prywatyzację. Towarzyszy temu zjawisko prywatyzacji przemocy, która także podlega wpływom globalizacji i fragmentacji, gwałtownie narasta i występuje w konfliktach rozgrywających się poniżej poziomu państw, a mających globalne powiązania i źródła finansowania 27. W tych uwarunkowaniach bezpieczeństwo potraktowane może zostać jako swego rodzaju towar czy usługa 28, którą świadczyć może państwo lub inne podmioty niepaństwowe, w tym prywatne 29. Co ciekawe, wraz z osłabieniem pozycji państwa jako uczestnika stosunków międzynarodowych nową zmienną dla bezpieczeństwa międzynarodowego staje się czynnik wewnętrzny. Dotyczy on procesów zachodzących wewnątrz państw na różnych płaszczyznach życia społecznego (w tym politycznej i ekonomicznej), stanowiąc o legitymizacji władzy, relacjach międzygrupowych, a w konsekwencji o sile bądź słabości państwa, jego polityce i wpływie na otoczenie zewnętrzne, bądź też takim wpływie dokonywanym nie przez państwa jako instytucjonalne całości, lecz jego składowe czy grupy wewnętrzne. Dotąd czynnik ten był w niewystarczającym stopniu doceniany przez badaczy stosunków międzynarodowych. Po załamaniu systemu dwubiegunowego i właśnie w warunkach globalizacji dostrzeżono, że zagrożenia płynące z otoczenia zewnętrznego państw mają często pochodzenie i charakter wewnętrzny, który w warunkach transnarodowości podlega jakże często umiędzynarodowieniu. Niedocenianie czynników wewnętrznych sprawiało trudność w organizowaniu efektywnych struktur bezpieczeństwa międzynarodowego. Tymczasem współcześnie to na przykład tzw. państwa upadłe (failed states) są często źródłem zagrożeń w warunkach nieprzewidywalności 30. Podobnie przedstawia się sytuacja z oddziaływaniem uczestników subpaństwowych. 26 Z. Nowakowski, Bezpieczeństwo narodowe ewolucja pojęcia i zakresu, [w:] Bezpieczeństwo narodowe i zarządzanie kryzysowe w Polsce w XXI wieku wyzwania i dylematy, praca zbiorowa pod red. T. Jemioły, K. Rajchela, Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Wydział Strategiczno -Obronny Akademii Obrony Narodowej, Warszawa 2008, s J. Friedman, Introduction, [w:] Globalization. The State and Violence, ed. by J. Friedman. AltaMira Press, Oxford 2003, s. IX; M. Kaldor, New and Old Wars. Organized Violence in a Global Era, Polity Press, Cambridge 1999, s M.Z. Kulisz, Wymagania dotyczące bezpieczeństwa RP w aspekcie poczucia i zapewnienia bezpieczeństwa rzeczywistego raport z badań, [w:] Analýza vedeckých poznatkov z oblasti bezpečnosti a ich aplikácia do sféry vysokoškolskej prípravy odborníkov bezpečnostného a krízového manažmentu. Kriešení projektu MVTS. Bil/Pol/ SR/ŽU/06/1, Žilina 25. September 2008, s. 76, Szerzej: M. Madej, Prywatne przedsiębiorstwa wojskowe implikacje dla bezpieczeństwa międzynarodowego, Stosunki Międzynarodowe, 2008, nr 1-2 (t. 37), s R. Kuźniar, Profesor Rotfeld badacz i negocjator, [w:] Bezpieczeństwo międzynarodowe czasu przemian: zagrożenia koncepcje instytucje, pod red. R. Kuźniara i Z. Lachowskiego, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 2003, s Szerzej: A.D. Rotfeld, Bezpieczeństwo międzynarodowe czasu przemian.

Podręcznik akademicki dotowany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Podręcznik akademicki dotowany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Recenzenci: prof. dr hab. Marek Pietraś prof. dr hab. Michał Chorośnicki Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Joanna Barska, Anna Kaniewska Projekt okładki: Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo narodowe II stopnia. Rok akademicki 2015/2016. Semestr I

Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo narodowe II stopnia. Rok akademicki 2015/2016. Semestr I Dr hab. Andrzej Podraza, prof. KUL Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa Bezpieczeństwo narodowe II stopnia Rok akademicki 2015/2016 Semestr I 1. Realizm w stosunkach międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

1. Bezpieczeństwo w teoriach stosunków międzynarodowych

1. Bezpieczeństwo w teoriach stosunków międzynarodowych Bezpieczeństwo międzynarodowe Konwersatorium-Wykłady, Prowadzący: dr Kamila Pronińska, adiunkt Email: k.proninska@uw.edu.pl Dyżur: czwartek, godz. 18.30-20.00, sala 406 1. Bezpieczeństwo w teoriach stosunków

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński Informacje ogólne Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Śląskiego powstał w 1975 roku. Na dzień 30 listopada 2000 roku w Instytucie zatrudnionych było (w przeliczeniu na pełne etaty)

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 11 Wykaz wybranych skrótów... 15. 1. Bezpieczeństwo jako kategoria współczesnych stosunków międzynarodowych

Wstęp... 11 Wykaz wybranych skrótów... 15. 1. Bezpieczeństwo jako kategoria współczesnych stosunków międzynarodowych Spis treści Wstęp.............................................................. 11 Wykaz wybranych skrótów............................................ 15 1. Bezpieczeństwo jako kategoria współczesnych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Podziękowania Wstęp Rozdział 1. Pojęcie bezpieczeństwa Rozdział 2. Zagrożenia bezpieczeństwa

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Podziękowania Wstęp Rozdział 1. Pojęcie bezpieczeństwa Rozdział 2. Zagrożenia bezpieczeństwa SPIS TREŚCI Wykaz skrótów................................................................... 11 Podziękowania................................................................... 15 Wstęp...........................................................................

Bardziej szczegółowo

Numer 3 (67) 2013 Warszawa 2013

Numer 3 (67) 2013 Warszawa 2013 Numer 3 (67) 2013 Warszawa 2013 Sto dwudziesta dziewiàta publikacja Programu Wydawniczego Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego Redaktor naczelny: prof. dr hab. Dariusz Milczarek Zast pca redaktora

Bardziej szczegółowo

Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty:

Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty: Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty: Józef M. Fiszer 1) Zadania i perspektywy Unii Europejskiej w wielobiegunowym świecie; The Future of European Union New forms of internal

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE I stopień studia stacjonarne

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE I stopień studia stacjonarne BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE I stopień studia stacjonarne Imię i nazwisko promotora DR HAB. ARKADIUSZ JUNCEWICZ DR HAB. INŻ. WALDEMAR KAWKA Zakres zainteresowań naukowych System bezpieczeństwa narodowego RP.

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Łódź 2014r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples

Bardziej szczegółowo

WROCŁAWSKIE STUDIA POLITOLOGICZNE 18/2015

WROCŁAWSKIE STUDIA POLITOLOGICZNE 18/2015 WROCŁAWSKIE STUDIA POLITOLOGICZNE 18/2015 Rada Naukowa Andrzej Antoszewski (Uniwersytet Wrocławski) Wiesław Bokajło (Uniwersytet Wrocławski) Nebojša Blanuša (Uniwersytet w Zagrzebiu) Zbigniew Czachór (UAM

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym

Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym Strategiczna wizja administracji publicznej w obszarze zarządzania kryzysowego Zmienne uwarunkowania środowiska kształtowania polityki i tworzenia

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Sp. z o.o., Warszawa 2012

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar Sp. z o.o., Warszawa 2012 Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Karolina Dębska, Anna Kaniewska Korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki i stron tytułowych: Katarzyna Juras Ilustracja na okładce James Steidl Fotolia.com

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

Zmiany w naukach wojskowych (o obronności) a opracowanie zasobów bibliotecznych. Grzegorz Kolek Biblioteka Główna Akademii Obrony Narodowej

Zmiany w naukach wojskowych (o obronności) a opracowanie zasobów bibliotecznych. Grzegorz Kolek Biblioteka Główna Akademii Obrony Narodowej Zmiany w naukach wojskowych (o obronności) a opracowanie zasobów bibliotecznych Grzegorz Kolek Biblioteka Główna Akademii Obrony Narodowej Układ wystąpienia Zmiany w nazewnictwie Ewolucja nauk wojskowych

Bardziej szczegółowo

OBLICZA POLITYKI. pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO WARSZAWA 2009 V0L

OBLICZA POLITYKI. pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO WARSZAWA 2009 V0L SUB Hamburg II A/526037 OBLICZA POLITYKI pod redakcją Jana Błuszkowskiego i Jacka Zaleśnego 13 WARSZAWA 2009 V0L INSTYTUT NAUK POLITYCZNYCH UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO V0L13 Spis treści Wprowadzenie 9 STUDIA

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 30 listopada 2011 r. Dr Kamil Zajączkowski WYKAZ PUBLIKACJI. Książki:

Warszawa, 30 listopada 2011 r. Dr Kamil Zajączkowski WYKAZ PUBLIKACJI. Książki: Dr Kamil Zajączkowski Warszawa, 30 listopada 2011 r. WYKAZ PUBLIKACJI Książki: 1. Współredakcja (z Arturem Adamczykiem) Poland in the European Union: adjustment and modernisation. Lessons for Ukraine,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Wybrane problemy

Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Wybrane problemy Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej Wybrane problemy NR 3224 Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej Wybrane problemy pod redakcją Marka

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP Założenia i implementacja Stanisław Koziej Szef BBN www.bbn.gov.pl @SKoziej 7 stycznia 2015 r. 1 AGENDA 1. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA SBN

Bardziej szczegółowo

Pełna Oferta Usług Edu Talent

Pełna Oferta Usług Edu Talent Przedstawiamy Ci naszą Pełną Ofertę Usług. Przygotowaliśmy dla Ciebie szeroką ofertę profesjonalnego, terminowego i taniego pisania prac. Piszemy dla Ciebie: - prace magisterskie i licencjackie - prace

Bardziej szczegółowo

Wspó³czesne dylematy Europy i Unii Europejskiej

Wspó³czesne dylematy Europy i Unii Europejskiej Spis treści Wspó³czesne dylematy Europy i Unii Europejskiej 5 Od Redakcji ARTYKUŁY 7 Cezary Kościelniak Chrześcijańskie i laickie konteksty idei braterstwa i ich polityczne konsekwencje 21 Tomasz Grzegorz

Bardziej szczegółowo

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy kierunek: Bezpieczeństwo Wewnętrzne

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy kierunek: Bezpieczeństwo Wewnętrzne Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy kierunek: Bezpieczeństwo Wewnętrzne I. Wspólne hasła tematyczne dla studentów specjalności: służba policyjna, zarządzanie kryzysowe 1. Pojęcie prawa, systemu

Bardziej szczegółowo

WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW

WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW Konferencja skierowana do członków i ich zastępców polskiej delegacji w Komitecie Regionów WARSZAWA, 27-28 WRZEŚNIA 2012 Kompleksowa współzależność

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050

EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 POLSKA AKADEMIA NAUK KANCELARIA PAN KOMITET PROGNOZ POLSKA 2000 PLUS' EUROPA W PERSPEKTYWIE ROKU 2050 EUROPĘ IN THE PERSPECTIVE TO 2050 Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Uwagi wstępne 10 EUROPA 2050 - WYZWANIA

Bardziej szczegółowo

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a w perspektywie roku 2020 Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Wrocław 2010 Spis treści Wprowadzenie...7 1. Szanse i zagrożenia dla rozwoju Polski

Bardziej szczegółowo

Numer 1/kwiecień 2013

Numer 1/kwiecień 2013 Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/ odpowiedzialność za delikt władzy publicznej/mediacja w sferze publicznej/problemy dyskryminacji Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPOŁECZNA KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ PO WSCHODNIM ROZSZERZENIU

POLITYKA SPOŁECZNA KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ PO WSCHODNIM ROZSZERZENIU POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE POLITYKA SPOŁECZNA KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ PO WSCHODNIM ROZSZERZENIU pod redakcją Heleny Tendery-Właszczuk Kraków 2010 4 Autorzy Wojciech Bąba Jerzy Hoyer Piotr Malec Helena

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH i mim III i u III mii mu mu mu mu im im A/521476 Jacek Czaputowicz TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH Krytyka i systematyzacja WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 2008 lis treści irowadzenie 11 Teoretyczne

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

dr Barbara CURYŁO 1. Zainteresowania badawcze:

dr Barbara CURYŁO 1. Zainteresowania badawcze: dr Barbara CURYŁO 1. Zainteresowania badawcze: Stosunki międzynarodowe, w szczególności: negocjacje międzynarodowe, dyplomacja publiczna, protokół dyplomatyczny, europeistyka, paradygmaty teoretyczne.

Bardziej szczegółowo

Monografie: Artykuły opublikowane:

Monografie: Artykuły opublikowane: Monografie: 1. Emigracja polska w Australii w latach 1980 2000, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2004, ss. 276, ISBN 83-7322-865-9 2. Zarys historii gospodarczej Australii w XX wieku, Wydawnictwo Adam

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne 1. Struktura społeczna współczesnego polskiego społeczeństwa - główne kierunki zmian. 2. Religijność Polaków dynamika i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH Milena Ratajczak-Mrozek SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W POZNANIU POZNAŃ 2010 SIECI

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN SUB Hamburg A/553448 Patrycja Sokołowska olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN wobec państw obszaru byłej Jugosławii wiatach 1990-2005 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 13 Wstęp 17 ROZDZIAŁ 1 Główne kierunki

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego Seria: Nr 6 e-monografie Koło Naukowe Prawa Finansowego Bezpieczeństwo rynku finansowego pod redakcją Eugenii Fojcik-Mastalskiej

Bardziej szczegółowo

numer 4 (55) 2013 Warszawa 2013

numer 4 (55) 2013 Warszawa 2013 numer 4 (55) 2013 Warszawa 2013 Spis treści TO SAMOŒÆ NAUK O MEDIACH MICHA DRO D Etyczne aspekty mediów integraln¹ czêœci¹ nauk o mediach.......11 JERZY OLÊDZKI Public relations i marketing medialny: zarz¹dzanie

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny Studia niestacjonarne: Europeistyka Przedmiot: Socjologia 1. Poznanie socjologii w czasie jako dyscypliny naukowej. 2. Przedmiot nauczania socjologii i korelacje z innymi naukami. 3. NajwaŜniejsi przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki Karta przedmiotu STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki Przedmiot: Mniejszości narodowe i etniczne w Europie Kod

Bardziej szczegółowo

Edukacja dla bezpieczeństwa

Edukacja dla bezpieczeństwa Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Edukacja dla bezpieczeństwa Gdynia 2012 Nazwa kierunku studiów: Edukacja dla bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Współpraca państw Grupy Wyszehradzkiej w zapewnianiu cyberbezpieczeństwa analiza i rekomendacje

Współpraca państw Grupy Wyszehradzkiej w zapewnianiu cyberbezpieczeństwa analiza i rekomendacje Współpraca państw Grupy Wyszehradzkiej w zapewnianiu cyberbezpieczeństwa Tomas Rezek, Tomasz Szatkowski, Joanna Świątkowska, Jozef Vyskoč, Maciej Ziarek Współpraca państw Grupy Wyszehradzkiej w zapewnianiu

Bardziej szczegółowo

Konferencja "Zagrożenia militarne i paramilitarne" z udziałem szefa BBN

Konferencja Zagrożenia militarne i paramilitarne z udziałem szefa BBN Źródło: http://www.bbn.gov.pl/pl/wydarzenia/6663,konferencja-quotzagrozenia-militarne-i-paramilitarnequot-z-udzialem-szefa -BBN.html Wygenerowano: Wtorek, 28 czerwca 2016, 15:34 Strona znajduje się w archiwum.

Bardziej szczegółowo

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej?

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej? Artur Prażniewski Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego 1. Definicja Spójność terytorialna przynosi coraz to nowe zagadnienia oraz stawia istniejące problemy w nowym świetle.

Bardziej szczegółowo

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Katowice 2006 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I Rola i pozycja kobiet na rynku

Bardziej szczegółowo

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego

STUDIA MEDIOZNAWCZE MEDIA STUDIES. Vol. 4 (39) 2009. Nr 4 (39) 2009. Warsaw 2009. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego The Institute of Journalism of Warsaw University Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego MEDIA STUDIES STUDIA MEDIOZNAWCZE Vol. 4 (39) 2009 Nr 4 (39) 2009 Warsaw 2009 Warszawa 2009 SPIS TREŒCI

Bardziej szczegółowo

Consequences of the Military Conflict in Ukraine for the European Security in 21 st Century

Consequences of the Military Conflict in Ukraine for the European Security in 21 st Century Institute of International Relations National Defence Faculty National Defence University http://www.aon.edu.pl Al. Gen. Chruściela 103, 910 Warszawa Invites to the International Scientific Conference

Bardziej szczegółowo

NAUKI POLITYCZNE. POLITYKA

NAUKI POLITYCZNE. POLITYKA NAUKI POLITYCZNE. POLITYKA Z 099687-CZO WM 007849-WM BEZPIECZEŃSTWO Bezpieczeństwo narodowe Polski w XXI wieku / oprac. Ryszard Jakubczak Warszawa: Wydaw. Bellona, 2011. - 663 s. : il. ; ISBN 83-11-12242-0

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZALICZENIA ĆWICZEŃ WNOPIP

ZASADY ZALICZENIA ĆWICZEŃ WNOPIP ZASADY ZALICZENIA ĆWICZEŃ WNOPIP mgr. Aleksandra Spychalska aleksandra.spychalska@prawo.uni.wroc.pl konsultacje: sala 307 budynek A poniedziałki godz. 14.45-15.45 wtorki godz. 11.15-12.15 ZASADY ZALICZENIA

Bardziej szczegółowo

IX Ogólnopolska Konferencja Centrum Europejskiego UW

IX Ogólnopolska Konferencja Centrum Europejskiego UW IX Ogólnopolska Konferencja Centrum Europejskiego UW KonferencjaCE2015: Europa pod napięciem Interesy i ekonomia, wojna i terroryzm, migracje i religie Cele, problemy i pytania Tak jak kryzys ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON A YADEMECUM NATO Wydanie jubileuszowe Dom Wydawniczy Bellona przy współpracy Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON Warszawa 1999 SPIS TREŚCI Strona Słowo wstępne Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Marek W. Kozak Ewaluacja i monitorowanie w systemie zarządzania polityką rozwoju w Polsce

Marek W. Kozak Ewaluacja i monitorowanie w systemie zarządzania polityką rozwoju w Polsce Marek W. Kozak Ewaluacja i monitorowanie w systemie zarządzania polityką rozwoju w Polsce referat na konferencję pt OPOLSKA KONFERENCJA MONITOROWANIA I EWALUACJI POLITYK PUBLICZNYCH doświadczenia przeszłości

Bardziej szczegółowo

ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO

ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO RAPORT ROCZNY Z REALIZACJI PROJEKTU BADAWCZEGO PT. ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO NARODOWE CENTRUM NAUKI RAPORT ZA ROK 2012

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13

Wstęp... 7. Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 Spis treści Wstęp... 7 Rozdział 1. Skuteczność i efektywność jako kryteria ocen ekonomicznych. 13 1.1. Podejście komplementarne do interpretacji efektywności i skuteczności... 14 1.2. Efektywność jako

Bardziej szczegółowo

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji A 399316 POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji pod redakcją Krzysztofa Zagórskiego i Michała Strzeszewskiego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2005 Spis treści WSTĘP. OPINIA

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

EUROPEISTYKA studia europejskie studia pierwszego stopnia, SEMINARIA licencjackie w roku akademickim 2014/2015 (semestr zimowy) 1.

EUROPEISTYKA studia europejskie studia pierwszego stopnia, SEMINARIA licencjackie w roku akademickim 2014/2015 (semestr zimowy) 1. EUROPEISTYKA studia europejskie studia pierwszego stopnia, SEMINARIA licencjackie w roku akademickim 2014/2015 (semestr zimowy) 1. mgr Dorota Jurkiewicz-Eckert czwartek, godz. 15.30 17.00, sala 202 Seminarium

Bardziej szczegółowo

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym Edukacja w społeczeństwie demokratycznym aspekty edukacji: "uczyć się, aby wiedzieć", "uczyć się, aby działać", "uczyć się, aby żyć wspólnie", "uczyć się, aby być Według raportu UNESCO Edukacja - jest

Bardziej szczegółowo

W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU

W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU PL W KIERUNKU EUROPEJSKIEGO SPOłECZEŃSTWA LUDZI W RÓZNYM WIEKU AGE O EUROPEJSKIM ROKU RÓWNYCH SZANS DLA WSZYSTKICH 2007 The European Older People s Platform La Plate-forme européenne des Personnes âgées

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego Efekty kształcenia dla kierunku Bezpieczeństwo wewnętrzne Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych Profil kształcenia: praktyczny

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 Introduction... 11

Spis treści. Wstęp... 9 Introduction... 11 Spis treści Wstęp... 9 Introduction... 11 CZĘŚĆ I Obszar filozoficzno-antropologiczny... 13 Zuzana Chanasová Antropologické výzvy súčasného pedagóga primárneho vzdelávania........ 15 Grzegorz Hołub Od

Bardziej szczegółowo

1.4. Podmioty wspierające przedsiębiorczość w regionie i źródła jej finansowania 22

1.4. Podmioty wspierające przedsiębiorczość w regionie i źródła jej finansowania 22 Wprowadzenie 9 Część I Rozwój regionalny i lokalny w warunkach kryzysu 1. Klimat przedsiębiorczości w rozwoju społeczno-gospodarczym regionu - wyniki badania ankietowego mieszkańców Litwy, Łotwy i Polski

Bardziej szczegółowo

Nazwa przedmiotu: Organizacja i Zarządzanie

Nazwa przedmiotu: Organizacja i Zarządzanie Rok akademicki 2014/2015, semestr zimowy Prowadzący: dr hab Piotr Solarz Nazwa przedmiotu: Organizacja i Zarządzanie 1. Organizacja i Zarządzanie w systemie nauk. Podstawowe pojęcia - przedmiot, metody

Bardziej szczegółowo

POLSKIE TOWARZYSTWO AFRYKANISTYCZNE

POLSKIE TOWARZYSTWO AFRYKANISTYCZNE POLSKIE TOWARZYSTWO AFRYKANISTYCZNE NR 39/2014 WARSZAWA SPIS TREŚCI In memoriam Profesor Władysław Filipowiak (1926 2014) Słowo o historii szczecińskiej afrykanistyki Jacek Łapott...............................................9

Bardziej szczegółowo

Nowe narzędzia pozycjonowania uczelni założenia U-Map i U-Multirank. Szansa, czy zagrożenie dla polskich uczelni?

Nowe narzędzia pozycjonowania uczelni założenia U-Map i U-Multirank. Szansa, czy zagrożenie dla polskich uczelni? Nowe narzędzia pozycjonowania uczelni założenia U-Map i U-Multirank. Szansa, czy zagrożenie dla polskich uczelni? Gliwice, 30.11.2012 Jakub Brdulak Ekspert Boloński U-Map i U-Multirank Jakub Brdulak 1

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2010/2011 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW Prezentacja przedstawiona podczas VIII Kongresu Zarządzania Oświatą, OSKKO, Warszawa 25-27.09.2013 www.oskko.edu.pl/kongres/ SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW DR ROMAN

Bardziej szczegółowo

Wykaz publikacji. Szkoły Pedagogicznej, Rzeszów 1999, s. 177-185. 4. Poetyka i pragmatyka gatunków dziennikarskich, red. W.

Wykaz publikacji. Szkoły Pedagogicznej, Rzeszów 1999, s. 177-185. 4. Poetyka i pragmatyka gatunków dziennikarskich, red. W. dr Wojciech Furman Zakład Stosunków Międzynarodowych Katedra Politologii UR 1 października 2010 r. Wykaz publikacji 1996 1. Łatwość zapominania. Niektóre przykłady krytyki bolszewizmu formułowane w latach

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 9

Spis treści. Wykaz skrótów... 9 Spis treści Wykaz skrótów................................................ 9 Normatywna potęga Unii Europejskiej: struktura teoretyczno-metodologiczna badania (Anna Skolimowska)............................

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO Rozdział szósty zawiera analizę inicjatyw w poszczególnych regionach oraz ich schematy. Autorka zaproponuje w nim

Bardziej szczegółowo

Fundamenty integracji europejskiej

Fundamenty integracji europejskiej Fundamenty integracji europejskiej mgr Aleksandra Borowicz Polskie Stowarzyszenie Badań Wspólnoty Europejskiej Ośrodek Badań Integracji Europejskiej Uniwersytetu Gdańskiego Projekt realizowany z Narodowym

Bardziej szczegółowo

Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie

Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Michał Krzywicki Drogi Maturzysto, Oddajemy Ci do rąk profesjonalny Kalendarz Maturzysty z WOSu

Bardziej szczegółowo