PRACE POGLĄDOWE. Some Psychological Aspects of Communication Between a Doctor and a Patient

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACE POGLĄDOWE. Some Psychological Aspects of Communication Between a Doctor and a Patient"

Transkrypt

1 PRACE POGLĄDOWE Adv Clin Exp Med 2006, 15, 1, ISSN X AGNIESZKA GAWOR 1, HANNA GERBER LESZCZYSZYN 2, MAGDALENA NAWRAT 1, RAFAŁ NOWAK 2 Some Psychological Aspects of Communication Between a Doctor and a Patient Wybrane psychologiczne aspekty komunikowania się między lekarzem a pacjentem 1 Instytut Psychologii Uniwersytetu Opolskiego 2 Katedra i Klinika Chirurgii Szczękowo Twarzowej AM we Wrocławiu Streszczenie W pracy przedstawiono wybrane informacje dotyczące psychologicznych aspektów komunikacji między lekarzem a pacjentem w procesie diagnostycznym i terapeutycznym. Autorzy opisują bariery komunikacyjne zakłócające przebieg komunikacji związane z pacjentem i lekarzem oraz praktyczne wskazówki ich eliminowania (Adv Clin Exp Med 2006, 15, 1, ). Słowa kluczowe: komunikacja lekarz pacjent, relacja lekarz pacjent, umiejętności społeczne. Abstract Authors give basic information about psychological aspects of communication between a doctor and a patient in diagnostic and during treatment process. The authors describe some communication barriers disturbing a course of communication focused on the patient and the doctor and practical advice on how to eliminate them in everyday practice (Adv Clin Exp Med 2006, 15, 1, ). Key words: patient doctor communication, patient doctor relationship, social skills. Obecnie coraz częściej uznaje się w procesie kształcenia lekarzy konieczność zwrócenia więk szej uwagi na zdobywanie przez nich umiejętności porozumiewania się z pacjentem. Ilość czasu po święcana temu zagadnieniu jednak wciąż nie wy daje się wystarczająca. Studia medyczne szczelnie wypełnione specjalistycznymi zajęciami z zakresu zagadnień medycznych nie są w stanie sprostać potrzebom przyszłych lekarzy w zakresie komuni kacji interpersonalnej z pacjentem. Interakcja między lekarzem a pacjentem może być nie tylko tłem samego procesu leczenia, lecz także stanowić jego sedno. Należy pamiętać, że czynniki psychologiczne, choć często pozostają przez lekarza nieuświadamiane, są podstawą jego pracy. Nie istnieje bowiem żadna interakcja nieu warunkowana psychologicznie czynniki psycho logiczne są w niej zawsze obecne [1]. Dobre umiejętności komunikacyjne pozwalają na uniknięcie błędów i nieporozumień w relacji między lekarzem a pacjentem. Coraz więcej uwa gi poświęca się z jednej strony problemowi udzie lania pacjentowi właściwych informacji, z drugiej zaś odpowiedzialności za uzyskanie jego, świado mej wszystkich następstw, zgody na leczenie po uprzednim dokładnym poinformowaniu o jego sy tuacji [2]. Po to, aby odpowiednio zareagować na porady lekarza, zrozumieć istotę choroby, zastosować się do zaleceń i form pomocy, odpowiednio stosować przepisane leki, wytrwać w tym działaniu między lekarzem a pacjentem musi dojść do porozumie nia. Nadal jednak, mimo że ten pogląd jest po wszechnie uznawany za prawdziwy, ogólne edu kowanie pacjenta, informowanie go o diagnozie, problemach leczenia i rokowaniach w szczególno ści jest najczęściej krytykowaną kwestią w opiece medycznej [3 5].

2 158 A. GAWOR et al. Czas pracy lekarzy jest wypełniony aktywnoś cią dwojakiego rodzaju: działaniem diagnostycz nym i terapeutycznym oraz równie istotną komu nikacją z pacjentem, na którą składa się mówienie do niego, słuchanie go i odpowiednie reagowanie na jego potrzeby. Właśnie ten bezpośredni kontakt oraz wzajemna wymiana informacji ma zasadni cze znaczenie dla skuteczności pracy lekarza. Wielu lekarzy odczuwa jednocześnie niedostatek kompetencji w zakresie komunikacji spowodowa ny brakiem wiedzy o niej. Można powiedzieć, że istnieje znaczna rozbieżność między techniczno medycznymi kompetencjami wielu lekarzy a ich umiejętnościami z zakresu radzenia sobie z emo cjonalnym aspektem choroby. Tymczasem komu nikacja jest takim samym narzędziem pracy jak każde inne, a więc którego sprawnej obsługi lekarz jest w stanie się nauczyć. Proces komunikacji interpersonalnej odbywa się w zasadzie nieustannie, tak długo jak lekarz pozostaje w kontakcie z pacjentem. W literaturze przedmiotu nacisk kładzie się na trzy cele komuni kacji medycznej. Są nimi: tworzenie dobrej relacji interpersonalnej, wymiana informacji oraz podej mowanie związanej z leczeniem decyzji [6]. Pro ces komunikacji jest uruchamiany w chwili, gdy pacjent informuje lekarza o wystąpieniu choroby i jej objawach. Zebranie wywiadu jest koniecznym warunkiem do tego, by lekarz wyciągnął pewne wnioski, zaplanował badania diagnostyczne, a w rezultacie postawił właściwą diagnozę, o któ rej musi poinformować pacjenta. Następnie propo nuje konkretne leczenie, omawia jego skuteczność i spodziewane działania uboczne zalecanej terapii. Podejście do relacji między pacjentem a lekarzem Aby opisać relację, jaka zachodzi między pac jentem a lekarzem, w literaturze przedmiotu uży wa się metafor paternalizmu i konsumeryzmu, odzwierciedlających przeciwne bieguny. Jeszcze do niedawna w medycynie dominowało bardziej tradycyjne podejście paternalistyczne [1, 7, 8]. Le karza traktowano w nim jako jedyny autorytet, eksperta mającego wyłączne prawo do tego, by za rządzać informacją, jakiej udziela pacjentowi i ja ko zobowiązanego do tego, by samodzielnie podejmować wszelkie decyzje dotyczące leczenia pacjenta [9]. W przeciwieństwie do paternalizmu konsumeryzm podkreśla partnerską relację między pacjentem a lekarzem. Metafora konsumeryzmu określa lekarza jako sprzedawcę specjalistycz nej wiedzy medycznej, a pacjenta jako konsu menta z równymi prawami we wzajemnej inte rakcji [7]. Lekarz używający tego stylu traktuje pacjenta jako partnera w leczeniu i chce, by pac jenta gruntownie poinformowano o swoim położe niu i potencjalnych sposobach leczenia. Lekarz ponadto zachęca pacjenta, by uczestniczył we wszelkich decyzjach [9]. To od lekarza, jego na stawienia do leczenia, indywidualnych preferencji i predyspozycji zależy, które z proponowanych podejść wybierze. Podkreśla się jednak, że ko rzystne z punktu widzenia procesu leczenia jest, aby pacjent aktywnie w nim uczestniczył i nie był tylko biernym obserwatorem przebiegu choroby [10]. Zgodnie zaleca się zatem postawę skupiającą się na pacjencie [11]. Rola lekarzy zmienia się w ostatnich latach, ponieważ zmieniła się również rola pacjenta. Obec nie, dzięki powszechnemu dostępowi do informa cji medycznych (np. za pomocą Internetu), pacjen ci przychodzą do lekarzy z większą wiedzą na te mat choroby niż było to możliwe w przeszłości. To, co można zaobserwować w nowym podejściu w medycynie, to nowy sposób odnoszenia się do pacjenta, na którego nie patrzy się wyłącznie jak na ciało do naprawy, lecz całościowo jak na osobę, która zasługuje zarówno na opiekę, jak i na to, by kształtować formę tej opieki [12]. Potrzeby pacjentów Badania intencji pacjentów ujawniły trzy ro dzaje pomocy poszukiwanej przez nich u lekarza: wsparcia emocjonalnego, informacji i potwierdze nia, badań medycznych i leczenia. Intencje te są od siebie niezależne, co oznacza, że np. poszuki wanie wsparcia nie jest związane z potrzebą prze chodzenia badań i leczenia [1]. Wielu pacjentów potrzebuje informacji typowo medycznych tak bardzo jak psychologicznego wsparcia [1, 11, 13]. Procesy psychologiczne są więc dość istotnie uwi kłane w proces leczenia. Pacjent, który nie otrzy muje odpowiedzi na swoje pytania przejawia skłonność do większego niezadowolenia i szuka nia opinii u innego lekarza [11]. Podstawowe bariery komunikacyjne Umiejętności komunikowania się lekarza nie mogą być rozpatrywane niezależnie od czynników obejmujących zachowanie pacjenta [14]. Ten pro ces słusznie należy traktować jako wzajemną za leżność, w której żadnego elementu nie można in terpretować w oderwaniu od drugiego. Ciężar od powiedzialności za przebieg interakcji nie

3 Psychologiczne aspekty komunikowania się lekarza i pacjenta 159 spoczywa jedynie na lekarzu, lecz pacjenci rów nież ponoszą pełną odpowiedzialność za kształto wanie tej relacji [12, 15, 16]. Spotkanie lekarza z pacjentem to spotkanie przeciwnych biegunów. Lekarze i ich pacjenci róż nią się znacznie w tym, co dla nich osobiście wy daje się istotne w opisywanym problemie. Pacjent i lekarz mają odmienne role (poszukiwanie opieki medycznej vs. dostarczanie opieki medycznej), posługują się różnym językiem (mowa potoczna vs. język medyczny), mają odmienne oczekiwania (czekanie i emocjonalne przeżywanie choroby vs. rozpatrywanie metod diagnostycznych i terapeu tycznych) i wreszcie patrzą na problem z innych perspektyw (psychospołecznej vs. biomedycznej). Te różnice mogą utrudniać symetryczną komuni kację, tj. taką, w której pacjent i lekarz przystępu ją do rozmowy jako partnerzy o równym statusie i prawach [11]. Bariery komunikowania związane z lekarzem Wśród barier komunikowania leżących po stronie lekarza wymienia się: presję czasu, unika nie pogłębionych kontaktów z pacjentem, własny lęk, niedostateczne umiejętności w komunikowa niu się interpersonalnym, brak odczuwanego lub realnego wsparcia ze strony innych lekarzy oraz aktualne problemy osobiste. Rutynowe kontakty z pacjentami są zbyt krót kie, aby umożliwić prawdziwą dyskusję [2, 3]. Le karze wydają się, zdaniem pacjentów, zbyt zajęci, aby odpowiedzieć na wszelkie wątpliwości zwią zane z chorobą. W poszukiwaniu informacji pac jenci wypróbowują alternatywne, paramedyczne źródła danych na temat choroby [3], takie jak np. Internet, popularnonaukowe pozycje książkowe, kierują też pytania do pielęgniarek. Nie zawsze za tem trafiają na informacje wiarygodne, oparte na rzetelnych, naukowych podstawach. Pytania zadawane pielęgniarkom bywają dla nich kłopotliwe, ponieważ nie są one wystarczają co przygotowane do tego, aby pokierować taką sy tuacją od strony psychologicznej bądź medycznej. Często same są niedoinformowane przez lekarza, co powinny i co mogą pacjentowi powiedzieć [3]. Pacjenci, którzy zmienili w czasie leczenia szpital lub lekarza mogą czasem otrzymywać sprzeczne informacje odnoszące się do ich choroby. Dzieje się tak, ponieważ między samymi lekarzami nie ma pełnego porozumienia dotyczacego tego, co i ile pacjentowi powiedzieć [3]. Lekarze zazwyczaj unikają pytania swoich pac jentów o to, co myślą i czują na temat diagnozy oraz sposobów leczenia. Podobnie unikają pytania o to, w jaki sposób choroba dotyka ich codzienne go życia, nastroju czy relacji interpersonalnych. W zamian wolą zadawać pytania mniej zobowią zujące, używając strategii przeprowadzania wy wiadu niedopuszczającej do ujawniania przez pac jentów lęku i innych trudnych emocji [17]. W kon sekwencji pacjenci uważają, że profesjonaliści nie są zainteresowani ich prawdziwymi przeżyciami [4]. Większość lekarzy potwierdza, że celowo stara się nie dopuścić do okazywania przez pacjentów reakcji emocjonalnych. Działają w ten sposób, po nieważ zadawanie pytań dotykających psycholo gicznej strony choroby może odblokować bardzo silne emocje pacjentów, z którymi nie będą w sta nie się uporać. Postrzegają pacjentów jako kru chych i wrażliwych, którym mogą raczej wyrzą dzić krzywdę niż udzielić wsparcia. Obawiają się, że jeżeli wdadzą się w dyskusję z pacjentem zosta ną zasypani trudnymi pytaniami typu: Czy będę wyleczony?, Jakie mam szanse?, na które nie będą w stanie odpowiedzieć. Obawiają się zbytnie go zbliżenia do pacjentów, zidentyfikowania z ich rodzinami, gdyż może to narazić ich na przeniesie nie własnych kosztów emocjonalnych. Z tego po wodu uważają, że lepiej jest utrzymywać medycz ne konsultacje w bezpiecznych granicach [3, 4]. Jedną z większych trudności, jaką ma personel medyczny jest niedostateczna umiejętność komu nikowania interpersonalnego. Lekarze nie zawsze wiedzą, co i ile należy powiedzieć pacjentowi o je go chorobie i jak szczegółowe powinny być to in formacje [3]. Szczególnie potrzebują pomocy w nauce praktycznego przekazywania pacjentom tzw. złych wiadomości (np. gdy pacjenci leczeni z powodu nowotworów ujawniają swoje psycho logiczne problemy, a także odczuwają niedostatek umiejętności radzenia sobie z trudnymi pytaniami pacjentów i ich negatywnymi emocjami [3, 4]. Podczas udzielania informacji lekarze często używają skomplikowanych dla laika terminów medycznych, których pacjenci nie rozumieją [5]. W badaniu przeprowadzonym na grupie 97 kobiet chorych na raka piersi okazało się, że prawie poło wa z nich (49,5%) donosiła o trudnościach ze zro zumieniem swoich lekarzy. Lekarze jednocześnie oceniali zbyt wysoko zrozumienie przez pacjentki podanych im informacji. Okazuje się, że, jak podaje Salmon [1], mają oni tendencję do podawania infor macji w sposób zrozumiały tylko dla ludzi o podob nym im poziomie inteligencji i wykształcenia. Istotnym problemem wpływającym na relacje lekarza z pacjentem jest odczuwanie przez profes jonalistów wsparcia ze strony współpracowników: kolegów czy przełożonych. Badania pokazują, że jeżeli lekarze czują, iż nie otrzymują wsparcia z ich strony, to są bardziej skłonni zniechęcać pa cjentów do wyrażania swoich obaw [4].

4 160 Bariery komunikowania związane z pacjentem Pacjenci niechętnie ujawniają występujące u nich psychologiczne trudności, ponieważ są głę boko przekonani, że wiążą się one nieuchronnie z ich chorobą [4]. W przekonaniu, że lęk i depre sja są nieodłączną reakcją nie widzą sensu w opo wiadaniu o nich, gdyż i tak nic nie można na to po radzić. Obawiają się, że jeżeli ujawnią swoje dyle maty, to będą uważani przez lekarzy opiekujących się nimi za neurotycznych i niewdzięcznych [4]. Na zasadzie sprzężenia zwrotnego uważają le karzy za bardzo zajętych i nie chcą dodatkowo ich obciążać, szczególnie gdy darzą lekarza szacun kiem i sympatią [4]. Słusznie ponadto zauważają, że lekarze niechętnie odnoszą się do sygnalizowa nych przez nich emocjonalnych trudności. Obser wują, że lekarze starają zajmować się wybiórczo fizycznymi stronami choroby lub stosować inne blokujące strategie, co odnosi rzeczywisty skutek pacjenci nie ujawniają tych trudności [4]. Komunikowanie się w praktyce codziennej Pacjent, który nie otrzymuje odpowiedzi na swoje pytania jest bardziej niezadowolony i chęt nie poszukuje alternatywnych źródeł informacji o swojej chorobie i nie przestrzega zaleceń [11]. Zaobserwowano, że leczenie pacjentów, którzy za dają pytania, dokonują wyborów, wyrażają opinie i określają swoje preferencje było skuteczniejsze niż pacjentów, którzy tego nie robią [15]. Dlatego lekarze, którzy w swojej praktyce wybierają podejście skoncentrowane na pacjencie, aby ulep szyć własne relacje z nim i zwiększyć skuteczność leczenia, powinni zwracać szczególną uwagę na: atmosferę, w jakiej przebiega medyczna konsulta cja, udzielanie pacjentowi informacji na temat choroby, diagnozy i proponowanego sposobu le czenia oraz proces podejmowania decyzji przez pacjenta. Istotne z punktu widzenia jakości relacji między pacjentem a lekarzem wydaje się stworze nie takiej atmosfery spotkania, w której pacjent czułby się bezpiecznie, otworzył się przed leka rzem [12] i w pełni ujawnił własne obawy, gdyż, jak już wspominano, na równi z pomocą medycz ną potrzebuje on duchowego wsparcia [4]. Lekarz powinien okazać pacjentowi szacunek w rozmo wie jako partnerowi [1]. Satysfakcję pacjentowi daje także zgodność wydawanych przez lekarza komunikatów niewerbalnych z komunikatami we rbalnymi [18]. Lekarz ponadto powinien być em patyczny, zapewniać pacjentowi warunki pełnej A. GAWOR et al. prywatności spotkania, poświęcać mu odpowie dnią ilość czasu oraz ośmielać go do wyrażania własnych odczuć [4]. Lekarz powinien gruntownie poinformować pacjenta o przyczynach choroby, podać mu swoją interpretację choroby i opisać jej ewentualny wpływ na życie codzienne. Podana informacja po winna być odpowiednia do potrzeb pacjentów w tym zakresie. U tych pacjentów, którzy otrzyma li zbyt wiele lub zbyt mało informacji stwierdzono gorsze psychologiczne przystosowanie do choroby. Okazuje się, iż informacyjne potrzeby pacjentów są odbiciem: ich predyspozycji osobowościowych, obecnego stanu zdrowia (pacjenci z cięższymi ob jawami chorobowymi stawiają więcej pytań), uprzednich doświadczeń związanych z chorobą (np. pacjenci, w których najbliższym otoczeniu by ły przypadki zachorowań na nowotwór są bardziej nieufni i podejrzliwi), sposobów radzenia sobie w trudnych sytuacjach (pacjenci zaprzeczający chorobie stawiają mniej pytań), ich wieku (młodsi pacjenci zadają mniej pytań) [4] oraz statusu socjo ekonomicznego (pacjenci o wyższym statusie socjo ekonomicznym zadają więcej pytań) [3]. Istotnym aspektem komunikowania się z pa cjentem jest aktywne słuchanie i nieprzerywanie mu. Daje to pacjentowi możliwość lepszego kon taktu i porozumienia z lekarzem, sprzyja atmosfe rze otwartości, a lekarzowi pomaga zrozumieć su biektywne przeżywanie choroby przez pacjenta. Pacjent powinien mieć możliwość zadawania py tań i uzyskiwania na nie odpowiedzi. Pacjenci, którzy zadają pytania, określają własne preferen cje są mniej skłonni do zasięgania innej opinii lub nieprzestrzegania zaleceń [11]. Lekarze powinni też dementować niebezpieczne, niepełne czy nie prawdziwe informacje pochodzące z innych, para medycznych źródeł [19]. Najistotniejsze jest jed nak, aby informacje były przekazywane w sposób całkowicie zrozumiały i przystępny dla odbiorcy, dostosowany do jego poziomu wykształcenia i wiedzy medycznej [19]. Biorąc pod uwagę współdziałanie w procesie podejmowania przez pacjenta decyzji o możliwym sposobie leczenia, trzeba zauważyć, iż pacjenci zdecydowanie różnią się zakresem, w jakim pra gną być zaangażowani w te decyzje, o czym świadczą np. wyniki jednego z badań [11], w którym wzięło udział 1012 pacjentek leczonych z powodu nowotworów, 22% badanych wolało sa modzielne podejmowanie decyzji, 34% chciało pozostawić decyzję wyłącznie lekarzowi, 44% na tomiast chciało podejmować decyzję wspólnie z lekarzem. Podejmowanie wspólnych decyzji, co do spo sobu leczenia, przez pacjentów może mieć także pewne negatywne konsekwencje. Jeżeli pacjent ma

5 Psychologiczne aspekty komunikowania się lekarza i pacjenta 161 możliwość wyboru, to może w nim powstać uczu cie ciężaru i nadmiernej odpowiedzialności. Gdyby leczenie ponadto nie przyniosło spodziewanych rezultatów, pacjenci mogliby obwiniać się za wybór sposobu leczenia, który nie jest skuteczny. Mogliby również stracić zaufanie do lekarza [4]. Pacjenci, którzy traktują lekarza jako wyłącz nego eksperta mogą oczekiwać, że to on powinien decydować o tym, jakie leczenie zastosować. Jeśli tego nie robi i zdaje się na decyzję pacjenta, to mo że sprawiać wrażenie niekompetentnego do podję cia decyzji, przez co pacjent może zacząć poszuki wać innego specjalisty [20]. Niezależnie jednak od ewentualnych negatyw nych konsekwencji włączenia pacjenta w proces decyzyjny lekarze powinni jasno informować pac jentów o możliwości odmówienia proponowanego sposobu leczenia [4] oraz o wszystkich konsek wencjach takiej decyzji. Piśmiennictwo [1] Salmon P: Psychologia w medycynie. GWP, Gdańsk 2002, [2] Mayerscough PR, Ford M: Jak rozmawiać z pacjentem. GWP, Gdańsk 2001, [3] De Valck C, Van De Woestijne KP: Communications problems on an oncology ward. Patient Educ Counseling 1996, 29, [4] Maguire P: Improving communication with cancer patient. Eur J Cancer 1999, 35 (10), [5] Kreps GL, Arora NK, Nelson DE: Consumer/provider communication research: directions for development. Patient Educ Counseling 2003, 50, 3 4. [6] Ong LML, De Haes JCJM, Hoos AM, Lammes FB: Doctor patient communication: a review of the literature. Soc Sci Med 1996, 40 (7), [7] Beisecker AE, Beisecker TD: Using metaphors to characterize doctor patient relationship: paternalism versus consumerism. Health Communication 1993, 5(1), [8] Haug M, Lavin B: Practitioner or patient who s in charge? J Health Soc Behav 1981, 22, [9] Humphrey GB, Littlewood JL, Kamps WA: Physician/patient communication a model considering the inter action of physicians therapeutic strategy and patients coping style. J Cancer Educ 1992, 7, [10] Lewicka M: Czy jesteśmy racjonalni? Złudzenia, które pozwalają żyć. Red.: Kofta M, Szustrowa T, PWN, War szawa 1991, [11] Dulmen AM: Different perspectives of doctor and patient in communication. Int Congress Series 2002, 1241, [12] Hall JA, Visser A: Health communication in the century of the patient. Patient Educ Counseling 2000, 41, [13] Rose JH: Social support and cancer. Adult patients desire for support from family, friend and health professio nals. Am J Community Psychol 1990, 18, [14] Arora NK: Interacting with cancer patients: the significance of physicians communication behavior. Soc Sci Med 2003, 57, [15] Cegala DJ: Patient communication skills training: a review with implications for cancer patient. Patient Educ Co unseling 2003, 50, [16] Street RL: Information giving in medical consultations: the influence of patients communicative styles and per sonal characteristics. Soc Sci Med 1991, 32, [17] Maguire P: Barriers to the care of the dying. Br Med J 1985, 291, [18] Dimatteo MR, Hays RD, Prince LM: Relationship of physicians nonverbal communication skill to patient sa tisfaction, appointment noncompliance and physician workload. Health Psychol 1986, 5, [19] Kubacka Jasiecka D: Perspektywy promocji zachowań zdrowotnych w zmaganiu się z ciężką chorobą somatycz ną. Przegląd Psychologiczny 1999, 42 (4), [20] Haliley BJ, Willoughby SG, Butler MN, Miller L: Effects of communication style on women s satisfaction with physician. Psychology, Health and Medicine 1998, 3 (4), Adres do korespondencji: Magdalena Nawrat Instytut Psychologii Uniwersytetu Opolskiego ul. Oleska Opole e mail: Praca wpłynęła do Redakcji: r. Po recenzji: r. Zaakceptowano do druku: r. Received: Revised: Accepted:

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA USŁUGA SZKOLENIOWA I.A. Założenia szkoleniowe: Szkolenia będą prowadzone dla 5 grup szkoleniowych 1. GRUPA I Szkolenie z obsługi pacjenta: Komunikacja Pacjent Personel Medyczny

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do procedury opracowywania i okresowego przeglądu programów kształcenia. Prof. Krzysztof Owczarek. III rok. zimowy + letni.

Załącznik nr 2 do procedury opracowywania i okresowego przeglądu programów kształcenia. Prof. Krzysztof Owczarek. III rok. zimowy + letni. 1. Metryczka Nazwa Wydziału: Program kształcenia (Kierunek studiów, poziom i profil kształcenia, forma studiów np.: Zdrowie publiczne I stopnia profil praktyczny, studia stacjonarne): Rok akademicki: 2015/16

Bardziej szczegółowo

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Przedmiot humanistyczny: Podstawy psychologii lekarskiej

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Przedmiot humanistyczny: Podstawy psychologii lekarskiej Załącznik nr 2 do Uchwały Senatu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu nr 1441 z dnia 24 września 2014 r. Nazwa modułu/przedmiotu Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Przedmiot humanistyczny: Podstawy

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

BARIERY W KOMUNIKACJI I SPOSOBY ICH PRZEŁAMYWANIA

BARIERY W KOMUNIKACJI I SPOSOBY ICH PRZEŁAMYWANIA BARIERY W KOMUNIKACJI I SPOSOBY ICH PRZEŁAMYWANIA Sylwia Wrona Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wrocław, 29.05.2015 KOMUNIKACJA - proces przekazywania (wymiany) informacji między jej uczestnikami -

Bardziej szczegółowo

Komunikacja z chorym. Raport. Październik 2012

Komunikacja z chorym. Raport. Październik 2012 Komunikacja z chorym Raport Październik 2012 Informacje o badaniu 2 Inicjator badania Partnerzy Metoda Próba Czas badania Cel badania Fundacja Hospicyjna (www.fundacjahospicyjna.pl) PBS sp. z o.o. (www.pbs.pl)

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

Sposoby i formy oceny kompetencji klinicznych

Sposoby i formy oceny kompetencji klinicznych Sposoby i formy oceny kompetencji klinicznych WYBRANE FORMY EGZAMINOWANIA JAKO NARZĘDZIA KONTROLI EFEKTÓW I JAKOŚCI KSZTAŁCENIA 14 MARCA 2014 dr n. farm. Mariusz Panczyk mariusz.panczyk@wum.edu.pl Zakład

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Z tej okazji zachęcamy wszystkich do refleksji. Każdy z nas może podjąć pewne działania i mieć wpływ na zdrowie swoje i swoich bliskich. Możesz podejmować zdrowe decyzje To, co robimy każdego dnia wpływa

Bardziej szczegółowo

Pacjent w labiryncie systemu wskazówki przetrwania

Pacjent w labiryncie systemu wskazówki przetrwania Informacja Prasowa Warszawa, 31 marca 2016 r. Pacjent w labiryncie systemu wskazówki przetrwania Ochrona zdrowia i problemy, z którymi jako pracownicy i pacjenci, obywatele, spotykamy się na co dzień,

Bardziej szczegółowo

Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym.

Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym. Pacjent z chorobą nowotworową zwykle NIE JEST pacjentem psychosomatycznym. Problemy: 1. zagrożenie dla narcystycznej integralności 2. poczucie utraty kontroli 3. zależnośd 4. lęk przed opuszczeniem 5.

Bardziej szczegółowo

Szkolenia jako strategiczny element inwestycji w kapitał ludzki Narzędzia rozwoju kompetencji interpersonalnych personelu medycznego

Szkolenia jako strategiczny element inwestycji w kapitał ludzki Narzędzia rozwoju kompetencji interpersonalnych personelu medycznego Szkolenia jako strategiczny element inwestycji w kapitał ludzki Narzędzia rozwoju kompetencji interpersonalnych personelu medycznego Anna Daria Nowicka socjolog NES Healthcare Szkolenia nie są kosztem

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia zespołu terapeutycznego w edukacji diabetologicznej. Fakty i mity polskiej edukacji

Doświadczenia zespołu terapeutycznego w edukacji diabetologicznej. Fakty i mity polskiej edukacji Doświadczenia zespołu terapeutycznego w edukacji diabetologicznej. Fakty i mity polskiej edukacji Zespół Kliniki Endokrynologii i Diabetologii IP - CZD Elżbieta Piontek, Alicja Szewczyk, Grażyna Korzeniewska,

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne S YL AB US MODUŁ U ( PRZDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod PDPK modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Psychodietetyka z elementami

Bardziej szczegółowo

Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia

Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia MIKOŁAJ MAJKOWICZ KATEDRA PSYCHOLOGII I ZAKŁAD BADAŃ NAD JAKOŚCIĄ ŻYCIA WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU GDAŃSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY Użycie

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Compliance w pracy lekarza rozmowa motywująca do zmiany

Compliance w pracy lekarza rozmowa motywująca do zmiany Compliance w pracy lekarza rozmowa motywująca do zmiany Compliance in medical practice motivational interviewing Anna Czelej, Małgorzata Kaczyńska FUTUREMD Problematyka compliance to według Światowej Organizacji

Bardziej szczegółowo

Psychologiczne aspekty mediacji

Psychologiczne aspekty mediacji Psychologiczne aspekty mediacji dr Magdalena Błażek Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno-Konsultacyjny przy Sądzie Okręgowym w Gdańsku Uniwersytet Gdański GDAŃSK, 10 grudnia 2015 R Mediacja rówieśnicza* Cztery

Bardziej szczegółowo

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Psychologia kliniczna

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Psychologia kliniczna Załącznik nr 2 do Uchwały Senatu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu nr 1441 z dnia 24 września 2014 r. Nazwa modułu/przedmiotu Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Psychologia kliniczna Grupa

Bardziej szczegółowo

AKTYWNA SPRZEDAŻ. Jak fachowo i skutecznie sprzedawać produkty i usługi?

AKTYWNA SPRZEDAŻ. Jak fachowo i skutecznie sprzedawać produkty i usługi? AKTYWNA SPRZEDAŻ Jak fachowo i skutecznie sprzedawać produkty i usługi? Potrzebna jest odpowiednia baza, polegająca na odpowiednim nastawieniu sprzedawcy do swojego zawodu, oraz nabyciu i skorygowaniu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PSYCHOLOGIA rok akademicki 2015/2016

REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PSYCHOLOGIA rok akademicki 2015/2016 REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PSYCHOLOGIA rok akademicki 2015/2016 (opracowany na podst. Opisu Modułu Kształcenia oraz Regulaminu Studiów w Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach, stanowiący Załącznik

Bardziej szczegółowo

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Społeczne aspekty chorób rzadkich Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Narodowe Plany w EU - zabezpieczenie społeczne Koordynacja pomiędzy sektorem ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego.

Bardziej szczegółowo

Dostosowanie wymagań do specjalnych potrzeb edukacyjnych uczniów z dysleksją prawa i obowiązki szkoły, nauczycieli, rodziców i uczniów

Dostosowanie wymagań do specjalnych potrzeb edukacyjnych uczniów z dysleksją prawa i obowiązki szkoły, nauczycieli, rodziców i uczniów Materiał szkoleniowy Gdynia, Gdańsk, marzec 2009 r. opracowany zespołowo i zredagowany przez Izabelę Mańkowską Lider Programu ORTOGRAFFITI Aleksandra Bućko Dostosowanie wymagań do specjalnych potrzeb edukacyjnych

Bardziej szczegółowo

Jak zbadać satysfakcję pacjenta?

Jak zbadać satysfakcję pacjenta? Jak zbadać satysfakcję pacjenta? IBRKiK dr hab. Dominika Maison, Prof. UW Konsument wobec nowych wyzwań Dom Badawczy Maison Uniwersytet Warszawski Warszawa, 17 października 2015 VI Forum Marketingu, Komunikacji

Bardziej szczegółowo

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia poradnik skrócony Nowe prawo ulepszające usługi W październiku 2012r. weszły w życie nowe przepisy prawne, których celem jest usprawnienie działania

Bardziej szczegółowo

Efektem umiejętności zdobytych w trakcie warsztatów będzie:

Efektem umiejętności zdobytych w trakcie warsztatów będzie: W pracy z Pacjentami bardzo istotna jest komunikacja interpersonalna z elementami asertywności. Wzrost skuteczności obsługi Pacjenta jest ściśle związany z budowaniem dobrych relacji i efektywną komunikacją,

Bardziej szczegółowo

Humanizacja nauczania medycyny w Polsce w XXI wieku

Humanizacja nauczania medycyny w Polsce w XXI wieku 28-11-2011 Prof. dr hab. Tomasz Pasierski ZAkład Bioetyki i Humanistycznych Podstaw Medycyny Warszawski Uniwersytet Medyczny Humanizacja nauczania medycyny w Polsce w XXI wieku Medycyna jest najbardziej

Bardziej szczegółowo

Sieć Szpitali Promujących Zdrowie

Sieć Szpitali Promujących Zdrowie Sieć Szpitali Promujących Zdrowie Struktura HPH Zgromadzenie Ogólne General Assembly of International HPH Network Zarząd -Governace Board (obserwator WHO Maria Haralanova, Koordynatorzy wybrani na okres

Bardziej szczegółowo

Wychowanie bez porażek (na podstawie książki T. Gordona)

Wychowanie bez porażek (na podstawie książki T. Gordona) Wychowanie bez porażek (na podstawie książki T. Gordona) Wychowanie bez porażek Wychowanie jest szczególnym rodzajem działalności ludzkiej, polegającym na świadomym wywoływaniu zamierzonych zmian w osobowości

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia. Kierunek Ratownictwo Medyczne

Efekty kształcenia. Kierunek Ratownictwo Medyczne Efekty kształcenia Kierunek Ratownictwo Medyczne Tabela odniesień efektów kształcenia dla kierunku studiów ratownictwo medyczne, studia pierwszego stopnia, profil praktyczny do obszarowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA: SZTUKA PREZENTACJI Działaj, jakby każda osoba, którą spotykasz miała na szyi napis 'Spraw, bym poczuł się ważny'. Nie tylko odniesiesz sukces w sprzedaży, ale także w życiu. Mary Kay Ash GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

Bardziej szczegółowo

Przestrzega zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii.

Przestrzega zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii. Lista przedmiotów, które mogą być uznane za podstawie oceny efektów uczenia się zdobytych na drodze edukacji pozaformalnej i nieformalnej na rok akademicki 2015/2016 Wydział Nauk o Zdrowiu Poziom studiów

Bardziej szczegółowo

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili.

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. (Sokrates) Czym jest pomaganie? Pomaganie jest działaniem, w które

Bardziej szczegółowo

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Warszawa, 27.01.2016 Seminarium naukowe: Terapie przełomowe w onkologii i hematoonkologii a dostępność do leczenia w Polsce na tle Europy Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Dr n.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologia lekarska 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

Podejście ukierunkowane na potrzeby osoby w wyznaczaniu celów rehabilitacyjnych www.leonardo.org.pl www.leonardo.org.uk www.leonardodavinci.

Podejście ukierunkowane na potrzeby osoby w wyznaczaniu celów rehabilitacyjnych www.leonardo.org.pl www.leonardo.org.uk www.leonardodavinci. Podejście ukierunkowane na potrzeby osoby w wyznaczaniu celów rehabilitacyjnych Julia Johnson Zespół Rehabilitacji w SM Walkergate Park International Centre for Neuro-rehabilitation and Neuro-psychiatry

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka 1 2 Spis treści Bibliografia......5 Wstęp......6 1. Krótka historia homeopatii......9 2. Podział homeopatii.... 10 3. Produkcja leków homeopatycznych.... 11 4. Koncepcja medycyny w homeopatii.... 14 a)

Bardziej szczegółowo

Pierwszy krok do stworzenia nowego koszyka świadczeń gwarantowanych

Pierwszy krok do stworzenia nowego koszyka świadczeń gwarantowanych Informacja Prasowa Pierwszy krok do stworzenia nowego koszyka świadczeń gwarantowanych Większość Polaków nie wie, czym w ogóle jest koszyk świadczeń gwarantowanych. Wiemy natomiast, że nie chcemy dopłacać

Bardziej szczegółowo

Dr Sztembis. Dr Sztembis. Rok akademicki 2015/2016. (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

Dr Sztembis. Dr Sztembis. Rok akademicki 2015/2016. (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Rok akademicki 2015/2016 Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod

Bardziej szczegółowo

Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami. Radom 2012

Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami. Radom 2012 Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami Radom 2012 Katarzyna Ziomek doradca metodyczny Radomskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli katarzyna.ziomek@rodon.radom.pl Są doskonałym źródłem informacji

Bardziej szczegółowo

W roku akademickim 2014/2015 zajęcia koordynuje dr hab. n. med. Jolanta Kucharska-Mazur.

W roku akademickim 2014/2015 zajęcia koordynuje dr hab. n. med. Jolanta Kucharska-Mazur. REGULAMIN Zajęć z przedmiotu Wieloczynnikowe aspekty uzależnień dla studentów Fizjoterapii II roku studiów I stopnia stacjonarnych. Regulamin obowiązuje od roku akademickiego 2014/15. Rodzaje zajęć: Wykłady

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA:. Podstawy Kod przedmiotu: 104 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI Zbieranie wywiadu psychiatrycznego Ocena osobowości pacjenta Badanie

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja

Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja 18 listopada 211 r., Warszawa Warsztaty Akademia Praw Pacjenta ewaluacja Cel: Ewaluacja warsztatów przeprowadzonych w ramach szkolenia Akademia Praw Pacjenta oraz ocena znajomości praw pacjenta wśród personelu

Bardziej szczegółowo

Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r.

Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r. Jakie kompetencje należy uznać jako kluczowe dla dziecka z autyzmem? Joanna Grochowska Skarżysko Kamienna 29.11.2012r. Kompetencje kluczowe Kompetencje kluczowe to te, których wszystkie osoby potrzebują

Bardziej szczegółowo

Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r

Konferencja Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym Warszawa, 23.10.2013r Konferencja "Nowa jakość w kształceniu zawodowym i ustawicznym" Warszawa, 23.10.2013r E W A K O S U N I W E R S Y T E T Ł Ó D Z K I K W E S T I O N A R I U S Z P R E D Y S P O Z Y C J I Z A W O D O W Y

Bardziej szczegółowo

NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ. Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego

NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ. Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego PROMOCJA ZDROWIA I EDUKACJA ZDROWOTNA Leo Barić, Halina Osińska NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego Wydanie I Warszawa

Bardziej szczegółowo

Rak publiczny priorytet?

Rak publiczny priorytet? Rak publiczny priorytet? Ipsos Sp. z o.o. ul. Taśmowa 7 02-677 Warszawa tel.: + 48 22 448 77 00 2012 Ipsos Wszystkie prawa zastrzeżone Nobody s Unpredictable 2011 Ipsos Spis treści 1. Opis projektu 3 2.

Bardziej szczegółowo

CZYNNIKI SUKCESU PPG

CZYNNIKI SUKCESU PPG CZYNNIKI SUKCESU PPG STOSOWANIE UMIEJĘTNOŚCI ZAWODOWYCH Wiedza o biznesie Wiedza specjalistyczna Wiedza o produktach i usługach Wiedza przemysłowa ZARZĄDZANIE REALIZACJĄ ZADAŃ Działanie w perspektywie

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI OŚWIATA AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI www.magazynnauczyciela.pl AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI AUTYZM PRACA Z UCZNIEM ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI

Bardziej szczegółowo

Trendy na rynku leków. Wpływ aktualnych przepisów na ordynację lekarską i postawy lekarzy KONFERENCJA LEKI 2015

Trendy na rynku leków. Wpływ aktualnych przepisów na ordynację lekarską i postawy lekarzy KONFERENCJA LEKI 2015 Trendy na rynku leków. Wpływ aktualnych przepisów na ordynację lekarską i postawy lekarzy KONFERENCJA LEKI 15 27 października 15 Wpływ nowego prawa na ordynację lekarską Ustawa Refundacyjna w istotny sposób

Bardziej szczegółowo

Szkolenia dla kadry kierowniczej jednostek administracji publicznej

Szkolenia dla kadry kierowniczej jednostek administracji publicznej WIELKOPOLSKA SZKOŁA BIZNESU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W POZNANIU Szkolenia dla kadry kierowniczej jednostek administracji publicznej 1. Metodyka szkolenia Celem szkoleń jest pogłębienie wiedzy, a także

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

dr Magdalena Gieras Kompetencje psychospołeczne kierowców i managerów w transporcie międzynarodowym

dr Magdalena Gieras Kompetencje psychospołeczne kierowców i managerów w transporcie międzynarodowym dr Magdalena Gieras Kompetencje psychospołeczne kierowców i managerów w transporcie międzynarodowym KOMPETENCJE KIEROWCÓW 2 Kompetencje Kompetencja (łac. competentia) najogólniej oznacza: uprawnienia do

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z REALIZACJI KAMPANII PARTNERSTWO W LECZENIU marzec grudzień 2013 r.

RAPORT Z REALIZACJI KAMPANII PARTNERSTWO W LECZENIU marzec grudzień 2013 r. RAPORT Z REALIZACJI KAMPANII PARTNERSTWO W LECZENIU marzec grudzień 2013 r. 1 ORGANIZATORZY, PARTNERZY, PATRONI 2 O KAMPANII Partnerstwo w leczeniu. Lekarz Pacjent Rodzina to ogólnopolska kampania edukacyjna

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Psychoterapia poznawczobehawioralna pacjentów z chorobami somatycznymi Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Chory somatycznie i jego sytuacja Poczucie zagrożenia Utrata kontroli Wyłączenie z ról społecznych

Bardziej szczegółowo

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną?

Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? MEDIACJE Co to jest konflikt, kiedy mówimy o konflikcie, co jest jego przyczyną? Konflikt to rozbieżność interesów lub przekonań stron. Ich dążenia nie mogą być zrealizowane równocześnie. Konflikt pojawia

Bardziej szczegółowo

Informacja o zdrowiu i chorobie a prawa pacjenta

Informacja o zdrowiu i chorobie a prawa pacjenta Informacja o zdrowiu i chorobie a prawa pacjenta mgr Iwona Bruśk Zakład Zdrowia Publicznego Warszawski Uniwersytet Medyczny. Warszawa, 18 października 2013r. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii Kod S-PP modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu Specjalność - Poziom studiów Forma studiów Rok studiów I nforma cje ogólne Podstawy psychoterapii

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Systemowa terapia rodzin./ Moduł 104..: Wybrane zagadnienia z psychoterapii. 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Systemic family

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala dr Marek Koenner, radca prawny Przesłanki Audytu rosnąca liczba postępowań w sprawach o błędy medyczne, zarówno

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

M1_W04 M1_W10 K_W 01 M1_W01 M1_W02 M1_W10 K_W 02 M1_W05 M1_W03 K_W 03 M1_W08 M1_W11, M1_W12 M1_W01 M1_W02 M1_W03 M1_W07 M1_W10 M1_W01 M1_W07 M1_W10

M1_W04 M1_W10 K_W 01 M1_W01 M1_W02 M1_W10 K_W 02 M1_W05 M1_W03 K_W 03 M1_W08 M1_W11, M1_W12 M1_W01 M1_W02 M1_W03 M1_W07 M1_W10 M1_W01 M1_W07 M1_W10 TABELA ODNIESIENIA EFEKTÓW KIERUNKOWYCH DO EFEKTÓW OBSZAROWYCH KIERUNEK FIZJOTERAPIA POZIOM KSZTAŁCENIA - studia i stopnia PROFIL KSZTAŁCENIA - praktyczny OBSZAR KSZTAŁCENIA - obszar nauk medycznych, nauk

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologia lekarska 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

Komunikacja z pacjentem - profesjonalna obsługa pacjenta

Komunikacja z pacjentem - profesjonalna obsługa pacjenta Komunikacja z pacjentem - profesjonalna obsługa pacjenta Pacjenci szpitali, klinik, Zakładów Opieki Zdrowotnej coraz częściej oczekują profesjonalnej obsługi ze strony personelu placówek medycznych. Aby

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Integracja społeczna Kod przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Jakość systemu rodzinnego a czynniki chroniące i czynniki ryzyka w profilaktyce zachowań dysfunkcjonalnych

Jakość systemu rodzinnego a czynniki chroniące i czynniki ryzyka w profilaktyce zachowań dysfunkcjonalnych Jakość systemu rodzinnego a czynniki chroniące i czynniki ryzyka w profilaktyce zachowań dysfunkcjonalnych dr Wiesław Poleszak Zakład Pomocy Psychologicznej i Psychoprofilaktyki Wydział Pedagogiki i Psychologii

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 39 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 39 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 39 SECTIO D 2004 Ośrodek Kształcenia Lekarzy Rodzinnych UM w Łodzi przy USK nr 2 im. WAM* The Centre of Family Doctors

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNA OCENA PRACOWNIKÓW, UDZIELANIE INFORMACJI ZWROTNEJ W KONTEKŚCIE REDUKCJI ETATÓW ORAZ ELEMENTY ZARZĄDZANIA EMOCJAMI

EFEKTYWNA OCENA PRACOWNIKÓW, UDZIELANIE INFORMACJI ZWROTNEJ W KONTEKŚCIE REDUKCJI ETATÓW ORAZ ELEMENTY ZARZĄDZANIA EMOCJAMI EFEKTYWNA OCENA PRACOWNIKÓW, UDZIELANIE INFORMACJI ZWROTNEJ W KONTEKŚCIE REDUKCJI ETATÓW ORAZ ELEMENTY ZARZĄDZANIA EMOCJAMI Prowadzący - dr Sylwia Szymańska - trener FPL Każda sytuacja wywołuje emocje

Bardziej szczegółowo

Oczekiwania wobec lekarza: przewodnik dla pacjentów. Na podstawie zasad wyszczególnionych w dokumencie Dobra praktyka medyczna

Oczekiwania wobec lekarza: przewodnik dla pacjentów. Na podstawie zasad wyszczególnionych w dokumencie Dobra praktyka medyczna Oczekiwania wobec lekarza: przewodnik dla pacjentów Na podstawie zasad wyszczególnionych w dokumencie Dobra praktyka medyczna Pacjenci mogą liczyć na najlepszą opiekę, gdy współpracują z lekarzami. Niniejszy

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej JEDNOSTKA MODUŁOWA: 322[17].Z3.01 Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej Wymagania wstępne : Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien

Bardziej szczegółowo

Dr A. Wołpiuk- Ochocińska. Dr A. Wołpiuk- Ochocińska

Dr A. Wołpiuk- Ochocińska. Dr A. Wołpiuk- Ochocińska (1) Nazwa przedmiotu Psychologia stosowana (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - () Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Wsparcie i. informacje o. chorobie Parkinsona. Parkinson s information and support Polish

Wsparcie i. informacje o. chorobie Parkinsona. Parkinson s information and support Polish Wsparcie i informacje o chorobie Parkinsona Parkinson s information and support Polish Diagnoza choroby Parkinsona może wywróci życie do góry nogami - dlatego warto zwrócić się do nas Jeśli chorują Państwo

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc samemu sobie w walce z NZJ. Dorota Jakubczak

Jak pomóc samemu sobie w walce z NZJ. Dorota Jakubczak Jak pomóc samemu sobie w walce z NZJ Dorota Jakubczak Każdy człowiek doświadcza choroby nieco inaczej We współczesnym, holistycznym modelu opieki zwraca się uwagę na emocjonalne doznania pacjenta, jego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS I. Założenia podstawowego modułu szkoleniowego dla AON 2 II. Warsztat

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie. Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny

Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie. Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny Odsetek 5-letnich przeżyć w raku piersi w krajach Unii Europejskiej 100 90 80

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. II rok. Formy prowadzenia zajęć Wykłady 10, Seminaria 20, Ćwiczenia 20,

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. II rok. Formy prowadzenia zajęć Wykłady 10, Seminaria 20, Ćwiczenia 20, S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Psychologia zarządzania z elementami

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo