Centrum Doskonałości. Badań Materiałów Porowatych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Centrum Doskonałości. Badań Materiałów Porowatych"

Transkrypt

1 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych

2 Spis treści 1. Charakterystyka ogólna Centrum Formy i zakres działalności Centrum Struktura organizacyjna i zasoby badawcze Centrum Ważniejsze osiągnięcia naukowe Upowszechnianie wiedzy Współpraca partnerska Monografie Kursy... 5 Autorzy opracowania: prof. dr hab. inż. Józef Kubik dr hab. inż. Mieczysław Cieszko, prof. UKW dr hab. inż. Mariusz Kaczmarek, prof. UKW Przygotowanie materiałów i ikonografika: Marcin Kempiński Karol Pawełkowski 5.4. Konferencje Seminaria i wykłady gości zagranicznych Środowiskowe Studia Doktoranckie Zaplecze badawcze Laboratoria IMSIS Wyposażenie komputerowe, biblioteczne i oprogramowanie Opracowanie graficzne i skład: ArtStudio

3 1 Charakterystyka ogólna Centrum Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych POROCENT (Porous Media Research Training Centre) działa w ramach Wydziału Matematyki, Fizyki i Techniki Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego (UKW) w Bydgoszczy (wcześniej Akademia Bydgoska). Działalność Centrum służy promocji i koordynacji zaawansowanych badań teoretycznych i eksperymentalnych porowatych materiałów wielofazowych i wielofunkcyjnych. Służy także upowszechnianiu wiedzy z tego zakresu poprzez organizację seminariów, kursów i konferencji oraz publikację monografii i artykułów.

4 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych Charakterystyka ogólna Centrum Centrum zostało powołane przez Ministra Nauki i Informatyzacji w 00 roku w oparciu o kadrę naukową zespołu Instytutu Mechaniki Środowiska i Informatyki Stosowanej (IMSIS). Kompleksowe, teoretyczne i eksperymentalne badania materiałów porowatych rozwijane przez ten Zespół są kontynuacją prac (części pracowników) prowadzonych w latach w Zakładzie Mechaniki i Akustyki Materiałów Porowatych Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN w Poznaniu. W skład kadry badawczej Centrum wchodzą doświadczeni pracownicy naukowi o uznanym międzynarodowym dorobku i licznych kontaktach badawczych z ośrodkami naukowymi w kraju i zagranicą. Badania teoretyczne Zespołu koncentrują się na opisie mechaniki nasyconych deformowalnych materiałów porowatych z uwzględnieniem zjawisk termicznych, chemicznych i elektrycznych oraz roli struktury wewnętrznej porów w takich zjawiskach. Centrum dysponuje specjalistycznym zapleczem eksperymentalnym wysokiej klasy przeznaczonym do nowoczesnych, nieinwazyjnych badań ultradźwiękowych materiałów niejednorodnych i wielofazowych. Laboratoria Centrum wyposażone są w stanowiska i aparaturę do pomiaru parametrów struktury oraz właściwości fizycznych materiałów porowatych naturalnych i technicznych, materiałów biozastępczych i biomateriałów. Centrum posiada wyposażenie niezbędne do wytwarzania porowatych materiałów modelowych i przygotowywania próbek. Dlatego, wewnętrzna struktura przestrzeni porów odgrywa ważną rolę w przebiegu procesów i zjawisk w takich materiałach, a jej parametryzacja i badania mają duże znaczenie poznawcze i praktyczne. Przykłady przekrojów wybranych materiałów porowatych z widoczną złożoną strukturą porową przedstawiono poniżej. Struktury wybranych materiałów porowatych trawa włókna bawełny Struktura porów wyróżnik materiałów porowatych Porowate materiały przepuszczalne stanowią liczną rodzinę materiałów o dużym znaczeniu w przyrodzie, medycynie i zaawansowanej technice. Występują jako materiały naturalne (np. skały, grunty, drewno); materiały biologiczne (tkanki kostne, tkanki miękkie, błony półprzepuszczalne, ) oraz jako różnorodne materiały techniczne (np. porowate spieki metali, spieki ceramiczne, areożele, porowate szkło, betony, porowate tworzywa sztuczne). W większości przypadków materiały takie występują w stanie zawilgocenia lub nasycenia płynami o różnych własnościach reologicznych bądź magnetoreologicznych, tworząc ośrodek wielofazowy. Zagadnienia mechaniki, a zwłaszcza dynamiki materiałów porowatych nasyconych płynami są przedmiotem intensywnych badań, zaś ich wyniki prowadzą do wielofunkcyjnych zastosowań takich materiałów, szczególnie w ostatnim dziesięcioleciu. Szczegółowe modelowanie przebiegu zjawisk fizycznych (fal, deformacji, dyfuzji, ) w wielofazowych ośrodkach porowatych, a także prowadzenie badań eksperymentalnych wymaga uwzględnienia faktu, że poszczególne fazy ośrodka charakteryzują się swoją materialną objętością i fizyczną spójnością, które to cechy jednocześnie warunkują istnienie powierzchni rozdziału faz, najczęściej o bardzo złożonej geometrii, tworząc wewnętrzną przestrzeń porową. Objętość płynu w porach oraz względny ruch składników są źródłem różnych oddziaływań pomiędzy fazami, które zachodzą na powierzchni międzyfazowej. papier spiek szkła spiek cenosfer kość gąbczasta spiek brązu gazobeton

5 Formy i zakres działalności Centrum Zakres działalności badawczej Formy i zakres działalności Centrum W ramach Centrum POROCENT prowadzone są następujące formy działalności: badania teoretyczne i eksperymentalne wielofazowych i wielofunkcyjnych materiałów porowatych. Rozwój i doskonalenie nieinwazyjnych metod pomiarowych, tworzenie sieci i grup badawczych, tworzenie bazy danych i następnie specjalistycznych zbiorów bibliotecznych, kształcenie specjalistyczne młodych kadr naukowych w oparciu o Środowiskowe Studia Doktoranckie i Kursy Eksperckie, promocje i upowszechnianie wiedzy (konferencje, warsztaty, międzynarodowe szkoły letnie, publikacje). Główne formy działalności Centrum A. Promocja i koordynacja badań teoretycznych i numerycznych złożonych, wielofazowych materiałów porowatych, wrażliwych na zewnętrzne pola Głównym celem badań jest: opis i projektowanie materiałów złożonych zaliczanych do klasy tzw. materiałów wielofunkcyjnych, aktywnych lub inteligentnych, z uwzględnieniem właściwości mikroskopowych faz i charakterystyk strukturalnych tych materiałów. Badania obejmują: materiały porowate o kontrolowanej strukturze: (spieki, materiały ziarniste), naturalne materiały porowate: (kości, drewno, skały, grunty), materiały chemicznie aktywne: (iły smektytyczne, żele organiczne), podatne materiały magnetyczne: (ferrociecze i ferrożele, porowate miękkie materiały magnetyczne nasycone cieczą magnetyczną). W ramach badań teoretycznych rozwijane są matematyczne i numeryczne modele procesów transportu masy, pędu i energii w nasyconych i nienasyconych materiałach porowatych oraz modele struktury przestrzeni porów szkieletu. Dotyczy to także zjawisk propagacji fal w takich materiałach dla różnych zakresów ich długości w stosunku do wymiaru charakterystycznego porów (ziaren) ośrodka. Modele dynamiczne po zastosowaniu procedur optymalizacyjnych umożliwiają wyznaczanie parametrów struktury porów oraz stałych materiałowych w oparciu o pomiary i interpretację charakterystyk fal ultradźwiękowych propagujących się w takich ośrodkach. Stanowią one jednocześnie podstawę rozwoju istniejących metod i opracowania nowych ultradźwiękowych metod pomiarowych, w których ważną rolę odgrywa analiza sygnałów, wykorzystywana m.in. do separacji modów falowych i ich odszumiania. Prowadzone są także badania nad rozszerzeniem podstaw teoretycznych interpretacji danych eksperymentalnych porozymetrii rtęciowej. Rozwijane są badania teoretyczne i numeryczne łańcuchowych i sieciowych modeli struktury porów oraz możliwości ich wykorzystania do interpretacji danych porozymetrii rtęciowej.

6 10 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 11 Formy i zakres działalności Centrum Narzędzia badawcze: teoria ośrodków wielofazowych i wieloskładnikowych, metody uśredniania, teoria związków konstytutywnych, mechanika racjonalna nasyconych materiałów porowatych; zastosowanie przestrzeni Minkowskiego i Finslera, symulacje numeryczne quasistatycznych, sprzężonych procesów deformacji i przepływu w materiałach porowatych powodowane obciążeniami mechanicznymi, termicznymi i chemicznymi, symulacje procesów dynamicznych oraz propagacji fal w funkcji właściwości faz, struktury wewnętrznej materiałów oraz parametrów pól zewnętrznych (pola magnetycznego, elektrycznego, temperatury). B. Koordynacja rozwoju ultradźwiękowych metod porozymetrycznych. Identyfikacja parametrów struktury, charakterystyk transportu oraz własności mechanicznych materiałów porowatych Celem prac jest: rozwijanie nieinwazyjnych akustycznych metod identyfikacji mikro- i makroparametrów struktury przestrzeni porów (porozymetrii ultradźwiękowej) oraz własności mechanicznych materiałów porowatych, wielofunkcyjnych, aktywnych, rozwijanie ultradźwiękowych metod pomiarowych oraz specjalistycznych stanowisk: reflektometrii ultradźwiękowej, metody widm amplitudowych, spektroskopii fal powierzchniowych, rozwój podstaw teoretycznych interpretacji danych eksperymentalnych porozymetrii rtęciowej. Narzędzia badawcze: metody eksperymentalne dynamicznych badań odpowiedzi materiałów porowatych na obciążenia zewnętrzne (mechaniczne szkieletu, przepływ, zmianę chemizmu cieczy, temperaturę, natężenie pola magnetycznego). Zastosowanie spektroskopii ultradźwiękowej do oceny ewolucji właściwości mechanicznych i strukturalnych materiałów aktywnych. C. Rozwijanie metod diagnozowania jakości i stopnia degradacji porowatych materiałów biologicznych i technicznych Celem badań jest: opracowanie kompleksowej metody oceny stanu materiałów biologicznych i technicznych, których własności materiałowe lub strukturalne ulegają ewolucji pod wpływem obciążeń i czynników zewnętrznych. Dotyczy to: oceny ewolucji własności materiałów kostnych wywołanych np. osteoporozą, diagnozowania stopnia degradacji materiałów technicznych, np. betonu, będącej rezultatem oddziaływania środowiska zewnętrznego (np. temperatury, czynników agresywnych środowiska, długotrwałego obciążenia i drgań). W ramach badań teoretycznych rozwijane są modele matematyczne i numeryczne zjawisk propagacji fal w materiałach wielofazowych częściowo lub całkowicie nasyconych płynem, skoncentrowanych na opisie zależności parametrów propagacji fal (prędkości, tłumienia) od stałych materiałowych i parametrów strukturalnych charakteryzujących stan materiału. Umożliwia to analizę wrażliwości charakterystyk akustycznych fal od tych parametrów, a w konsekwencji opracowanie efektywnych metod optymalizacyjnych identyfikacji parametrów materiałowych. W ramach badań eksperymentalnych prowadzi się pomiary materiałów modelowych, biologicznych i technicznych na będącym na wyposażeniu Centrum nowoczesnym stanowisku ultradźwiękowym z wykorzystaniem szerokopasmowej spektroskopii ultradźwiękowej. Stosowane są uzupełniające się metody: fali przechodzącej, rozpraszania wstecznego, fali ciągłej oraz technika mikroskopii ultradźwiękowej. Istotną częścią badań jest rozwój metod fal powierzchniowych oraz techniki reflektometrii ultradźwiękowej ukierunkowany docelowo na zastosowanie do badań in vivo lub in situ. W przypadku materiałów biologicznych prowadzenie badań in vivo ma np. na celu opracowanie metody kontrolowania procesu gojenia się kości po złamaniu czy oceny jakości jej zrostu. W przypadku materiałów technicznych rozwijane są metody in situ diagnozowania zniszczenia mechanicznego lub środowiskowego konstrukcji.

7 3 Struktura organizacyjna i zasoby badawcze Centrum 13 Międzynarodowa Rada Doradcza Struktura organizacyjna i zasoby badawcze Centrum Struktura organizacyjna i zasoby badawcze Centrum (wyposażenie laboratoriów patrz rozdział 6) Prof. J. L. Auriault, Joseph Fourier University Grenoble (Francja) Prof. G. Degrande, University Leuven (Belgia) Prof. G. Gambolati, Universita di Padova (Włochy) Prof. K. Hutter, Universität Darmstadt (Niemcy) Prof. St. Kowalski, Politechnika Poznańska (Polska) Prof. Ian Murdoch, University Strathclyde, Glasgow (W. Brytania) Prof. W. K. Nowacki, IPPT PAN Warszawa (Polska) Prof. V. Nikolaevskii, Russian Academy of Sciences, Moskwa (Rosja) Prof. D. M. J. Smeulders, Delft University of Technology (Holandia) Lokalizacja laboratoriów Centrum Budynek główny UKW, ul. Chodkiewicza 30 Pl. Weyssenhoffa 11

8 4 Ważniejsze osiągnięcia naukowe 15 Przykłady anizotropowych przestrzeni Ważniejsze osiągnięcia naukowe W ramach badań teoretycznych sformułowano oryginalne modele matematyczne procesów w materiałach porowatych. Dotyczą one: rozszerzonego opisu makroskopowej struktury i dynamiki płynu w anizotropowej przestrzeni porów materiałów porowatych z zastosowaniem metryki przestrzeni Minkowskiego, mechaniki chemicznie wrażliwych materiałów porowatych nasyconych płynem, dynamiki deformowanych nasyconych materiałów porowatych. Opracowano stanowiska pomiarowe: porozymetrii ultradźwiękowej, permeametrii słabo przepuszczalnych materiałów porowatych, spektroskopii elektrycznej, mikroskopii ultradźwiękowej. Układ ulic w mieście Przykładowa metryka Minkowskiego przestrzeni porów C czwartego rzędu tensor struktury przestrzeni porów x dowolny wektor trójwymiarowej przestrzeni wektorowej Układ wzajemnie połączonych porów Opracowano technologie wytwarzania modelowych materiałów porowatych ze spiekanego granulatu szklanego. Przykład przestrzeni porów o tetragonalnej strukturze utworzonej z wiązki równoległych, obrotowych włókien o przekroju rombu Nowy makroskopowy opis struktury anizotropowej przestrzeni porów oraz ruchu płynu w materiałach porowatych Główna idea Anizotropowa przestrzeń porów materiałów porowatych na poziomie makroskopowym jest modelowana jako metryczna przestrzeń Minkowskiego, a ruch płynu w takim ośrodku jako ruch kontinuum materialnego w anizotropowej przestrzeni. Funkcja krętości porów przestrzeni tetragonalnej n kierunek przebiegu procesu e 1, e kierunki główne przestrzeni porów (Rys. a, Rys. b)

9 16 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 17 Ważniejsze osiągnięcia naukowe Porozymetria rtęciowa. Metoda granicznych modeli Porozymetria rtęciowa jest standardową metodą wyznaczania parametrów struktury przestrzeni porów, a w szczególności rozkładu ich wymiarów, dla większości materiałów porowatych. Wykorzystuje się przy tym uproszczony, kapilarny model architektury porów do interpretacji eksperymentalnych krzywych wciskania rtęci (krzywych potencjału kapilarnego), uzyskując wyniki obarczone dużym błędem. W metodzie granicznych modeli wykorzystuje się model kapilarny i łańcuchowy jako graniczne modele architektury sieciowej do wyznaczania granicznych rozkładów wymiarów porów materiałów porowatych. Umożliwia to określenie zakresu wymiarów porów występujących w materiale. Modele krzywych potencjału kapilarnego Porozymetria ultradźwiękowa Opracowana metoda porozymetrii ultradźwiękowej opiera się na pomiarach prędkości i tłumienia fal ultradźwiękowych w materiałach porowatych w szerokim zakresie częstotliwości. Pomiary prowadzi się z zastosowaniem metody przejścia i echa oraz fal impulsowych, paczek falowych lub fal ciągłych. W przypadku najczęściej stosowanych metod impulsowych odebrane sygnały poddaje się analizie spektralnej uzyskując dużą liczbę danych, w pojedynczym teście, w postaci zależności prędkości i tłumienia fal od częstotliwości. Dane te stanowią podstawę procedury optymalizacyjnej, która w oparciu o odpowiedni dwufazowy model propagacji fal oraz minimalizację funkcji błędu pozwala estymować wybrane parametry struktury (porowatość, przepuszczalność i krętość) oraz parametry sprężyste ośrodka. Dzięki wysokiej jakości generatorów, przetworników i urządzeń akwizycji oraz specjalistycznego oprogramowania, a także szerokiemu zakresowi częstotliwości stosowanych przetworników ultradźwiękowych (od 50 khz do 10 MHz) badania można prowadzić dla większości rodzajów materiałów porowatych pochodzenia naturalnego lub technicznego. V Ł (p), V K (p) potencjał kapilarny ośrodka porowatego o łańcuchowej i kapilarnej architekturze porów, η prawdopodobieństwo wystąpienia ogniwa nadkrytycznego, ϑ(d) objętościowy rozkład średnic porów, D* średnica krytyczna kapilary, N liczba ogniw w kapilarze warstwy Krzywa potencjału kapilarnego (a) oraz graniczne rozkłady wymiaru porów (b) materiału porowatego V(ω) prędkość fazowa, A(ω) współczynnik tłumienia, ω częstotliwość

10 18 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 19 Badania przepuszczalności materiałów słaboprzepuszczalnych Badania przepuszczalności materiałów słaboprzepuszczalnych Rozwinięto dwie metody badań przepuszczalności materiałów słabo przepuszczalnych: metodę stałego wydatku cieczy oraz niestacjonarną metodę gazową. Metoda stałego wydatku wykorzystuje pompę infuzyjną tłoczącą ciecz przez próbkę ze stałą prędkością oraz ciągłą rejestrację zmian ciśnienia na dopływie. Wyznaczenie wartości ciśnienia oraz prędkości przepływu cieczy pozwalają określić przepuszczalność lub zmiany przepuszczalności próbki zachodzące w trakcie przepływu. Niestacjonarna metoda gazowa opiera się na danych rejestrowanego spadku ciśnienia gazu przepływającego ze zbiornika gazu przez próbkę w funkcji czasu. Dane te wraz z nieliniowym modelem przepływu gazu uwzględniającym efekt Klinkenberga, po zastosowaniu procedury optymalizacyjnej minimalizującej odpowiednią funkcję błędu, pozwalają wyznaczyć przepuszczalność i parametr Klinkenberga. Spektroskopia elektryczna Spektroskopia elektryczna jest jedną z podstawowych metod eksperymentalnych wyznaczania dwóch ważnych parametrów struktury przestrzeni porów materiałów porowatych: współczynnika uformowania (F) i krętości porów (T). Istota metody polega na pomiarze przewodności elektrycznej (σ p ) nasyconego roztworem elektrolitu porowatego materiału nieprzewodzącego prądu oraz na pomiarze przewodności elektrycznej (σ) samego roztworu. Współczynnik uformowania oraz parametr krętości porów wyznaczany jest na podstawie wzorów: f v porowatość objętościowa σ F =, σ p T = f v F Schemat konfiguracji elektrod w trój-elektrodowej metodzie spektroskopii elektrycznej elektrolit elektroda ekranująca porowata próbka p s ciśnienie przed próbą, p b ciśnienie w komorze, p a ciśnienie atmosferyczne, v prędkość przepływu, k przepuszczalność, t czas

11 0 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych Proces technologiczny wytwarzania modelowych materiałów porowatych 5 Upowszechnianie wiedzy Materiałami standardowymi najczęściej wykorzystywanymi w badaniach właściwości materiałów porowatych są próbki modelowych materiałów porowatych wykonane ze spieków granulatu szklanego. Poniżej przedstawiono ważniejsze etapy procesu technologicznego wytwarzania próbek spieków granulatu szklanego realizowane w Laboratorium Wytwarzania Materiałów Modelowych i Przygotowania Próbek. Obejmują one: analizę granulometryczną, sortowanie, analizę granulometryczną po sortowaniu, spiekanie (przygotowanie zawiesin) oraz pomiary pomocnicze mające na celu wyznaczenie takich parametrów jak: gęstość materiału, porowatość, powierzchnia właściwa, średni wymiar pory. Proces przygotowania materiałów modelowych 5.1. Współpraca partnerska Współpraca partnerska Zespołu Badawczego Centrum realizowana była w następujących formach: Udział Zespołu Badawczego Centrum w realizacji Projektu Europejskiego; (MIAB Project: QLK ): Mechanical Integrity and Architecture of Bone Relative to Osteoporosis, Ageing and Drug Treatment w zakresie: Studies of mechanical and structural properties of sham operated and ovariectomized rat s bone w ramach 5 Programu Ramowego UE. Koordynator: Erasmus University Rotterdam, Prof. Dr. Harrie Wienans Międzynarodowa współpraca naukowa (w ramach umowy międzynarodowej między Rządem Ukrainy i Rządem Rzeczypospolitej Polskiej) na temat: Procesy transportu i fale w ośrodkach porowatych z uwzględnieniem zjawisk elektromagnetycznych, nr Projektu 4883/R0/R04 Organizacja corocznych Polsko-Ukraińskich i Ukraińsko-Polskich Konferencji na temat: Coupled physical fields in porous materials Organizacja międzynarodowego kursu Advanced Course on Modelling coupled phenomena in saturated porous materials w ramach europejskiej działalności szkoleniowej Centrum AMAS IPPT PAN oraz Centrum POROCENT, Bydgoszcz, June, 003 Organizacja międzynarodowego Workshopu Advanced ultrasonic methods for studies of materials w ramach działalności szkoleniowej Centrum POROCENT, Bydgoszcz, Maj 005 Współudział w realizacji projektów badawczych Instytutu d Electronique et de Microélectronique du Nord Groupe EC-Lille Electronique Acoustique (UMR CNRS 850) Współpraca badawcza z Laboratoire de Mécanique de Lille (UMR CNRS 8107) na temat: Mechanika nasyconych i częściowo nasyconych materiałów porowatych Organizacja sesji specjalnej Porous media and Geomechanics w ramach 33 Solid Mechanics Conference Zakopane, September 5 9, 000

12 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 3 Upowszechnianie wiedzy Współpraca partnerska Spotkanie brokerskie przedstawicieli Instytutu Mechaniki Środowiska i Informatyki Stosowanej AB z przedstawicielami Laboratoire d étude des Transferts en Hydrologie et Environnement Uniwersytetu im. J. Fouriera w Grenoble (Francja) podczas Second Biot Conference on POROMECHANICS, August, 00 dotyczące form bilateralnej współpracy i wymiany naukowej w dziedzinie mechaniki nasyconych materiałów porowatych Prezentacja dorobku Centrum na 143 Zjeździe Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego (ASA) w Pittsburgu, PA, USA na temat: Ultrasound propagation in and through bone (na zaproszenie organizatorów zjazdu) Prezentacja wyników badawczych na temat: Deformations and swelling stress in chemically sensitive soils. Macroscopic modelling ; na zaproszenie organizatorów międzynarodowej konferencji Clay behaviour: Chemo-mechanical coupling from nano-structure to engeneering applications Maratea, Włochy, 001 Staż naukowy w Centrum mgra Olega Kusego z Instytutu Stosowanych Problemów Mechaniki i Matematyki im. J. Podstrygacza, Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. II Polsko-Ukraińskie Sympozjum INTERPOR Sprzężone pola fizyczne w materiałach porowatych. Teoria i eksperyment, Lubostroń, 00 IV Ukraińsko-Polska Konferencja Mechanika Środowiska, Metody Informatyczne, Symulacje, Lwów, czerwiec 004

13 4 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 5 Upowszechnianie wiedzy Kursy 5.. Monografie 5.3. Kursy Institute of Fundamental Technological Research Polish Academy of Sciences Warsaw Poland LECTURE NOTES 0 Józef Kubik, Mariusz Kaczmarek Ian Murdoch Modelling coupled phenomena in saturated porous materials Advanced Course on Modelling Coupled Phenomena in Saturated Porous Materials June 6, 003 Bydgoszcz Poland Coordinators: J. Kubik, I. Murdoch, M. Kaczmarek Centre of Excellence for Advanced Materials and Structures POROCENT National Centre of Excellence for Porous Media Centre of Excellence for Advanced Materials and Structures prof. Michał Basista and Witold Węglewski Institute of Fundamental Technological Research Polish Academy of Sciences, Warsaw, Poland; Micromechanical Modeling of Microcracked Brittle Solids prof. Jacob Bear Technion Israel Institute of Technology; Modeling Flow and Contaminant Transport in Saturated Porous Media prof. S. Majid Hassanizadeh Faculty of Civil Engineering and Geosciences; Delft University of Technology, The Netherlands Continuum Description of Thermodynamic Processes in Porous Media. Fundamentals and Applications prof. J. M. Huyghe Eindhoven University of Technology, The Netherlands; Chemo-electro-mechanical Behavior of Saturated Porous Materials

14 6 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 7 Upowszechnianie wiedzy Kursy prof. Józef Kubik Institute of Environmental Mechanics and Applied Computer Science, Bydgoszcz University, Poland; Elements of Constitutive Modelling of Saturated Porous Materials prof. Hans-Joachim Kümpel GGA-Institut / TU Clausthal Leibniz Institute for Applied Geosciences, Hannover, Germany; Coupled Mechanical Phenomena in Deformable Porous Media prof. Dariusz Łydżba Institute of Geotechnics and Hydrotechnics, Wrocław University of Technology, Poland; Poromechanical Coupling in Saturated Geomaterials: Homogenization Based Study prof. Ian Murdoch Department of Mathematics University of Strathclyde, Glasgow, Scotland; Fluid Flow in Porous Media: Continuum Modeling Based upon Microscopic Considerations Wykładowcy prof. Michał Basista (Polska) prof. Jacob Bear (Izrael) prof. Józef Kubik (Polska) prof. Hans-Joachim Kümpel (Niemcy) prof. S. Majid Hassanizadeh (Holandia) prof. J. M. Huyghe (Holandia) prof. Dariusz Łydżba (Polska) prof. Ian Murdoch (Szkocja)

15 8 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 9 Upowszechnianie wiedzy Kursy Workshop on Advanced Ultrasonic Methods for Studies of Materials May Bydgoszcz, Poland Lectures: Wykładowcy i uczestnicy kursu, Bydgoszcz 003 Koen van den Abeelle Nonlinear elastic wave spectroscopy (NEWS): Innovative techniques for microdamage diagnosis Marc Goueygou Advanced ultrasonic techniques for concrete testing: 1. The state of the art;. Experience at ECL Wolfgang Grill 1. Microscopic ultrasonic imaging for materials characterization. Basic principles, novel methods and application to porous materials including functionally graded sintered titanium and polyurethane foam;. Ultrasonic monitoring techniques. Monitoring of the zeolite synthesis, interferometric detection of diffusion, observation of diffusion by scanning ultrasonic microscopy; 3. Experimental demonstration and discussion of basic measurement principles and refined detection schemes suitable for ultrasonic monitoring and characterization Jozef Kubik / Mariusz Kaczmarek Identification of parameters of porous materials. Theoretical background and ultrasonic porosimetry Pascal Laugier Ultrasound bone testing: potential and challenges Bogumił Linde Ultrasonic spectroscopy Jerzy Litniewski / Andrzej Nowicki 1. Scanning acoustic microscopy of a single trabecula of a concellous bone;. Ultrasonic examination of hard and soft tissues using Golay complementary series excitation Wykład prof. Beara

16 30 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 31 Upowszechnianie wiedzy Kursy Wiesław Ostachowicz Elastic wave propagation development for structural health monitorring Frederic Padilla 1. Numerical simulation of ultrasound wave propagation through trabecular bone;. Backscattering by trabecular bone Michał Pakuła Wave propagation in cancellous bone: Modelling and ultrasonic results Experimental sessions Wolfgang Grill NAME TITLE Experimental demonstration and discussion of basic measurement principles and refined detection schemes suitable for ultrasonic monitoring and characterization microscopy (holography) for studies of materials Miejsce wykładów IMSIS (Institute of Environmental Mechanics and Applied Computer Science) IMSIS IMSIS Determination of ultrasonic parameters of porous materials. Application of immersion technique Determination of ultrasonic parameters of porous materials. Application of non contact technique Non-ultrasonic porosimetry Uczestnicy kursu

17 3 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 33 Upowszechnianie wiedzy Kursy Wykładowcy Koen van den Abeelle (Belgia) Wolfgang Grill (Niemcy) Bogumił Linde (Polska) Jerzy Litniewski (Polska) Mariusz Kaczmarek (Polska) Pascal Laugier (Francja) Wiesław Ostachowicz (Polska) Frederic Padilla (Francja)

18 Hosokawa & Otani, JASA, 1997 z f s x v Wave propagation Cortical bone 0,1 0, 0,4 0,6 0,8 1 4 Trabecular bone Nicholson et all, Bone, 1997 Kaczmarek & Pakula, Ultrasonics, R 6 4 R 1 z r 0,08 0,1 0, 0,4 0,6 0, Frequency [MHz] mod mod 3 mod ,1 0, 0,4 0,6 0, ,00 0,01 0,0 0,03 0,04 0,05 0, ,1 0, 0,4 0,6 0, ,3 0, 0,1 0,0-0,1-0, -0,3 0,3 0, 0,1 0,0-0,1-0, -0,3 0,3 0, 0,1 0,0-0,1-0, -0, ,1 0, 0,4 0,6 0,8 1 4 Biot Exper Biot's model experiment Frequency [MHz] 0,1 0, 0,4 0,6 0, , 05 MHz 30 db0, ,0-0,1-0, 0, 1 MHz 50 db 0, ,0-0,1-0, 0,.5 MHz 55 db 0, ,0 0, 0,4 0,6 0,8 Frequency [MHz] Frequency [MHz] FASTWAVE marrow alcohol water 0,0-0,1-0, 0,0 0, 0,4 0,6 0,8 Frequency [MHz] 1 L1 L 05 MHz 30 db 0, ,4 1 MHz 30 db 0, ,.5 MHz 40 db ,1 0, 0,4 0,6 0, , 0,0-0,1-0, 0,0-0, -0,4 0,1 0,0-0,1-0, Frequency [MHz] 1 Biot's model experiment 0,1 0, 0,4 0,6 0, Biot's model experiment Frequency [MHz] 800 0,5 0,5 0,75 1,5 5 Frequency [MHz] 1 05 MHz 40 db MHz 50 db MHz 45 db SLOWWAVE marrow alcohol water 0,1 0,5 0,50,751,5 5 Frequency [MHz] Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 35 Upowszechnianie wiedzy Konferencje 5.4 Konferencje Dorobek naukowy prezentowany podczas XXI Światowego Kongresu Mechaniki ICTAM, Warszawa 004 WAVE PROPAGATION IN HIGH POROSITY BONES A CELLULAR MODEL Micha Paku a, Józef Kubik and Mariusz Kaczmarek, Institiute of Environmental Mechanics and Applied Computer Science, Bydgoszcz University ABSTRACT: Experimental ultrasonic studies for high porosity cancellous bone give the results which can not be properly described in the wide frequency range (especially for high frequencies) using two phase macrocontinual models (Biot s or Schoenberg model). Hence, a cellular model for propagation of ultrasonic waves in such media is proposed. The sensivity analysis of frequency dependent phase velocities and attenuations of both longitudinal ultrasonic waves is presented in order to extract physical properties and structural parameters of the cellular model which mostly influence wave parameters. The parameters calculated from the proposed model are compared with the data obtained from Biot s theory. It was shown that only for the long wave range (low frequencies) the predictions of both considered models are close to each other and that the results obtained from cellular model are in good qualitative agreement with the experimental data received from ultrasonic studies. MOTIVATION Interpretation of ultrasonic data for cancellous bones needs two phase modeling (Laugier 001, Langton 1999, Nicholson 1999, Hosokawa-Otani 1997, Cowin1999, Kaczmarek et al. 00) Internal structure of bone solid skeleton + fluid (marrow) Results of ultrasonic studies in time domain 3MHz MHz AIM OF THE STUDIES Theoretical and numerical studies Develop a cellular model of propagation of elastic waves in cancellous bone without limit for the applied frequency Study numerically sensitivity of the proposed model to its basic parameters Experimental studies Application of wideband ultrasonic spectroscopy to bovine femoral bones filled with different fluids Develop a method of identification of structural and mechanical properties of cancellous bone Phase velocity [m/s] Phase velocity [m/s] BIOT S MODEL VS. EXPERIMENT Attenuation coefficient [Neper/m] Attenuation coefficient [Neper/m] Slow Wave Fast Wave Proposal of Cellular Model of Cancellous Bone Theoretical Results & Sensitivity Analisys Experimental Ultrasonic Results Elastic solid + newtonian fluid (layered structure) FLUID SOLID Phase velocity [m/s] Two wave modes Three wave modes Attenuation coefficient [Neper/m] Two wave modes 1 mod mod 3 mod Three wave modes EXPERIMENTAL TECHNIQUE FLUID SAMPLE Transmitter Receiver l l f R1 f v R Frequency [MHz] Displacement of particles in direction x for the first wave mode 3.6 MHz FLUID SOLID SIGNAL 1 (thicker sample) SIGNAL (thinner sample) Wave in the fluid SPECTRAL ANALISYS FFT Wave in sample AMPLITUDE PHASE & VELOCITY PHASE SPECTRUM ATTENUATION COEFFICIENT l f l s f v - porosity l s x 1.8 MHz x Yew, Yogi 1979 V f f L L 0 A f ; f log n f f L L A f MATCHING CONDITIONS Elementary cell for layered structure f s l s Txx xx Continuity of normal stresses x f s Txz xz Continuity of tangential stresses fluid-solid interface x=l f f s Vx V Continuity of normal components x of particle velocities f s Vz V Continuity of tangential z components of particle velocities Cell boundary x=l s V x 0 l f z SOLUTIONS MATCHING CONDITIONS (Achenbach, 1968) CONDITION FOR NONTRIVIAL SOLUTION CHARACTERISTIC EQUATION f(k z,w)=0 V k z -wavenumber, w-frequency Re k z Im Phase velocity Attenuation coefficient k z V, =f(, f, s,c f,c s,c sh,, l f,f v ) Phase velocity [m/s] l f l s l f z z Numerical sensitivity analysis of ultrasonic parameters 1 m od l f =1m m m od l f =1m m 1 m od l f =0.5 m m m od l f =0.5 m m Condition for characteristic frequency nc f c fn fn l f c fn c f Fre que ncy [MHz] Fre quency [MHz] Results of numerical sensitivity analysis Parameters strongly influencing phase velocity and attenuation Long wavelength range Poisson s ratio of solid material fluid viscosity, sound velocity in the fluid Short wavelength range fluid viscosity, sound velocity in the fluid, characteristic size of inhomogeneity (cell) porosity Parameters which have negligible influence on phase velocity and attenuation densities of the phases Attenuation coefficient [Neper/m] Phase velocity [m/s] RESULTS FOR CANCELLOUS BONE (time domain analysis) marrow water alcohol RESULTS FOR CANCELLOUS BONE (frequency domain analysis) Attenuation coefficient [Neper/m] Phase velocity [m/s] Attenuation coefficient [Neper/m] FAST WAVE Utrasonic studies vs. Biot s model and cellular model SLOW WAVE SCHEME OF THE IDENTIFICATION ALGORITHM CELLULAR MODEL (c i ) Phase velocity [m/s] Cellular model Biot's model experiment Attenuation coefficient [Neper/m] Biot's model Cellular model experiment Phase velocity [m/s] Biot's model cellular model experiment Attenuation coefficient [Neper/m] Biot's model cellular model experiment Experimental data (c, ) Long wavelength Short wavelength Condition for characteristic frequency Long wavelength Short wavelength optymization procedure optymization procedure Physical propert. Frequency [MHz] Frequency [MHz] Frequency [MHz] Frequency [MHz] CHARACTERISTIC SIZE OF INHOMOGENEITY POROSITY CONCLUSIONS: 1. Cellular model of wave propagation in trabecular bones with no limits for the applied frequency was proposed. Based on the model the following formula for the characteristic size of inhomogeneity was derived: l f =nc f f n * (c fn c fn -c f ).. Numerical sensitivity analysis alowed to extract the parameters which strongly influence (fluid viscosity, sound velocity in the fluid, Poisson s ratio, characteristic size of inhomogeneity, porosity) and poorly influence (densities of the fluid and solid) the phase velocity and attenuation 3. The proposed identification algorithm allowed to determine: from the range of low frequencies (long wavelengths) fluid density (960 kg/m 3 ), skeleton density (1960 kg/m 3 ), fluid viscosity (1.5Pa s), sound velocity in the fluid (1500m/s), velocity of the longitudinal and shear wave in the skeleton (3800m/s) i (00m/s); from the range of high frequencies (short wavelengths) characteristic size of inhomogeneity (1.004 mm) and porosity (81%).

19 36 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 37 Upowszechnianie wiedzy Seminaria i wykłady gości zagranicznych Extended Description of Pore Space Structure and Fluid Flow in Anisotropic Porous Materials Mieczys aw Cieszko Instytute of Environmental Mechanics and Computer Science Bydgoszcz University, I. Modelling of Anisotropic Pore Space 3D V u = L(u) a) u = L(u) b) L(ku) = k L(u) c) L(u+v) L(u) +L(v) V 1 L ( u) MA( u) u u L A ( u) u MA( u) u L ( u) u M u u 0 L(0) = 0 k > 0 u, v V M ( ku) M ( u) A A u V u A u MA( u) u u u M u (n) u ( n) u A n M ( n) n A 1 n = u/u f v M A ( n) I f v [1] Minkowski Space as a Model of Anisotropic Pore Space of Permeable Materials. Modelling of the Skeleton Pore Structure.. [] Application of Minkowski Space to Description of Anisotropic Pore Space Structure in Porous Materials [3] The Differential Geometry of Finsler Spaces [4] Minkowski Geometry N M ( N) N A n M n u 1 1 II. Modelling of Fluid Motion in Anisotropic Pore Space N n ( v) 0 t Dv T b Dt v v v MA( v) v, v A v M v, t T M N) N A ( T v Application of Minkowski Metric Space f fv v A T M N) ( p( ) tr( D) ) I A( 1 D 3 ( v) ( I A( v) A ( v)) v 1 3 W D W v x A(v) A(v) (A(v) = A I) Dv 1 M ( v) M { p( ) ' v} Dt 1 '' M { v} R( v) v M( v) b 1 M( v) M MA( v) R v) M( v) ( I A( )) ( 1 v 1 1 M { p} R ( v) v ' M { v} 1 M p} R ( v) v o { o v Mo ( v) t 1 v ao M { v} Ro( v) t a o M A (N) = M A d p -1 ao MA { p} dt d p d p d p d p c 1 c c 3 dt dx dy dz c i = a o / i constitutive relations for stress tensor in fluid and its interaction force with skeleton; the generalized Brinkman and Darcy quations for fluid flowing through porous materials; equations for wave propagation in luid filling anisotropic pore space 5.5. Seminaria i wykłady gości zagranicznych prof. E. Czapla, Instytut Mechaniki Środowiska i Informatyki Stosowanej, Instytut Stosowanych Problemów Mechaniki i Matematyki im. J. Podstrygacza, Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: Termodynamiczne modele procesów nierównowagowych w ośrodkach ciągłych, czerwiec 004 luty 005 prof. Franz Fujara, Institute of Solid State Physics, Technische Universität, Darmstadt, Niemcy: Dynamics of guest molecules in nanoporous zeolites, czerwiec 004 Polymorphism of Ice, marzec 005 prof. Marc Goueygou, Ecole Centrale de Lille, Francja: Studies of chemically damaged concrete and presentation of laboratory, październik 00 Evaluation Of Damage In Concrete Cover Using High Frequency Surface Waves, listopad 003 doc. dr Vasyl Kondrat, Centrum Modelowania Matematycznego, PANU, Lwów, Ukraina: Równania Maxwella w ośrodkach materialnych, maj 003 Warunki brzegowe. Sformułowanie zagadnień elektrodynamiki, kwiecień 003 Równania bilansu pola magnetycznego. Oddziaływanie ze środowiskiem zewnętrznym. Niezmienniczość równań Maxwella, czerwiec 003 prof. Jolanta Lewandowska, prof. Christian Geindreau, Uniwersytet Joseph Fourier z Grenoble, Francja; Prezentacja tematyki badawczej Laboratoriów: Sols Solides Structures i d Etude des Transferts en Hydrologie et Environnement, maj 00 prof. Ian Murdoch, Dept. Mathematics, Strathclyde University, Glasgow: Objectivity in Classical Physics, czerwiec 00 dr Patrick H. F. Nicholson, Senior Researcher Department of Health Sciences, University of Jyväskylä, Finland, czerwiec 003: Non Invasive Assessment Of The Density, Structure And Strength Of Human Bone, With Special Reference To Ultrasonic Techniques prof. Bert van Rietbergen, Eindhoven University of Technology, Holandia: Bone mechanics: recent experimental and computational advances, maj 00

20 38 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 5.6. Środowiskowe Studia Doktoranckie 6 Zaplecze badawcze Ważną częścią działalności Centrum POROCENT jest kształcenie specjalistyczne młodych kadr naukowych na poziomie doktorskim w ramach Środowiskowego Studium Doktoranckiego. Merytoryczny nadzór nad Studium sprawuje Instytut Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie Laboratoria IMSIS Studia prowadzone są w trzech dyscyplinach: informatyka, mechanika, inżynieria materiałowa. Wykład inauguracyjny roku akademickiego 004/005 na studiach doktoranckich

OFERTA BADAŃ MATERIAŁOWYCH Instytutu Mechaniki i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego

OFERTA BADAŃ MATERIAŁOWYCH Instytutu Mechaniki i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego OFERTA BADAŃ MATERIAŁOWYCH Instytutu Mechaniki i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego Mariusz Kaczmarek J. Kubik, M. Cieszko, R. Drelich, M. Pakuła, M. Macko, K. Tyszczuk, J. Łukowski,

Bardziej szczegółowo

Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką

Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką Dr hab. Piotr Kiełczyński, prof. w IPPT PAN, Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN Zakład Teorii Ośrodków

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO Instytut Mechaniki Środowiska i Informatyki Stosowanej PRACOWNIA SPECJALISTYCZNA INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ Nr ćwiczenia TEMAT: Wyznaczanie porowatości objętościowej przez zanurzenie

Bardziej szczegółowo

Numeryczna symulacja rozpływu płynu w węźle

Numeryczna symulacja rozpływu płynu w węźle 231 Prace Instytutu Mechaniki Górotworu PAN Tom 7, nr 3-4, (2005), s. 231-236 Instytut Mechaniki Górotworu PAN Numeryczna symulacja rozpływu płynu w węźle JERZY CYGAN Instytut Mechaniki Górotworu PAN,

Bardziej szczegółowo

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1676 SUB Gottingen 7 217 872 077 Andrzej PUSZ 2005 A 12174 Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych

Bardziej szczegółowo

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym 1. Badania nieniszczące wprowadzenie Badania nieniszczące polegają na wykorzystaniu nieinwazyjnych metod badań (bez zniszczenia

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE. ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej

LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE. ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej LABORATORIUM POMIARY W AKUSTYCE ĆWICZENIE NR 4 Pomiar współczynników pochłaniania i odbicia dźwięku oraz impedancji akustycznej metodą fali stojącej 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie metody

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH Wpływ obróbki termicznej ziemniaków... Arkadiusz Ratajski, Andrzej Wesołowski Katedra InŜynierii Procesów Rolniczych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering

Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Nazwa przedmiotu INSTRUMENTARIUM BADAWCZE W INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Instrumentation of research in material engineering Kierunek: Inżynieria materiałowa Rodzaj przedmiotu: kierunkowy obowiązkowy Rodzaj

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNE MODELOWANIE ODDZIAŁYWANIA FALI CIŚNIENIA NA PÓŁSFERYCZNY ELEMENT KOMPOZYTOWY O ZMIENNEJ GRUBOŚCI

WSTĘPNE MODELOWANIE ODDZIAŁYWANIA FALI CIŚNIENIA NA PÓŁSFERYCZNY ELEMENT KOMPOZYTOWY O ZMIENNEJ GRUBOŚCI WSTĘPNE MODELOWANIE ODDZIAŁYWANIA FALI CIŚNIENIA NA PÓŁSFERYCZNY ELEMENT KOMPOZYTOWY O ZMIENNEJ GRUBOŚCI Robert PANOWICZ Danuta MIEDZIŃSKA Tadeusz NIEZGODA Wiesław BARNAT Wojskowa Akademia Techniczna,

Bardziej szczegółowo

Sonochemia. Dźwięk. Fale dźwiękowe należą do fal mechanicznych, sprężystych. Fale poprzeczne i podłużne. Ciało stałe (sprężystość postaci)

Sonochemia. Dźwięk. Fale dźwiękowe należą do fal mechanicznych, sprężystych. Fale poprzeczne i podłużne. Ciało stałe (sprężystość postaci) Dźwięk 1 Fale dźwiękowe należą do fal mechanicznych, sprężystych Fale poprzeczne i podłużne Ciało stałe (sprężystość postaci) fale poprzeczne i podłużne Dźwięk 2 Właściwości fal podłużnych Prędkość dźwięku

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 2.1. Bezpośredni pomiar konstrukcji... 32 2.1.1. Metodyka pomiaru... 32 2.1.2. Zasada działania mierników automatycznych...

Spis treści. 2.1. Bezpośredni pomiar konstrukcji... 32 2.1.1. Metodyka pomiaru... 32 2.1.2. Zasada działania mierników automatycznych... Księgarnia PWN: Łukasz Drobiec, Radosław Jasiński, Adam Piekarczyk - Diagnostyka konstrukcji żelbetowych. T. 1 Wprowadzenie............................... XI 1. Metodyka diagnostyki..........................

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych oznaczeń. Przedmowa 15. Wprowadzenie Ruch falowy w ośrodku płynnym Pola akustyczne źródeł rzeczywistych

Spis treści. Wykaz ważniejszych oznaczeń. Przedmowa 15. Wprowadzenie Ruch falowy w ośrodku płynnym Pola akustyczne źródeł rzeczywistych Spis treści Wykaz ważniejszych oznaczeń u Przedmowa 15 Wprowadzenie 17 1. Ruch falowy w ośrodku płynnym 23 1.1. Dźwięk jako drgania ośrodka sprężystego 1.2. Fale i liczba falowa 1.3. Przestrzeń liczb falowych

Bardziej szczegółowo

2013-06-12. Konsolidacja Nanoproszków I - Formowanie. Zastosowanie Nanoproszków. Konsolidacja. Konsolidacja Nanoproszków - Formowanie

2013-06-12. Konsolidacja Nanoproszków I - Formowanie. Zastosowanie Nanoproszków. Konsolidacja. Konsolidacja Nanoproszków - Formowanie Konsolidacja Nanoproszków I - Formowanie Zastosowanie Nanoproszków w stanie zdyspergowanym katalizatory, farby, wypełniacze w stanie zestalonym(?): układy porowate katalizatory, sensory, elektrody, układy

Bardziej szczegółowo

Komputerowe systemy pomiarowe. Dr Zbigniew Kozioł - wykład Mgr Mariusz Woźny - laboratorium

Komputerowe systemy pomiarowe. Dr Zbigniew Kozioł - wykład Mgr Mariusz Woźny - laboratorium Komputerowe systemy pomiarowe Dr Zbigniew Kozioł - wykład Mgr Mariusz Woźny - laboratorium 1 - Cel zajęć - Orientacyjny plan wykładu - Zasady zaliczania przedmiotu - Literatura Klasyfikacja systemów pomiarowych

Bardziej szczegółowo

Najmłodszy Wydział Politechniki Śląskiej 10.2010 1. inauguracja roku akademickiego

Najmłodszy Wydział Politechniki Śląskiej 10.2010 1. inauguracja roku akademickiego Najmłodszy Wydział Politechniki Śląskiej 10.2010 1. inauguracja roku akademickiego Władze Wydziału Prodziekan ds. Nauki dr hab. inż. Zbigniew Paszenda, prof. nzw. Pol. Śl., Prodziekan ds. Rozwoju i Współpracy

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD GEOMECHANIKI. BADANIA LABORATORYJNE -Właściwości fizyczne. gęstość porowatość nasiąkliwość KOMPLEKSOWE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI SKAŁ

ZAKŁAD GEOMECHANIKI. BADANIA LABORATORYJNE -Właściwości fizyczne. gęstość porowatość nasiąkliwość KOMPLEKSOWE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI SKAŁ KOMPLEKSOWE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI SKAŁ BADANIA LABORATORYJNE -Właściwości fizyczne gęstość porowatość nasiąkliwość ZAKŁAD GEOMECHANIKI POLSKA NORMA PN-EN 1936, październik 2001 METODY BADAŃ KAMIENIA NATURALNEGO

Bardziej szczegółowo

STEROWANIE STRUKTUR DYNAMICZNYCH Model fizyczny semiaktywnego zawieszenia z tłumikami magnetoreologicznymi

STEROWANIE STRUKTUR DYNAMICZNYCH Model fizyczny semiaktywnego zawieszenia z tłumikami magnetoreologicznymi STEROWANIE STRUKTUR DYNAMICZNYCH Model fizyczny semiaktywnego zawieszenia z tłumikami magnetoreologicznymi mgr inż. Łukasz Jastrzębski Katedra Automatyzacji Procesów - Akademia Górniczo-Hutnicza Kraków,

Bardziej szczegółowo

Regulacja adaptacyjna w anemometrze stałotemperaturowym

Regulacja adaptacyjna w anemometrze stałotemperaturowym 3 Prace Instytutu Mechaniki Górotworu PAN Tom 8, nr 1-4, (2006), s. 3-7 Instytut Mechaniki Górotworu PAN Regulacja adaptacyjna w anemometrze stałotemperaturowym PAWEŁ LIGĘZA Instytut Mechaniki Górotworu

Bardziej szczegółowo

Wstęp do ochrony własności intelektualnej Akademickie dobre wychowanie 5 0 Razem

Wstęp do ochrony własności intelektualnej Akademickie dobre wychowanie 5 0 Razem Kierunek Zarządzanie i Inżynieria Produkcji - studia stacjonarne pierwszego stopnia Semestralny plan studiów obowiązujący od roku akademickiego 05/06 Semestr Język angielski I 30 Repetytorium z matematyki

Bardziej szczegółowo

Płyny newtonowskie (1.1.1) RYS. 1.1

Płyny newtonowskie (1.1.1) RYS. 1.1 Miniskrypt: Płyny newtonowskie Analizujemy cienką warstwę płynu zawartą pomiędzy dwoma równoległymi płaszczyznami, które są odległe o siebie o Y (rys. 1.1). W warunkach ustalonych następuje ścinanie w

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA KOSZALIŃSKA. Zbigniew Suszyński. Termografia aktywna. modele, przetwarzanie sygnałów i obrazów

POLITECHNIKA KOSZALIŃSKA. Zbigniew Suszyński. Termografia aktywna. modele, przetwarzanie sygnałów i obrazów POLITECHNIKA KOSZALIŃSKA Zbigniew Suszyński Termografia aktywna modele, przetwarzanie sygnałów i obrazów KOSZALIN 2014 MONOGRAFIA NR 259 WYDZIAŁU ELEKTRONIKI I INFORMATYKI ISSN 0239-7129 ISBN 987-83-7365-325-2

Bardziej szczegółowo

Harmonogram zjazdów V naboru na Zaoczne Studia Doktoranckie przy IEl. Ramowy program zajęć (I semestr)

Harmonogram zjazdów V naboru na Zaoczne Studia Doktoranckie przy IEl. Ramowy program zajęć (I semestr) I semestr Zjazd 1: 24/25 luty 24.02.2006 Harmonogram zjazdów V naboru na Zaoczne Studia Doktoranckie przy IEl Ramowy program zajęć (I semestr) 10:00-11:45 Inauguracja, 12:00-13:35 S.F. Filipowicz: Komputerowe

Bardziej szczegółowo

WARSZAWA LIX Zeszyt 257

WARSZAWA LIX Zeszyt 257 WARSZAWA LIX Zeszyt 257 SPIS TRE CI STRESZCZENIE... 9 WYKAZ SKRÓTÓW... 10 1. WPROWADZENIE... 13 2. MIKROSKOPIA SI ATOMOWYCH PODSTAWY... 17 2.1. Podstawy oddzia ywa ostrze próbka... 23 2.1.1. Modele fizyczne

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: MODELOWANIE PROCESÓW ENERGETYCZNYCH Kierunek: ENERGETYKA Rodzaj przedmiotu: specjalności obieralny Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: 1. Ma podstawową wiedzę i umiejętności z zakresu matematyki, fizyki, mechaniki i termodynamiki.

KARTA PRZEDMIOTU. 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: 1. Ma podstawową wiedzę i umiejętności z zakresu matematyki, fizyki, mechaniki i termodynamiki. KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Mechanika płynów 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa maszyn 3. POZIOM STUDIÓW: pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: rok II / semestr 3 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5

Bardziej szczegółowo

Fizyka - opis przedmiotu

Fizyka - opis przedmiotu Fizyka - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Fizyka Kod przedmiotu 06.1-WM-MiBM-P-09_15gen Wydział Kierunek Wydział Mechaniczny Mechanika i budowa maszyn / Automatyzacja i organizacja procesów

Bardziej szczegółowo

Ocena osiągnięć naukowych dra inż. Wojciecha Sumelki w związku z postępowaniem habilitacyjnym w dziedzinie nauk technicznych w dyscyplinie budownictwo

Ocena osiągnięć naukowych dra inż. Wojciecha Sumelki w związku z postępowaniem habilitacyjnym w dziedzinie nauk technicznych w dyscyplinie budownictwo Prof. dr hab. Tadeusz Burczyński, czł. koresp. PAN Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN ul. A. Pawińskiego 5 B 02-106 Warszawa E-mail: tburczynski@ippt.pan.pl Warszawa, 25.10.2014 Ocena osiągnięć

Bardziej szczegółowo

Politechnika Lubelska Jerzy Warmiński Katedra Mechaniki Stosowanej

Politechnika Lubelska Jerzy Warmiński Katedra Mechaniki Stosowanej Aeronet Dolina Lotnicza Rzeszów 19-20 lipca 2007 Informacja o realizowanych i planowanych projektach badawczych oraz przewidywane kierunki badań Politechnika Lubelska Jerzy Warmiński Katedra Mechaniki

Bardziej szczegółowo

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap)

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Z uwagi na ogólno wydziałowy charakter specjalizacji i możliwość wykonywania prac

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU

SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W GŁOGOWIE SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU Fizyka. NAZWA JEDNOSTKI PROWADZĄCEJ PRZEDMIOT Instytut Politechniczny. STUDIA kierunek stopień tryb język status

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Informatyka Rodzaj przedmiotu: moduł specjalności obowiązkowy: Inżynieria oprogramowania, Sieci komputerowe Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium MODELOWANIE I SYMULACJA Modelling

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH

INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH Politechnika Częstochowska Wydział Inżynierii Mechanicznej i Informatyki INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH 1 Instytut Technologii Mechanicznych Dyrektor: Dr hab. inż. T. Nieszporek, prof. PCz Z-ca Dyrektora:

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania Nazwa modułu: Nieniszczące metody badań połączeń spajanych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Inżynieria Materiałowa

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Energetyka Rodzaj przedmiotu: kierunkowy ogólny Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Uzyskanie podstawowej wiedzy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie

Spis treści. Wprowadzenie Diagnostyka konstrukcji Ŝelbetowych : metodologia, badania polowe, badania laboratoryjne betonu i stali. T. 1 / Łukasz Drobiec, Radosław Jasiński, Adam Piekarczyk. Warszawa, 2010 Spis treści Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO

ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO Aktualne Problemy Biomechaniki, nr 8/2014 63 Instytut Podstaw Konstrukcji Maszyn, ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO Streszczenie: W strukturze typu sandwicz z rdzeniem typu pianoaluminium oraz na strukturze

Bardziej szczegółowo

Analiza właściwości dynamicznych detektorów propagacji fali temperaturowej w przepływie powietrza i mieszaniny powietrze dwutlenek węgla

Analiza właściwości dynamicznych detektorów propagacji fali temperaturowej w przepływie powietrza i mieszaniny powietrze dwutlenek węgla Prace Instytutu Mechaniki Górotworu PAN Tom 18, nr 1, marzec 2016, s. 41-47 Instytut Mechaniki Górotworu PAN Analiza właściwości dynamicznych detektorów propagacji fali temperaturowej w przepływie powietrza

Bardziej szczegółowo

01, 02, 03 i kolejne numer efektu kształcenia. Załącznik 1 i 2

01, 02, 03 i kolejne numer efektu kształcenia. Załącznik 1 i 2 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Studia Przyrodnicze i Technologiczne (z językiem wykładowym angielskim) - studia I stopnia, stacjonarne, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Inżynieria Materiałowa Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne. Wykład Ćwiczenia

Kierunek: Inżynieria Materiałowa Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne. Wykład Ćwiczenia Wydział: Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Kierunek: Inżynieria Materiałowa Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne Rocznik: 2016/2017 Język wykładowy: Polski Semestr 1 Fizyka

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia nieniszczącej diagnostyki konstrukcji

Wybrane zagadnienia nieniszczącej diagnostyki konstrukcji Wybrane zagadnienia nieniszczącej diagnostyki konstrukcji Magdalena Rucka Wydział Inżynierii Lądowej i Środowiska Katedra Wytrzymałości Materiałów Posiedzenie Plenarne Komitetu Mechaniki PAN Warszawa,

Bardziej szczegółowo

NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE

NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ Ćwiczenia Nr 7 NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE 1.WPROWADZENIE. Nagrzewanie elektrodowe jest to nagrzewanie elektryczne oparte na wydzielaniu, ciepła przy przepływie

Bardziej szczegółowo

SZACOWANIE WSPÓŁCZYNNIKA FILTRACJI MATERIAŁÓW ZIARNISTYCH

SZACOWANIE WSPÓŁCZYNNIKA FILTRACJI MATERIAŁÓW ZIARNISTYCH ROCZNIKI INŻYNIERII BUDOWLANEJ ZESZYT 9/9 Komisja Inżynierii Budowlanej Oddział Polskiej Akademii Nauk w Katowicach SZACOWANIE WSPÓŁCZYNNIKA FILTRACJI MATERIAŁÓW ZIARNISTYCH Jadwiga ŚWIRSKA Politechnika

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM ZIMOWEJ SESJI EGZAMINACYJNEJ 2015/2016 STUDIA STACJONARNE WIL

HARMONOGRAM ZIMOWEJ SESJI EGZAMINACYJNEJ 2015/2016 STUDIA STACJONARNE WIL HARMONOGRAM ZIMOWEJ SESJI EGZAMINACYJNEJ 201/2016 STUDIA STACJONARNE WIL zimowa sesja egzaminacyjna luty (łącznie z egzaminami poprawkowymi ) GOSPODARKA PRZESTRZENNA I stopnia rok I Matematyka do 1.30

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Ziemowita Klimondy

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Ziemowita Klimondy Warszawa, dnia 29 kwietnia 2013r. dr hab. inż. Krzysztof Kałużyński, prof.nzw. PW Instytut Metrologii i Inżynierii Biomedycznej PW ul.boboli 8, 02-525 Warszawa Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Ziemowita

Bardziej szczegółowo

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES Kompozyty 11: 2 (2011) 152-156 Werner A. Hufenbach, Frank Adam, Maik Gude, Ivonne Körner, Thomas Heber*, Anja Winkler Technische Universität Dresden, Institute of Lightweight Engineering and Polymer Technology

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM ZIMOWEJ SESJI EGZAMINACYJNEJ 2014/2015 STUDIA STACJONARNE WIL

HARMONOGRAM ZIMOWEJ SESJI EGZAMINACYJNEJ 2014/2015 STUDIA STACJONARNE WIL HARMONOGRAM ZIMOWEJ SESJI EGZAMINACYJNEJ 14/15 STUDIA STACJONARNE WIL zimowa sesja egzaminacyjna luty ( łącznie z egzaminami poprawkowymi ) GOSPODARKA PRZESTRZENNA I stopnia Matematyka Ekonomia I Geografia

Bardziej szczegółowo

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740 PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY 2 (162) 2012 ARTYKUŁY - REPORTS Anna Iżewska* NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ

Bardziej szczegółowo

Politechnika Wrocławska Wydział Podstawowych Problemów Techniki

Politechnika Wrocławska Wydział Podstawowych Problemów Techniki Politechnika Wrocławska Wydział Podstawowych Problemów Techniki specjalność FOTONIKA 3,5-letnie studia stacjonarne I stopnia (studia inżynierskie) FIZYKA TECHNICZNA Charakterystyka wykształcenia: - dobre

Bardziej szczegółowo

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Dotacje na innowacje Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Viktor Zavaleyev, Jan Walkowicz, Adam Pander Politechnika Koszalińska

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi spektrometru EPR

Instrukcja obsługi spektrometru EPR POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA WYDZIAŁINŻYNIERII PROCESOWEJ, MATERIAŁOWEJ I FIZYKI STOSOWANEJ INSTYTUT FIZYKI Instrukcja obsługi spektrometru EPR Rys. 1. Spektrometr EPR na pasmo X. Pomiary przy pomocy spektrometru

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 197

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 197 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 197 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 26 czerwca 2014 r. Nazwa i adres INSTYTUT ZAAWANSOWANYCH

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE PAKIETU FLUX2D DO ANALIZY POLA ELEKTROMAGNETYCZNEGO I TEMPERATURY W NAGRZEWNICY INDUKCYJNEJ DO WSADÓW PŁASKICH

ZASTOSOWANIE PAKIETU FLUX2D DO ANALIZY POLA ELEKTROMAGNETYCZNEGO I TEMPERATURY W NAGRZEWNICY INDUKCYJNEJ DO WSADÓW PŁASKICH Tomasz SZCZEGIELNIAK Zygmunt PIĄTEK ZASTOSOWANIE PAKIETU FLUX2D DO ANALIZY POLA ELEKTROMAGNETYCZNEGO I TEMPERATURY W NAGRZEWNICY INDUKCYJNEJ DO WSADÓW PŁASKICH STRESZCZENIE Praca zawiera wyniki symulacji

Bardziej szczegółowo

PL B1. Sposób badania przyczepności materiałów do podłoża i układ do badania przyczepności materiałów do podłoża

PL B1. Sposób badania przyczepności materiałów do podłoża i układ do badania przyczepności materiałów do podłoża RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203822 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 358564 (51) Int.Cl. G01N 19/04 (2006.01) G01N 29/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

UDZIAL W KO FERE CJACH W 2006 ROKU

UDZIAL W KO FERE CJACH W 2006 ROKU UDZIAL W KO FERE CJACH W 2006 ROKU 1. Apiecionek Ł.: VoIP - today s problems, referat wygłoszony na V Międzynarodowej 2. Bartczak T., Piechowiak M., Szewczyk T., Zwierzykowski P.: Międzydomenowe protokoły

Bardziej szczegółowo

I. KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU

I. KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU I. KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: FIZYKA 2. Kod przedmiotu: Mf 3. Jednostka prowadząca: Wydział Mechaniczno-Elektryczny 4. Kierunek: Mechanika i budowa maszyn 5. Specjalność: Eksploatacja Siłowni

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

Zbigniew H. ŻUREK BADANIA STANU FERROMAGNETYCZNYCH ELEMENTÓW MASZYN W POLU MAGNETYCZNYM

Zbigniew H. ŻUREK BADANIA STANU FERROMAGNETYCZNYCH ELEMENTÓW MASZYN W POLU MAGNETYCZNYM POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1678 SUB Gottingen 7 217 872 263 2005 A 12193 Zbigniew H. ŻUREK BADANIA STANU FERROMAGNETYCZNYCH ELEMENTÓW MASZYN W POLU MAGNETYCZNYM GLIWICE 2005 SPIS TREŚCI Wykaz

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Chemia Budowlana Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne

Kierunek: Chemia Budowlana Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne Wydział: Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Kierunek: Chemia Budowlana Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne Rocznik: 2014/2015 Język wykładowy: Polski Semestr 1 Fizyka CCB-1-103-s

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe

Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Gdańsk, 08.05.2012 1. STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

AERODYNAMIKA UKŁADU KOŁO KOLEJOWE - KLOCEK HAMULCOWY I JEJ WPŁYW NA OBCIĄŻENIA TERMICZNE

AERODYNAMIKA UKŁADU KOŁO KOLEJOWE - KLOCEK HAMULCOWY I JEJ WPŁYW NA OBCIĄŻENIA TERMICZNE ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ 2008 Seria: TRANSPORT z. 64 Nr kol. 1803 Marek SITARZ, Adam MAŃKA AERODYNAMIKA UKŁADU KOŁO KOLEJOWE - KLOCEK HAMULCOWY I JEJ WPŁYW NA OBCIĄŻENIA TERMICZNE Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

Modelowanie absorbcji cząsteczek LDL w ściankach naczyń krwionośnych

Modelowanie absorbcji cząsteczek LDL w ściankach naczyń krwionośnych Modelowanie absorbcji cząsteczek LDL w ściankach naczyń krwionośnych Plan prezentacji Co to jest LDL? 1 Budowa naczynia krwionośnego 2 Przykładowe wyniki 3 Mechanizmy wnikania blaszki miażdżycowej w ścianki

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Przedmiot: Badania nieniszczące metodami elektromagnetycznymi Numer Temat: Badanie materiałów kompozytowych z ćwiczenia: wykorzystaniem fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie ultradźwięków w technikach multimedialnych

Zastosowanie ultradźwięków w technikach multimedialnych Zastosowanie ultradźwięków w technikach multimedialnych Janusz Cichowski, p. 68 jay@sound.eti.pg.gda.pl Katedra Systemów Multimedialnych, Wydział Elektroniki Telekomunikacji i Informatyki, Politechnika

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNY KOMPOZYT ŚCIENNY BETONOWO-GUMOWY

EKOLOGICZNY KOMPOZYT ŚCIENNY BETONOWO-GUMOWY Budownictwo o Zoptymalizowanym Potencjale Energetycznym 1(17) 2016, s. 61-66 DOI: 10.17512/bozpe.2016.1.09 Maciej MAJOR, Izabela MAJOR Politechnika Częstochowska EKOLOGICZNY KOMPOZYT ŚCIENNY BETONOWO-GUMOWY

Bardziej szczegółowo

MT 2 N _0 Rok: 1 Semestr: 1 Forma studiów:

MT 2 N _0 Rok: 1 Semestr: 1 Forma studiów: Mechatronika Studia drugiego stopnia Przedmiot: Diagnostyka maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Kod przedmiotu: MT N 0 1 1-0_0 Rok: 1 Semestr: 1 Forma studiów: Studia niestacjonarne Rodzaj zajęć i liczba

Bardziej szczegółowo

Podstawy defektoskopii ultradźwiękowej i magnetycznej

Podstawy defektoskopii ultradźwiękowej i magnetycznej POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA TRANSPORTU SZYNOWEGO LABORATORIUM DIAGNOSTYKI POJAZDÓW SZYNOWYCH ĆWICZENIE 13 Podstawy defektoskopii ultradźwiękowej i magnetycznej Katowice, 2009.10.01 1.

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2013/2014

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2013/2014 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Mechaniczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2013/2014 Kierunek studiów: Inżynieria Biomedyczna Forma

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: HYDRAULIKA, PNEUMATYKA I SYSTEMY AUTOMATYZACJI PRODUKCJI Hydraulics, pneumatics and production automation systems Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Lądowej obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Budownictwo Forma sudiów:

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE METOD OPTYMALIZACJI DO ESTYMACJI ZASTĘPCZYCH WŁASNOŚCI MATERIAŁOWYCH UZWOJENIA MASZYNY ELEKTRYCZNEJ

WYKORZYSTANIE METOD OPTYMALIZACJI DO ESTYMACJI ZASTĘPCZYCH WŁASNOŚCI MATERIAŁOWYCH UZWOJENIA MASZYNY ELEKTRYCZNEJ MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISNN 1896-771X 3, s. 71-76, Gliwice 006 WYKORZYSTANIE METOD OPTYMALIZACJI DO ESTYMACJI ZASTĘPCZYCH WŁASNOŚCI MATERIAŁOWYCH UZWOJENIA MASZYNY ELEKTRYCZNEJ TOMASZ CZAPLA MARIUSZ

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ

POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ 1 /11 Wstęp Andrzej AMBROZIAK dr inż. nauk technicznych Adiunkt na Wydziale Inżynierii Lądowej L i Środowiska POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ 2 /11 WYKSZTAŁCENIE 2006 DOKTOR NAUK TECHNICZNYCH Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Towaroznawstwo Kod przedmiotu: LS03282; LN03282 Ćwiczenie 2 WYZNACZANIE GĘSTOSCI CIAŁ STAŁYCH Autorzy:

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY

METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW. w inżynierii rolniczej i agrofizyce. pod redakcją AGNIESZKI KALETY METODYKA WYBRANYCH POMIARÓW w inżynierii rolniczej i agrofizyce pod redakcją AGNIESZKI KALETY Wydawnictwo SGGW Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Przedmowa... 7 Wykaz ważniejszych oznaczeń... 11 1. Techniki pomiarowe

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel

Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel Nauka o Materiałach dr hab. inż. Mirosław Bućko, prof. AGH B-8, p. 1.13, tel. 12 617 3572 www.kcimo.pl, bucko@agh.edu.pl Plan wykładów Monokryształy, Materiały amorficzne i szkła, Polikryształy budowa,

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM dr in. Marek GOŒCIAÑSKI, dr in. Bart³omiej DUDZIAK Przemys³owy Instytut Maszyn Rolniczych, Poznañ e-mail: office@pimr.poznan.pl BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA oprac. dr inż. Jarosław Filipiak Cel ćwiczenia 1. Zapoznanie się ze sposobem przeprowadzania statycznej

Bardziej szczegółowo

Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850

Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850 Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850 Piec Kamera termowizyjna Komora temperaturowa Zasilacz hydrauliczny System Aramis Dane techniczne: przemieszczenie tłoka +/-50mm kąt obrotu tłoka

Bardziej szczegółowo

Spis treści Przedmowa

Spis treści Przedmowa Spis treści Przedmowa 1. Wprowadzenie do problematyki konstruowania - Marek Dietrich (p. 1.1, 1.2), Włodzimierz Ozimowski (p. 1.3 -i-1.7), Jacek Stupnicki (p. l.8) 1.1. Proces konstruowania 1.2. Kryteria

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE PARAMETRÓW DYNAMICZNYCH PODŁOŻA GRUNTOWEGO ESTIMATION OF THE DYNAMIC SOIL PARAMETERS

OSZACOWANIE PARAMETRÓW DYNAMICZNYCH PODŁOŻA GRUNTOWEGO ESTIMATION OF THE DYNAMIC SOIL PARAMETERS JANUSZ P. KOGUT OSZACOWANIE PARAMETRÓW DYNAMICZNYCH PODŁOŻA GRUNTOWEGO ESTIMATION OF THE DYNAMIC SOIL PARAMETERS Streszczenie Abstract Przedmiotem artykułu jest analiza wpływu własności dynamicznych gruntu

Bardziej szczegółowo

PROMIENIOWANIE WIDZIALNE ŁUKU SPAWALNICZEGO METODY TIG

PROMIENIOWANIE WIDZIALNE ŁUKU SPAWALNICZEGO METODY TIG 86/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(2/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 PROMIENIOWANIE WIDZIALNE ŁUKU SPAWALNICZEGO METODY TIG M.

Bardziej szczegółowo

BADANIA CECH KONSTRUKCYJNYCH WYTWORÓW Z TWORZYW POLIMEROWYCH METODĄ ULTRADŹWIĘKÓW. Tomasz Klepka

BADANIA CECH KONSTRUKCYJNYCH WYTWORÓW Z TWORZYW POLIMEROWYCH METODĄ ULTRADŹWIĘKÓW. Tomasz Klepka Teka Kom. Bud. Ekspl. Masz. Elektrotech. Bud. OL PAN, 2008, 69 74 BADANIA CECH KONSTRUKCYJNYCH WYTWORÓW Z TWORZYW POLIMEROWYCH METODĄ ULTRADŹWIĘKÓW Tomasz Klepka Katedra Procesów Polimerowych, Politechnika

Bardziej szczegółowo

PLAN STUDIÓW. Faculty of Fundamental Problems of Technology Field of study: PHYSICS

PLAN STUDIÓW. Faculty of Fundamental Problems of Technology Field of study: PHYSICS 160 PLAN STUDIÓW 3.2. FIZYKA 3.2. PHYSICS - MSc Studies - dzienne studia magisterskie - day studies WYDZIAŁ: PPT KIERUNEK: FIZYKA SPECJALNOŚCI: Faculty of Fundamental Problems of Technology Field of study:

Bardziej szczegółowo

III r. EiP (Technologia Chemiczna)

III r. EiP (Technologia Chemiczna) AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA WYDZIAŁ ENERGETYKI I PALIW III r. EiP (Technologia Chemiczna) INŻYNIERIA CHEMICZNA I PROCESOWA (przenoszenie pędu) Prof. dr hab. Leszek CZEPIRSKI Kontakt: A4, p. 424 Tel. 12

Bardziej szczegółowo

BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO

BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO Temat ćwiczenia: BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO 1. Wprowadzenie Ultradźwiękowy bezdotykowy czujnik położenia liniowego działa na zasadzie pomiaru czasu powrotu impulsu ultradźwiękowego,

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: systemy sterowania Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium UKŁADY AUTOMATYKI PRZEMYSŁOWEJ Industrial Automatics Systems

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3: Wyznaczanie gęstości pozornej i porowatości złoża, przepływ gazu przez złoże suche, opory przepływu.

Ćwiczenie 3: Wyznaczanie gęstości pozornej i porowatości złoża, przepływ gazu przez złoże suche, opory przepływu. 1. Część teoretyczna Przepływ jednofazowy przez złoże nieruchome i ruchome Przepływ płynu przez warstwę luźno usypanego złoża występuje w wielu aparatach, np. w kolumnie absorpcyjnej, rektyfikacyjnej,

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA

POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: Podstawy techniki i technologii Kod przedmiotu: IS01123; IN01123 Ćwiczenie 3 WYZNACZANIE GĘSTOSCI

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

Materiał jest podany zwięźle, konsekwentnie stosuje się w całej książce rachunek wektorowy.

Materiał jest podany zwięźle, konsekwentnie stosuje się w całej książce rachunek wektorowy. W pierwszej części są przedstawione podstawowe wiadomości z mechaniki, nauki o cieple, elektryczności i magnetyzmu oraz optyki. Podano także przykłady zjawisk relatywistycznych, a na końcu książki zamieszczono

Bardziej szczegółowo

PLAN STUDIÓW DOKTORANCKICH Z FIZYKI I ASTRONOMII DZIEDZINA / NAUKI FIZYCZNE DYSCYPLINA / FIZYKA lub ASTRONOMIA

PLAN STUDIÓW DOKTORANCKICH Z FIZYKI I ASTRONOMII DZIEDZINA / NAUKI FIZYCZNE DYSCYPLINA / FIZYKA lub ASTRONOMIA PLAN STUDIÓW DOKTORANCKICH Z FIZYKI I ASTRONOMII DZIEDZINA / NAUKI FIZYCZNE DYSCYPLINA / FIZYKA lub ASTRONOMIA STUDIA STACJONARNE - rekrutacja 2013/2014 Lp. Nazwa przedmiotu Ogólne Rozkład zajęć w poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Matematyczne i komputerowe modelowanie procesów fizycznych

Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Matematyczne i komputerowe modelowanie procesów fizycznych Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Matematyczne i komputerowe modelowanie procesów fizycznych 1. CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW Celem specjalności Matematyczne i komputerowe

Bardziej szczegółowo

Teoria maszyn i mechanizmów Kod przedmiotu

Teoria maszyn i mechanizmów Kod przedmiotu Teoria maszyn i mechanizmów - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Teoria maszyn i mechanizmów Kod przedmiotu 06.1-WM-MiBM-P-54_15gen Wydział Kierunek Wydział Mechaniczny Mechanika i budowa

Bardziej szczegółowo

UMO-2011/01/B/ST7/06234

UMO-2011/01/B/ST7/06234 Załącznik nr 9 do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego Szybka nieliniowość fotorefrakcyjna w światłowodach półprzewodnikowych do zastosowań w elementach optoelektroniki zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA Piotr KOWALIK Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Studenckie Koło Naukowe Informatyków KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA 1. Ciekłe układy niejednorodne Ciekły układ niejednorodny

Bardziej szczegółowo

EKSPERYMENTALNE ORAZ NUMERYCZNE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH PRÓBEK OPONY SAMOCHODU TERENOWEGO- ANALIZA PORÓWNAWCZA

EKSPERYMENTALNE ORAZ NUMERYCZNE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH PRÓBEK OPONY SAMOCHODU TERENOWEGO- ANALIZA PORÓWNAWCZA Paweł Baranowski pbaranowski@wat.edu.pl Jerzy Małachowsk jerzy.malachowski@wat.edu.pl Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej, Wojskowa Akademia Techniczna EKSPERYMENTALNE ORAZ NUMERYCZNE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Poznań, 16.05.2012r. Raport z promocji projektu Nowa generacja energooszczędnych

Bardziej szczegółowo

- dzienne studia magisterskie

- dzienne studia magisterskie 198 PLAN STUDIÓW 3.4 INŻYNIERIA MATERIAŁOWA 3.4 MATERIALS ENGINEERING - MSc Studies - dzienne studia magisterskie WYDZIAŁ: PPT Faculty of Fundamental Problems of Technology KIERUNEK: INŻYNIERIA MATERIAŁOWA

Bardziej szczegółowo

Rozkład nauczania fizyki w klasie II liceum ogólnokształcącego w Zespole Szkół nr 53 im. S. Sempołowskiej rok szkolny 2015/2016

Rozkład nauczania fizyki w klasie II liceum ogólnokształcącego w Zespole Szkół nr 53 im. S. Sempołowskiej rok szkolny 2015/2016 Rozkład nauczania fizyki w klasie II liceum ogólnokształcącego w Zespole Szkół nr 53 im. S. Sempołowskiej rok szkolny 2015/2016 Warszawa, 31 sierpnia 2015r. Zespół Przedmiotowy z chemii i fizyki Temat

Bardziej szczegółowo