Centrum Doskonałości. Badań Materiałów Porowatych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Centrum Doskonałości. Badań Materiałów Porowatych"

Transkrypt

1 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych

2 Spis treści 1. Charakterystyka ogólna Centrum Formy i zakres działalności Centrum Struktura organizacyjna i zasoby badawcze Centrum Ważniejsze osiągnięcia naukowe Upowszechnianie wiedzy Współpraca partnerska Monografie Kursy... 5 Autorzy opracowania: prof. dr hab. inż. Józef Kubik dr hab. inż. Mieczysław Cieszko, prof. UKW dr hab. inż. Mariusz Kaczmarek, prof. UKW Przygotowanie materiałów i ikonografika: Marcin Kempiński Karol Pawełkowski 5.4. Konferencje Seminaria i wykłady gości zagranicznych Środowiskowe Studia Doktoranckie Zaplecze badawcze Laboratoria IMSIS Wyposażenie komputerowe, biblioteczne i oprogramowanie Opracowanie graficzne i skład: ArtStudio

3 1 Charakterystyka ogólna Centrum Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych POROCENT (Porous Media Research Training Centre) działa w ramach Wydziału Matematyki, Fizyki i Techniki Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego (UKW) w Bydgoszczy (wcześniej Akademia Bydgoska). Działalność Centrum służy promocji i koordynacji zaawansowanych badań teoretycznych i eksperymentalnych porowatych materiałów wielofazowych i wielofunkcyjnych. Służy także upowszechnianiu wiedzy z tego zakresu poprzez organizację seminariów, kursów i konferencji oraz publikację monografii i artykułów.

4 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych Charakterystyka ogólna Centrum Centrum zostało powołane przez Ministra Nauki i Informatyzacji w 00 roku w oparciu o kadrę naukową zespołu Instytutu Mechaniki Środowiska i Informatyki Stosowanej (IMSIS). Kompleksowe, teoretyczne i eksperymentalne badania materiałów porowatych rozwijane przez ten Zespół są kontynuacją prac (części pracowników) prowadzonych w latach w Zakładzie Mechaniki i Akustyki Materiałów Porowatych Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN w Poznaniu. W skład kadry badawczej Centrum wchodzą doświadczeni pracownicy naukowi o uznanym międzynarodowym dorobku i licznych kontaktach badawczych z ośrodkami naukowymi w kraju i zagranicą. Badania teoretyczne Zespołu koncentrują się na opisie mechaniki nasyconych deformowalnych materiałów porowatych z uwzględnieniem zjawisk termicznych, chemicznych i elektrycznych oraz roli struktury wewnętrznej porów w takich zjawiskach. Centrum dysponuje specjalistycznym zapleczem eksperymentalnym wysokiej klasy przeznaczonym do nowoczesnych, nieinwazyjnych badań ultradźwiękowych materiałów niejednorodnych i wielofazowych. Laboratoria Centrum wyposażone są w stanowiska i aparaturę do pomiaru parametrów struktury oraz właściwości fizycznych materiałów porowatych naturalnych i technicznych, materiałów biozastępczych i biomateriałów. Centrum posiada wyposażenie niezbędne do wytwarzania porowatych materiałów modelowych i przygotowywania próbek. Dlatego, wewnętrzna struktura przestrzeni porów odgrywa ważną rolę w przebiegu procesów i zjawisk w takich materiałach, a jej parametryzacja i badania mają duże znaczenie poznawcze i praktyczne. Przykłady przekrojów wybranych materiałów porowatych z widoczną złożoną strukturą porową przedstawiono poniżej. Struktury wybranych materiałów porowatych trawa włókna bawełny Struktura porów wyróżnik materiałów porowatych Porowate materiały przepuszczalne stanowią liczną rodzinę materiałów o dużym znaczeniu w przyrodzie, medycynie i zaawansowanej technice. Występują jako materiały naturalne (np. skały, grunty, drewno); materiały biologiczne (tkanki kostne, tkanki miękkie, błony półprzepuszczalne, ) oraz jako różnorodne materiały techniczne (np. porowate spieki metali, spieki ceramiczne, areożele, porowate szkło, betony, porowate tworzywa sztuczne). W większości przypadków materiały takie występują w stanie zawilgocenia lub nasycenia płynami o różnych własnościach reologicznych bądź magnetoreologicznych, tworząc ośrodek wielofazowy. Zagadnienia mechaniki, a zwłaszcza dynamiki materiałów porowatych nasyconych płynami są przedmiotem intensywnych badań, zaś ich wyniki prowadzą do wielofunkcyjnych zastosowań takich materiałów, szczególnie w ostatnim dziesięcioleciu. Szczegółowe modelowanie przebiegu zjawisk fizycznych (fal, deformacji, dyfuzji, ) w wielofazowych ośrodkach porowatych, a także prowadzenie badań eksperymentalnych wymaga uwzględnienia faktu, że poszczególne fazy ośrodka charakteryzują się swoją materialną objętością i fizyczną spójnością, które to cechy jednocześnie warunkują istnienie powierzchni rozdziału faz, najczęściej o bardzo złożonej geometrii, tworząc wewnętrzną przestrzeń porową. Objętość płynu w porach oraz względny ruch składników są źródłem różnych oddziaływań pomiędzy fazami, które zachodzą na powierzchni międzyfazowej. papier spiek szkła spiek cenosfer kość gąbczasta spiek brązu gazobeton

5 Formy i zakres działalności Centrum Zakres działalności badawczej Formy i zakres działalności Centrum W ramach Centrum POROCENT prowadzone są następujące formy działalności: badania teoretyczne i eksperymentalne wielofazowych i wielofunkcyjnych materiałów porowatych. Rozwój i doskonalenie nieinwazyjnych metod pomiarowych, tworzenie sieci i grup badawczych, tworzenie bazy danych i następnie specjalistycznych zbiorów bibliotecznych, kształcenie specjalistyczne młodych kadr naukowych w oparciu o Środowiskowe Studia Doktoranckie i Kursy Eksperckie, promocje i upowszechnianie wiedzy (konferencje, warsztaty, międzynarodowe szkoły letnie, publikacje). Główne formy działalności Centrum A. Promocja i koordynacja badań teoretycznych i numerycznych złożonych, wielofazowych materiałów porowatych, wrażliwych na zewnętrzne pola Głównym celem badań jest: opis i projektowanie materiałów złożonych zaliczanych do klasy tzw. materiałów wielofunkcyjnych, aktywnych lub inteligentnych, z uwzględnieniem właściwości mikroskopowych faz i charakterystyk strukturalnych tych materiałów. Badania obejmują: materiały porowate o kontrolowanej strukturze: (spieki, materiały ziarniste), naturalne materiały porowate: (kości, drewno, skały, grunty), materiały chemicznie aktywne: (iły smektytyczne, żele organiczne), podatne materiały magnetyczne: (ferrociecze i ferrożele, porowate miękkie materiały magnetyczne nasycone cieczą magnetyczną). W ramach badań teoretycznych rozwijane są matematyczne i numeryczne modele procesów transportu masy, pędu i energii w nasyconych i nienasyconych materiałach porowatych oraz modele struktury przestrzeni porów szkieletu. Dotyczy to także zjawisk propagacji fal w takich materiałach dla różnych zakresów ich długości w stosunku do wymiaru charakterystycznego porów (ziaren) ośrodka. Modele dynamiczne po zastosowaniu procedur optymalizacyjnych umożliwiają wyznaczanie parametrów struktury porów oraz stałych materiałowych w oparciu o pomiary i interpretację charakterystyk fal ultradźwiękowych propagujących się w takich ośrodkach. Stanowią one jednocześnie podstawę rozwoju istniejących metod i opracowania nowych ultradźwiękowych metod pomiarowych, w których ważną rolę odgrywa analiza sygnałów, wykorzystywana m.in. do separacji modów falowych i ich odszumiania. Prowadzone są także badania nad rozszerzeniem podstaw teoretycznych interpretacji danych eksperymentalnych porozymetrii rtęciowej. Rozwijane są badania teoretyczne i numeryczne łańcuchowych i sieciowych modeli struktury porów oraz możliwości ich wykorzystania do interpretacji danych porozymetrii rtęciowej.

6 10 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 11 Formy i zakres działalności Centrum Narzędzia badawcze: teoria ośrodków wielofazowych i wieloskładnikowych, metody uśredniania, teoria związków konstytutywnych, mechanika racjonalna nasyconych materiałów porowatych; zastosowanie przestrzeni Minkowskiego i Finslera, symulacje numeryczne quasistatycznych, sprzężonych procesów deformacji i przepływu w materiałach porowatych powodowane obciążeniami mechanicznymi, termicznymi i chemicznymi, symulacje procesów dynamicznych oraz propagacji fal w funkcji właściwości faz, struktury wewnętrznej materiałów oraz parametrów pól zewnętrznych (pola magnetycznego, elektrycznego, temperatury). B. Koordynacja rozwoju ultradźwiękowych metod porozymetrycznych. Identyfikacja parametrów struktury, charakterystyk transportu oraz własności mechanicznych materiałów porowatych Celem prac jest: rozwijanie nieinwazyjnych akustycznych metod identyfikacji mikro- i makroparametrów struktury przestrzeni porów (porozymetrii ultradźwiękowej) oraz własności mechanicznych materiałów porowatych, wielofunkcyjnych, aktywnych, rozwijanie ultradźwiękowych metod pomiarowych oraz specjalistycznych stanowisk: reflektometrii ultradźwiękowej, metody widm amplitudowych, spektroskopii fal powierzchniowych, rozwój podstaw teoretycznych interpretacji danych eksperymentalnych porozymetrii rtęciowej. Narzędzia badawcze: metody eksperymentalne dynamicznych badań odpowiedzi materiałów porowatych na obciążenia zewnętrzne (mechaniczne szkieletu, przepływ, zmianę chemizmu cieczy, temperaturę, natężenie pola magnetycznego). Zastosowanie spektroskopii ultradźwiękowej do oceny ewolucji właściwości mechanicznych i strukturalnych materiałów aktywnych. C. Rozwijanie metod diagnozowania jakości i stopnia degradacji porowatych materiałów biologicznych i technicznych Celem badań jest: opracowanie kompleksowej metody oceny stanu materiałów biologicznych i technicznych, których własności materiałowe lub strukturalne ulegają ewolucji pod wpływem obciążeń i czynników zewnętrznych. Dotyczy to: oceny ewolucji własności materiałów kostnych wywołanych np. osteoporozą, diagnozowania stopnia degradacji materiałów technicznych, np. betonu, będącej rezultatem oddziaływania środowiska zewnętrznego (np. temperatury, czynników agresywnych środowiska, długotrwałego obciążenia i drgań). W ramach badań teoretycznych rozwijane są modele matematyczne i numeryczne zjawisk propagacji fal w materiałach wielofazowych częściowo lub całkowicie nasyconych płynem, skoncentrowanych na opisie zależności parametrów propagacji fal (prędkości, tłumienia) od stałych materiałowych i parametrów strukturalnych charakteryzujących stan materiału. Umożliwia to analizę wrażliwości charakterystyk akustycznych fal od tych parametrów, a w konsekwencji opracowanie efektywnych metod optymalizacyjnych identyfikacji parametrów materiałowych. W ramach badań eksperymentalnych prowadzi się pomiary materiałów modelowych, biologicznych i technicznych na będącym na wyposażeniu Centrum nowoczesnym stanowisku ultradźwiękowym z wykorzystaniem szerokopasmowej spektroskopii ultradźwiękowej. Stosowane są uzupełniające się metody: fali przechodzącej, rozpraszania wstecznego, fali ciągłej oraz technika mikroskopii ultradźwiękowej. Istotną częścią badań jest rozwój metod fal powierzchniowych oraz techniki reflektometrii ultradźwiękowej ukierunkowany docelowo na zastosowanie do badań in vivo lub in situ. W przypadku materiałów biologicznych prowadzenie badań in vivo ma np. na celu opracowanie metody kontrolowania procesu gojenia się kości po złamaniu czy oceny jakości jej zrostu. W przypadku materiałów technicznych rozwijane są metody in situ diagnozowania zniszczenia mechanicznego lub środowiskowego konstrukcji.

7 3 Struktura organizacyjna i zasoby badawcze Centrum 13 Międzynarodowa Rada Doradcza Struktura organizacyjna i zasoby badawcze Centrum Struktura organizacyjna i zasoby badawcze Centrum (wyposażenie laboratoriów patrz rozdział 6) Prof. J. L. Auriault, Joseph Fourier University Grenoble (Francja) Prof. G. Degrande, University Leuven (Belgia) Prof. G. Gambolati, Universita di Padova (Włochy) Prof. K. Hutter, Universität Darmstadt (Niemcy) Prof. St. Kowalski, Politechnika Poznańska (Polska) Prof. Ian Murdoch, University Strathclyde, Glasgow (W. Brytania) Prof. W. K. Nowacki, IPPT PAN Warszawa (Polska) Prof. V. Nikolaevskii, Russian Academy of Sciences, Moskwa (Rosja) Prof. D. M. J. Smeulders, Delft University of Technology (Holandia) Lokalizacja laboratoriów Centrum Budynek główny UKW, ul. Chodkiewicza 30 Pl. Weyssenhoffa 11

8 4 Ważniejsze osiągnięcia naukowe 15 Przykłady anizotropowych przestrzeni Ważniejsze osiągnięcia naukowe W ramach badań teoretycznych sformułowano oryginalne modele matematyczne procesów w materiałach porowatych. Dotyczą one: rozszerzonego opisu makroskopowej struktury i dynamiki płynu w anizotropowej przestrzeni porów materiałów porowatych z zastosowaniem metryki przestrzeni Minkowskiego, mechaniki chemicznie wrażliwych materiałów porowatych nasyconych płynem, dynamiki deformowanych nasyconych materiałów porowatych. Opracowano stanowiska pomiarowe: porozymetrii ultradźwiękowej, permeametrii słabo przepuszczalnych materiałów porowatych, spektroskopii elektrycznej, mikroskopii ultradźwiękowej. Układ ulic w mieście Przykładowa metryka Minkowskiego przestrzeni porów C czwartego rzędu tensor struktury przestrzeni porów x dowolny wektor trójwymiarowej przestrzeni wektorowej Układ wzajemnie połączonych porów Opracowano technologie wytwarzania modelowych materiałów porowatych ze spiekanego granulatu szklanego. Przykład przestrzeni porów o tetragonalnej strukturze utworzonej z wiązki równoległych, obrotowych włókien o przekroju rombu Nowy makroskopowy opis struktury anizotropowej przestrzeni porów oraz ruchu płynu w materiałach porowatych Główna idea Anizotropowa przestrzeń porów materiałów porowatych na poziomie makroskopowym jest modelowana jako metryczna przestrzeń Minkowskiego, a ruch płynu w takim ośrodku jako ruch kontinuum materialnego w anizotropowej przestrzeni. Funkcja krętości porów przestrzeni tetragonalnej n kierunek przebiegu procesu e 1, e kierunki główne przestrzeni porów (Rys. a, Rys. b)

9 16 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 17 Ważniejsze osiągnięcia naukowe Porozymetria rtęciowa. Metoda granicznych modeli Porozymetria rtęciowa jest standardową metodą wyznaczania parametrów struktury przestrzeni porów, a w szczególności rozkładu ich wymiarów, dla większości materiałów porowatych. Wykorzystuje się przy tym uproszczony, kapilarny model architektury porów do interpretacji eksperymentalnych krzywych wciskania rtęci (krzywych potencjału kapilarnego), uzyskując wyniki obarczone dużym błędem. W metodzie granicznych modeli wykorzystuje się model kapilarny i łańcuchowy jako graniczne modele architektury sieciowej do wyznaczania granicznych rozkładów wymiarów porów materiałów porowatych. Umożliwia to określenie zakresu wymiarów porów występujących w materiale. Modele krzywych potencjału kapilarnego Porozymetria ultradźwiękowa Opracowana metoda porozymetrii ultradźwiękowej opiera się na pomiarach prędkości i tłumienia fal ultradźwiękowych w materiałach porowatych w szerokim zakresie częstotliwości. Pomiary prowadzi się z zastosowaniem metody przejścia i echa oraz fal impulsowych, paczek falowych lub fal ciągłych. W przypadku najczęściej stosowanych metod impulsowych odebrane sygnały poddaje się analizie spektralnej uzyskując dużą liczbę danych, w pojedynczym teście, w postaci zależności prędkości i tłumienia fal od częstotliwości. Dane te stanowią podstawę procedury optymalizacyjnej, która w oparciu o odpowiedni dwufazowy model propagacji fal oraz minimalizację funkcji błędu pozwala estymować wybrane parametry struktury (porowatość, przepuszczalność i krętość) oraz parametry sprężyste ośrodka. Dzięki wysokiej jakości generatorów, przetworników i urządzeń akwizycji oraz specjalistycznego oprogramowania, a także szerokiemu zakresowi częstotliwości stosowanych przetworników ultradźwiękowych (od 50 khz do 10 MHz) badania można prowadzić dla większości rodzajów materiałów porowatych pochodzenia naturalnego lub technicznego. V Ł (p), V K (p) potencjał kapilarny ośrodka porowatego o łańcuchowej i kapilarnej architekturze porów, η prawdopodobieństwo wystąpienia ogniwa nadkrytycznego, ϑ(d) objętościowy rozkład średnic porów, D* średnica krytyczna kapilary, N liczba ogniw w kapilarze warstwy Krzywa potencjału kapilarnego (a) oraz graniczne rozkłady wymiaru porów (b) materiału porowatego V(ω) prędkość fazowa, A(ω) współczynnik tłumienia, ω częstotliwość

10 18 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 19 Badania przepuszczalności materiałów słaboprzepuszczalnych Badania przepuszczalności materiałów słaboprzepuszczalnych Rozwinięto dwie metody badań przepuszczalności materiałów słabo przepuszczalnych: metodę stałego wydatku cieczy oraz niestacjonarną metodę gazową. Metoda stałego wydatku wykorzystuje pompę infuzyjną tłoczącą ciecz przez próbkę ze stałą prędkością oraz ciągłą rejestrację zmian ciśnienia na dopływie. Wyznaczenie wartości ciśnienia oraz prędkości przepływu cieczy pozwalają określić przepuszczalność lub zmiany przepuszczalności próbki zachodzące w trakcie przepływu. Niestacjonarna metoda gazowa opiera się na danych rejestrowanego spadku ciśnienia gazu przepływającego ze zbiornika gazu przez próbkę w funkcji czasu. Dane te wraz z nieliniowym modelem przepływu gazu uwzględniającym efekt Klinkenberga, po zastosowaniu procedury optymalizacyjnej minimalizującej odpowiednią funkcję błędu, pozwalają wyznaczyć przepuszczalność i parametr Klinkenberga. Spektroskopia elektryczna Spektroskopia elektryczna jest jedną z podstawowych metod eksperymentalnych wyznaczania dwóch ważnych parametrów struktury przestrzeni porów materiałów porowatych: współczynnika uformowania (F) i krętości porów (T). Istota metody polega na pomiarze przewodności elektrycznej (σ p ) nasyconego roztworem elektrolitu porowatego materiału nieprzewodzącego prądu oraz na pomiarze przewodności elektrycznej (σ) samego roztworu. Współczynnik uformowania oraz parametr krętości porów wyznaczany jest na podstawie wzorów: f v porowatość objętościowa σ F =, σ p T = f v F Schemat konfiguracji elektrod w trój-elektrodowej metodzie spektroskopii elektrycznej elektrolit elektroda ekranująca porowata próbka p s ciśnienie przed próbą, p b ciśnienie w komorze, p a ciśnienie atmosferyczne, v prędkość przepływu, k przepuszczalność, t czas

11 0 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych Proces technologiczny wytwarzania modelowych materiałów porowatych 5 Upowszechnianie wiedzy Materiałami standardowymi najczęściej wykorzystywanymi w badaniach właściwości materiałów porowatych są próbki modelowych materiałów porowatych wykonane ze spieków granulatu szklanego. Poniżej przedstawiono ważniejsze etapy procesu technologicznego wytwarzania próbek spieków granulatu szklanego realizowane w Laboratorium Wytwarzania Materiałów Modelowych i Przygotowania Próbek. Obejmują one: analizę granulometryczną, sortowanie, analizę granulometryczną po sortowaniu, spiekanie (przygotowanie zawiesin) oraz pomiary pomocnicze mające na celu wyznaczenie takich parametrów jak: gęstość materiału, porowatość, powierzchnia właściwa, średni wymiar pory. Proces przygotowania materiałów modelowych 5.1. Współpraca partnerska Współpraca partnerska Zespołu Badawczego Centrum realizowana była w następujących formach: Udział Zespołu Badawczego Centrum w realizacji Projektu Europejskiego; (MIAB Project: QLK ): Mechanical Integrity and Architecture of Bone Relative to Osteoporosis, Ageing and Drug Treatment w zakresie: Studies of mechanical and structural properties of sham operated and ovariectomized rat s bone w ramach 5 Programu Ramowego UE. Koordynator: Erasmus University Rotterdam, Prof. Dr. Harrie Wienans Międzynarodowa współpraca naukowa (w ramach umowy międzynarodowej między Rządem Ukrainy i Rządem Rzeczypospolitej Polskiej) na temat: Procesy transportu i fale w ośrodkach porowatych z uwzględnieniem zjawisk elektromagnetycznych, nr Projektu 4883/R0/R04 Organizacja corocznych Polsko-Ukraińskich i Ukraińsko-Polskich Konferencji na temat: Coupled physical fields in porous materials Organizacja międzynarodowego kursu Advanced Course on Modelling coupled phenomena in saturated porous materials w ramach europejskiej działalności szkoleniowej Centrum AMAS IPPT PAN oraz Centrum POROCENT, Bydgoszcz, June, 003 Organizacja międzynarodowego Workshopu Advanced ultrasonic methods for studies of materials w ramach działalności szkoleniowej Centrum POROCENT, Bydgoszcz, Maj 005 Współudział w realizacji projektów badawczych Instytutu d Electronique et de Microélectronique du Nord Groupe EC-Lille Electronique Acoustique (UMR CNRS 850) Współpraca badawcza z Laboratoire de Mécanique de Lille (UMR CNRS 8107) na temat: Mechanika nasyconych i częściowo nasyconych materiałów porowatych Organizacja sesji specjalnej Porous media and Geomechanics w ramach 33 Solid Mechanics Conference Zakopane, September 5 9, 000

12 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 3 Upowszechnianie wiedzy Współpraca partnerska Spotkanie brokerskie przedstawicieli Instytutu Mechaniki Środowiska i Informatyki Stosowanej AB z przedstawicielami Laboratoire d étude des Transferts en Hydrologie et Environnement Uniwersytetu im. J. Fouriera w Grenoble (Francja) podczas Second Biot Conference on POROMECHANICS, August, 00 dotyczące form bilateralnej współpracy i wymiany naukowej w dziedzinie mechaniki nasyconych materiałów porowatych Prezentacja dorobku Centrum na 143 Zjeździe Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego (ASA) w Pittsburgu, PA, USA na temat: Ultrasound propagation in and through bone (na zaproszenie organizatorów zjazdu) Prezentacja wyników badawczych na temat: Deformations and swelling stress in chemically sensitive soils. Macroscopic modelling ; na zaproszenie organizatorów międzynarodowej konferencji Clay behaviour: Chemo-mechanical coupling from nano-structure to engeneering applications Maratea, Włochy, 001 Staż naukowy w Centrum mgra Olega Kusego z Instytutu Stosowanych Problemów Mechaniki i Matematyki im. J. Podstrygacza, Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. II Polsko-Ukraińskie Sympozjum INTERPOR Sprzężone pola fizyczne w materiałach porowatych. Teoria i eksperyment, Lubostroń, 00 IV Ukraińsko-Polska Konferencja Mechanika Środowiska, Metody Informatyczne, Symulacje, Lwów, czerwiec 004

13 4 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 5 Upowszechnianie wiedzy Kursy 5.. Monografie 5.3. Kursy Institute of Fundamental Technological Research Polish Academy of Sciences Warsaw Poland LECTURE NOTES 0 Józef Kubik, Mariusz Kaczmarek Ian Murdoch Modelling coupled phenomena in saturated porous materials Advanced Course on Modelling Coupled Phenomena in Saturated Porous Materials June 6, 003 Bydgoszcz Poland Coordinators: J. Kubik, I. Murdoch, M. Kaczmarek Centre of Excellence for Advanced Materials and Structures POROCENT National Centre of Excellence for Porous Media Centre of Excellence for Advanced Materials and Structures prof. Michał Basista and Witold Węglewski Institute of Fundamental Technological Research Polish Academy of Sciences, Warsaw, Poland; Micromechanical Modeling of Microcracked Brittle Solids prof. Jacob Bear Technion Israel Institute of Technology; Modeling Flow and Contaminant Transport in Saturated Porous Media prof. S. Majid Hassanizadeh Faculty of Civil Engineering and Geosciences; Delft University of Technology, The Netherlands Continuum Description of Thermodynamic Processes in Porous Media. Fundamentals and Applications prof. J. M. Huyghe Eindhoven University of Technology, The Netherlands; Chemo-electro-mechanical Behavior of Saturated Porous Materials

14 6 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 7 Upowszechnianie wiedzy Kursy prof. Józef Kubik Institute of Environmental Mechanics and Applied Computer Science, Bydgoszcz University, Poland; Elements of Constitutive Modelling of Saturated Porous Materials prof. Hans-Joachim Kümpel GGA-Institut / TU Clausthal Leibniz Institute for Applied Geosciences, Hannover, Germany; Coupled Mechanical Phenomena in Deformable Porous Media prof. Dariusz Łydżba Institute of Geotechnics and Hydrotechnics, Wrocław University of Technology, Poland; Poromechanical Coupling in Saturated Geomaterials: Homogenization Based Study prof. Ian Murdoch Department of Mathematics University of Strathclyde, Glasgow, Scotland; Fluid Flow in Porous Media: Continuum Modeling Based upon Microscopic Considerations Wykładowcy prof. Michał Basista (Polska) prof. Jacob Bear (Izrael) prof. Józef Kubik (Polska) prof. Hans-Joachim Kümpel (Niemcy) prof. S. Majid Hassanizadeh (Holandia) prof. J. M. Huyghe (Holandia) prof. Dariusz Łydżba (Polska) prof. Ian Murdoch (Szkocja)

15 8 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 9 Upowszechnianie wiedzy Kursy Workshop on Advanced Ultrasonic Methods for Studies of Materials May Bydgoszcz, Poland Lectures: Wykładowcy i uczestnicy kursu, Bydgoszcz 003 Koen van den Abeelle Nonlinear elastic wave spectroscopy (NEWS): Innovative techniques for microdamage diagnosis Marc Goueygou Advanced ultrasonic techniques for concrete testing: 1. The state of the art;. Experience at ECL Wolfgang Grill 1. Microscopic ultrasonic imaging for materials characterization. Basic principles, novel methods and application to porous materials including functionally graded sintered titanium and polyurethane foam;. Ultrasonic monitoring techniques. Monitoring of the zeolite synthesis, interferometric detection of diffusion, observation of diffusion by scanning ultrasonic microscopy; 3. Experimental demonstration and discussion of basic measurement principles and refined detection schemes suitable for ultrasonic monitoring and characterization Jozef Kubik / Mariusz Kaczmarek Identification of parameters of porous materials. Theoretical background and ultrasonic porosimetry Pascal Laugier Ultrasound bone testing: potential and challenges Bogumił Linde Ultrasonic spectroscopy Jerzy Litniewski / Andrzej Nowicki 1. Scanning acoustic microscopy of a single trabecula of a concellous bone;. Ultrasonic examination of hard and soft tissues using Golay complementary series excitation Wykład prof. Beara

16 30 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 31 Upowszechnianie wiedzy Kursy Wiesław Ostachowicz Elastic wave propagation development for structural health monitorring Frederic Padilla 1. Numerical simulation of ultrasound wave propagation through trabecular bone;. Backscattering by trabecular bone Michał Pakuła Wave propagation in cancellous bone: Modelling and ultrasonic results Experimental sessions Wolfgang Grill NAME TITLE Experimental demonstration and discussion of basic measurement principles and refined detection schemes suitable for ultrasonic monitoring and characterization microscopy (holography) for studies of materials Miejsce wykładów IMSIS (Institute of Environmental Mechanics and Applied Computer Science) IMSIS IMSIS Determination of ultrasonic parameters of porous materials. Application of immersion technique Determination of ultrasonic parameters of porous materials. Application of non contact technique Non-ultrasonic porosimetry Uczestnicy kursu

17 3 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 33 Upowszechnianie wiedzy Kursy Wykładowcy Koen van den Abeelle (Belgia) Wolfgang Grill (Niemcy) Bogumił Linde (Polska) Jerzy Litniewski (Polska) Mariusz Kaczmarek (Polska) Pascal Laugier (Francja) Wiesław Ostachowicz (Polska) Frederic Padilla (Francja)

18 Hosokawa & Otani, JASA, 1997 z f s x v Wave propagation Cortical bone 0,1 0, 0,4 0,6 0,8 1 4 Trabecular bone Nicholson et all, Bone, 1997 Kaczmarek & Pakula, Ultrasonics, R 6 4 R 1 z r 0,08 0,1 0, 0,4 0,6 0, Frequency [MHz] mod mod 3 mod ,1 0, 0,4 0,6 0, ,00 0,01 0,0 0,03 0,04 0,05 0, ,1 0, 0,4 0,6 0, ,3 0, 0,1 0,0-0,1-0, -0,3 0,3 0, 0,1 0,0-0,1-0, -0,3 0,3 0, 0,1 0,0-0,1-0, -0, ,1 0, 0,4 0,6 0,8 1 4 Biot Exper Biot's model experiment Frequency [MHz] 0,1 0, 0,4 0,6 0, , 05 MHz 30 db0, ,0-0,1-0, 0, 1 MHz 50 db 0, ,0-0,1-0, 0,.5 MHz 55 db 0, ,0 0, 0,4 0,6 0,8 Frequency [MHz] Frequency [MHz] FASTWAVE marrow alcohol water 0,0-0,1-0, 0,0 0, 0,4 0,6 0,8 Frequency [MHz] 1 L1 L 05 MHz 30 db 0, ,4 1 MHz 30 db 0, ,.5 MHz 40 db ,1 0, 0,4 0,6 0, , 0,0-0,1-0, 0,0-0, -0,4 0,1 0,0-0,1-0, Frequency [MHz] 1 Biot's model experiment 0,1 0, 0,4 0,6 0, Biot's model experiment Frequency [MHz] 800 0,5 0,5 0,75 1,5 5 Frequency [MHz] 1 05 MHz 40 db MHz 50 db MHz 45 db SLOWWAVE marrow alcohol water 0,1 0,5 0,50,751,5 5 Frequency [MHz] Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 35 Upowszechnianie wiedzy Konferencje 5.4 Konferencje Dorobek naukowy prezentowany podczas XXI Światowego Kongresu Mechaniki ICTAM, Warszawa 004 WAVE PROPAGATION IN HIGH POROSITY BONES A CELLULAR MODEL Micha Paku a, Józef Kubik and Mariusz Kaczmarek, Institiute of Environmental Mechanics and Applied Computer Science, Bydgoszcz University ABSTRACT: Experimental ultrasonic studies for high porosity cancellous bone give the results which can not be properly described in the wide frequency range (especially for high frequencies) using two phase macrocontinual models (Biot s or Schoenberg model). Hence, a cellular model for propagation of ultrasonic waves in such media is proposed. The sensivity analysis of frequency dependent phase velocities and attenuations of both longitudinal ultrasonic waves is presented in order to extract physical properties and structural parameters of the cellular model which mostly influence wave parameters. The parameters calculated from the proposed model are compared with the data obtained from Biot s theory. It was shown that only for the long wave range (low frequencies) the predictions of both considered models are close to each other and that the results obtained from cellular model are in good qualitative agreement with the experimental data received from ultrasonic studies. MOTIVATION Interpretation of ultrasonic data for cancellous bones needs two phase modeling (Laugier 001, Langton 1999, Nicholson 1999, Hosokawa-Otani 1997, Cowin1999, Kaczmarek et al. 00) Internal structure of bone solid skeleton + fluid (marrow) Results of ultrasonic studies in time domain 3MHz MHz AIM OF THE STUDIES Theoretical and numerical studies Develop a cellular model of propagation of elastic waves in cancellous bone without limit for the applied frequency Study numerically sensitivity of the proposed model to its basic parameters Experimental studies Application of wideband ultrasonic spectroscopy to bovine femoral bones filled with different fluids Develop a method of identification of structural and mechanical properties of cancellous bone Phase velocity [m/s] Phase velocity [m/s] BIOT S MODEL VS. EXPERIMENT Attenuation coefficient [Neper/m] Attenuation coefficient [Neper/m] Slow Wave Fast Wave Proposal of Cellular Model of Cancellous Bone Theoretical Results & Sensitivity Analisys Experimental Ultrasonic Results Elastic solid + newtonian fluid (layered structure) FLUID SOLID Phase velocity [m/s] Two wave modes Three wave modes Attenuation coefficient [Neper/m] Two wave modes 1 mod mod 3 mod Three wave modes EXPERIMENTAL TECHNIQUE FLUID SAMPLE Transmitter Receiver l l f R1 f v R Frequency [MHz] Displacement of particles in direction x for the first wave mode 3.6 MHz FLUID SOLID SIGNAL 1 (thicker sample) SIGNAL (thinner sample) Wave in the fluid SPECTRAL ANALISYS FFT Wave in sample AMPLITUDE PHASE & VELOCITY PHASE SPECTRUM ATTENUATION COEFFICIENT l f l s f v - porosity l s x 1.8 MHz x Yew, Yogi 1979 V f f L L 0 A f ; f log n f f L L A f MATCHING CONDITIONS Elementary cell for layered structure f s l s Txx xx Continuity of normal stresses x f s Txz xz Continuity of tangential stresses fluid-solid interface x=l f f s Vx V Continuity of normal components x of particle velocities f s Vz V Continuity of tangential z components of particle velocities Cell boundary x=l s V x 0 l f z SOLUTIONS MATCHING CONDITIONS (Achenbach, 1968) CONDITION FOR NONTRIVIAL SOLUTION CHARACTERISTIC EQUATION f(k z,w)=0 V k z -wavenumber, w-frequency Re k z Im Phase velocity Attenuation coefficient k z V, =f(, f, s,c f,c s,c sh,, l f,f v ) Phase velocity [m/s] l f l s l f z z Numerical sensitivity analysis of ultrasonic parameters 1 m od l f =1m m m od l f =1m m 1 m od l f =0.5 m m m od l f =0.5 m m Condition for characteristic frequency nc f c fn fn l f c fn c f Fre que ncy [MHz] Fre quency [MHz] Results of numerical sensitivity analysis Parameters strongly influencing phase velocity and attenuation Long wavelength range Poisson s ratio of solid material fluid viscosity, sound velocity in the fluid Short wavelength range fluid viscosity, sound velocity in the fluid, characteristic size of inhomogeneity (cell) porosity Parameters which have negligible influence on phase velocity and attenuation densities of the phases Attenuation coefficient [Neper/m] Phase velocity [m/s] RESULTS FOR CANCELLOUS BONE (time domain analysis) marrow water alcohol RESULTS FOR CANCELLOUS BONE (frequency domain analysis) Attenuation coefficient [Neper/m] Phase velocity [m/s] Attenuation coefficient [Neper/m] FAST WAVE Utrasonic studies vs. Biot s model and cellular model SLOW WAVE SCHEME OF THE IDENTIFICATION ALGORITHM CELLULAR MODEL (c i ) Phase velocity [m/s] Cellular model Biot's model experiment Attenuation coefficient [Neper/m] Biot's model Cellular model experiment Phase velocity [m/s] Biot's model cellular model experiment Attenuation coefficient [Neper/m] Biot's model cellular model experiment Experimental data (c, ) Long wavelength Short wavelength Condition for characteristic frequency Long wavelength Short wavelength optymization procedure optymization procedure Physical propert. Frequency [MHz] Frequency [MHz] Frequency [MHz] Frequency [MHz] CHARACTERISTIC SIZE OF INHOMOGENEITY POROSITY CONCLUSIONS: 1. Cellular model of wave propagation in trabecular bones with no limits for the applied frequency was proposed. Based on the model the following formula for the characteristic size of inhomogeneity was derived: l f =nc f f n * (c fn c fn -c f ).. Numerical sensitivity analysis alowed to extract the parameters which strongly influence (fluid viscosity, sound velocity in the fluid, Poisson s ratio, characteristic size of inhomogeneity, porosity) and poorly influence (densities of the fluid and solid) the phase velocity and attenuation 3. The proposed identification algorithm allowed to determine: from the range of low frequencies (long wavelengths) fluid density (960 kg/m 3 ), skeleton density (1960 kg/m 3 ), fluid viscosity (1.5Pa s), sound velocity in the fluid (1500m/s), velocity of the longitudinal and shear wave in the skeleton (3800m/s) i (00m/s); from the range of high frequencies (short wavelengths) characteristic size of inhomogeneity (1.004 mm) and porosity (81%).

19 36 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 37 Upowszechnianie wiedzy Seminaria i wykłady gości zagranicznych Extended Description of Pore Space Structure and Fluid Flow in Anisotropic Porous Materials Mieczys aw Cieszko Instytute of Environmental Mechanics and Computer Science Bydgoszcz University, I. Modelling of Anisotropic Pore Space 3D V u = L(u) a) u = L(u) b) L(ku) = k L(u) c) L(u+v) L(u) +L(v) V 1 L ( u) MA( u) u u L A ( u) u MA( u) u L ( u) u M u u 0 L(0) = 0 k > 0 u, v V M ( ku) M ( u) A A u V u A u MA( u) u u u M u (n) u ( n) u A n M ( n) n A 1 n = u/u f v M A ( n) I f v [1] Minkowski Space as a Model of Anisotropic Pore Space of Permeable Materials. Modelling of the Skeleton Pore Structure.. [] Application of Minkowski Space to Description of Anisotropic Pore Space Structure in Porous Materials [3] The Differential Geometry of Finsler Spaces [4] Minkowski Geometry N M ( N) N A n M n u 1 1 II. Modelling of Fluid Motion in Anisotropic Pore Space N n ( v) 0 t Dv T b Dt v v v MA( v) v, v A v M v, t T M N) N A ( T v Application of Minkowski Metric Space f fv v A T M N) ( p( ) tr( D) ) I A( 1 D 3 ( v) ( I A( v) A ( v)) v 1 3 W D W v x A(v) A(v) (A(v) = A I) Dv 1 M ( v) M { p( ) ' v} Dt 1 '' M { v} R( v) v M( v) b 1 M( v) M MA( v) R v) M( v) ( I A( )) ( 1 v 1 1 M { p} R ( v) v ' M { v} 1 M p} R ( v) v o { o v Mo ( v) t 1 v ao M { v} Ro( v) t a o M A (N) = M A d p -1 ao MA { p} dt d p d p d p d p c 1 c c 3 dt dx dy dz c i = a o / i constitutive relations for stress tensor in fluid and its interaction force with skeleton; the generalized Brinkman and Darcy quations for fluid flowing through porous materials; equations for wave propagation in luid filling anisotropic pore space 5.5. Seminaria i wykłady gości zagranicznych prof. E. Czapla, Instytut Mechaniki Środowiska i Informatyki Stosowanej, Instytut Stosowanych Problemów Mechaniki i Matematyki im. J. Podstrygacza, Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: Termodynamiczne modele procesów nierównowagowych w ośrodkach ciągłych, czerwiec 004 luty 005 prof. Franz Fujara, Institute of Solid State Physics, Technische Universität, Darmstadt, Niemcy: Dynamics of guest molecules in nanoporous zeolites, czerwiec 004 Polymorphism of Ice, marzec 005 prof. Marc Goueygou, Ecole Centrale de Lille, Francja: Studies of chemically damaged concrete and presentation of laboratory, październik 00 Evaluation Of Damage In Concrete Cover Using High Frequency Surface Waves, listopad 003 doc. dr Vasyl Kondrat, Centrum Modelowania Matematycznego, PANU, Lwów, Ukraina: Równania Maxwella w ośrodkach materialnych, maj 003 Warunki brzegowe. Sformułowanie zagadnień elektrodynamiki, kwiecień 003 Równania bilansu pola magnetycznego. Oddziaływanie ze środowiskiem zewnętrznym. Niezmienniczość równań Maxwella, czerwiec 003 prof. Jolanta Lewandowska, prof. Christian Geindreau, Uniwersytet Joseph Fourier z Grenoble, Francja; Prezentacja tematyki badawczej Laboratoriów: Sols Solides Structures i d Etude des Transferts en Hydrologie et Environnement, maj 00 prof. Ian Murdoch, Dept. Mathematics, Strathclyde University, Glasgow: Objectivity in Classical Physics, czerwiec 00 dr Patrick H. F. Nicholson, Senior Researcher Department of Health Sciences, University of Jyväskylä, Finland, czerwiec 003: Non Invasive Assessment Of The Density, Structure And Strength Of Human Bone, With Special Reference To Ultrasonic Techniques prof. Bert van Rietbergen, Eindhoven University of Technology, Holandia: Bone mechanics: recent experimental and computational advances, maj 00

20 38 Centrum Doskonałości Badań Materiałów Porowatych 5.6. Środowiskowe Studia Doktoranckie 6 Zaplecze badawcze Ważną częścią działalności Centrum POROCENT jest kształcenie specjalistyczne młodych kadr naukowych na poziomie doktorskim w ramach Środowiskowego Studium Doktoranckiego. Merytoryczny nadzór nad Studium sprawuje Instytut Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie Laboratoria IMSIS Studia prowadzone są w trzech dyscyplinach: informatyka, mechanika, inżynieria materiałowa. Wykład inauguracyjny roku akademickiego 004/005 na studiach doktoranckich

Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką

Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką Problem Odwrotny rozchodzenia się fali Love'a w falowodach sprężystych obciążonych cieczą lepką Dr hab. Piotr Kiełczyński, prof. w IPPT PAN, Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN Zakład Teorii Ośrodków

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO Instytut Mechaniki Środowiska i Informatyki Stosowanej PRACOWNIA SPECJALISTYCZNA INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ Nr ćwiczenia TEMAT: Wyznaczanie porowatości objętościowej przez zanurzenie

Bardziej szczegółowo

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym 1. Badania nieniszczące wprowadzenie Badania nieniszczące polegają na wykorzystaniu nieinwazyjnych metod badań (bez zniszczenia

Bardziej szczegółowo

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1676 SUB Gottingen 7 217 872 077 Andrzej PUSZ 2005 A 12174 Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych

Bardziej szczegółowo

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH

WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ PROPAGACJI FAL ULTRADŹWIĘKOWYCH Wpływ obróbki termicznej ziemniaków... Arkadiusz Ratajski, Andrzej Wesołowski Katedra InŜynierii Procesów Rolniczych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie WPŁYW OBRÓBKI TERMICZNEJ ZIEMNIAKÓW NA PRĘDKOŚĆ

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNE MODELOWANIE ODDZIAŁYWANIA FALI CIŚNIENIA NA PÓŁSFERYCZNY ELEMENT KOMPOZYTOWY O ZMIENNEJ GRUBOŚCI

WSTĘPNE MODELOWANIE ODDZIAŁYWANIA FALI CIŚNIENIA NA PÓŁSFERYCZNY ELEMENT KOMPOZYTOWY O ZMIENNEJ GRUBOŚCI WSTĘPNE MODELOWANIE ODDZIAŁYWANIA FALI CIŚNIENIA NA PÓŁSFERYCZNY ELEMENT KOMPOZYTOWY O ZMIENNEJ GRUBOŚCI Robert PANOWICZ Danuta MIEDZIŃSKA Tadeusz NIEZGODA Wiesław BARNAT Wojskowa Akademia Techniczna,

Bardziej szczegółowo

Sonochemia. Dźwięk. Fale dźwiękowe należą do fal mechanicznych, sprężystych. Fale poprzeczne i podłużne. Ciało stałe (sprężystość postaci)

Sonochemia. Dźwięk. Fale dźwiękowe należą do fal mechanicznych, sprężystych. Fale poprzeczne i podłużne. Ciało stałe (sprężystość postaci) Dźwięk 1 Fale dźwiękowe należą do fal mechanicznych, sprężystych Fale poprzeczne i podłużne Ciało stałe (sprężystość postaci) fale poprzeczne i podłużne Dźwięk 2 Właściwości fal podłużnych Prędkość dźwięku

Bardziej szczegółowo

2013-06-12. Konsolidacja Nanoproszków I - Formowanie. Zastosowanie Nanoproszków. Konsolidacja. Konsolidacja Nanoproszków - Formowanie

2013-06-12. Konsolidacja Nanoproszków I - Formowanie. Zastosowanie Nanoproszków. Konsolidacja. Konsolidacja Nanoproszków - Formowanie Konsolidacja Nanoproszków I - Formowanie Zastosowanie Nanoproszków w stanie zdyspergowanym katalizatory, farby, wypełniacze w stanie zestalonym(?): układy porowate katalizatory, sensory, elektrody, układy

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD GEOMECHANIKI. BADANIA LABORATORYJNE -Właściwości fizyczne. gęstość porowatość nasiąkliwość KOMPLEKSOWE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI SKAŁ

ZAKŁAD GEOMECHANIKI. BADANIA LABORATORYJNE -Właściwości fizyczne. gęstość porowatość nasiąkliwość KOMPLEKSOWE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI SKAŁ KOMPLEKSOWE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI SKAŁ BADANIA LABORATORYJNE -Właściwości fizyczne gęstość porowatość nasiąkliwość ZAKŁAD GEOMECHANIKI POLSKA NORMA PN-EN 1936, październik 2001 METODY BADAŃ KAMIENIA NATURALNEGO

Bardziej szczegółowo

Najmłodszy Wydział Politechniki Śląskiej 10.2010 1. inauguracja roku akademickiego

Najmłodszy Wydział Politechniki Śląskiej 10.2010 1. inauguracja roku akademickiego Najmłodszy Wydział Politechniki Śląskiej 10.2010 1. inauguracja roku akademickiego Władze Wydziału Prodziekan ds. Nauki dr hab. inż. Zbigniew Paszenda, prof. nzw. Pol. Śl., Prodziekan ds. Rozwoju i Współpracy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 2.1. Bezpośredni pomiar konstrukcji... 32 2.1.1. Metodyka pomiaru... 32 2.1.2. Zasada działania mierników automatycznych...

Spis treści. 2.1. Bezpośredni pomiar konstrukcji... 32 2.1.1. Metodyka pomiaru... 32 2.1.2. Zasada działania mierników automatycznych... Księgarnia PWN: Łukasz Drobiec, Radosław Jasiński, Adam Piekarczyk - Diagnostyka konstrukcji żelbetowych. T. 1 Wprowadzenie............................... XI 1. Metodyka diagnostyki..........................

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA KOSZALIŃSKA. Zbigniew Suszyński. Termografia aktywna. modele, przetwarzanie sygnałów i obrazów

POLITECHNIKA KOSZALIŃSKA. Zbigniew Suszyński. Termografia aktywna. modele, przetwarzanie sygnałów i obrazów POLITECHNIKA KOSZALIŃSKA Zbigniew Suszyński Termografia aktywna modele, przetwarzanie sygnałów i obrazów KOSZALIN 2014 MONOGRAFIA NR 259 WYDZIAŁU ELEKTRONIKI I INFORMATYKI ISSN 0239-7129 ISBN 987-83-7365-325-2

Bardziej szczegółowo

Płyny newtonowskie (1.1.1) RYS. 1.1

Płyny newtonowskie (1.1.1) RYS. 1.1 Miniskrypt: Płyny newtonowskie Analizujemy cienką warstwę płynu zawartą pomiędzy dwoma równoległymi płaszczyznami, które są odległe o siebie o Y (rys. 1.1). W warunkach ustalonych następuje ścinanie w

Bardziej szczegółowo

Komputerowe systemy pomiarowe. Dr Zbigniew Kozioł - wykład Mgr Mariusz Woźny - laboratorium

Komputerowe systemy pomiarowe. Dr Zbigniew Kozioł - wykład Mgr Mariusz Woźny - laboratorium Komputerowe systemy pomiarowe Dr Zbigniew Kozioł - wykład Mgr Mariusz Woźny - laboratorium 1 - Cel zajęć - Orientacyjny plan wykładu - Zasady zaliczania przedmiotu - Literatura Klasyfikacja systemów pomiarowych

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: MODELOWANIE PROCESÓW ENERGETYCZNYCH Kierunek: ENERGETYKA Rodzaj przedmiotu: specjalności obieralny Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Bardziej szczegółowo

Harmonogram zjazdów V naboru na Zaoczne Studia Doktoranckie przy IEl. Ramowy program zajęć (I semestr)

Harmonogram zjazdów V naboru na Zaoczne Studia Doktoranckie przy IEl. Ramowy program zajęć (I semestr) I semestr Zjazd 1: 24/25 luty 24.02.2006 Harmonogram zjazdów V naboru na Zaoczne Studia Doktoranckie przy IEl Ramowy program zajęć (I semestr) 10:00-11:45 Inauguracja, 12:00-13:35 S.F. Filipowicz: Komputerowe

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO

ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO Aktualne Problemy Biomechaniki, nr 8/2014 63 Instytut Podstaw Konstrukcji Maszyn, ZASTOSOWANIE ANALOGII BIOLOGICZNEJ DO Streszczenie: W strukturze typu sandwicz z rdzeniem typu pianoaluminium oraz na strukturze

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania Nazwa modułu: Nieniszczące metody badań połączeń spajanych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Inżynieria Materiałowa

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Energetyka Rodzaj przedmiotu: kierunkowy ogólny Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Uzyskanie podstawowej wiedzy

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH

INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH Politechnika Częstochowska Wydział Inżynierii Mechanicznej i Informatyki INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH 1 Instytut Technologii Mechanicznych Dyrektor: Dr hab. inż. T. Nieszporek, prof. PCz Z-ca Dyrektora:

Bardziej szczegółowo

UDZIAL W KO FERE CJACH W 2006 ROKU

UDZIAL W KO FERE CJACH W 2006 ROKU UDZIAL W KO FERE CJACH W 2006 ROKU 1. Apiecionek Ł.: VoIP - today s problems, referat wygłoszony na V Międzynarodowej 2. Bartczak T., Piechowiak M., Szewczyk T., Zwierzykowski P.: Międzydomenowe protokoły

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Ziemowita Klimondy

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Ziemowita Klimondy Warszawa, dnia 29 kwietnia 2013r. dr hab. inż. Krzysztof Kałużyński, prof.nzw. PW Instytut Metrologii i Inżynierii Biomedycznej PW ul.boboli 8, 02-525 Warszawa Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Ziemowita

Bardziej szczegółowo

Modelowanie absorbcji cząsteczek LDL w ściankach naczyń krwionośnych

Modelowanie absorbcji cząsteczek LDL w ściankach naczyń krwionośnych Modelowanie absorbcji cząsteczek LDL w ściankach naczyń krwionośnych Plan prezentacji Co to jest LDL? 1 Budowa naczynia krwionośnego 2 Przykładowe wyniki 3 Mechanizmy wnikania blaszki miażdżycowej w ścianki

Bardziej szczegółowo

Zbigniew H. ŻUREK BADANIA STANU FERROMAGNETYCZNYCH ELEMENTÓW MASZYN W POLU MAGNETYCZNYM

Zbigniew H. ŻUREK BADANIA STANU FERROMAGNETYCZNYCH ELEMENTÓW MASZYN W POLU MAGNETYCZNYM POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1678 SUB Gottingen 7 217 872 263 2005 A 12193 Zbigniew H. ŻUREK BADANIA STANU FERROMAGNETYCZNYCH ELEMENTÓW MASZYN W POLU MAGNETYCZNYM GLIWICE 2005 SPIS TREŚCI Wykaz

Bardziej szczegółowo

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap)

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Z uwagi na ogólno wydziałowy charakter specjalizacji i możliwość wykonywania prac

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Przedmiot: Badania nieniszczące metodami elektromagnetycznymi Numer Temat: Badanie materiałów kompozytowych z ćwiczenia: wykorzystaniem fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

Podstawy defektoskopii ultradźwiękowej i magnetycznej

Podstawy defektoskopii ultradźwiękowej i magnetycznej POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA TRANSPORTU SZYNOWEGO LABORATORIUM DIAGNOSTYKI POJAZDÓW SZYNOWYCH ĆWICZENIE 13 Podstawy defektoskopii ultradźwiękowej i magnetycznej Katowice, 2009.10.01 1.

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe

Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Gdańsk, 08.05.2012 1. STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740 PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY 2 (162) 2012 ARTYKUŁY - REPORTS Anna Iżewska* NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ

Bardziej szczegółowo

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES

DETECTION OF MATERIAL INTEGRATED CONDUCTORS FOR CONNECTIVE RIVETING OF FUNCTION-INTEGRATIVE TEXTILE-REINFORCED THERMOPLASTIC COMPOSITES Kompozyty 11: 2 (2011) 152-156 Werner A. Hufenbach, Frank Adam, Maik Gude, Ivonne Körner, Thomas Heber*, Anja Winkler Technische Universität Dresden, Institute of Lightweight Engineering and Polymer Technology

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM

BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII FDM dr in. Marek GOŒCIAÑSKI, dr in. Bart³omiej DUDZIAK Przemys³owy Instytut Maszyn Rolniczych, Poznañ e-mail: office@pimr.poznan.pl BADANIA WYTRZYMA OŒCI NA ŒCISKANIE PRÓBEK Z TWORZYWA ABS DRUKOWANYCH W TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi spektrometru EPR

Instrukcja obsługi spektrometru EPR POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA WYDZIAŁINŻYNIERII PROCESOWEJ, MATERIAŁOWEJ I FIZYKI STOSOWANEJ INSTYTUT FIZYKI Instrukcja obsługi spektrometru EPR Rys. 1. Spektrometr EPR na pasmo X. Pomiary przy pomocy spektrometru

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Informatyka Rodzaj przedmiotu: moduł specjalności obowiązkowy: Inżynieria oprogramowania, Sieci komputerowe Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium MODELOWANIE I SYMULACJA Modelling

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ

POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ 1 /11 Wstęp Andrzej AMBROZIAK dr inż. nauk technicznych Adiunkt na Wydziale Inżynierii Lądowej L i Środowiska POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ 2 /11 WYKSZTAŁCENIE 2006 DOKTOR NAUK TECHNICZNYCH Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

Politechnika Wrocławska Wydział Podstawowych Problemów Techniki

Politechnika Wrocławska Wydział Podstawowych Problemów Techniki Politechnika Wrocławska Wydział Podstawowych Problemów Techniki specjalność FOTONIKA 3,5-letnie studia stacjonarne I stopnia (studia inżynierskie) FIZYKA TECHNICZNA Charakterystyka wykształcenia: - dobre

Bardziej szczegółowo

EKSPERYMENTALNE ORAZ NUMERYCZNE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH PRÓBEK OPONY SAMOCHODU TERENOWEGO- ANALIZA PORÓWNAWCZA

EKSPERYMENTALNE ORAZ NUMERYCZNE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNYCH PRÓBEK OPONY SAMOCHODU TERENOWEGO- ANALIZA PORÓWNAWCZA Paweł Baranowski pbaranowski@wat.edu.pl Jerzy Małachowsk jerzy.malachowski@wat.edu.pl Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej, Wojskowa Akademia Techniczna EKSPERYMENTALNE ORAZ NUMERYCZNE BADANIA WŁAŚCIWOŚCI

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA Piotr KOWALIK Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Studenckie Koło Naukowe Informatyków KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA 1. Ciekłe układy niejednorodne Ciekły układ niejednorodny

Bardziej szczegółowo

BADANIA CECH KONSTRUKCYJNYCH WYTWORÓW Z TWORZYW POLIMEROWYCH METODĄ ULTRADŹWIĘKÓW. Tomasz Klepka

BADANIA CECH KONSTRUKCYJNYCH WYTWORÓW Z TWORZYW POLIMEROWYCH METODĄ ULTRADŹWIĘKÓW. Tomasz Klepka Teka Kom. Bud. Ekspl. Masz. Elektrotech. Bud. OL PAN, 2008, 69 74 BADANIA CECH KONSTRUKCYJNYCH WYTWORÓW Z TWORZYW POLIMEROWYCH METODĄ ULTRADŹWIĘKÓW Tomasz Klepka Katedra Procesów Polimerowych, Politechnika

Bardziej szczegółowo

Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850

Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850 Serwohydrauliczna maszyna wytrzymałościowa INSTRON 8850 Piec Kamera termowizyjna Komora temperaturowa Zasilacz hydrauliczny System Aramis Dane techniczne: przemieszczenie tłoka +/-50mm kąt obrotu tłoka

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: HYDRAULIKA, PNEUMATYKA I SYSTEMY AUTOMATYZACJI PRODUKCJI Hydraulics, pneumatics and production automation systems Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na

Bardziej szczegółowo

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych

Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych Scientific Works of Institute of Ceramics and Building Materials Nr 12 ISSN 1899-3230 Rok VI Warszawa Opole 2013 ANNA GERLE * JACEK PODWÓRNY ** Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia.

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. SYABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. BIOFIZYKA Kod modułu K.3.B.001 I Wydział ekarski z Oddziałem Stomatologicznym II Wydział ekarski z Odziałem

Bardziej szczegółowo

PLAN STUDIÓW DOKTORANCKICH Z FIZYKI I ASTRONOMII DZIEDZINA / NAUKI FIZYCZNE DYSCYPLINA / FIZYKA lub ASTRONOMIA

PLAN STUDIÓW DOKTORANCKICH Z FIZYKI I ASTRONOMII DZIEDZINA / NAUKI FIZYCZNE DYSCYPLINA / FIZYKA lub ASTRONOMIA PLAN STUDIÓW DOKTORANCKICH Z FIZYKI I ASTRONOMII DZIEDZINA / NAUKI FIZYCZNE DYSCYPLINA / FIZYKA lub ASTRONOMIA STUDIA STACJONARNE - rekrutacja 2013/2014 Lp. Nazwa przedmiotu Ogólne Rozkład zajęć w poszczególnych

Bardziej szczegółowo

PRACA DYPLOMOWA Magisterska

PRACA DYPLOMOWA Magisterska POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych PRACA DYPLOMOWA Magisterska Studia stacjonarne dzienne Semiaktywne tłumienie drgań w wymuszonych kinematycznie układach drgających z uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie budowy i zasady działania suszarki konwekcyjnej z mikrofalowym wspomaganiem oraz wyznaczenie krzywej suszenia dla suszenia

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Jesionek Zastosowanie symulacji dynamiki cieczy oraz ośrodków sprężystych w symulatorach operacji chirurgicznych.

Katarzyna Jesionek Zastosowanie symulacji dynamiki cieczy oraz ośrodków sprężystych w symulatorach operacji chirurgicznych. Katarzyna Jesionek Zastosowanie symulacji dynamiki cieczy oraz ośrodków sprężystych w symulatorach operacji chirurgicznych. Jedną z metod symulacji dynamiki cieczy jest zastosowanie metody siatkowej Boltzmanna.

Bardziej szczegółowo

MICRON3D skaner do zastosowań specjalnych. MICRON3D scanner for special applications

MICRON3D skaner do zastosowań specjalnych. MICRON3D scanner for special applications Mgr inż. Dariusz Jasiński dj@smarttech3d.com SMARTTECH Sp. z o.o. MICRON3D skaner do zastosowań specjalnych W niniejszym artykule zaprezentowany został nowy skaner 3D firmy Smarttech, w którym do pomiaru

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VI Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Statyczna próba rozciągania.

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Poznań, 16.05.2012r. Raport z promocji projektu Nowa generacja energooszczędnych

Bardziej szczegółowo

Spektrometr ICP-AES 2000

Spektrometr ICP-AES 2000 Spektrometr ICP-AES 2000 ICP-2000 to spektrometr optyczny (ICP-OES) ze wzbudzeniem w indukcyjnie sprzężonej plazmie (ICP). Wykorztystuje zjawisko emisji atomowej (ICP-AES). Umożliwia wykrywanie ok. 70

Bardziej szczegółowo

Prezentacja kierunku Informatyka w I Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Wyspiańskiego w Szubinie

Prezentacja kierunku Informatyka w I Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Wyspiańskiego w Szubinie Kwalifikacje kadry dydaktycznej kluczem do rozwoju Uczelni PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ W RAMACH EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO Prezentacja kierunku Informatyka w I Liceum

Bardziej szczegółowo

Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych

Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych Wykorzystanie technik komputerowych w projektowaniu elementów z tworzyw sztucznych Tematyka wykładu Techniki komputerowe, Problemy występujące przy konstruowaniu

Bardziej szczegółowo

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux

Wykaz urządzeń Lp Nazwa. urządzenia 1. Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER. Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0.. 200/2000/20000/ 200000 lux Wykaz urządzeń Lp Nazwa urządzenia 1 Luksomierz TES 1332A Digital LUX METER Przeznaczenie/ dane techniczne Zakres 0 200/2000/20000/ 200000 lux 2 Komora klimatyczna Komora jest przeznaczona do badania oporu

Bardziej szczegółowo

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych w oparciu o pomiary poziomu ciśnienia akustycznego w punktach pomiarowych lub liniach omiatania na półkulistej powierzchni

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

Laboratoryjny system do badania charakterystyk kątowych czujników anemometrycznych

Laboratoryjny system do badania charakterystyk kątowych czujników anemometrycznych 19 Prace Instytutu Mechaniki Górotworu PAN Tom 8, nr 1-4, (2006), s. 19-24 Instytut Mechaniki Górotworu PAN Laboratoryjny system do badania charakterystyk kątowych czujników anemometrycznych PAWEŁ JAMRÓZ,

Bardziej szczegółowo

PLAN STUDIÓW. Faculty of Fundamental Problems of Technology Field of study: PHYSICS

PLAN STUDIÓW. Faculty of Fundamental Problems of Technology Field of study: PHYSICS 160 PLAN STUDIÓW 3.2. FIZYKA 3.2. PHYSICS - MSc Studies - dzienne studia magisterskie - day studies WYDZIAŁ: PPT KIERUNEK: FIZYKA SPECJALNOŚCI: Faculty of Fundamental Problems of Technology Field of study:

Bardziej szczegółowo

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER Andrzej PUSZ, Łukasz WIERZBICKI, Krzysztof PAWLIK Politechnika Śląska Instytut Materiałów InŜynierskich i Biomedycznych E-mail: lukasz.wierzbicki@polsl.pl BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH

Bardziej szczegółowo

Oferta Małopolskiego Centrum Budownictwa Energooszczędnego skierowana różnych grup przedsiębiorców oraz osób indywidualnych.

Oferta Małopolskiego Centrum Budownictwa Energooszczędnego skierowana różnych grup przedsiębiorców oraz osób indywidualnych. Prezentujemy szczegółową ofertę Małopolskiego Centrum Budownictwa Energooszczędnego, opartą na zapleczu naukowo-laboratoryjnym Politechniki Krakowskiej. Poprzez współpracę z MCBE istnieje możliwość przeprowadzenia

Bardziej szczegółowo

Kierunek: ELEKTROTECHNIKA Profil: ogólnoakademicki Studia: 2 stopnia

Kierunek: ELEKTROTECHNIKA Profil: ogólnoakademicki Studia: 2 stopnia Kierunek: ELEKTROTECHNIKA Profil: ogólnoakademicki Studia: 2 stopnia Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek Elektrotechnika należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk technicznych i

Bardziej szczegółowo

Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski

Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski 1. Obciążenia środowiskowe (wiatr, falowanie morskie, prądy morskie, poziomy zwierciadła wody, oddziaływanie lodu) 2. Poziomy obciążeń

Bardziej szczegółowo

METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt

METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt Wykonali: Maciej Sobkowiak Tomasz Pilarski Profil: Technologia przetwarzania materiałów Semestr 7, rok IV Prowadzący: Dr hab. Tomasz STRĘK 1. Analiza przepływu ciepła.

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia egzaminacyjne TELEKOMUNIKACJA studia rozpoczynające się po 01.10.2012 r.

Zagadnienia egzaminacyjne TELEKOMUNIKACJA studia rozpoczynające się po 01.10.2012 r. (TIM) Teleinformatyka i multimedia 1. Elementy systemu multimedialnego: organizacja i funkcje. 2. Jakość usług VoIP: metody oceny jakości, czynniki wpływające na jakość. 3. System biometryczny: schemat

Bardziej szczegółowo

Grafen materiał XXI wieku!?

Grafen materiał XXI wieku!? Grafen materiał XXI wieku!? Badania grafenu w aspekcie jego zastosowań w sensoryce i metrologii Tadeusz Pustelny Plan prezentacji: 1. Wybrane właściwości fizyczne grafenu 2. Grafen materiał 21-go wieku?

Bardziej szczegółowo

Seminarium doktoranckie

Seminarium doktoranckie Seminarium doktoranckie 23 września 2014 mgr inż. DARIUSZ GRYGO opiekun naukowy dr hab. inż. Wojciech Sobieski, prof. UWM Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Wydział Nauk Technicznych Katedra Mechaniki

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

DIGITALIZACJA GEOMETRII WKŁADEK OSTRZOWYCH NA POTRZEBY SYMULACJI MES PROCESU OBRÓBKI SKRAWANIEM

DIGITALIZACJA GEOMETRII WKŁADEK OSTRZOWYCH NA POTRZEBY SYMULACJI MES PROCESU OBRÓBKI SKRAWANIEM Dr inż. Witold HABRAT, e-mail: witekhab@prz.edu.pl Politechnika Rzeszowska, Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Dr hab. inż. Piotr NIESŁONY, prof. PO, e-mail: p.nieslony@po.opole.pl Politechnika Opolska,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY STUDIÓW STACJONARNYCH II STOPNIA

PRZEDMIOTY STUDIÓW STACJONARNYCH II STOPNIA PRZEDMIOTY STUDIÓW STACJONARNYCH II STOPNIA Tabela 1-1 Matematyka - Metody numeryczne 30 15 4 2a 2b Teoria sterowania (kierunek AUTOMATYKA i ROBOTYKA) Systemy mikroprocesorowe w mechatronice (kierunek

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw KATEDRA AUTOMATYKI kierownik katedry: dr hab. inż. Kazimierz Kosmowski, prof. nadzw. PG tel.: 058 347-24-39 e-mail: kazkos@ely.pg.gda.pl adres www: http://www.ely.pg.gda.pl/kaut/ Systemy sterowania w obiektach

Bardziej szczegółowo

Wydział Metrologii Elektrycznej, Fizykochemii, Akustyki, Drgań i Promieniowania Optycznego

Wydział Metrologii Elektrycznej, Fizykochemii, Akustyki, Drgań i Promieniowania Optycznego Wydział Metrologii Elektrycznej, Fizykochemii, Akustyki, Drgań i Promieniowania Optycznego ul. Polanki 124 c, 80-308 Gdańsk tel. 58 524 52 00, fax 58 524 52 29, e-mail: w2@oum.gda.pl 2 Akustyka i ultradźwięki

Bardziej szczegółowo

dr inż. Łukasz Słupik, dr inż. Ludwik Kosyrczyk 1/28

dr inż. Łukasz Słupik, dr inż. Ludwik Kosyrczyk 1/28 dr inż. Łukasz Słupik, dr inż. Ludwik Kosyrczyk 1/28 PLAN PREZENTACJI 1. Wstęp 2. Cele pracy 3. Struktura modelu 4. Eksperymenty i pomiary 5. Rezultaty wybranych symulacji 6. Wybrane zastosowania modelu:

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA WYTWARZANIA WYROBÓW MECHATRONICZNYCH. Opiekun specjalności: Prof. nzw. dr hab. inż. Leszek Kudła

INŻYNIERIA WYTWARZANIA WYROBÓW MECHATRONICZNYCH. Opiekun specjalności: Prof. nzw. dr hab. inż. Leszek Kudła INŻYNIERIA WYTWARZANIA WYROBÓW MECHATRONICZNYCH Opiekun specjalności: Prof. nzw. dr hab. inż. Leszek Kudła Dydaktyka Dużo czasu wolnego na prace własną Wiedza + doświadczenie - Techniki mikromontażu elementów

Bardziej szczegółowo

Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII

Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII Pomiary przemysłowe Wymiar: Forma: Semestr: 30 h wykład VII 30 h laboratoria VII Efekty kształcenia: Ma uporządkowaną i pogłębioną wiedzę z zakresu metod pomiarów wielkości fizycznych w przemyśle. Zna

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl 1 Program przedmiotu Wprowadzenie definicja, cel i zastosowania mechatroniki Urządzenie mechatroniczne - przykłady

Bardziej szczegółowo

Seminarium pt.: Zagrożenia elektromagnetyczne w przemyśle w aspekcie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników

Seminarium pt.: Zagrożenia elektromagnetyczne w przemyśle w aspekcie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników Seminarium pt.: Zagrożenia elektromagnetyczne w przemyśle w aspekcie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników Politechnika Śląska, Wydział Inżynierii Materiałowej i Metalurgii, Katowice ul. Krasińskiego

Bardziej szczegółowo

w procesach projektowania i symulacji

w procesach projektowania i symulacji Dr hab. inż. Feliks Chwarścianek, prof. WSG Bydgoszcz 26. 05. 2014 r. Instytut Informatyki i Mechatroniki Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy RECENZJA Rozprawy doktorskiej mgr. inż. Macieja Berdychowskiego

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W PILE INSTYTUT POLITECHNICZNY Zakład Budowy i Eksploatacji Maszyn PRACOWNIA TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ INSTRUKCJA Temat ćwiczenia: WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI

Bardziej szczegółowo

MODELLING AND ANALYSIS OF THE MOBILE PLATFORM UNDER ITS WORK CONDITIONS

MODELLING AND ANALYSIS OF THE MOBILE PLATFORM UNDER ITS WORK CONDITIONS ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ 2014 Seria: TRANSPORT z. 82 Nr kol. 1903 Rafał GOSZYC 1, Bogdan POSIADAŁA 2, Paweł WARYŚ 3 MODELOWANIE I ANALIZA PODESTU RUCHOMEGO W WARUNKACH JEGO PRACY Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r.

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r. LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA Wrocław, kwiecień 1999 r. 50-305 WROCŁAW TEL./FAX (+71) 373-52-27 ul. S. Jaracza 57-57a TEL. 602-62-32-71 str.2 SPIS TREŚCI 1.OPIS

Bardziej szczegółowo

Sylabus. Zaawansowana analiza danych eksperymentalnych Advanced analysis of experimental data

Sylabus. Zaawansowana analiza danych eksperymentalnych Advanced analysis of experimental data Sylabus Nazwa przedmiotu (w j. polskim i angielskim) Nazwisko i imię prowadzącego (stopień i tytuł naukowy) Zaawansowana analiza danych eksperymentalnych Advanced analysis of experimental data dr Grzegorz

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: systemy sterowania Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium UKŁADY AUTOMATYKI PRZEMYSŁOWEJ Industrial Automatics Systems

Bardziej szczegółowo

2. ANALIZA NUMERYCZNA PROCESU

2. ANALIZA NUMERYCZNA PROCESU Artykuł Autorski z Forum Inżynierskiego ProCAx, Sosnowiec/Siewierz, 6-9 października 2011r Dr inż. Patyk Radosław, email: radosław.patyk@tu.koszalin.pl, inż. Szcześniak Michał, mieteksszczesniak@wp.pl,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»»

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»» ««*» ( # * *»» CZĘŚĆ I. POJĘCIA PODSTAWOWE 1. Co to jest fizyka? 11 2. Wielkości fizyczne 11 3. Prawa fizyki 17 4. Teorie fizyki 19 5. Układ jednostek SI 20 6. Stałe fizyczne 20 CZĘŚĆ II. MECHANIKA 7.

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI Dr inż. Danuta MIEDZIŃSKA, email: dmiedzinska@wat.edu.pl Dr inż. Robert PANOWICZ, email: Panowicz@wat.edu.pl Wojskowa Akademia Techniczna, Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej MODELOWANIE WARSTWY

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl 3OF_III_D KOOF Szczecin: www.of.szc.pl XXXII OLIMPIADA FIZYCZNA (198/1983). Stopień III, zadanie doświadczalne D Źródło: Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Waldemar

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: MECHANIKA I WYTRZYMAŁOŚĆ STRUKTUR KOSTNYCH I IMPLANTÓW Strength and Mechanics of Bone Structure and Implants Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy moduł specjalności

Bardziej szczegółowo

AFM. Mikroskopia sił atomowych

AFM. Mikroskopia sił atomowych AFM Mikroskopia sił atomowych Siły van der Waalsa F(r) V ( r) = c 1 r 1 12 c 2 r 1 6 Siły van der Waalsa Mod kontaktowy Tryby pracy AFM związane z zależnością oddziaływania próbka ostrze od odległości

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE MODELOWANIE PRZEPŁYWU DYMU I CIEPŁA PRZEZ KLAPY DYMOWE

KOMPUTEROWE MODELOWANIE PRZEPŁYWU DYMU I CIEPŁA PRZEZ KLAPY DYMOWE PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK nr 4 (120) 2001 BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY No 4 (120) 2001 Grzegorz Sztarbała* KOMPUTEROWE MODELOWANIE PRZEPŁYWU DYMU I CIEPŁA PRZEZ KLAPY

Bardziej szczegółowo

Czujniki i urządzenia pomiarowe

Czujniki i urządzenia pomiarowe Czujniki i urządzenia pomiarowe Czujniki zbliŝeniowe (krańcowe), detekcja obecności Wyłączniki krańcowe mechaniczne Dane techniczne Napięcia znamionowe 8-250VAC/VDC Prądy ciągłe do 10A śywotność mechaniczna

Bardziej szczegółowo

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOG-1082 Podstawy nauki o materiałach Fundamentals of Material Science

Bardziej szczegółowo

0.002 0 0.0048 0.0095 0.0143 0.019. t Rysunek 2: Wykres drgań podstawy wspornika u(t)

0.002 0 0.0048 0.0095 0.0143 0.019. t Rysunek 2: Wykres drgań podstawy wspornika u(t) Przykład dynamicznej analizy MES lekkiej konstrukcji wspornika w systemie ABAQUS Model 3D Opracował dr inż. Paweł Stąpór Sformułowanie problemu Wykonaj analizę 3D problemu zdefiniowanego w części pierwszej

Bardziej szczegółowo

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH POLITECHNIKA POZNAŃSKA Projekt METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH Prowadzący: Dr hab. T. Stręk, prof. nadzw. Wykonali: Mateusz Głowacki Rafał Marek Mechanika i Budowa Maszyn Profil dypl. : TPM 2 Analiza obciążenia

Bardziej szczegółowo

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych Wstęp Diagnostyka eksploatacyjna maszyn opiera się na obserwacji oraz analizie sygnału uzyskiwanego za pomocą systemu pomiarowego. Pomiar sygnału jest więc ważnym, integralnym jej elementem. Struktura

Bardziej szczegółowo

Poziom przedmiotu: I stopnia studia stacjonarne Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Poziom przedmiotu: I stopnia studia stacjonarne Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu : Materiałoznawstwo Materials science Kierunek: Mechanika i budowa maszyn Rodzaj przedmiotu: Treści kierunkowe Rodzaj zajęć: Wykład, Laboratorium Poziom przedmiotu: I stopnia studia stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Wieloparametryczna klasyfikacja właściwości użytkowych biopaliw ciekłych optymalizacja głowicy sensora

Wieloparametryczna klasyfikacja właściwości użytkowych biopaliw ciekłych optymalizacja głowicy sensora Wieloparametryczna klasyfikacja właściwości użytkowych biopaliw ciekłych optymalizacja głowicy sensora 1. Michał Borecki, Jan Szmidt, Piotr Doroz, Paweł Pszczółkowski, 2. Mariusz Duk, Andrzej Kociubiński,

Bardziej szczegółowo