PRZEGLĄD WIĘZIENNICTWA POLSKIEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRZEGLĄD WIĘZIENNICTWA POLSKIEGO"

Transkrypt

1 PRZEGLĄD WIĘZIENNICTWA POLSKIEGO Międzynarodowe standardy wykonywania kar Nr Warszawa 2011 III-IV kwartał 2011 NUMER SPECJALNY

2 Redaguje Kolegium w składzie: Tomasz Głowik, Krzysztof Kowaluk (sekretarz redakcji), Krzysztof Krajewski, Zbigniew Lasocik, Stefan Lelental, Monika Marczak, Paweł Moczydłowski, Iwona Niewiadomska, Zofia Ostrihanska, Krystyna Ostrowska, Katarzyna Pawełek, Jacek Pomiankiewicz (przewodniczący), Sławomir Przybyliński, Andrzej Rzepliński, Adam Szecówka, Grażyna Szczygieł, Teodor Szymanowski (honorowy przewodniczący), Paulina Wiktorska, Dagmara Woźniakowska. Wydawca: Centralny Zarząd Służby Więziennej, Warszawa, ul. Rakowiecka 37a. Redakcja: Warszawa, ul. Wiśniowa 50, tel.: , , faks: , Warunki prenumeraty: Przegląd Więziennictwa Polskiego jest rozprowadzany drogą prenumeraty. Sprzedaż pojedynczych egzemplarzy prowadzi redakcja. Zamówienia na prenumeratę należy przesyłać do redakcji, ul. Wiśniowa 50, Warsza wa, zaś odpowiednią kwotę przekazać na konto: Ministerstwo Sprawiedliwości CZSW Biuro Budżetu NBP o/o Warszawa Cena pojedynczego egzemplarza czaso pisma w 2011 r. wynosi 20,00 zł, egzemplarza podwójnego 40,00 zł, a cena prenumeraty rocznej 80,00 zł. Zgodnie z ustawą z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 962 z późn. zm.) informujemy, że podane na przelewie dane osobowe będą przetwarzane przez Centralny Zarząd Służby Więziennej, z siedzibą przy ul. Rakowieckiej 37a w Warszawie, w celu realizacji prenumeraty. Każda osoba prenumerująca czasopismo ma prawo dostępu do treści swoich danych osobowych oraz możliwość ich poprawiania. Podanie danych osobowych (imię, nazwisko, adres) jest dobrowolne, jednakże niezbędne do realizacji zamówienia prenumeraty. Warunki przyjmowania artykułów do druku: 1. Redakcja przyjmuje teksty zapisane w pliku tekstowym MS Word przesłane pocztą elektroniczną na adres: o maksymalnej objętości jednego arkusza wydawniczego (22 strony maszynopisu, 1800 znaków na stronie łącznie ze spacjami). Do artykułu powinno być dołączone streszczenie w języku angielskim (do 1800 znaków). 2. W bibliografii ułożonej w porządku alfabetycznym powinna być zachowana następująca kolejność: nazwisko autora, pierwsza litera imienia, tytuł pracy, wydawca, miejsce i rok wydania. Jeśli w tekście są przypisy, powinny być umieszczone na końcu pod bibliografią. 3. Do tekstu należy dołączyć krótką notę biograficzną o autorze artykułu. Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania w maszynopisach następujących korekt: zmian tytułów, dodawania podtytułów, skrótów i przeróbek techniczych oraz poprawek stylistyczno-językowych. Artykułów niezamówionych redakcja nie zwraca. ISSN Skład, łamanie, korekta i druk: Zakład Poligraficzny S-PRINT ul. Loteryjki 71, Warszawa tel. (22) ,

3 Szanowni Czytelnicy Oddając numer specjalny Przeglądu Więziennictwa Polskiego do rąk czytelników zwracam się szczególnie do wszystkich funkcjonariuszy Służby Więziennej i pozostałych pracowników więziennictwa, młodzieży studiującej a także do wszystkich osób zainteresowanych działalnością więziennictwa w Polsce o jego życzliwe przyjęcie. Numer ten poświęcony jest najważniejszym europejskim i światowym standardom wykonywania kar i środków karnych, a szczególnie kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania. Zawiera nie tylko międzynarodowe dokumenty określające zasady i warunki wykonywania tych kar, ale także komentarze napisane przez specjalistów różnych dziedzin wiedzy ze środowiska naukowego i doświadczonych praktyków, mające dopomóc w realizacji międzynarodowych standardów w warunkach w jakich działa polskie więziennictwo. Polski system penitencjarny w pełni respektuje postanowienia międzynarodowych konwencji, które ratyfikowały konstytucyjne władze naszego państwa oraz ogromną większość standardów wykonywania kar i środków. W kilku przypadkach problemem jest zapewnienie takich warunków materialnych skazanym, jakie oferują państwa znacznie zamożniejsze. Mam jednak nadzieję, że postęp w działalności więziennictwa będzie dalej następował dzięki naszej aktywności i zwiększeniu efektywności prawa karnego. Zadaniem funkcjonariuszy i pozostałych pracowników więziennictwa jest więc zapoznanie się z postanowieniami prezentowanych dokumentów międzynarodowych i w możliwie najszerszym zakresie stosowanie ich w praktyce. Dyrektor Generalny SW gen. Jacek Włodarski

4 Opracowanie zbiorowe pod redakcją prof. Teodora Szymanowskiego. Przygotowanie i opracowanie dokumentów: Maria Ejchart i Krzysztof Kosowicz. Tłumaczenie Rekomendacji Rec (2003) 23 o wykonywaniu przez administracje więzienne kary dożywotniego pozbawienia wolności i innych długoterminowych kar pozbawienia wolności Andrzej Rzepliński. Tłumaczenie pozostałych dokumentów: Maria Ejchart, Krzysztof Kosowicz, Piotr Mleczko. Korekta Grażyna Łukaszewicz. Wszystkie tytuły dokumentów i dokumenty zostały przetłumaczone zgodnie z oryginałami.

5 Spis treści Teodor Szymanowski Wstęp... 9 Maria Ejchart, Krzysztof Kosowicz Wprowadzenie Teodor Szymanowski Międzynarodowe konwencje o postępowaniu wobec osób skazanych, zwłaszcza osób pozbawionych wolności Rekomendacja Rec (2006) 2 Europejskie Reguły Więzienne Wykaz reguł Rekomendacji Rec (2006) 2 Europejskie Reguły Więzienne Teodor Szymanowski Komentarz do Rekomendacji Rec (2006) 2 Europejskie Reguły Więzienne Rekomendacja 1747 (2006) Europejska Karta Więzienna Jerzy Migdał Komentarz do Rekomendacji 1747 (2006) Europejska Karta Więzienna Rekomendacja Rec (2006) 13 o stosowaniu tymczasowego aresztowania, warunkach jego odbywania i zabezpieczeniu przed jego nadużywaniem Maria Ejchart Komentarz do Rekomendacji Rec (2006) 13 o stosowaniu tymczasowego aresztowania, warunkach jego odbywania i zabezpieczeniu przed jego nadużywaniem Rekomendacja Rec (2003) 23 o wykonywaniu przez administracje więzienne kary dożywotniego pozbawienia wolności oraz innych długoterminowych kar pozbawienia wolności Teodor Szymanowski Komentarz do Rekomendacji Rec (2003) 23 o wykonywaniu przez administracje więzienne kary dożywotniego pozbawienia wolności oraz innych długoterminowych kar pozbawienia wolności Rekomendacja Nr R (82) 17 dotycząca warunków izolacji i postępowania z więźniami niebezpiecznymi Zbigniew Lasocik Komentarz do Rekomendacji Nr R (82) 17 dotyczącej warunków izolacji i postępowania z więźniami niebezpiecznymi

6 Rekomendacja Nr R (99) 22 dotycząca przeludnienia w więzieniach i wzrostu populacji więziennej Maria Ejchart Komentarz do Rekomendacji Nr R (99) 22 dotyczącej przeludnienia w więzieniach i wzrostu populacji więziennej Rekomendacja 1257 (1995) o warunkach pozbawienia wolności w państwach członkowskich Rady Europy Barbara Stańdo-Kawecka Komentarz do Rekomendacji 1257 (1995) o warunkach pozbawienia wolności w państwach członkowskich Rady Europy Rezolucja 1663 (2009) Kobiety w więzieniu Barbara Stańdo-Kawecka Komentarz do Rezolucji 1663 (2009) Kobiety w więzieniu Rekomendacja 1469 (2000) Matki i dzieci w więzieniu Aleksandra Szymanowska Komentarz do Rekomendacji 1469 (2000) Matki i dzieci w więzieniu Rekomendacja Nr R (84) 12 dotycząca więźniów cudzoziemców Grażyna Szczygieł Komentarz do Rekomendacji Nr R (84) 12 dotyczącej więźniów cudzoziemców Rekomendacja Nr R (89) 12 o edukacji w więzieniu Grażyna Szczygieł Komentarz do Rekomendacji Nr R (89) 12 o edukacji w więzieniu Rezolucja (62) 2 Wyborcze, obywatelskie i socjalne prawa skazanych Krzysztof Kosowicz Komentarz do Rezolucji (62) 2 Wyborcze, obywatelskie i socjalne prawa skazanych Rekomendacja 914 (1981) w sprawie społecznej sytuacji więźniów Barbara Stańdo-Kawecka Komentarz do Rekomendacji 914 (1981) w sprawie społecznej sytuacji więźniów Rekomendacja 1340 (1997) o społecznych skutkach pozbawienia wolności i jego skutkach dla rodziny Grażyna Szczygieł Komentarz do Rekomendacji 1340 (1997) o społecznych skutkach pozbawienia wolności i jego skutkach dla rodziny

7 Rekomendacja 1741 (2006) o społecznej reintegracji skazanych Grażyna Szczygieł Komentarz do Rekomendacji 1741 (2006) o społecznej reintegracji skazanych Rekomendacja Nr R (83) 7 o udziale społeczeństwa w polityce karnej Michał Porowski Komentarz do Rekomendacji Nr R (83) 7 o udziale społeczeństwa w polityce karnej Rekomendacja 1235 (1994) o psychiatrii i prawach człowieka Maria Gordon Komentarz do Rekomendacji 1235 (1994) o psychiatrii i prawach człowieka Rezolucja (67) 5 Badania dotyczące więźniów, indywidualne i dotyczące społeczności więziennej Teodor Szymanowski Komentarz do Rezolucji (67) 5 Badania dotyczące więźniów, indywidualne i dotyczące społeczności więziennej Rekomendacja Nr R (93) 6 dotycząca więziennych i kryminologicznych aspektów kontrolowania rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych w tym AIDS oraz związanych z tym problemów zdrowotnych Teodor Bulenda Komentarz do Rekomendacji Nr R (93) 6 dotyczącej więziennych i kryminologicznych aspektów kontrolowania rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych w tym AIDS oraz związanych z tym problemów zdrowotnych Rekomendacja Nr R (98) 7 dotycząca etycznych i organizacyjnych aspektów opieki zdrowotnej w więzieniu Teodor Bulenda Komentarz do Rekomendacji Nr R (98) 7 dotyczącej etycznych i organizacyjnych aspektów opieki zdrowotnej w więzieniu Rekomendacja Rec (2003) 22 o warunkowym zwolnieniu Barbara Stańdo-Kawecka Komentarz do Rekomendacji Rec (2003) 22 o warunkowym zwolnieniu Rezolucja (70) 1 Praktyczna organizacja środków nadzoru i opieki nad warunkowo skazanymi lub warunkowo przedterminowo zwolnionymi sprawcami przestępstw

8 Barbara Stańdo-Kawecka Komentarz do Rezolucji (70) 1 Praktyczna organizacja środków nadzoru i opieki nad warunkowo skazanymi lub warunkowo przedterminowo zwolnionymi sprawcami przestępstw Rekomendacja Nr R (82) 16 o czasowym opuszczaniu więzienia Grażyna Szczygieł Komentarz do Rekomendacji Nr R (82) 16 o czasowym opuszczaniu więzienia Rekomendacja Nr R (92) 16 Europejskie Reguły dotyczące sankcji i środków alternatywnych Maria Ejchart, Krzysztof Kosowicz Komentarz do Rekomendacji Nr R (92) 16 Europejskie Reguły dotyczące sankcji i środków alternatywnych Rekomendacja Rec (2000) 22 o usprawnieniu implementacji Europejskich Reguł dotyczących sankcji i środków alternatywnych Krzysztof Kosowicz Komentarz do Rekomendacji Rec (2000) 22 o usprawnieniu implementacji Europejskich Reguł dotyczących sankcji i środków alternatywnych Rekomendacja Nr R (97) 12 o personelu odpowiedzialnym za stosowanie kar i innych środków Aleksandra Szymanowska Komentarz do Rekomendacji Nr R (97) 12 o personelu odpowiedzialnym za stosowanie kar i innych środków Rekomendacja Nr R (84) 10 o rejestrze karnym i zatarciu skazania Tomasz Przesławski Komentarz do Rekomendacji Nr R (84) 10 o rejestrze karnym i zatarciu skazania Maria Niełaczna Prawa więźniów przed Trybunałem Konstytucyjnym i Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu Wykaz niektórych skrótów Nota o autorach

9 Przegląd Więziennictwa Polskiego, nr 72-73, Warszawa 2011 Teodor Szymanowski Wstęp Pomysł wydania zbioru dokumentów międzynarodowych zawierających wszystkie najważniejsze akty określające obowiązujące standardy wykonywania kar oraz niektórych środków stosowanych wobec sprawców czynów karalnych powstał kilka lat temu, a konkretnie w 2008 r. czyli w 60-lecie Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, uchwalonej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w 1948 r. Zadania tego podjęła się redakcja Przeglądu Więziennictwa Polskiego, pisma interdyscyplinarnego, w którym problematyka prawna zajmuje szczególną pozycję ze względu na to, że postępowanie wobec sprawców przestępstw, jeśli ma być praworządne i humanitarne, musi się opierać na przepisach prawnych. Starania organizacyjne, w tym i zabiegi o pozyskanie dodatkowych środków finansowych zostały uwieńczone sukcesem, i dzięki temu możemy Szanownym Czytelnikom przedstawić niniejszą publikację, jako podwójny numer specjalny Przeglądu Więziennictwa Polskiego. Przed wskazaniem na celowość wydania zbioru dokumentów międzynarodowych trzeba w skrócie opisać czym są akty prawne zawierające standardy, w jaki sposób one powstawały i jakie mają znaczenie dla państw do których, w formie postanowień i zaleceń lub rekomendacji, są kierowane. Najpierw trzeba podkreślić, że najbardziej podstawowe i ogólne zasady wykonywania kar są zawarte w konwencjach, paktach lub traktatach, które jeśli państwo-strona je ratyfikuje to unormowane w nich postanowienia powinny być bezwzględnie przestrzegane pod rygorem sankcji w nich przewidzianych. Tym zagadnieniom został poświęcony pierwszy z tekstów tej publikacji, z wymienieniem przepisów zawierających te standardy lub zasady. Jednakże szczegółowe rozwinięcia tych zasad znajdują się w postaci zaleceń lub rekomendacji nie mających formalnie takiego charakteru jak postanowienia konwencji lub traktatów (paktów). Tym niemniej mają one nie dające się przecenić znaczenie dla praworządnego, racjonalnego i humanitarnego postępowania ze sprawcami przestępstw, w tym szczególnie 9

10 Teodor Szymanowski wobec osób pozbawionych wolności. Dotyczy to zwłaszcza państw zapóźnionych cywilizacyjnie, tj. takich jak postkolonialne, czy też takich, które niedawno wyzwoliły się spod władzy reżimów komunistycznych, posługujących się brutalnymi metodami represyjnymi. Interesującym jest też to, że nawet niektórzy wykształceni ludzie władzy w krajach postkomunistycznych nie mogą się pozbyć ze swej mentalności nieracjonalnej wiary w omnipotencję represji jako podstawowego regulatora zachowań ludzkich, w tym wypadku ograniczającej przestępczość. Omawiając znaczenie międzynarodowych standardów trzeba też przypomnieć o dochodzeniu do ich formułowania, a następnie przyjmowania lub też zatwierdzania ich. Postanowienia wspomnianych tu dokumentów są przygotowywane w ramach Europejskiego Komitetu Problemów Przestępczości przez wybitnych praktyków (np. sędziów, pracowników więziennictwa), jak również ekspertów i przedstawicieli nauki, zwłaszcza tych którzy prowadzą badania naukowe dotyczące przestępczości i funkcjonowania prawa. Następnie są one poddawane dyskusji i wymianie opinii przez osoby kompetentne pochodzące z rozmaitych państw. Ostatnie działania polegają na ich zatwierdzeniu w drodze uchwał przez kompetentne organy międzynarodowe (np. Zgromadzenie Ogólne ONZ, Radę Europy i jej organy, tj. Komitet Ministrów określonej kompetencji). Zalecenia lub rekomendacje RE nie podlegają ratyfikacji lecz stanowią one wezwanie do państw członkowskich, aby je w jak najszerszym zakresie stosować w praktyce w imię wspólnie wyznawanych demokratycznych wartości, takich przede wszystkim jak respektowanie praw człowieka, zasad humanitaryzmu i przede wszystkim praworządności. Nie bez znaczenia jest też zwracanie uwagi na racjonalne metody oddziaływania na sprawców przestępstw, czemu mają też służyć badania naukowe. Omawiając dokumenty nie będące konwencjami czy też traktatami, tj. zalecenia Rady Europy, trzeba podkreślić, że są one wyrazem prawotwórczej działalności Rady i stanowią część prawa europejskiego. Przedstawiciele nauki, jak np. B. Gronowska uważają, że posiadają one moc wiążącą, mimo braku prawnych konsekwencji 1. Podobny pogląd wypowiedział J. Jasiński w swej publikacji, w której szerzej omówił problematykę zaleceń Rady Europy 2. 1 Por. Wolność i bezpieczeństwo osobiste w sprawach karnych w świetle standardów Rady Europy. Implikacje praktyczne dla prawa polskiego, Toruń 1996, s Por. Zalecenia Rady Europy jako przejaw jej prawotwórczej działalności [w:] Standardy Prawne Rady Europy, tom IV, Sądownictwo, Warszawa 1998, s

11 Wstęp Dokumenty zawierające standardy (ujęte w reguły, rekomendacje, punkty) składają się najczęściej z następujących części, tj. preambuły, części normatywnej (dyrektywy, zalecenia, reguły), a niekiedy jeszcze z załączników, memorandów wyjaśniających, czy też komentarzy lub raportów wyjaśniających. Wymienione elementy składowe stanowią integralną część aktów zawierających omawiane międzynarodowe standardy. Jakie znaczenie mają wspomniane międzynarodowe standardy w praktyce państw europejskich? Oczywiście są one w sposób zróżnicowany realizowane. Na ogół uznaje się za przodujące w tej dziedzinie kraje skandynawskie, a do państw zapóźnionych zalicza się nie bez racji państwa postsocjalistyczne. Tymczasem w Europie istnieje tendencja do bardziej rygorystycznego przestrzegania tych standardów i podnoszenia wymagań w zakresie praw człowieka. W doktrynie przepisy zawierające te standardy określa się niekiedy jako soft law (miękkie prawo), a z biegiem lat stają się one normami, czyli jest to prawo in statu noscendi, które będzie bezwzględnie obowiązywało w przyszłości. Jednakże i współcześnie naruszanie norm (standardów) w zakresie prawa karnego pociąga za sobą szereg negatywnych następstw dla państw dopuszczających się tego. Najpierw będzie to nie najlepsza opinia o takich krajach w tej dziedzinie (co dotyczy np. Białorusi, czy też państw Federacji Rosyjskiej). Następnie w sprawozdaniach CPT po dokonanych wizytacjach, szczególnie więzień w państwach które akceptują tę formę kontroli, znajdują się nierzadko wytknięcia z powodu nieprzestrzegania określonych zasad czy też standardów (to dotyczyło m.in. Polski). Bardzo też ujemne następstwa nieprzestrzegania międzynarodowych standardów, zwłaszcza praworządności i humanitaryzmu, stanowią niekiedy orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu w rezultacie rozpatrzenia skarg obywateli z różnych krajów europejskich, które uznając ich zasadność jednocześnie mogą zasądzić określone odszkodowanie na rzecz osób pokrzywdzonych przez odpowiedzialne organa państwa (pewna ilość takich wyroków dotyczyła również Polski). Pisząc o tym trzeba bardzo mocno podkreślić, że w uzasadnieniu wyroków ETPCz sędziowie niejednokrotnie powołują się również na naruszanie przez urzędników (funkcjonariuszy) określonych państw międzynarodowych standardów postępowania ze sprawcami, które są zawarte w dokumentach międzynarodowych zamieszczonych w tej publikacji. 11

12 Teodor Szymanowski W niniejszej publikacji zamieszczono nie tylko dokumenty międzynarodowe, ale również komentarze wyjaśniające znaczenie poszczególnych standardów i zasad oraz ukazujące, niekiedy dość dokładnie, sytuację panującą w polskich zakładach karnych i aresztach śledczych, a także realizowaną politykę karną i penitencjarną wraz z uwagami krytycznymi oraz postulatami dotyczącymi lepszej realizacji określonych postanowień. Komentarze zostały napisane przez znawców problematyki prawa karnego i kryminologii oraz penitencjarystyki, tj. przez pracowników nauki i doświadczonych praktyków. Znaczna większość tekstów, zarówno dokumentów i komentarzy, dotyczy problematyki penitencjarnej tj. wykonywania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania. Ale jest też kilka aktów, w których są postanowienia ustalające standardy odnoszące się do procedur i standardów wykonywania kar alternatywnych, których również należy przestrzegać. W prezentowanej tu publikacji zamieszczono też wyroki ETPCz, które dotyczą skarg zgłoszonych przez pokrzywdzonych obywateli krajów należących do RE (w tym 11 wyroków odnosi się do skarg złożonych przez obywateli Polski). Lektura ta jest bardzo pouczająca i stanowić powinna przestrogę przed lekceważeniem standardów określających postępowanie wobec sprawców przestępstw. Niniejsza publikacja jest adresowana do szerokiego kręgu odbiorców. Wśród nich na pierwszym miejscu należy wymienić osoby zawodowo związane z szeroko rozumianym wymiarem sprawiedliwości (przede wszystkim sędziowie), aparatem wykonywania kar i środków karnych (tj. funkcjonariusze służby więziennej i pozostali pracownicy więziennictwa oraz kuratorzy sądowi), osoby zatrudnione w organach ścigania (tj. głównie prokuratorzy i policjanci) i członkowie organizacji pozarządowych zajmujących się niesieniem pomocy skazanym, byłym skazanym i ich rodzinom oraz studenci, zwłaszcza wydziałów prawa i pedagogiki resocjalizacyjnej. Jest też oczywiste, że publikacja omawianych standardów powinna być, może w pierwszej kolejności, wykorzystywana w szkoleniu początkowym i późniejszym funkcjonariuszy SW i kuratorów sądowych. Publikację tę chciałbym również dedykować wszystkim tym osobom, które uczestniczą w działalności legislacyjnej, przygotowującym nowelizację prawa karnego. Stan znajomości tych standardów jest niski, z wyjątkiem przedstawicieli nauki prawa karnego, o czym świadczy szereg unormowań ostatnich nowelizacji dotyczących prawa karnego. Mamy więc nadzieję, że z czasem 12

13 Wstęp publikacja ta przyczyni się do zmiany tego stanu rzeczy z pożytkiem dla modernizacji państwa polskiego w dziedzinie prawa karnego i przestrzegania praw człowieka. Chciałbym dodać, że wydawnictwo to będzie również udostępnione w formie elektronicznej, co pozwoli w przyszłości na bardzo łatwe wprowadzenie ewentualnych uzupełnień i zmian w tych standardach, tj. ich nowelizacji, czy też włączenia do zbioru nowych aktów międzynarodowych. W tym miejscu składam w imieniu własnym i zespołu, który przygotował to wydanie wielkie podziękowanie kierownictwu Centralnego Zarządu Służby Więziennej na czele z Dyrektorem Generalnym SW gen. Jackiem Włodarskim, za wsparcie inicjatywy Przeglądu Więziennictwa Polskiego i przyznanie na ten cel dodatkowych środków finansowych. 13

14

15 Przegląd Więziennictwa Polskiego, nr 72-73, Warszawa 2011 Maria Ejchart Krzysztof Kosowicz Wprowadzenie Niniejsze opracowanie zawiera dokumenty odnoszące się do praw osób pozbawionych wolności rekomendacje i rezolucje przyjęte przez statutowe organy Rady Europy, tj. przez Komitet Ministrów oraz Zgromadzenie Parlamentarne. Rada Europy jest organizacją międzynarodową zrzeszającą obecnie 47 państw, wśród nich prawie wszystkie państwa Europy oraz kilka państw spoza tego kontynentu. Jej głównym celem jest osiągnięcie większej jedności między jej członkami, aby chronić i wcielać w życie ideały i zasady stanowiące ich wspólne dziedzictwo oraz aby ułatwić ich postęp ekonomiczny i społeczny (art. 1a Statutu Rady Europy). Realizując tak określony cel organizacja ta zajmuje się przede wszystkim promocją i ochroną praw człowieka i demokracji. Szczególny nacisk Rada Europy kładzie na ochronę praw człowieka w miejscach, w których przebywają osoby pozbawione wolności, a więc tam, gdzie poszanowanie praw jednostki należy do zadań szczególnie ważnych i delikatnych. Miejsca te podlegają stałej kontroli Europejskiego Komitetu do spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT). Raporty Komitetu oraz doświadczenia poszczególnych państw członkowskich doprowadziły do uznania konieczności opracowywania minimalnych standardów postępowania z osobami pozbawionymi wolności, jak również stworzenia wspólnych zasad polityki kryminalnej jakie powinny być przestrzegane przez władze wszystkich państw Rady Europy, zarówno w praktyce tworzenia, jak i stosowania prawa. Przez ostatnie kilkadziesiąt lat Rada Europy wypracowała wiele dokumentów mających na celu ujednolicenie zasad postępowania z osobami pozbawionymi wolności, zapewnienie im odpowiednich warunków i przygotowanie ich do powrotu do społeczeństwa, przy jednoczesnym poszanowaniu praw ofiar przestępstw i konieczności ochrony społeczeństwa. Dokumenty te dotyczą różnych aspektów pozbawienia wolności od ogólnych, związanych ze stosowaniem kar i środków alternatywnych, 15

16 Maria Ejchart, Krzysztof Kosowicz do bardziej szczegółowych, związanych z przebywaniem w więzieniach kobiet z dziećmi, zasad jakimi powinny się kierować sądy udzielając przerwy w karze, czy konieczności zapewnienia więźniom praw wyborczych. Dokumenty te tworzone są przez organy Rady Europy Komitet Ministrów i Zgromadzenie Parlamentarne. Zgodnie z jej Statutem, przyjętym w Londynie w dniu 5 maja 1949 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 118, poz. 565), Komitet Ministrów jest organem działającym w imieniu Rady Europy (art. 13). Każde państwo członkowskie posiada jednego przedstawiciela w Komitecie Ministrów; każdemu przedstawicielowi przysługuje jeden głos. Przedstawicielami w Komitecie są ministrowie spraw zagranicznych. O kompetencji do wydawania zaleceń (rekomendacji) przez ten organ mówi art. 15 Statutu. Zgodnie z tym przepisem Komitet Ministrów rozważa środki właściwe dla realizacji celów Rady Europy, włączając w to zawieranie konwencji i umów oraz przyjmowanie przez rządy wspólnej polityki dotyczącej spraw pozostających w kręgu jego zainteresowania. Ustalenia Komitetu mogą, w stosownych wypadkach, przybierać formę zaleceń dla rządów członków. Komitet może również zwracać się do rządów członków o informacje o działaniach przez nich podjętych w związku z tymi zaleceniami. Rekomendacje Komitetu Ministrów dla rządów państw członkowskich odnoszą się do spraw o szczególnej wadze. Jest to wprost potwierdzone w art. 20 Statutu, zgodnie z którym uchwały Komitetu Ministrów dotyczące między innymi zaleceń określonych w artykule 15b wymagają jednomyślności przedstawicieli głosujących oraz większości przedstawicieli uprawnionych do zasiadania w Komitecie. Drugim statutowym organem Rady Europy jest Zgromadzenie Parlamentarne (zwane oryginalnie w Statucie Rady Europy Zgromadzeniem Doradczym). Jest ono ciałem obradującym Rady Europy. Obraduje nad sprawami należącymi do jego kompetencji ( ) i przedkłada swoje ustalenia Komitetowi Ministrów w formie zaleceń (art. 22 Statutu) wzywając Komitet np. do tego, aby ustalając tekst rekomendacji dla rządów państw członkowskich kierował się określonymi zasadami, wytycznymi, itd. 3 W skład Zgromadzenia wchodzą przedstawiciele każdego państwa członkowskiego, wybrani przez jego parlament spośród swego grona lub wyznaczeni spośród członków parlamentu. Każdy przedstawiciel musi być obywatelem państwa które reprezentuje, nie może natomiast być jednocześnie 3 Zob. np. Rekomendację 914 (1981) Zgromadzenia Parlamentarnego w sprawie społecznej sytuacji więźniów adresowaną do Komitetu Ministrów. 16

17 Wprowadzenie członkiem Komitetu Ministrów (art. 25 a Statutu). Celem Zgromadzenia Parlamentarnego jest doprowadzenie do jednomyślności jego członków poprzez wspólne działania, ustalenia i dyskusje. Oprócz rekomendacji, zarówno Komitet Ministrów jak i Zgromadzenie Parlamentarne mogą wydawać rezolucje (uchwały), które również stanowią wyraz oficjalnego stanowiska. Rezolucje Komitetu Ministrów są z reguły kierowane bezpośrednio do rządów państw członkowskich i wzywają je do stosowania określonych zasad i postanowień 4. Rezolucje Zgromadzenia Parlamentarnego mogą być kierowane do Komitetu Ministrów i na przykład wzywać Komitet do podjęcia określonej rekomendacji dla rządów państw członkowskich. Mogą one być także skierowane bezpośrednio do państw członkowskich 5. Podsumowując, Komitet Ministrów jako organ działający w imieniu Rady Europy, kieruje swoje zalecenia do rządów państw członkowskich. Zgromadzenie Parlamentarne natomiast kieruje swoje zalecenia do Komitetu Ministrów albo bezpośrednio do rządów państw członkowskich. Zarówno rekomendacje, jak i rezolucje, mimo że nie posiadają mocy przepisów prawnych, wyrażają stanowisko Rady Europy wynikające z woli państw członkowskich, a co za tym idzie, stanowią zobowiązanie do przestrzegania zawartych w nich norm. Niemalże wszystkie przedstawione w niniejszej publikacji dokumenty zawierają zalecenie, skierowane do rządów państw członkowskich, rozpowszechniania ich treści, zarówno wśród osób stanowiących i stosujących prawo, jak i przedstawicieli organizacji pozarządowych i obywateli. Zalecenie to wiąże się z przekonaniem, że znajomość zasad ustanawianych przez organy Rady Europy może przyczynić się do ujednolicenia prawa i praktyki poszczególnych państw-członków Rady Europy oraz do podniesienia standardów stosowania i wykonywania kar i poszanowania praw podstawowych osób, wobec których kary są stosowane. W praktyce dokumenty te powinny stanowić swoisty poradnik i zbiór standardów dla wszystkich, którzy stanowią i stosują prawo karne i prawo wykonawcze, jak również dla osób, wobec których to prawo jest stosowane. 4 Zob. np. Rezolucję (62) 2 Komitetu Ministrów o wyborczych, obywatelskich i socjalnych prawach więźniów. 5 Zob. np. Rezolucję 1663 (2009) Zgromadzenia Parlamentarnego Kobiety w więzieniach. 17

18 Maria Ejchart, Krzysztof Kosowicz Przede wszystkim jednak zbiór ten powinien być wykorzystywany przez funkcjonariuszy służby więziennej, kuratorów i innych pracowników więziennictwa do stosowania zawartych w nich zasad w ich codziennej działalności, informowania o ewentualnych naruszeniach i rozpowszechniania wśród więźniów i ich rodzin. 18

19 Przegląd Więziennictwa Polskiego, nr 72-73, Warszawa 2011 Teodor Szymanowski Międzynarodowe konwencje o postępowaniu wobec osób skazanych, zwłaszcza osób pozbawionych wolności Współcześnie szczególną rolę w rozwoju systemów wykonywania kary, zwłaszcza zaś penitencjarnych, odgrywają konwencje oraz inne dokumenty międzynarodowe, które najczęściej przybierają formę norm, rezolucji, wniosków, zaleceń (rekomendacji), postanowień. Podsumowania kongresów, konferencji, seminariów lub sympozjów kończą się najczęściej rezolucjami, wnioskami lub zaleceniami. Wymienionych rodzajów konkluzje, w dziedzinie wykonywania kar, są z reguły owocem międzynarodowej wymiany poglądów teoretycznych, doświadczeń praktycznych i osiągnięć naukowych wielu krajów świata, w wymiarze regionalnym (np. Europy czy Ameryki) jak również światowym, do których dochodzi pod auspicjami organizacji międzynarodowych, np. Organizacji Narodów Zjednoczonych czy też Rady Europy. Dążenie do regulowania w międzynarodowych dokumentach norm chroniących prawa człowieka o charakterze uniwersalnym, ujawniło się szczególnie po II wojnie światowej, tj. po 1945 r. i trwa do dziś zarówno w postaci konwencji, jak i innych aktów zawierających zalecenia, reguły lub rekomendacje, które określa się niekiedy jako prawo miękkie (soft law). Jednocześnie ich siła oddziaływania nie jest mała, skoro Trybunał Praw Człowieka w uzasadnieniu do swych orzeczeń niejednokrotnie odwołuje się do nich. Międzynarodowa obrona praw człowieka dotyczy wszystkich ludzi na świecie i obejmuje chyba wszystkie sfery ich życia. Nie może więc dziwić to, że w aktach prawnych lub w innych dokumentach międzynarodowych zajęto się prawami osób, które w związku z popełnieniem różnorodnych przestępstw zostały pozbawione wolności, czy to w wyniku skazania, czy też tymczasowego aresztowania. Niestety są również państwa nie szanujące praworządności, w których więzi się osoby, które nie popełniły żadnego przestępstwa, a represjonuje się je tylko z uwagi na wyznawane i wyrażane przekonania, najczęściej religijne, polityczne lub narodowe. 19

20 Teodor Szymanowski Nieznana jest choćby przybliżona liczba więźniów na świecie, ale w świetle niepełnych szacunkowych danych wynosi ona kilkadziesiąt milionów ludzi. Wśród tak wielkiej rzeszy ludzi przeważają osoby, które nie popełniły czynów najgroźniejszych, a często przestępstwa przypadkowe. Ale nawet sprawcy czynów najgroźniejszych, których jest zdecydowana mniejszość, winni być traktowani z poszanowaniem zasad praworządności i humanitaryzmu. Pierwszym dokumentem międzynarodowym, który jest uważany za ideowy fundament praw człowieka, jest Powszechna Deklaracja Praw Człowieka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 10 grudnia 1948 r. Wystarczy tu wymienić trzy artykuły z tego dokumentu, aby zgodzić się z tym poglądem. Artykuł 1 Wszystkie istoty ludzkie rodzą się wolne i równe w godności i prawach. Są one obdarzone rozumem i sumieniem oraz powinny postępować w stosunku do siebie wzajemnie w duchu braterstwa. Artykuł 5 Nikt nie może być poddawany torturom albo okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu. Artykuł 8 Każda osoba ma prawo do skutecznego odwołania się do kompetentnych sądów krajowych przeciwko czynom naruszającym prawa podstawowe przyznane jej przez konstytucję lub ustawy. Aksjologia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka wspiera się, jak to wynika ze wstępu, na koncepcji praw naturalnych przysługujących wszystkim ludziom. Liczne z międzynarodowych konwencji oraz innych dokumentów ustanawiających standardy praw człowieka odwołują się do tej właśnie Deklaracji. W niniejszym tekście wymieniono konwencje międzynarodowe wpływające na kształtowanie się lub funkcjonowanie systemów wykonywania kary w różnych krajach świata. Dokumenty te zawierają postanowienia lub reguły obowiązujące kraje deklarujące ich stosowanie, nie mające jednak charakteru takich norm międzynarodowych, które w przypadku ich akceptacji winny być ściśle stosowane pod rygorem bezwzględnie obowiązujących sankcji lub innych przewidywanych środków reakcji za ich naruszenie, jak np. w kodeksach karnych. Jednakże przewidują możliwość rozpatrywania informacji lub skarg o naruszeniach praw człowieka w nich zawartych, przez powołane Trybunały lub Komitety, które są uprawnione do określonych środków reakcji. 20

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących:

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących: UZASADNIENIE Protokół Fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania został przyjęty w dniu 18 grudnia 2002 r.

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ DODATKOWY DO KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI KOBIET

PROTOKÓŁ DODATKOWY DO KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI KOBIET PROTOKÓŁ DODATKOWY DO KONWENCJI W SPRAWIE LIKWIDACJI WSZELKICH FORM DYSKRYMINACJI KOBIET przyjęty 6.10.1999 przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych rezolucją A/54/4 i otwarty do podpisu 10.12.1999

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Prawa i wolności: prawo do życia, zniesienie kary śmierci, wolność od tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wolność

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET)

KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET) Norweski Rzecznik Praw Obywatelskich (Sivilombudsmannen): KRAJOWY ZESPÓŁ DO SPRAW PREWENCJI (FOREBYGGINGSENHET) Zapobiega torturom i nieludzkiemu traktowaniu osób pozbawionych wolności Krajowy Zespół do

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące uregulowania prawne nakładają na administrację jednostek

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, Stan prawny: 2009-03-18 Numer dokumentu LexPolonica: 63305 DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

9.2.1.3. Wykonywanie obowiązków zawodowych kadry penitencjarnej w przeludnionym

9.2.1.3. Wykonywanie obowiązków zawodowych kadry penitencjarnej w przeludnionym Spis treści Wykaz skrótów... 11 Wprowadzenie... 13 Rozdział 1. Przeludnienie więzienne problemy definicyjne... 25 Rozdział 2. Metodologiczne założenia badań nad zjawiskiej przeludnienia więziennego...

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ FAKULTATYWNY. do Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet,

PROTOKÓŁ FAKULTATYWNY. do Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, Dz.U.04.248.2484 PROTOKÓŁ FAKULTATYWNY do Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 6 października 1999 r. (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

WEWNĘTRZNA PROCEDURA ANTYMOBBINGOWA obowiązująca w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr1 w Zamościu

WEWNĘTRZNA PROCEDURA ANTYMOBBINGOWA obowiązująca w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr1 w Zamościu (Załącznik nr1 do Zarządzenia Nr 4/2015) WEWNĘTRZNA PROCEDURA ANTYMOBBINGOWA obowiązująca w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr1 w Zamościu Wszyscy wobec prawa są równi i nikt nie może być dyskryminowany

Bardziej szczegółowo

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r.

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 235 ust.

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA NASZE JEZIORA

STATUT STOWARZYSZENIA NASZE JEZIORA STATUT STOWARZYSZENIA NASZE JEZIORA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę NASZE JEZIORA, w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie jest zrzeszeniem

Bardziej szczegółowo

Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-171-03 Druk nr 2112 Warszawa, 16 października 2003 r. Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY

STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie o nazwie: Gmina Serock Łączy, w skrócie GSŁ dalej zwane Stowarzyszeniem. 2. Siedzibą stowarzyszenia jest miasto

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów Akty normatywne Periodyki Przedmowa... 13

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów Akty normatywne Periodyki Przedmowa... 13 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 1. Akty normatywne...11 2. Periodyki... 12 Przedmowa... 13 CZĘŚĆ OGÓLNA... 15 Rozdział pierwszy Prawo karne wykonawcze i jego miejsce w systemie prawa... 17 1. Pojęcie prawa

Bardziej szczegółowo

Pan Borys Budka Minister Sprawiedliwości Warszawa

Pan Borys Budka Minister Sprawiedliwości Warszawa R ZE C ZN IK PRAW OBYWATEL SKICH Adam Bodnar Warszawa, 27 października 2015 r. II.071.4.2015.ED Pan Borys Budka Minister Sprawiedliwości Warszawa Postulat wprowadzenia do ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA LEPSZE GRAJEWO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA LEPSZE GRAJEWO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA LEPSZE GRAJEWO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie Lepsze Grajewo w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie WeWręczycy

Stowarzyszenie WeWręczycy ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA Stowarzyszenie WeWręczycy 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie WeWręczycy w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA POLSKA INTERDYSCYPLINARNA GRUPA NEUROSCIENCE (wersja z dnia 11-10-2011r.) ROZDZIAŁ II POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA POLSKA INTERDYSCYPLINARNA GRUPA NEUROSCIENCE (wersja z dnia 11-10-2011r.) ROZDZIAŁ II POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA POLSKA INTERDYSCYPLINARNA GRUPA NEUROSCIENCE (wersja z dnia 11-10-2011r.) ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polska Interdyscyplinarna Grupa Neuroscience,

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK. wniosku dotyczącego DECYZJI RADY

ZAŁĄCZNIK. wniosku dotyczącego DECYZJI RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 15.6.2015 r. COM(2015) 291 final ANNEX 1 ZAŁĄCZNIK do wniosku dotyczącego DECYZJI RADY w sprawie podpisania, w imieniu unii Europejskiej, protokołu dodatkowego do Konwencji

Bardziej szczegółowo

WEWNĘTRZNA PROCEDURA ANTYMOBBINGOWA obowiązująca w Zespole Szkół w Pisarzowej

WEWNĘTRZNA PROCEDURA ANTYMOBBINGOWA obowiązująca w Zespole Szkół w Pisarzowej WEWNĘTRZNA PROCEDURA ANTYMOBBINGOWA obowiązująca w Zespole Szkół w Pisarzowej Podstawa prawna: 1. art. 55, art. 943 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz.

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia. Rozdział I Postanowienia ogólne

Statut Stowarzyszenia. Rozdział I Postanowienia ogólne Statut Stowarzyszenia Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Obszary Kultury" ( w skrócie O.K) w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Siedzibą stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

STATUT CHEŁMSKIEGO TOWARZYSTWA NAUKOWEGO. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT CHEŁMSKIEGO TOWARZYSTWA NAUKOWEGO. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT CHEŁMSKIEGO TOWARZYSTWA NAUKOWEGO /Tekst jednolity przyjęty Postanowieniem Sądu Rejonowego Lublin Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku, VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia

Bardziej szczegółowo

STATUT. Stowarzyszenia Kreatywnej Edukacji

STATUT. Stowarzyszenia Kreatywnej Edukacji STATUT Stowarzyszenia Kreatywnej Edukacji Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie Kreatywnej Edukacji w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2 Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA HOTELE HISTORYCZNE W POLSCE ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA HOTELE HISTORYCZNE W POLSCE ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA HOTELE HISTORYCZNE W POLSCE ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: HOTELE HISTORYCZNE W POLSCE, w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej PROJEKT Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319, z 2006

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 0/03 WydziałPrawa, Administracji i Stosunków Miedzynarodowych Kierunek

Bardziej szczegółowo

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-662364-II-10/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Krzysztof Kwiatkowski Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

ZAKAZU STOSOWANIA TORTUR ORAZ INNEGO OKRUTNEGO, NIELUDZKIEGO LUB PONIŻAJĄCEGO TRAKTOWANIA ALBO KARANIA

ZAKAZU STOSOWANIA TORTUR ORAZ INNEGO OKRUTNEGO, NIELUDZKIEGO LUB PONIŻAJĄCEGO TRAKTOWANIA ALBO KARANIA KONWENCJA w SPRAWIE ZAKAZU STOSOWANIA TORTUR ORAZ INNEGO OKRUTNEGO, NIELUDZKIEGO LUB PONIŻAJĄCEGO TRAKTOWANIA ALBO KARANIA przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 10 grudnia 1984

Bardziej szczegółowo

Europejska Inicjatywa Obywatelska. w obronie Małżeństwa i Rodziny. Tytuł przedkładanej inicjatywy obywatelskiej: Europejska Inicjatywa Obywatelska

Europejska Inicjatywa Obywatelska. w obronie Małżeństwa i Rodziny. Tytuł przedkładanej inicjatywy obywatelskiej: Europejska Inicjatywa Obywatelska Europejska Inicjatywa Obywatelska w obronie Małżeństwa i Rodziny I. Proponowany wniosek do Komisji Europejskiej Tytuł przedkładanej inicjatywy obywatelskiej: Europejska Inicjatywa Obywatelska w obronie

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA Dziecięca Ostoja ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA Dziecięca Ostoja ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA Dziecięca Ostoja ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie Dziecięca Ostoja w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Siedzibą

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA POLSKIE STOWARZYSZENIE MIAR OPROGRAMOWANIA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA POLSKIE STOWARZYSZENIE MIAR OPROGRAMOWANIA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA POLSKIE STOWARZYSZENIE MIAR OPROGRAMOWANIA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Miar Oprogramowania w dalszych postanowieniach statutu

Bardziej szczegółowo

STATUT SIERADZKIEGO STOWARZYSZENIA LUDZI Z PASJĄ

STATUT SIERADZKIEGO STOWARZYSZENIA LUDZI Z PASJĄ ZAŁĄCZNIK do uchwały Nr 2/10 z dnia 21 lipca 2010 r. w sprawie przyjęcia statutu stowarzyszenia pn. Sieradzkie Stowarzyszenie Ludzi z Pasją STATUT SIERADZKIEGO STOWARZYSZENIA LUDZI Z PASJĄ ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy o Policji (druk nr 1009)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy o Policji (druk nr 1009) Warszawa, dnia 29 października 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy o Policji (druk nr 1009) I. Cel i przedmiot ustawy Przedłożona Senatowi ustawa zmierza do zrealizowania

Bardziej szczegółowo

STATUT Stowarzyszenia Rozwoju Logistyki i Eksportu KRESY ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT Stowarzyszenia Rozwoju Logistyki i Eksportu KRESY ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT Stowarzyszenia Rozwoju Logistyki i Eksportu KRESY ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie Rozwoju Logistyki i Eksportu KRESY w dalszych postanowieniach statutu

Bardziej szczegółowo

Europejska konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu

Europejska konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu Europejska konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu z dnia 26 listopada 1987 r. (w brzmieniu ustalonym zgodnie z Protokołami nr 1 i 2 z 4 listopada

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia Absolwentów ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

Statut Stowarzyszenia Absolwentów ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE Statut Stowarzyszenia Absolwentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Angelusa Silesiusa w Wałbrzychu ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Stowarzyszenie Absolwentów Państwowej

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Konferencja podsumowująca badania pt. Polityka publiczna wobec osób

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SPRAWOZDANIA

PROJEKT SPRAWOZDANIA Parlament Europejski 2014-2019 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 16.3.2017 2015/2062(INI) PROJEKT SPRAWOZDANIA w sprawie systemów penitencjarnych i warunków panujących

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE OBYWATELSTWO UNII EUROPEJSKIEJ Każda osoba będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest obywatelem europejskim. Obywatelstwo Unii Europejskiej uzupełnia

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO W PRZEMYŚLU RADOSNA JESIEŃ. ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO W PRZEMYŚLU RADOSNA JESIEŃ. ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓŁ ZAKŁADU OPIEKUŃCZO-LECZNICZEGO W PRZEMYŚLU RADOSNA JESIEŃ. ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie Przyjaciół Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego w Przemyślu Radosna

Bardziej szczegółowo

WEWNĘTRZNA PROCEDURA ANTYMOBBINGOWA W KURATORIUM OŚWIATY W WARSZAWIE. Rozdział I

WEWNĘTRZNA PROCEDURA ANTYMOBBINGOWA W KURATORIUM OŚWIATY W WARSZAWIE. Rozdział I Załącznik do zarządzenia Nr 26 Mazowieckiego Kuratora Oświaty z dnia 21 maja 2013 r. WEWNĘTRZNA PROCEDURA ANTYMOBBINGOWA W KURATORIUM OŚWIATY W WARSZAWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne Definicje 1. Wewnętrzna

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA RADY. z dnia 14 października 1991 r.

DYREKTYWA RADY. z dnia 14 października 1991 r. DYREKTYWA RADY z dnia 14 października 1991 r. w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącym informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunku pracy (91/533/EWG) RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Bardziej szczegółowo

Pan gen. Jacek Włodarski Dyrektor Generalny Służby Więziennej

Pan gen. Jacek Włodarski Dyrektor Generalny Służby Więziennej Warszawa, dnia 03 stycznia 2012 roku KRAJOWA RADA KURATORÓW WARSZAWA KRK 01/III/2012 Pan gen. Jacek Włodarski Dyrektor Generalny Służby Więziennej Szanowny Panie Dyrektorze W odpowiedzi na zapytanie Dyrektora

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA Amazonki w Makowie Mazowieckim ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA Amazonki w Makowie Mazowieckim ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA Amazonki w Makowie Mazowieckim ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Amazonki w Makowie Mazowieckim w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem.

Bardziej szczegółowo

Ateistyczna Wspólnota Człowieczeństwa.

Ateistyczna Wspólnota Człowieczeństwa. WZÓR STATUTU STOWARZYSZENIA: ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Ateistyczna Wspólnota Człowieczeństwa. w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem.

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO INSTYTUTU SPALANIA

STATUT POLSKIEGO INSTYTUTU SPALANIA STATUT POLSKIEGO INSTYTUTU SPALANIA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Polski Instytut Spalania, zwany dalej Instytutem, jest organizacją społeczną osób zajmujących się głównie od strony naukowej, a także

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA MIESZKAŃCÓW I MIŁOŚNIKÓW WSI RADACHÓWKA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA MIESZKAŃCÓW I MIŁOŚNIKÓW WSI RADACHÓWKA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA MIESZKAŃCÓW I MIŁOŚNIKÓW WSI RADACHÓWKA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1) Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie mieszkańców i miłośników wsi Radachówka w dalszych postanowieniach

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE FINANSÓW I RACHUNKOWOŚCI NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU

STOWARZYSZENIE FINANSÓW I RACHUNKOWOŚCI NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU Stan jednolity na dzień 9 czerwca 2014 r. Statut STOWARZYSZENIE FINANSÓW I RACHUNKOWOŚCI NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU Rozdział I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie Finansów i Rachunkowości na rzecz

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA CHORCYLIA, stop chorobom cywilizacyjnym

STATUT STOWARZYSZENIA CHORCYLIA, stop chorobom cywilizacyjnym STATUT STOWARZYSZENIA CHORCYLIA, stop chorobom cywilizacyjnym ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie Chorcylia, stop chorobom cywilizacyjnym w dalszych postanowieniach

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA BADAŃ JAPONISTYCZNYH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA BADAŃ JAPONISTYCZNYH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA BADAŃ JAPONISTYCZNYH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Stowarzyszenie działające na podstawie niniejszego statutu zwane dalej Stowarzyszenie nosi nazwę: Polskie Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA INSTYTUT RZECZOZNAWSTWA MOTORYZACYJNEGO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA INSTYTUT RZECZOZNAWSTWA MOTORYZACYJNEGO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA INSTYTUT RZECZOZNAWSTWA MOTORYZACYJNEGO ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: INSTYTUT RZECZOZNAWSTWA MOTORYZACYJNEGO w dalszych postanowieniach statutu zwane

Bardziej szczegółowo

STATUT MAŁOPOLSKIEGO TOWARZYSTWA POMOCY DZIECIOM I MŁODZIEŻY Z CUKRZYCĄ

STATUT MAŁOPOLSKIEGO TOWARZYSTWA POMOCY DZIECIOM I MŁODZIEŻY Z CUKRZYCĄ STATUT MAŁOPOLSKIEGO TOWARZYSTWA POMOCY DZIECIOM I MŁODZIEŻY Z CUKRZYCĄ Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie o nazwie Towarzystwo Pomocy Dzieciom i Młodzieży z Cukrzycą zwane dalej "Towarzystwem" jest

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia Paralotniarzy Cumulus24. 1 Stowarzyszenie działa pod nazwą: Stowarzyszenie Paralotniarzy Cumulus24.

Statut Stowarzyszenia Paralotniarzy Cumulus24. 1 Stowarzyszenie działa pod nazwą: Stowarzyszenie Paralotniarzy Cumulus24. Statut Stowarzyszenia Paralotniarzy Cumulus24 1 Stowarzyszenie działa pod nazwą: Stowarzyszenie Paralotniarzy Cumulus24. 2 1. Stowarzyszenie działa na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Siedziba Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA KLUB SPORTÓW WALKI SAIYAN-PIASECZNO. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT STOWARZYSZENIA KLUB SPORTÓW WALKI SAIYAN-PIASECZNO. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT STOWARZYSZENIA KLUB SPORTÓW WALKI SAIYAN-PIASECZNO Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Klub nosi nazwę: Stowarzyszenie Klub Sportów Walki SAIYAN-PIASECZNO, w dalszych postanowieniach statutu zwane

Bardziej szczegółowo

Druk nr 2144 Warszawa, 22 października 2003 r.

Druk nr 2144 Warszawa, 22 października 2003 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-172-03 Druk nr 2144 Warszawa, 22 października 2003 r. Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH

EUROPEJSKI RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH 1.9.2016 C 321/1 V (Ogłoszenia) INNE AKTY EUROPEJSKI RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Decyzja Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich przyjmująca przepisy wykonawcze (2016/C 321/01) Artykuł 1 Definicje Do

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA SZCZECIN DLA POKOLEŃ ROZDZIAŁ I

STATUT STOWARZYSZENIA SZCZECIN DLA POKOLEŃ ROZDZIAŁ I STATUT STOWARZYSZENIA SZCZECIN DLA POKOLEŃ ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę SZCZECIN DLA POKOLEŃ w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

GLIWICKIE METAMORFOZY STOWARZYSZENIE NA RZECZ DZIEDZICTWA KULTUROWEGO GLIWIC STATUT

GLIWICKIE METAMORFOZY STOWARZYSZENIE NA RZECZ DZIEDZICTWA KULTUROWEGO GLIWIC STATUT GLIWICKIE METAMORFOZY STOWARZYSZENIE NA RZECZ DZIEDZICTWA KULTUROWEGO GLIWIC STATUT ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Stowarzyszenie Gliwickie Metamorfozy stowarzyszenie na rzecz dziedzictwa kulturowego

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNY KOMITET RATOWNIKÓW MEDYCZNYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

SPOŁECZNY KOMITET RATOWNIKÓW MEDYCZNYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA SPOŁECZNY KOMITET RATOWNIKÓW MEDYCZNYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Społeczny Komitet Ratowników Medycznych w dalszych postanowieniach statutu zwane

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU"

S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU S T A T U T STOWARZYSZENIA O NAZWIE TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ ZIEMI OPATOWIECKIEJ W OPATOWCU" ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie o nazwie Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Opatowieckiej w Opatowcu

Bardziej szczegółowo

STATUT Ogólnopolskiego Forum Rad Rodziców i Organizacji Rodzicielskich. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT Ogólnopolskiego Forum Rad Rodziców i Organizacji Rodzicielskich. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT Ogólnopolskiego Forum Rad Rodziców i Organizacji Rodzicielskich Rozdział I Postanowienia ogólne Art. 1. Ogólnopolskie Forum Rad Rodziców i Organizacji Rodzicielskich, zwane dalej Forum, jest obywatelską

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA O UZNAWANIU I WYKONYWANIU ZAGRANICZNYCH ORZECZEŃ ARBITRAŻOWYCH

KONWENCJA O UZNAWANIU I WYKONYWANIU ZAGRANICZNYCH ORZECZEŃ ARBITRAŻOWYCH KONWENCJA O UZNAWANIU I WYKONYWANIU ZAGRANICZNYCH ORZECZEŃ ARBITRAŻOWYCH sporządzona w Nowym Jorku dnia 10 czerwca 1958 r. (Dz. U. Nr 9 z dnia 16 lutego 1962 r., poz. 41) W Imieniu Polskiej Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKA KONWENCJA o wykonywaniu praw dzieci sporządzona w Strasburgu dnia 25 stycznia 1996 r.

EUROPEJSKA KONWENCJA o wykonywaniu praw dzieci sporządzona w Strasburgu dnia 25 stycznia 1996 r. EUROPEJSKA KONWENCJA o wykonywaniu praw dzieci sporządzona w Strasburgu dnia 25 stycznia 1996 r. W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ podaje do powszechnej wiadomości:

Bardziej szczegółowo

Prawa osób osadzonych

Prawa osób osadzonych KAROLINA SZALACHA Prawa osób osadzonych Zagadnienie praw osadzonych wydawać się może pozornie znane. Pogląd, że ludzie, którzy popełnili przestępstwo, koniecznie muszą zostać poddani poprawie jest jak

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA WZGÓRZE NADZIEI ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA WZGÓRZE NADZIEI ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA WZGÓRZE NADZIEI ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Wzgórze nadziei w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie jest zrzeszeniem

Bardziej szczegółowo

PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO

PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO Warszawa, 09.11.2015 Szanowna Pani Elżbieta Bieńkowska Unijna Komisarz ds. rynku wewnętrznego i usług, przemysłu oraz małych i średnich przedsiębiorstw. PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO Działając w imieniu

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA WARSZAWSKI FUNK

STATUT STOWARZYSZENIA WARSZAWSKI FUNK STATUT STOWARZYSZENIA WARSZAWSKI FUNK ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie Warszawski Funk, zwane dalej Stowarzyszeniem, działa na podstawie przepisów Ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Postanowienia ogólne

Rozdział I. Postanowienia ogólne Statut Rady Seniorów Gminy Nadarzyn Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Rada Seniorów Gminy Nadarzyn, zwana dalej Radą podejmuje działania w celu integracji środowiska osób starszych oraz wzmacniania

Bardziej szczegółowo

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW SŁOWO WSTĘPNE WPROWADZENIE CZĘŚĆ I. PRZECIWDZIAŁANIE I ZWALCZANIE PRZESTĘPCZOŚCI W UNII EUROPEJSKIEJ

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW SŁOWO WSTĘPNE WPROWADZENIE CZĘŚĆ I. PRZECIWDZIAŁANIE I ZWALCZANIE PRZESTĘPCZOŚCI W UNII EUROPEJSKIEJ Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW SŁOWO WSTĘPNE WPROWADZENIE CZĘŚĆ I. PRZECIWDZIAŁANIE I ZWALCZANIE PRZESTĘPCZOŚCI W UNII EUROPEJSKIEJ Rozdział 1. Ewolucja III filaru Unii 1.1. Uwagi ogólne 1.2. Grupa TREVI i

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS /10

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS /10 GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 25 czerwca 2010 r. DOLiS 035 1419/10 Pan Jerzy Miller Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ROZWOJU LOKALNEGO ZENDEK. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ROZWOJU LOKALNEGO ZENDEK. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ ROZWOJU LOKALNEGO ZENDEK Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie Na Rzecz Rozwoju Lokalnego ZENDEK zwane dalej Stowarzyszeniem. 2.Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIE MIĘDZYNARODOWYCH PRZEWODNIKÓW GÓRSKICH LIDER Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie o nazwie STOWARZYSZENIE

STATUT STOWARZYSZENIE MIĘDZYNARODOWYCH PRZEWODNIKÓW GÓRSKICH LIDER Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie o nazwie STOWARZYSZENIE STATUT STOWARZYSZENIE MIĘDZYNARODOWYCH PRZEWODNIKÓW GÓRSKICH LIDER Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie o nazwie STOWARZYSZENIE MIĘDZYNARODOWYCH PRZEWODNIKÓW GÓRSKICH Lider, zwane dalej Stowarzyszeniem,

Bardziej szczegółowo

Statut Polskiego Stowarzyszenia Szybowcowego.

Statut Polskiego Stowarzyszenia Szybowcowego. Statut Polskiego Stowarzyszenia Szybowcowego. I. Nazwa, teren działalności, siedziba i charakter prawny. 1 Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Szybowcowe. W Statucie zwane dalej Stowarzyszeniem.

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia ZANSHIN Toruński Klub Karate Shotokan

Statut Stowarzyszenia ZANSHIN Toruński Klub Karate Shotokan Statut Stowarzyszenia ZANSHIN Toruński Klub Karate Shotokan Rozdział I Postanowienia Ogólne 1 1) Stowarzyszenie ZANSHIN Toruński Klub Karate Shotokan, zwane dalej Stowarzyszeniem, działa na podstawie Ustawy

Bardziej szczegółowo

PRAWA PODSTAWOWE W UNII EUROPEJSKIEJ

PRAWA PODSTAWOWE W UNII EUROPEJSKIEJ PRAWA PODSTAWOWE W UNII EUROPEJSKIEJ Marta Statkiewicz Katedra Prawa Międzynarodowego i Europejskiego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski OCHRONA PRAW CZŁOWIEKA W EUROPIE OCHRONA

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Z DNIA 30 CZERWCA 2008 R. IV KK 74/08

ZARZĄDZENIE Z DNIA 30 CZERWCA 2008 R. IV KK 74/08 ZARZĄDZENIE Z DNIA 30 CZERWCA 2008 R. IV KK 74/08 Międzynarodowy organ ochrony prawnej, jakim jest Europejski Trybunał Praw Człowieka, jest elementem kompletnego systemu ochrony prawnej Rady Europy, który

Bardziej szczegółowo

Zamów książkę w księgarni internetowej

Zamów książkę w księgarni internetowej Stan prawny na 8 września 2015 r. Wydawca Małgorzata Stańczak Redaktor prowadzący, opracowanie redakcyjne Katarzyna Gierłowska Łamanie Mercurius Zamów książkę w księgarni internetowej Copyright by Wolters

Bardziej szczegółowo

STATUT Stowarzyszenia na rzecz wspierania działalności i rozwoju Zespołu Szkół Publicznych nr 1 w Ustrzykach Dolnych Copernicus

STATUT Stowarzyszenia na rzecz wspierania działalności i rozwoju Zespołu Szkół Publicznych nr 1 w Ustrzykach Dolnych Copernicus STATUT Stowarzyszenia na rzecz wspierania działalności i rozwoju Zespołu Szkół Publicznych nr 1 w Ustrzykach Dolnych Copernicus ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Ustawa o ochronie osób zatrudnionych we władzach publicznych, instytucjach publicznych oraz w innych zakładach, które ujawniają naruszenia prawa

Ustawa o ochronie osób zatrudnionych we władzach publicznych, instytucjach publicznych oraz w innych zakładach, które ujawniają naruszenia prawa Ustawa o ochronie osób zatrudnionych we władzach publicznych, instytucjach publicznych oraz w innych zakładach, które ujawniają naruszenia prawa Parlament Rumuński uchwala następujące przepisy. Rozdział

Bardziej szczegółowo

S T A T U T Stowarzyszenia TARNOWSKIE STOWARZYSZENIE PRZEDSIĘBIORCÓW TSP w TARNOWIE PODGÓRNYM

S T A T U T Stowarzyszenia TARNOWSKIE STOWARZYSZENIE PRZEDSIĘBIORCÓW TSP w TARNOWIE PODGÓRNYM S T A T U T Stowarzyszenia TARNOWSKIE STOWARZYSZENIE PRZEDSIĘBIORCÓW TSP w TARNOWIE PODGÓRNYM Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie o nazwie: Tarnowskie Stowarzyszenie Przedsiębiorców TSP w

Bardziej szczegółowo

KOSZALIŃSKIE STOWARZYSZENIE AKTYWNOŚCI LOKALNEJ Era Kobiet

KOSZALIŃSKIE STOWARZYSZENIE AKTYWNOŚCI LOKALNEJ Era Kobiet STATUT STOWARZYSZENIA KOSZALIŃSKIE STOWARZYSZENIE AKTYWNOŚCI LOKALNEJ Era Kobiet Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Koszalińskie Stowarzyszenie Aktywności Lokalnej ERA KOBIET

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przepisy ogólne.

Rozdział 1. Przepisy ogólne. EUROPEJSKIE FORUM STUDENTÓW AEGEE-WARSZAWA STATUT STOWARZYSZENIA z 2 kwietnia 2005 (tekst jednolity) Rozdział 1. Przepisy ogólne. Art.1. Europejskie Forum Studentów AEGEE-Warszawa, zwane dalej Stowarzyszeniem

Bardziej szczegółowo

STATUT. Stowarzyszenia Krajowe Stowarzyszenie Dyrektorów. Wojewódzkich Ośrodków Ruchu Drogowego " i zwane w dalszej części Stowarzyszeniem.

STATUT. Stowarzyszenia Krajowe Stowarzyszenie Dyrektorów. Wojewódzkich Ośrodków Ruchu Drogowego  i zwane w dalszej części Stowarzyszeniem. tekst jednolity STATUT Stowarzyszenia Krajowe Stowarzyszenie Dyrektorów Wojewódzkich Ośrodków Ruchu Drogowego " i zwane w dalszej części Stowarzyszeniem." Rozdział I : Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA KULTURALNO-OŚWIATOWEGO LIBRI

STATUT STOWARZYSZENIA KULTURALNO-OŚWIATOWEGO LIBRI STATUT STOWARZYSZENIA KULTURALNO-OŚWIATOWEGO LIBRI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe Libri, zwane dalej Stowarzyszeniem, jest organizacją zrzeszającą osoby zainteresowane kreowaniem

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA. Koło Polarne ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE ROZDZIAŁ II CELE I ŚRODKI DZIAŁANIA

STATUT STOWARZYSZENIA. Koło Polarne ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE ROZDZIAŁ II CELE I ŚRODKI DZIAŁANIA 30.09.2015 STATUT STOWARZYSZENIA Koło Polarne ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Koło Polarne w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie jest

Bardziej szczegółowo

Konwencje genewskie, Genewa, 12 sierpnia 1949 r. (Dz. U. z 1956 r., nr 38, poz. 171, załącznik)

Konwencje genewskie, Genewa, 12 sierpnia 1949 r. (Dz. U. z 1956 r., nr 38, poz. 171, załącznik) Konwencje genewskie, Genewa, 12 sierpnia 1949 r. (Dz. U. z 1956 r., nr 38, poz. 171, załącznik) Rozdział I Postanowienia ogólne Artykuł 2 Niezależnie od postanowień, które wejdą w życie już w czasie pokoju,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Rozdział III

Spis treści. Wstęp Rozdział III Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I Wiadomości ogólne o konstytucji jako najważniejszym w państwie akcie prawnym... 13 1. Pojęcie, geneza i funkcje konstytucji... 13 2. Konstytucja ustawą zasadniczą państwa...

Bardziej szczegółowo

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Wyroki wydawane w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, w postępowaniu co najmniej dwuinstancyjnym.

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA Rzeszowski Klub Modelarzy Lotniczych ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA Rzeszowski Klub Modelarzy Lotniczych ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA Rzeszowski Klub Modelarzy Lotniczych ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Rzeszowski Klub Modelarzy Lotniczych, w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem.

Bardziej szczegółowo

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173.

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173. Dz.U.97.78.483 FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII SĄDY I TRYBUNAŁY Art. 173. Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezaleŝną

Bardziej szczegółowo

L 66/38 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 8.3.2006

L 66/38 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 8.3.2006 L 66/38 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 8.3.2006 UMOWA pomiędzy Wspólnotą Europejską i Królestwem Danii w sprawie kryteriów i mechanizmów określania Państwa Członkowskiego właściwego dla rozpatrywania

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH I NIEPEŁNOSPRAWNYCH CORDIS ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH I NIEPEŁNOSPRAWNYCH CORDIS ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT STOWARZYSZENIA NA RZECZ OSÓB STARSZYCH I NIEPEŁNOSPRAWNYCH CORDIS ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie Na Rzecz Osób Starszych i Niepełnosprawnych Cordis,

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia Na Rzecz Promocji i Rozwoju Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie

Statut Stowarzyszenia Na Rzecz Promocji i Rozwoju Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie Statut Stowarzyszenia Na Rzecz Promocji i Rozwoju Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Rzeszowie Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Stowarzyszenie Na Rzecz Promocji i Rozwoju

Bardziej szczegółowo

STATUT Stowarzyszenia Świebodziński Parasol Nadziei POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT Stowarzyszenia Świebodziński Parasol Nadziei POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT Stowarzyszenia Świebodziński Parasol Nadziei POSTANOWIENIA OGÓLNE Stowarzyszenie nosi nazwę Świebodziński Parasol Nadziei w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 1 2 Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY

Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.4.2016 r. COM(2016) 183 final 2016/0094 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stanowiska, jakie należy przyjąć w imieniu Unii Europejskiej w odniesieniu do międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA TRANSPOZYCJI AKTÓW PRAWNYCH UNII EUROPEJSKIEJ,

PROCEDURA TRANSPOZYCJI AKTÓW PRAWNYCH UNII EUROPEJSKIEJ, PROCEDURA TRANSPOZYCJI AKTÓW PRAWNYCH UNII EUROPEJSKIEJ, W TYM WYKONYWANIA ZOBOWIĄZAŃ LEGISLACYJNYCH WYNIKAJĄCYCH Z ORZECZEŃ TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ I POSTĘPOWAŃ KOMISJI EUROPEJSKIEJ

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA PISKIE FORUM

STATUT STOWARZYSZENIA PISKIE FORUM STATUT STOWARZYSZENIA PISKIE FORUM ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę: Piskie Forum, w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Siedzibą stowarzyszenia jest

Bardziej szczegółowo