Pielęgniarstwo psychiatryczne. Problemy i kierunki rozwoju

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pielęgniarstwo psychiatryczne. Problemy i kierunki rozwoju"

Transkrypt

1 1

2 Mental Health Nursing. Trends and Issues ICN, 2009 Pielęgniarstwo psychiatryczne. Problemy i kierunki rozwoju Mental Health Nursing. Trends and issues Opracowane przez Kim Usher, Margaret Grigg dla Międzynarodowej Rady Pielęgniarek International Council of Nurses

3 Międzynarodowa Rada Pielęgniarek (ICN) 2009 Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie (PTP)2010 Red. naukowa: dr Ewa Wilczek Rużyczka Uniwersytet Jagiellooski, CM, WNoZ, Kraków mgr Dorota Kilaoska Uniwersytet Medyczny w Łodzi, WNoZ dr hab. Anna Hajduk PAM w Szczecinie, WNoZ tłumaczenie: dr hab. n hum. Małgorzata Kisilowska, Uniwersytet Warszawski Tłumaczenie książki było możliwe dzięki funduszom Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w Szczecinie Wszystkie prawa zastrzeżone, łącznie z tłumaczeniem na inne języki. Żadna część tej publikacji nie może być powielana drukiem, kserograficznie ani w żadnej inny sposób przechowywana w systemach informacyjnych, przekazywana w jakiejkolwiek formie, ani sprzedawana bez pisemnej zgody Międzynarodowej Rady Pielęgniarek. Fragmenty (nie dłuższe niż 300 słów) mogą być powielane bez zgody, pod warunkiem wskazania źródła. Copyright 2009 by ICN Międzynarodowa Rada Pielęgniarek, 3, place Jean-Marteau, 1201 Geneva, Switzerland All rights, including translation into other languages, reserved. No part of this publication may be reproduced in print, by photostatic means or in any other manner, or stored in a retrieval system, or transmitted in any form without the express written permission of the International Council of Nurses. Short excerpts (under 300 words) may be reproduced without authorisation, on condition that the source is indicated. ISBN:

4 Mental Health Nursing. Trends and Issues ICN, 2009 Spis treści: Rozdział 1. Wprowadzenie 4 Rozdział 2. Współczesne kierunki rozwoju pielęgniarstwa psychiatrycznego 13 Rozdział 3. Polityka zdrowia psychicznego 29 Rozdział 4. Problem zasobów ludzkich 36 Rozdział 5. Rola pielęgniarek psychiatrycznych w sytuacjach katastrof i klęsk żywiołowych 43 Bibliografia 56

5 Pielęgniarstwo psychiatryczne. Problemy i kierunki rozwoju PTP, 2010 O autorkach Prof. Kim Usher, RN, RPN, BA, DipNEd, DipHSc, MNSt, PhD, FACMHN, FRCNA Kim Usher jest profesorem w Szkole Pielęgniarstwa, Położnictwa i Żywienia James w Cook University w North Queensland (Australia). Pełni funkcję prodziekana ds. studiów podyplomowych Cairns Campus na tymże uniwersytecie. Zajmowała wiele ważnych stanowisk w pielęgniarstwie australijskim, była m.in. przewodniczącą Rady Dziekanów Pielęgniarstwa i Położnictwa (dla Australii i Nowej Zelandii), członkiem Grupy ds. Pielęgniarstwa Psychiatrycznego Queensland, członkiem Grupy Roboczej ds. Kształcenia Pielęgniarek Psychiatrycznych, członkiem Grupy Ekspertów ds. Zdrowia Psychicznego, członkiem Aborygeoskiej Grupy Roboczej ds. Edukacji Pielęgniarek. W skali międzynarodowej prof. Usher była członkiem Międzynarodowego Związku Kształcenia i Stypendiów Pielęgniarskich (GANES), konsultantem Światowej Organizacji Zdrowia, starszym doradcą AusAID na Fidżi. Jest autorką wielu publikacji specjalistycznych, dotyczących zwłaszcza pielęgniarskiej opieki psychiatrycznej, współautorką książek naukowych z zakresu pielęgniarstwa psychiatrycznego. Dr Margaret Grigg, RN, RPN, BA & M.Bioethics, MSc, PhD Dr Margaret Grigg od ponad 25 lat pracuje jako pielęgniarka psychiatryczna, na stanowiskach klinicznych, kierowniczych, naukowych. Obecnie jest zastępcą dyrektora w Bushfire Psychosiocal Recovery Plan, Victorian Department of Human Services w Australii. Zajmowała wysokie stanowiska we władzach odpowiedzialnych za placówki opieki zdrowotnej, w tym też psychiatrycznej. Współpracowała ze Światową Organizacją Zdrowia, jest międzynarodowym konsultantem w sprawach zdrowia psychicznego. Jest honorowym profesorem pielęgniarstwa na James Cook University. Wydała wiele publikacji naukowych, jest współredaktorką monografii Mental Health In Australia. str. 3

6 Mental Health Nursing. Trends and Issues ICN, 2009 Rozdział 1. Wprowadzenie Cel monografii Niniejszą książkę pisałyśmy z zamiarem przygotowania przewodnika po aktualnych problemach oraz kierunkach rozwoju opieki psychiatrycznej i pielęgniarstwa psychiatrycznego, dostępnych w różnego typu placówkach ochrony zdrowia. Chciałyśmy przede wszystkim udostępnid pielęgniarkom psychiatrycznym i wszystkim innym pracującym z osobami chorymi psychicznie wartościowe materiały. Poruszamy tu wiele ważnych zagadnieo, takich jak: skala zachorowalności na choroby psychiczne na świecie, stygmatyzacja pacjentów, ich prawa i udział w terapii, problemy kadrowe (np. edukacja i szkolenia), polityka w zakresie opieki psychiatrycznej, zadania pielęgniarek w sytuacji katastrofy czy klęski żywiołowej. Mamy nadzieję, że nasza monografia okaże się przydatna w Paostwa pracy. Czym jest zdrowie psychiczne? Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zdefiniowała pojęcie zdrowie psychiczne jako stan całkowitego fizycznego, psychicznego i społecznego dobrostanu, nie tylko niewystępowanie choroby czy ułomności (WHO 2001a, s. 1). Innymi słowy, zdrowie psychiczne jest integralną częścią zdrowia, czymś więcej niż tylko brak choroby psychicznej; jest także ściśle powiązane ze zdrowiem somatycznym i sposobami zachowania (WHO 2005a). Ostatnio WHO rozszerzyło tę definicję, dodając następującą treśd: dobrostan, w którym osoba realizuje swoje zdolności, jest w stanie radzid sobie ze standardowymi sytuacjami stresowymi w życiu, jest produktywny/a w pracy, potrafi wnosid wkład w funkcjonowanie jego/jej społeczności lokalnej (WHO 2001b, s. 1). W powyższej definicji zdrowie psychiczne jest kluczowe dla dobrostanu i właściwego funkcjonowania zarówno osoby, jak i społeczności. Jest też traktowane jako coś więcej niż tylko brak choroby psychicznej. Determinanty zdrowia i zdrowia psychicznego Stan zdrowia poszczególnych osób zależy od ich stylu życia (m.in. od tego, czy palą papierosy, jedzą tłusto), ale też od czynników niezależnych, takich jak płed czy pochodzenie etniczne. Inne determinanty, zwane społecznymi determinantami zdrowia, obejmują: dostęp do opieki zdrowotnej, szkół i edukacji, miejsce zamieszkania, środowisko. Termin determinanty społeczne dotyczy więc czynników społecznych, politycznych, ekonomicznych, środowiskowych i kulturowych, które w znacznym stopniu oddziałują na stan zdrowia (WHO 2008a). Wskaźnik umieralności kobiet w okresie połogu jest w Afryce środkowej wyższy niż w krajach rozwiniętych i rozwijających się innych regionów świata (WHO 2007a). W Australii obserwuje się znaczną różnicę między długością życia Aborygenów i Australijczyków innego pochodzenia. Długośd życia mężczyzn pochodzenia aborygeoskiego wynosi 59 lat, natomiast pozostałych Australijczyków 77 lat. Aborygenki żyją średnio 65 lat, pozostałe Australijki

7 Pielęgniarstwo psychiatryczne. Problemy i kierunki rozwoju PTP, lata (SCRGSP 2007). Podobne różnice zdrowotne między tubylcami i ludnością napływową są notowane na całym świecie. Zdrowie psychiczne człowieka także podlega wpływom szerszego kontekstu społecznego czy miejsca zamieszkania. Jest to szczególnie ważne, jako że zdrowie i choroba to doświadczenia społeczne, realizowane w takim właśnie kontekście (Germov 2005). Niestety, prowadzone badania nieustannie potwierdzają, że zdrowie psychiczne jest relatywnie gorsze wśród osób o niskim poziomie wykształcenia, mających problemy ze znalezieniem pracy, niskie dochody oraz bezrobotnych. Ponadto u dzieci z grup z marginesu społecznego częściej notuje się lękliwośd, depresję, nałogi, przestępstwa i niskie zdolności adaptacyjne. Dzieci te są też bardziej narażone na wiele negatywnych doświadczeo i przeżyd, które mogą mied poważny, szkodliwy wpływ na ich zdrowie psychiczne (WHO 2005a). Ważne jest, aby pielęgniarki i inni pracownicy opieki zdrowotnej byli świadomi powiązao między tymi czynnikami a ich wpływem na człowieka i brali je pod uwagę przy planowaniu oraz realizowaniu opieki. Skala występowania chorób psychicznych Światowe wskaźniki chorób oraz problemów psychiatrycznych są wysokie i spodziewamy się dalszego ich wzrostu. Globalny raport dotyczący występowania różnych chorób (The Global BUrden of Disease Report Murray, Lopez, 1996) szacuje, że schorzenia psychiczne w roku 2020 będą stanowid 15% wszystkich chorób. Jego autorzy spodziewają się też, że w krajach rozwiniętych wskaźnik ten wyniesie 22% w roku 2020, a depresja znajdzie się w tymże roku na drugim miejscu wśród najczęściej występujących chorób. Problemy psychiczne i neurologiczne będą powodem 30,8% lat przeżytych w niepełnosprawności (ang. years lived with disability YLD), a depresja będzie powodem 12% wszystkich niepełnosprawności (WHO 2001c). W roku 1998 szacowano, że schorzenia neuropsychiatryczne były przyczyną 23,5% lat życia skorygowanych niesprawnością (ang. disability adjusted life years DALYs) w krajach rozwiniętych i 10,5% w krajach o niskim i średnim poziomie ekonomicznym (WHO 1999). Warto też zauważyd, że niemal 50% osób chorych psychicznie nie jest notowanych z uwagi na problemy psychiczne w podstawowej opiece zdrowotnej, pomimo że większośd tych schorzeo zaczyna się przed 25 rokiem życia, a leczenie jest opóźnione o 2 do 8 lat (Proctor, 2006). Dane te są alarmujące, zwłaszcza gdy wiemy, że większośd tych osób ma także powiązane z psychicznymi schorzenia somatyczne. Rozwój choroby psychicznej u osób młodych jest problematyczny, jako że jest to dla nich czas edukacji, budowania relacji i uniezależniania się (Wood et al., 2005). Choroba taka może więc prowadzid do poważnej, długotrwałej niepełnosprawności, zmniejszenia szans na wyleczenie, a także do innych konsekwencji dotykających daną osobę i społeczeostwo. Chodzi na przykład o koszty leczenia i opieki społecznej, utratę możliwości edukacyjnych, produktywności, zwolnienia lekarskie oraz skutki dotykające rodziny i przyjaciół. W wielu przypadkach oznacza to, że pacjenci tracą zdolnośd do prowadzenia produktywnego życia, str. 5

8 Mental Health Nursing. Trends and Issues ICN, 2009 a przez to stają się zależni od pomocy innych. Jeśli choroba psychiczna nie jest leczona, wspomniane problemy występują w większej skali, a koszty rosną. W występowaniu schorzeo psychicznych obserwuje się różnice między osobami reprezentującymi poszczególne płci. O ile u kobiet i mężczyzn notuje się ten sam wskaźnik zachorowalności, mężczyźni częściej zapadają na schorzenia związane z nadużywaniem (alkoholu, narkotyków itp.), a kobiety na depresję i schorzenia lękowe. Wiemy też, że kobiety chętniej niż mężczyźni korzystają z pomocy medycznej (Wood et al., 2005). Na całym świecie długośd życia ludzi wzrasta, mamy więc coraz większą grupę osób w wieku starszym. W związku z tym wzrasta liczba chorób psychicznych w tej populacji. To, co kiedyś uważano za normalny proces starzenia się, coraz częściej uznaje się obecnie za wynik choroby, ubytek zdrowia, efekt przemocy zewnętrznej lub wewnętrznej których można uniknąd. Kraje rozwinięte uczyniły duży postęp jeśli chodzi o poprawę zdrowia i samodzielności osób starszych (z wyjątkiem demencji). Natomiast w krajach rozwijających się samodzielnośd tej grupy nadal stanowi poważny problem, a depresja i demencja pozostają dwoma najpoważniejszymi chorobami psychicznymi dotykającymi osoby starsze (Dierckx et al., 2008). Ludzie chorzy psychicznie często cierpią też na występujące równocześnie choroby somatyczne, a zły stan fizyczny jak i psychiczny wzajemnie się pogarszają. Wiele badao potwierdza to powiązanie, zwłaszcza jeśli chodzi o depresję i choroby z nią współwystępujące (w tym lękliwośd) w relacji do chorób serca, udarów, cukrzycy, astmy i nowotworów. Sugeruje się, że ograniczenie depresji może pomóc w ich zwalczaniu (WHO 2005a). Niedobór zasobów ludzkich w opiece zdrowotnej w skali światowej Na tle tej alarmującej statystyki rozpatrywany jest problem globalnych braków kadrowych wśród pielęgniarek (w tym pielęgniarek psychiatrycznych) i innych pracowników opieki zdrowotnej. Największe braki dotyczą krajów najbiedniejszych, w których notowane są najwyższe wskaźniki zachorowalności (WHO 2006a). Ostatnie badania pokazują, że Europa, kontynent o największej liczbie krajów o wysokim dochodzie narodowym, ma największą liczbę pielęgniarek na 1 mieszkaoca, pracujących w opiece psychiatrycznej (WHO 2007a). Pielęgniarki psychiatrycznie, podobnie jak inne osoby opiekujące się chorymi psychicznie, należą do podstawowej grupy pracowników tej opieki specjalistycznej, często pomijanej i niedocenianej (WHO 2007a). Pielęgniarki odgrywają kluczową rolę w realizacji odpowiednich, skutecznych, szybkich usług osobom chorym psychicznie, mogą także dbad o przestrzeganie praw człowieka swoich pacjentów zarówno w placówkach opieki, jak i całym życiu społecznym (Oulton et al., cyt. za: WHO 2007a, s. v). Dane sumaryczne z ostatniej publikacji Atlas: Nurses In Mental Health (WHO 2007a) pokazują jednak, że kraje o niższym poziomie dochodu mają mniejszą liczbę pielęgniarek pracujących w szpitalach psychiatrycznych i ogólnych, a w krajach o niskim dochodzie pielęgniarstwo środowiskowe

9 Pielęgniarstwo psychiatryczne. Problemy i kierunki rozwoju PTP, 2010 właściwie nie istnieje. Dramatycznie niska jest na przykład liczba pielęgniarek pracujących w opiece psychiatrycznej w Afryce (WHO 2007a). Pielęgniarki psychiatryczne Pielęgniarki psychiatryczne to ważni członkowie zespołu sprawującego opiekę nad osobami z tego typu schorzeniami. Często stanowią one proporcjonalnie największą grupę w takim zespole, współpracując z psychiatrami, pracownikami społecznymi i innymi przedstawicielami zawodów medycznych. Ogromną rolę w takiej opiece odgrywają też członkowie rodzin chorych i inne osoby niosące pomoc. Ale należy pamiętad, że członkiem zespołu jest też sama osoba chora jako że jest ona ekspertem w zakresie swojego stanu zdrowia. W ciągu ostatnich dziesięcioleci zaszło wiele zmian w opiece psychiatrycznej. Zamknięto wiele szpitali co miało byd skutkiem zjawisk zwanych de instytucjonalizacją i integracją (Ash et al., 2007). W wielu krajach rozwiniętych chorzy są pacjentami opieki środowiskowej lub oddziałów psychiatrycznych w szpitalach ogólnych. Nie jest to jednak trend obowiązujący na całym świecie. W krajach o niskim i średnim poziomie dochodu częściej spotyka się szpitale psychiatrycznie, a dostępnośd opieki środowiskowej jest niska lub żadna. W niektórych krajach powraca się do opieki szpitalnej, zwiększając jej ofertę. Zmiany te mają służyd zapewnieniu bezpieczniejszej, bardziej humanistycznej opieki osobom chorym. Studium przypadku Fidżi Fidżi jest dużym krajem, położonym na około 300 wyspach, z których wiele jest bardzo niewielkich. Jedyny szpital psychiatryczny St GIles Hospital oferuje 136 łóżek, obsługując wszystkich mieszkaoców wysp i niektórych krajów sąsiednich. Pracują w nim przede wszystkim pielęgniarki dyplomowane, bez przeszkolenia specjalistycznego w zakresie opieki psychiatrycznej i sanitariusze. Ale po niedawnych ważnych zmianach, Szkoła Pielęgniarstwa w Fidżi oferuje kurs podyplomowy w zakresie pielęgniarstwa psychiatrycznego, który ukooczyło wielu pracowników szpitala. W placówce pracuje też jeden psychiatra rezydent. Problemy, z jakimi mierzy się personel St GIles, to między innymi: zdobywanie odpowiedniej liczby i rodzaju leków, nadzór nad sanitariuszami (którzy stanowią większośd pracowników), dostęp do kształcenia i materiałów edukacyjnych, tworzenie odpowiednich warunków do terapii pacjentów. Szpital został ostatnio wyremontowany, planowane są dalsze prace tego rodzaju, uzależnione od dostępnych funduszy. Zmiany miały pozytywny wpływ na personel i pacjentów. Zaproponowano także opiekę dla pacjentów już wypisanych, mieszkających na Suva i w okolicy. Podsumowując w opiece psychiatrycznej na Fidżi zaszły pozytywne zmiany. str. 7

10 Mental Health Nursing. Trends and Issues ICN, 2009 Pielęgniarstwo psychiatryczne łączy w sobie umiejętności instrumentalne z humanistycznymi. Typowe funkcje z nim związane to bezpośrednia opieka nad pacjentami, podawanie przepisanych leków, organizowanie odpowiedniego dla terapii otoczenia, obserwacja i ocena, uczenie pacjentów oraz ich opiekunów o chorobie i sposobach terapii, doradztwo indywidualne i grupowe w połączeniu z psychoterapią, rzecznictwo (Elsom, 2001; Happell et al., 2008). W niektórych krajach przepisywanie przez pielęgniarki leków psychotropowych jest faktem, prawo to przysługuje pielęgniarkom zaawansowanej praktyki (ANP) 1, które przechodzą specjalistyczne przeszkolenie w tym zakresie. Ostatnie badanie WHO (WHO 2007a, s. 50) wykazało, że prawo wypisywania (i kontynuowania) recept przez pielęgniarki jest realizowane w krajach o niskim dochodzie, w Afryce, Azji Południowo- Wschodniej i regionie Zachodniego Pacyfiku. Pielęgniarki psychiatryczne, jeśli mają skutecznie wykonywad swoje zadania, muszą posiadad wiedzę z zakresu fizjologii człowieka, psychologii, psychiatrii i farmakologii, umied myśled krytycznie, rozumied istotę oraz ograniczenia relacji zawodowych i terapeutycznych. Powinny także posiadad takie cechy, jak: otwartośd, samoświadomośd, wnikliwośd (Jackson, O Brien, 2005), chęd sprawowania opieki, obiektywizm bez osądzania innych. Podstawą pielęgniarstwa psychiatrycznego jest relacja terapeutyczna. Jackson i O Brien (2005) twierdzą, że tak naprawdę jest ona także podstawą wszystkich innych działao, a tworząc więzi, pielęgniarka używa siebie jako środka, dzięki któremu relacja z pacjentami jest utrzymywana. O ile jednak coraz częściej w podstawowych programach kształcenia zawodowego pielęgniarek pojawiają się treści dotyczące zdrowia psychicznego, to w wielu krajach uboższych pielęgniarki, psychiatrzy, psychologowie, pracownicy społeczni i inni mają niewielki (jeśli w ogóle) dostęp do edukacji specjalistycznej (WHO 2007a). W publikacji Atlas. Nurses In Mental Health (WHO 2007a, s. 47) przytoczono wypowiedź jednego z respondentów z Wysp Salomona: to pielęgniarki oceniają, diagnozują i leczą pacjentów psychiatrycznych. Pielęgniarki psychiatryczne stają w swojej pracy przed wieloma wyzwaniami, na przykład związanymi ze zdobywaniem środków i narzędzi niezbędnych w opiece (w tym leków), radzeniem sobie w trudnych sytuacjach i z trudnymi ludźmi, zwalczaniem stygmatyzacji i dyskryminacji społecznej oraz realizowaniem opieki w bardzo trudnych warunkach. Do wspomnianych wyzwao zalicza się także nabór i odchodzenie z zawodu odpowiedniej liczby wykwalifikowanych pielęgniarek, przygotowanie oferty kształcenia ustawicznego i rozwoju zawodowego, regulacje prawne i zawodowe, udział pielęgniarek w tworzeniu polityki resortowej i reformie legislacji, a także zapewnienie zaopatrzenia. Pielęgniarki psychiatryczne, jak i te pracujące w opiece specjalistycznej, mają do odegrania ważną rolę. Autorzy Atlas. Nurses in Mental Health WHO (WHO 2007a, s ) proponują następujące kierunki rozwoju tej grupy: a) docenienie pielęgniarek jako podstawowej kategorii pracowników opieki psychiatrycznej; b) zapewnienie odpowiedniej 1 zob.. Zakres praktyki, standardy i kompetencje pielęgniarki zaawansowanej praktyki. ICN 2009/PTP 2010

11 Pielęgniarstwo psychiatryczne. Problemy i kierunki rozwoju PTP, 2010 liczby wyszkolonych pielęgniarek; c) włączenie zagadnieo zdrowia psychicznego do programów kształcenia zawodowego i podyplomowego. Stygmatyzacja Chorzy psychicznie często spotykają się z negatywnymi postawami społeczeostwa. Bycie naznaczonym, traktowanym jak nienormalny, skutkuje tragicznym napiętnowaniem. Wszyscy chorzy powinni byd traktowani z tym samym szacunkiem, który przynależy innym ICN potępia fakt, że na całym świecie wciąż obserwuje się przejawy stygmatyzacji, dyskryminacji, braku opieki, ciągłości tej opieki i dostępu do usług. Pielęgniarki a zdrowie psychiczne. Stanowisko ICN. Wyd ludziom. Dlatego też ze stygmatyzacją należy walczyd, gdziekolwiek się ona ujawni. Z napiętnowaniem wiąże się wstyd, poczucie winy i tajemnica. Często prowadzi ona do wyłączenia społecznego, stereotypowego traktowania i dyskryminacji (Byrne 2000). Stygmatyzację definiuje się jako współwystępowanie następujących komponentów: a) naznaczenie: dostrzeżenie i wskazanie różnic w osobowości czy zachowaniach (odbiegających od norm społecznych); b) stereotypizacja: powiązanie dostrzeżonych różnic ze stereotypami negatywnymi (na przykład osoby z poważnymi schorzeniami są najczęściej traktowane jako niebezpieczne dla otoczenia); c) oddzielanie ich od nas : klasyfikowanie osób naznaczonych negatywnie jako całkowicie odmiennych od pozostałych, postrzeganie ich jako ludzi innej kategorii, w sytuacjach ekstremalnych odmawianie im cech ludzkich; d) utrata pozycji społecznej i dyskryminacja jako efekt trzech powyższych elementów (Link, Phelan 2001). Opinia publiczna formułuje także teorie dotyczące istoty chorób psychicznych i sposobu, w jaki należy traktowad osoby z tymi chorobami. Teorie te podlegają wielu wpływom, między innymi takim jak: czynniki kulturowe, osobisty kontakt z osobą chorą i informacje medialne o ludziach chorych (Gaebel et al. 2006). W rzeczywistości twierdzi się, że napiętnowanie społeczne związane z chorobami psychicznymi często szkodzi pacjentowi bardziej niż sama choroba (Goodwin, Happell 2006), prowadzi w wielu obszarach do dyskryminacji, np. bezdomności, utraty możliwości pracy, dostępu do edukacji i szkoleo, a nawet braku dostępu do odpowiedniej opieki zdrowotnej (Happell et al. 2008). Może także prowadzid do niechęci i rezygnacji z szukania pomocy medycznej (Kushner, Sher 1991). Pielęgniarki pracujące z chorymi psychicznie muszą mied świadomośd wpływu stygmatyzacji i starad się zapewnid wszystkim chorym odpowiednią opiekę realizowaną we właściwym czasie. Napiętnowanie i dyskryminacja, towarzyszące chorobom psychicznym, mogą byd także wyrażane przez pracowników opieki specjalistycznej, w tym pielęgniarki psychiatryczne. Na szczęście indywidualny kontakt z chorymi i edukacja, która obala mity, mogą prowadzid do zmiany postaw na lepsze (Emrich et al. 2003). str. 9

12 Mental Health Nursing. Trends and Issues ICN, 2009 Często zdarza się też, że stygmatyzacja dotyka same pielęgniarki. Członkowie rodzin, koledzy, starsze pielęgniarki mogą zdecydowanie zniechęcad je od podejmowania pracy w opiece psychiatrycznej. Niestety, piętno towarzyszące chorobom psychicznym jest jedną z przyczyn braków kadrowych wśród pielęgniarek o przygotowaniu specjalistycznym w tym zakresie. W niektórych krajach zarabiają one mniej niż pielęgniarki w innych obszarach opieki, albo pracują w gorszych warunkach. Nie zawsze jednak się tak zdarza, gdyż w niektórych krajach pielęgniarki psychiatryczne zarabiają więcej niż koleżanki o innej specjalizacji. Prawa osób chorych psychicznie Deklaracja praw człowieka traktuje zdrowie psychiczne jako jedno z podstawowych praw człowieka. Ich naruszenie może byd szkodliwe dla zdrowia psychicznego danej osoby, które zależy między innymi od możliwości cieszenia się pełnią tychże praw (Gostin 2001). Niektóre grupy społeczne są szczególnie narażone na naruszenia swoich podstawowych praw, są to m.in. kobiety, dzieci, uchodźcy i chorzy psychicznie. Naruszenia takie mogą mied miejsce w placówkach opieki psychiatrycznej (nieodpowiednia, szkodliwa, realizowana w sposób upokarzający pacjenta opieka lub nieludzkie warunki życia). Z przypadkami nieprzestrzegania praw człowieka można mied do czynienia także poza placówkami opieki. Będą to: stygmatyzacja, mity i nieporozumienia dotyczące chorób psychicznych, oddziałujące negatywnie na codzienne życie chorych, powodujące dyskryminację i odmowę realizacji wielu praw (WHO 2005a). Na przykład chorzy psychicznie mogą spotykad się z odmową realizacji niektórych praw obywatelskich (np. udział w głosowaniu, kierowanie pojazdami mechanicznymi, posiadanie własności, zawieranie związków małżeoskich). Z subtelniejszymi przejawami dyskryminacji spotykają się chorzy poszukujący pracy, miejsca zamieszkania, możliwości leczenia (WHO 2005b). W uznaniu wagi ochrony praw osób chorych psychicznie Organizacja Narodów Zjednoczonych opublikowała w 1991 roku Zasady ochrony osób chorych psychicznie oraz poprawy opieki psychiatrycznej. Zawarto w nich sposób postrzegania osoby i unikatowych potrzeb chorych, na przykład ich praw dotyczących poszanowania prywatności, życia i pracy w społeczeostwie, dobrowolnego poddania się leczeniu, uzyskania odpowiedniej terapii oraz składania skarg i zażaleo (SIngh 2001). Udział w opiece Coraz większą uwagę zwraca się na udział osób chorych we wszystkich aspektach realizacji opieki zdrowotnej. W rzeczywistości jednak udział ten wygląda różnie. Niektórzy chorzy informują o jego braku czy włączeniu w niektóre tylko rodzaje usług (Tobin et al. 2002; Lammers, Happell 2004). W ostatnim badaniu Goodwin i Happell (2006) stwierdzili, że sam system opieki często jest barierą dla aktywnego zaangażowania osób chorych psychicznie w opiekę.

13 Pielęgniarstwo psychiatryczne. Problemy i kierunki rozwoju PTP, 2010 Autorzy podkreślają, że kamieniem węgielnym wszystkich relacji terapeutycznych jest potrzeba szacunku, jak również potrzeba zachęty do współpracy. Sama współpraca zaś powinna byd procesem realizowanym wspólnie z pacjentem, a więc pacjent powinien byd jej podmiotem, nie przedmiotem. Ogromne znaczenie udziału chorych w opiece wynika z bogactwa ich doświadczenia, znajomości systemu z punktu widzenia jego użytkownika. Tam, gdzie zaproszono pacjentów do współpracy, uzyskano bardzo pozytywne jej wyniki, między innymi nawiązanie głębszych relacji między chorymi a pielęgniarkami (Eisen et al. 2000). Dlatego tak ważne jest aktywizowanie pacjentów we wszystkich typach i placówkach opieki. str. 11

14 Mental Health Nursing. Trends and Issues ICN, 2009 Rola leków psychotropowych Osoby chore psychicznie żądają udostępnienia odpowiedniej informacji dotyczącej (co najmniej) skutków ubocznych działania leków psychotropowych, przyczyn ich podawania oraz niezbędnego okresu przyjmowania (Happell et al. 2004). Wielu pacjentów musiało się nauczyd żyd na co dzieo ze skutkami ubocznymi (Usher 2001), dlatego tak ważne jest przekazanie przez pielęgniarkę odpowiednich, aktualnych informacji. Zadaniem pracowników opieki zdrowotnej jest wspieranie pacjentów w terapii lekowej, w tym zwłaszcza wykorzystanie komunikacji nieformalnej i zwracanie uwagi na potrzebę wyjaśnienia ewentualnych skutków ubocznych (Happell et al. 2004). Medyczne klasyfikacje chorób psychicznych Systemy klasyfikacyjne same w sobie polegają na pewnym etykietowaniu, a przez to są silnie powiązane piętnowaniem dotyczącym chorób psychicznym. Stosuje się je do rozpoznawania poszczególnych objawów i diagnozowania stanu pacjenta. Są pożyteczne w medycynie, ale wykorzystywane też przez innych pracowników opieki zdrowotnej. Pomagają również w doborze najskuteczniejszej terapii. Ludzi opisuje się jako chorych psychicznie, jeśli ich zachowanie jest zgodne z objawami wymienionymi w jednym lub dwóch obowiązujących obecnie systemach klasyfikacyjnych: Międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD-10-AM (International Classification of Diseases and Related Health Problems, 10 th Revision, Australian Modification), Kryteria diagnostyczne według DSM-IV-TR (Diagnostic and Statistical Manual DSM-IV- TR). Tabela 1.1. Kody ICD-10-AM ICD-10-AM zawiera kody wszystkich schorzeo fizycznych i psychicznych. Oferuje listę 458 rodzajów chorób psychicznych oraz szczegółową listę diagnoz klinicznych towarzyszących kodom. Kody schorzeo psychicznych rozpoczynają się od litery F. Zawierają następujące kategorie: F00-F09 Zaburzenia psychiczne organiczne, włącznie z zespołami objawowymi, takimi jak demencja czy delirium F10-F19 Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych F20-F29 Schizofrenia, zaburzenia typu schizofrenii (schizotypowe) i urojeniowe F30-F39 Zaburzenia nastroju (afektywne) F40-F49 Zaburzenia nerwicowe związane ze stresem i pod postacią somatyczną (somatoformiczne) F50-F59 Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi F60-F69 Zaburzenia osobowości i zachowania dorosłych

15 Pielęgniarstwo psychiatryczne. Problemy i kierunki rozwoju PTP, 2010 F70-F89 Upośledzenie umysłowe i zaburzenia rozwoju psychicznego F90-F98 Zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynające się zwykle w dzieciostwie i w wieku młodzieoczym (Barling 2005 s. 165). Tabela 1.2. Klasyfikacje DSM-IV-TR DSM-IV-TR to klasyfikacja wieloosiowa. Obejmuje następujących 5 osi: Oś 1 zaburzenia kliniczne, np. głęboka depresja Oś 2 zaburzenia osobowości, zaburzenia rozwojowe, np. pograniczne zaburzenie osobowości Oś 3 stany ogólnomedyczne, np. nadciśnienie Oś 4 problemy psychospołeczne i środowiskowe, wpływające na zdrowie psychiczne człowieka, np. trudności finansowe, bezdomnośd Oś 5 poziom przystosowania, oceniony za pomocą Skali Ogólnej Oceny Funkcjonowania (ang. Global Assessment of Functioning Score GAF Score) Niniejszy rozdział zawierał ogólny obraz zachorowalności na choroby psychiczne oraz analizę zadao realizowanych przez pielęgniarki psychiatryczne. W kolejnym zajmiemy się dyskusją nad współczesnymi kierunkami rozwoju pielęgniarstwa psychiatrycznego. Rozdział 2. Współczesne kierunki rozwoju pielęgniarstwa psychiatrycznego Modele teoretyczne i pojęciowe stosowane w pielęgniarstwie psychiatrycznym Modele teoretyczne Istnieje wiele teorii dotyczących chorób psychicznych. Każda z nich przedstawia własny pomysł na to, skąd i dlaczego one się biorą. Dostępne teorie są pomocne w pracy pielęgniarek psychiatrycznych, ponieważ zawierają trochę elementów psychoanalizy, teorii rozwoju, podstaw biologicznych, teorii behawioralnej, społecznej i interpersonalnej. Wiele pielęgniarek woli jednak podejście wielowymiarowe, wykorzystując wiedzę reprezentowaną przez różne podejścia, nie tylko jednostronną (Happell et al. 2008). Modele pojęciowe Modele pojęciowe zawierają pojęcia i uwarunkowania rzeczywiste reprezentujące abstrakcyjny wymiar teorii. Teorie często są bardzo skomplikowane, łatwiej więc zrozumied je, jeśli zostaną rozbite na pewne pojęcia lub modele. Główne modele wykorzystywane w pielęgniarstwie psychiatrycznym to: medyczny, psychospołeczny, społeczny i interpersonalny. str. 13

16 Mental Health Nursing. Trends and Issues ICN, 2009 Model medyczny Model medyczny zakłada, że choroba psychiczna jest wynikiem pewnej formy patologii. W związku z tym traktuje się ją w taki sam sposób jak choroby somatyczne. W efekcie takiego podejścia zwolennicy tego modelu próbują udowodnid, że przyczyn chorób psychicznych należy szukad w zmianach genetycznych, organicznych lub funkcji fizjologicznych. Model medyczny ma wiele wspólnego z modelami klasyfikacyjnymi, takimi jak Kryteria diagnostyczne według DSM-IV-TR czy ICD-10-AM, które obecnie są podstawą klasyfikacji i diagnoz psychiatrycznych. Ostatni rozwój technologiczny doprowadził do lepszego poznania organicznych uwarunkowao chorób psychicznych. Na przykład w kilku badaniach wykazano, że ponad 50 różnych neurotransmiterów jest genetycznie powiązana z rozwojem schizofrenii (Barkway 2005). Model psychospołeczny Teorie psychospołeczne wywodzą się z założenia, że osobowośd człowieka wpływa na jego zachowanie. Jest ich wiele, na przykład teoria psychoanalizy, według której mechanizmy obronne mają za zadanie chronid umysł świadomy, psychologia behawioralna, której zwolennicy wierzą we wzmacnianie zachowao, które prowadzi do ich powtórzeo, psychologia humanistyczna, która wyodrębnia trzy główne kategorie potrzeb: 1) podstawową potrzebę przetrwania, 2) psychologiczną potrzebę przynależności i szacunku do siebie, oraz 3) potrzebę samorealizacji, czyli możliwości realizacji swojego potencjału. Modele społeczne Ten model większe znaczenie przypisuje oddziaływaniu szerszych czynników społecznych na daną osobę niż poszukiwaniu przyczyn indywidualnych zachowao. Na przykład na każdego człowieka oddziałują zmienne takie, jak płed, wiek, wykształcenie, zawód, status społeczno-ekonomiczny, miejsce zamieszkania. Innymi słowy, socjologowie uważają, że przyczyną choroby nie jest umysł człowieka, ale oddziaływanie społeczeostwa, w którym żyje (Barkway 2005). Model biopsychospołeczny Został on zaproponowany ze względu na krytykę innych modeli, związaną zwłaszcza z ich niemożnością wytłumaczenia przyczyn, dla których niektórzy chorują psychicznie, a inni nie. Jego istota polega na połączeniu trzech wcześniej omawianych modeli, tzn. czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Zwraca on uwagę na wpływ różnych czynników na daną osobę, który może przyczyniad się do rozwoju choroby. Model interpersonalny Cechą odróżniającą pielęgniarstwo psychiatryczne od innych specjalizacji zawodowych jest zwracanie szczególnej uwagi na relacje interpersonalne. Są one oczywiście ważne także w pracy innych pielęgniarek, ale tu stanowią kluczowy element, przez co stały się podstawą rozwoju teorii pielęgniarstwa psychiatrycznego (Happell et al. 2008). Hildegard

17 Pielęgniarstwo psychiatryczne. Problemy i kierunki rozwoju PTP, 2010 Peplau, uważana za pionierkę teorii pielęgniarstwa, wyjaśniła znaczenie relacji terapeutycznej dla pielęgniarstwa psychiatrycznego. Jej książka Relacje interpersonalne w pielęgniarstwie (Interpersonal Relations in Nursing) omawia znaczenie tejże oraz uzasadnia, dlaczego więź taka jest podstawowym elementem pracy z pacjentami. Innymi słowy, nawiązywanie relacji jest elementem niezbędnym w pracy pielęgniarki psychiatrycznej, ważniejszym od jakiejkolwiek innej terapii (Barkway 2005). Od modelu dualistycznego do holistycznego Z dualizmem mamy do czynienia, gdy umysł i ciało są postrzegane jako dwa odrębne podmioty. Psychiatrzy będący zwolennikami tego poglądu koncentrują się coraz bardziej na objawach, z wyłączeniem większości innych elementów. Model ten jednak nie daje się utrzymad, ponieważ chorzy uznali takie koncentrowanie się na objawach i problemach za nieprzynoszące im żadnej pomocy. Przyjmując postawę holistyczną, pielęgniarki zaczęły zwracad uwagę na wszystkie aspekty życia pacjenta, w tym ich doświadczenia, na znaczenie przypisywane relacji z samym sobą, innymi, środowiskiem społecznym i ogółem społeczeostwa, na budowanie zaufania i poszanowanie praw każdego indywidualnie. W tym podejściu troska i opieka zyskały dla wielu pielęgniarek nowe znaczenie. Jego realizacja nadal jednak stanowi wyzwanie w wielu systemach opieki, zwłaszcza tych zdominowanych przez model medyczny (Stanton, Tooth 2008). Od modelu deficytów do modelu mocnych stron Całkiem niedawno przestano koncentrowad się na brakach, a zaczęto pracowad nad rozwijanie mocnych stron. Zgodnie z tym modelem, wszyscy ludzie mają jakieś cele, talenty i zaufanie, a wszystkie środowiska oferują możliwości konieczne do odniesienia sukcesu. Niestety, często nie dostrzega się tych pozytywów, koncentrując na ograniczeniach czy dysfunkcjach danego człowieka. Podejście pozytywne pozwala nam skoncentrowad się raczej na potencjale niż problemach, możliwościach nie przeszkodach, zdrowiu i dobrym samopoczuciu nie chorobie. To jest ważne w pracy z chorymi psychicznie, którzy najczęściej wolą, aby zajmowad się tym, co są w stanie zrobid, aby zmienid swoje życie (Stanton, Tooth 2008). Ten model koresponduje z modelem promocji zdrowia. Aktualne kierunki rozwoju promocji zdrowia psychicznego, zapobiegania chorobom i rehabilitacji a zadania pielęgniarek Pielęgniarki odgrywają kluczową rolę w opiece nad osobami chorymi psychicznie. Cytowany już Atlas WHO (WHO 2007a) twierdzi, że pielęgniarki posiadające odpowiednie przygotowanie mogą wykonywad znacznie więcej zadao niż czynią to obecnie, a rozszerzenie ich ról powinno zostad uwzględnione w planach dotyczących rozwoju opieki psychiatrycznej na całym świecie. Jest to szczególnie ważne w tych krajach, gdzie brakuje specjalistów str. 15

18 Mental Health Nursing. Trends and Issues ICN, 2009 z innych zawodów (WHO 2007). Pamiętając o stopniu zachorowalności na choroby psychiczne na całym świecie, władze w poszczególnych krajach powinny dostrzec potrzebę poprawy wyników tej specjalistycznej opieki (Murray, Lopez 1996). W efekcie, zamiast koncentrowad się na leczeniu, należałoby zacząd zachęcad i działad w zakresie promocji zdrowia psychicznego i zapobieganiu występowania tego typu problemów, w całym społeczeostwie, a zwłaszcza w grupach ryzyka. Takie stanowisko znalazło poparcie w tekście WHO Investing in Mental Health (WHO 2003b), w którym stwierdza się, że największy wpływ na zdrowie psychiczne ma nie specjalistyczne leczenie, ale otaczająca pacjentów rzeczywistośd. Odpowiedź leży więc w promocji zdrowia psychicznego działalności, która powinna byd realizowana wspólnie przez wielu partnerów, reprezentujących różne dziedziny (WHO 2005c). Termin promocja zdrowia jest obecnie często stosowany zamiast edukacji zdrowotnej, ponieważ w swojej definicji zakłada połączenie tejże edukacji i podstawowych działao związanych z zapobieganiem chorobom, dotyczących zmian w zachowaniach i środowisku (Jirojwong, Liamputtong 2008). Promocja zdrowia psychicznego ma na celu poprawę zdrowia publicznego, wymaga jednak szerokiego zaangażowania społecznego. Jest realizowana w formie działao i orędownictwa dotyczących wszystkich determinant zdrowia psychicznego, na które możemy mied wpływ (WHO 2005a). Strategie promocji zdrowia psychicznego obejmują: programy kierowane do matek z małymi dziedmi, warsztaty radzenia sobie ze stresem dla pracowników, programy umiejętności życiowych dla dzieci (z uwzględnieniem rozwoju umiejętności komunikacyjnych w szkole, aby zmniejszyd zjawisko przemocy), programy rozwoju środowisk lokalnych, różne programy wspierające, programy dla małych społeczności sąsiedzkich. Chod jest to sprawa ważna dla każdego z nas, szczególny potencjał w realizacji tej promocji mają pielęgniarki POZ. Przykładem może byd rozwinięta w niektórych krajach współpraca położnych, pielęgniarek pediatrycznych i psychiatrycznych. Współpraca ta, zainicjowana w związku z promocją zdrowia psychicznego, rozwinęła się w programy prewencji i wczesnego wykrywania/ wczesnego reagowania, dotyczące okołoporodowych zaburzeo afektywnych (McNamara 2004). Największe problemy, z jakimi mierzą się osoby odpowiedzialne za promocję zdrowia psychicznego, to brak infrastruktury, zasobów ludzkich, materialnych, a także brak poszanowania praw człowieka (WHO 2005a). Osoby cierpiące na poważne, długoterminowe schorzenia psychiczne, są objęte rehabilitacją. Jej celem jest pomoc w powrocie do takiego funkcjonowania człowieka, jakie realizował on przed wystąpieniem choroby. Pierwszym celem jest reintegracja w środowisku lokalnym, przy czym całkiem niedawno proces jego realizacji koncentruje się na powracaniu do zdrowia, a nie na chorobie. Tak prowadzona rehabilitacja skupia się na indywidualnych celach i wynikach pacjenta, pielęgniarka współpracuje z nim w zakresie planowania terapii od momentu rozpoznania choroby bądź przyjęcia do szpitala. Powrót do zdrowia jest tu rozumiany inaczej niż w medycynie, jest budowany na nadziei i rozumieniu, że chodzi raczej

19 Pielęgniarstwo psychiatryczne. Problemy i kierunki rozwoju PTP, 2010 o permanentnie realizowany proces niż o osiągnięcie planowanego wyniku (co się może nigdy nie wydarzyd). Model rehabilitacji zorientowanej na wyzdrowienie zachęca zarówno chorego, jak i pielęgniarkę, do zachowania nadziei (Muir-Cochrane et al. 2005). Podstawowe zasady praktyki zorientowanej na wyzdrowienie Zmiana profilu opieki psychiatrycznej. Odejście od koncentracji na realizacji procesu terapeutycznego i reagowania na objawy na rzecz udostępniania zasobów danej społeczności, zwiększających dostęp mieszkaoców do życia i zasobów społecznych oraz wykorzystywanie dostępnych szans i możliwości. Realizatorzy opieki muszą gromadzid informację zwrotną o oferowanych usługach i na jej podstawie wprowadzad konieczne zmiany. Konieczna jest współpraca, dzielenie się władzą, obalanie mitów dotyczących wszechwładzy i wszechwiedzy pracowników opieki. Opieka psychiatryczna musi akceptowad fakt, że bycie aktywnym obywatelem i członkiem społeczeostwa jest warunkiem powrotu do zdrowia a nie odwrotnie (bycie zdrowym warunkuje korzystanie z praw obywatelskich). Pracownicy opieki nie muszą mied dostępu do różnych form pomocy oferowanych pacjentom przez społecznośd lokalną. Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Stanton, Tooth 2008, s. 23. Ocena stanu zdrowia psychicznego, dobrego samopoczucia i umiejętności radzenia sobie w życiu Proces oceny jest zazwyczaj punktem wyjścia dla diagnozy, planowania terapii lub rehabilitacji (Happell et al. 2008). Hapell et al. (2008) przypominają, że podczas zbierania informacji bardzo ważne jest uwzględnienie punktu widzenia osoby szukającej pomocy. Elementy oceny stanu zdrowia psychicznego Ocena stanu zdrowia psychicznego zazwyczaj składa się z następujących elementów: ocena diagnostyczna, ocena behawioralna, ocena psychospołeczna, ocena humanistyczna, ocena holistyczna (całościowa). Zależnie od potrzeb pacjenta, może ona również obejmowad kolejne składniki: ocena ryzyka popełnienia samobójstw, możliwośd wystąpienia zachowao o charakterze agresywnym lub przemocy, ocena poziomu nadużywania substancji. str. 17

20 Mental Health Nursing. Trends and Issues ICN, 2009 Test MSE (ang. Mental Status Examination, badanie stanu psychicznego) Stanowi on zazwyczaj kluczowy element oceny, zwłaszcza jeśli osoba nie ma bezpośrednich objawów fizykalnych lub innych. Przeprowadzany na początku spotkania, test MSE powinien byd powtarzany regularnie, jako że stan psychiczny pacjenta zmienia się (Happell et al. 2008). MSE jest prowadzony metodą częściowo ustrukturyzowanego wywiadu, jako narzędzie pozwalające wielowymiarowo ocenid bieżący stan psychiczny i neurologiczny pacjenta (Barling 2005). Poza wywiadem, w którym pielęgniarka (lub inny pracownik opieki zdrowotnej) zadaje pacjentowi zestaw uprzednio przygotowanych pytao, a także dokonuje obserwacji. Główne kategorie i przykładowe deskryptory stosowane w MSE przedstawiono w Tabeli 2.1. Tabela 2.1. Główne kategorie i deskryptory badania MSE Kategoria wygląd zewnętrzny Deskryptory ogólna ocena wyglądu zewnętrznego, obejmująca uczesanie, ubranie, sposób zachowania, postawę zachowanie ogólnie W tej kategorii mieści się wiele różnych zachowao motorycznych, takich jak maniery i gesty. Może również obejmowad mimikę twarzy grymasy, drgnienia, skurcze, tiki, objawy podniecenia; postawy takie jak przyjazne nastawienie, zakłopotanie, obawy, gniew, rozżalenie. Mowa Nastrój sposób myślenia Obejmuje ilośd, częstotliwośd i jakośd wypowiedzi, na przykład gadatliwośd, wielomównośd, rozmownośd, gawędziarstwo, nierozmownośd; powolnośd, gwałtownośd, presja; jąkanie się, zacinanie, niepewnośd, wahania w wypowiedzi. Głębokośd, czas trwania, zmiany i intensywnośd uczud. Nastrój można opisad jako: przytępiony, przybity lub normalny, albo też odpowiedni lub nieodpowiedni, dopasowany lub nie, ekspansywny, podniecony, euforyczny, normalny, depresyjny lub labilny. Pomocne są tu: wyraz twarzy i język ciała. Chodzi tu zarówno o treśd, jak i formę. Jako formę traktuje się brak lub nadmiar myśli, na przykład gwałtowne myśli (zalew pomysłów lub myślenie powolne, niepewne, ociężałe. Można je także opisywad jako niejasne, bez wyraźnego kierunku czy tematu. Powiązania myślowe można opisywad jako luźne, lub bez powiązao przyczyna-skutek (łaocuch myśli). Niepowiązane, przypadkowe, krążące (wokół tematu), jak również wymijające, chaotyczne czy konfabulacje (budowanie opowieści). Treśd może zawierad złudzenia (fałszywe opinie), urojenia odniesienia, urojenia wpływu, natrętne lub obsesyjne. Złudzenia można także klasyfikowad jako paranoidalne, prześladowcze, manię wielkości, somatyczne lub nihilistyczne w treści.

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna Załącznik nr 6 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach ambulatoryjnych psychiatrycznych i leczenia środowiskowego (domowego) oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Projekt z dnia 28.11.2014 r. Załącznik nr 4 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99);

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99); Dziennik Ustaw 51 Poz. 1386 Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39 Wioleta Kitowska Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10 zaburzenia psychiczne organiczne, włącznie z zespołami objawowymi Zespół czołowy F00-F09 zaburzenia psychiczne i zachowania spowodowane używaniem

Bardziej szczegółowo

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Zespół Leczenia Środowiskowego Wieliczka Paweł Sacha specjalista psychiatra Idea psychiatrycznego leczenia środowiskowego, a codzienna

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu PSYCHIATRIA Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca Instytut Nauk

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 14/2012 Kod PNS modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu I nforma cje ogólne Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii.

Pielęgniarstwo Pierwszego stopnia Praktyczny. Znajomość zagadnień z zakresu anatomii, fizjologii, psychologii, farmakologii. Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją.

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. mgr Irena Ewa Rozmanowska specjalista w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego fot. Vedran Vidovic shutterstock.com Depresja ma w psychiatrii pozycję podobną

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychiatria w pytaniach i odpowiedziach. 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

W szpitalach psychiatrycznych organizuje się całodobowe oddziały wyspecjalizowane, takie jak oddziały:

W szpitalach psychiatrycznych organizuje się całodobowe oddziały wyspecjalizowane, takie jak oddziały: Oddzialy psychiatryczne szpitalne - Opieka całodobowa Opieka całodobowa Psychiatryczne oddziały szpitalne Psychiatryczne leczenie szpitalne powinno być stosowane tylko w przypadkach ciężkich zaburzeń psychicznych

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Integracja społeczna Kod przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Redakcja i korekta: Magdalena Ziarkiewicz Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2010 Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna?

Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna? Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna? Aleksander Araszkiewicz Katedra i Klinika Psychiatrii Collegium Medicum w Bydgoszczy Zdrowie psychiczne decyduje o dobrym samopoczuciu jednostek

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia. Kierunek Ratownictwo Medyczne

Efekty kształcenia. Kierunek Ratownictwo Medyczne Efekty kształcenia Kierunek Ratownictwo Medyczne Tabela odniesień efektów kształcenia dla kierunku studiów ratownictwo medyczne, studia pierwszego stopnia, profil praktyczny do obszarowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony

Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia. poradnik skrócony Ulepszenia w Usługach Wspierających Loklną Służbę Zdrowia poradnik skrócony Nowe prawo ulepszające usługi W październiku 2012r. weszły w życie nowe przepisy prawne, których celem jest usprawnienie działania

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA:. Podstawy Kod przedmiotu: 104 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Zdrowie grupy definicji zdrowia: Potoczne: zdrowie rozumiane jest jako brak choroby lub dolegliwości. Profesjonalne: formułowane przez przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych

Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych Dodać życia do lat, które zostały dodane do życia Zgromadzenie Ogólne ONZ: Doceniając wkład, jaki wnoszą osoby starsze w życie społeczeństw, Uwzględniając fakt,

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży: pojedynczy epizod dużej depresji nawracająca duża depresja dystymia mania lub submania stan mieszany zaburzenia afektywne

Bardziej szczegółowo

leczenia środowiskowego/ domowego Przekazać do dnia 2015.02.15 Za pomocą portalu http://csioz.gov.pl (z danymi za rok 2014)

leczenia środowiskowego/ domowego Przekazać do dnia 2015.02.15 Za pomocą portalu http://csioz.gov.pl (z danymi za rok 2014) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ-19 Sprawozdanie z działalności zespołu/oddziału Numer księgi rejestrowej

Bardziej szczegółowo

Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych

Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Maria Król POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

Jednolita konwencja o środkach odurzających sporządzona w Nowym Jorku, dnia 30 marca 1961 r. (z późniejszymi zmianami)

Jednolita konwencja o środkach odurzających sporządzona w Nowym Jorku, dnia 30 marca 1961 r. (z późniejszymi zmianami) Kierując się wolą niesienia pomocy ludziom uzależnionym od substancji psychoaktywnych przebywającym w warunkach izolacji więziennej, jak również mając na uwadze międzynarodowe konwencje, przepisy i zalecenia

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO Załącznik nr 1 ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO I Program szkolenia w zakresie podstawowych umiejętności udzielania profesjonalnej pomocy psychologicznej obejmuje: 1) Trening interpersonalny

Bardziej szczegółowo

Przystań przyjazny mikroświat, przyjazny świat

Przystań przyjazny mikroświat, przyjazny świat Przystań przyjazny mikroświat, przyjazny świat Cel nadrzędny projektu: Stworzenie modelu systemowej pomocy: dziecku i młodemu człowiekowi jego rodzinie środowisku szkolnemu dalszemu otoczeniu Beneficjenci

Bardziej szczegółowo

SYLABUS MODUŁU (PRZEDMIOTU) Informacje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

SYLABUS MODUŁU (PRZEDMIOTU) Informacje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne SYLABUS MODUŁU (PRZEDMIOTU) Kod PNS modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu Informacje ogólne Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne Obowiązkowy Wydział Nauk o Zdrowiu Położnictwo

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Psychoterapia poznawczobehawioralna pacjentów z chorobami somatycznymi Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Chory somatycznie i jego sytuacja Poczucie zagrożenia Utrata kontroli Wyłączenie z ról społecznych

Bardziej szczegółowo

Dla używających substancji psychoaktywnych: Kody Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych odpowiadające

Dla używających substancji psychoaktywnych: Kody Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych odpowiadające Dziennik Ustaw 46 Poz. 1386 Załącznik nr 5 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego

Bardziej szczegółowo

Edukacja w cukrzycymiejsce i rola. pielęgniarek w Finlandii

Edukacja w cukrzycymiejsce i rola. pielęgniarek w Finlandii Edukacja w cukrzycymiejsce i rola pielęgniarek w Finlandii Outi Himanen, pielęgniarka, pielęgniarka specjalistka, edukator, menadżer edukacji. Centrum Edukacji/Fińskie Stowarzyszenie Diabetologiczne Zawartość

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń Załącznik nr 2 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia gwarantowanego i, Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI Zbieranie wywiadu psychiatrycznego Ocena osobowości pacjenta Badanie

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Projekt z dnia 28.11.2014 r. Załącznik nr 5 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 010/011 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia..(poz. ) WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 1 Lp. Nazwa

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW YJNEJ 1 2 świadczenia w oddziale psychiatrycznym świadczenia w oddziale psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży 4700 4701 4703 4705 oddział psychiatryczny oddział psychiatryczny dla dzieci, oddział psychiatryczny

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

1. Jakie znaczenie ma zdrowie psychiczne ludności dla celów strategicznych UE opisanych w pkt 1 Zielonej Księgi?

1. Jakie znaczenie ma zdrowie psychiczne ludności dla celów strategicznych UE opisanych w pkt 1 Zielonej Księgi? 1. Jakie znaczenie ma zdrowie psychiczne ludności dla celów strategicznych UE opisanych w pkt 1 Zielonej Księgi? Docenienie znaczenia zdrowia psychicznego w krajach europejskich jest znaczącym krokiem

Bardziej szczegółowo

Jak sobie radzić ze stresem

Jak sobie radzić ze stresem Jak sobie radzić ze stresem Nie wiesz jak poradzić sobie ze stresem? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Czym jest stres? Zjawisko stresu wynika z braku równowagi między oczekiwaniami kierowanymi pod adresem

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

M1_W04 M1_W10 K_W 01 M1_W01 M1_W02 M1_W10 K_W 02 M1_W05 M1_W03 K_W 03 M1_W08 M1_W11, M1_W12 M1_W01 M1_W02 M1_W03 M1_W07 M1_W10 M1_W01 M1_W07 M1_W10

M1_W04 M1_W10 K_W 01 M1_W01 M1_W02 M1_W10 K_W 02 M1_W05 M1_W03 K_W 03 M1_W08 M1_W11, M1_W12 M1_W01 M1_W02 M1_W03 M1_W07 M1_W10 M1_W01 M1_W07 M1_W10 TABELA ODNIESIENIA EFEKTÓW KIERUNKOWYCH DO EFEKTÓW OBSZAROWYCH KIERUNEK FIZJOTERAPIA POZIOM KSZTAŁCENIA - studia i stopnia PROFIL KSZTAŁCENIA - praktyczny OBSZAR KSZTAŁCENIA - obszar nauk medycznych, nauk

Bardziej szczegółowo

Program promocji zdrowia psychicznego

Program promocji zdrowia psychicznego Załącznik nr 1 Psychicznego Mieszkańców Gminy Bojszowy na lata 2013-2015 Program promocji zdrowia psychicznego Cel główny 1: Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym. cel szczegółowy

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim. Poczdam, 8 grudnia 2011 roku

Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim. Poczdam, 8 grudnia 2011 roku Kierunki rozwoju opieki psychiatrycznej w Województwie Zachodniopomorskim Poczdam, 8 grudnia 2011 roku 1 Nowe zadania dla samorządów terytorialnych wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.12.2010

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo Praktyczny Studia pierwszego stopnia

Pielęgniarstwo Praktyczny Studia pierwszego stopnia KARTA PRZEDMIOTU CECHA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek Profil kształcenia Poziom realizacji przedmiotu Forma kształcenia Tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna.

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna. Kontakt: Punkt Pielęgniarski: (087) 562 64 83, Sekretariat: (087) 562 64 79 Kliknij po więcej informacji Regulamin Zakładu Pielęgnacyjno-Opiekuńczego Psychiatrycznego w Specjalistycznym Psychiatrycznym

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Fizjoterapia kliniczna w psychiatrii

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Fizjoterapia kliniczna w psychiatrii SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Fizjoterapia kliniczna w psychiatrii Kod przedmiotu/ modułu* Wydział

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Nazwa studiów: GERIATRIA I OPIEKA DŁUGOTERMINOWA Typ studiów: doskonalące WIEDZA

Nazwa studiów: GERIATRIA I OPIEKA DŁUGOTERMINOWA Typ studiów: doskonalące WIEDZA Załącznik nr 7 do zarządzenia nr 12 Rektora UJ z 15 lutego 2012 r. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: GERIATRIA I OPIEKA DŁUGOTERMINOWA Typ studiów: doskonalące

Bardziej szczegółowo

Co to jest tutoring?

Co to jest tutoring? Tutoring W LOS 17 Co to jest tutoring? Proces zindywidualizowanej edukacji, nakierowany na integralny obejmujący wiedzę, umiejętności i postawy rozwój podopiecznego. Istotą tutoringu są indywidualne spotkania,

Bardziej szczegółowo

Program promocji zdrowia psychicznego

Program promocji zdrowia psychicznego Program promocji zdrowia psychicznego Cel główny 1: Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym. Załącznik nr 1 Psychicznego Mieszkańców Gminy Bojszowy na lata 2011-2012 cel szczegółowy

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. mgr M. Tomaszewska

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. mgr M. Tomaszewska Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób Dziennik Ustaw 22 Poz. 1386 Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki

Bardziej szczegółowo

Termin przekazania: zgodnie z PBSSP 2016 r. Nazwa i adres przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego. leczniczego. leczniczego

Termin przekazania: zgodnie z PBSSP 2016 r. Nazwa i adres przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego. leczniczego. leczniczego MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT ZDROWIA MSW-36 Sprawozdanie z działalności jednostki lecznictwa ambulatoryjnego dla osób z zaburzeniami psychicznymi, osób uzależnionych od alkoholu oraz innych

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Załącznik nr 5 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2013-2015

Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2013-2015 Załącznik do uchwały Nr 47/1698/13 Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 27 listopada 2013 r. Program Ochrony Zdrowia Psychicznego dla Województwa Kujawsko- Pomorskiego na lata 2013-2015 Toruń,

Bardziej szczegółowo

MZ-15. Przekazać do dnia 2016.02.29 Za pomocą portalu http://csioz.gov.pl (z danymi za rok 2015)

MZ-15. Przekazać do dnia 2016.02.29 Za pomocą portalu http://csioz.gov.pl (z danymi za rok 2015) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ-15 Numer księgi rejestrowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą.

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Projekt z dnia 28.11.2014 r. WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 7 Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Pośrednie formy opieki psychiatrycznej

Pośrednie formy opieki psychiatrycznej Terapia środowiskowa- leczenie domowe w schizofrenii Pośrednie formy opieki psychiatrycznej Leczenie środowiskowe zespół leczenia środowiskowego Wspieranie zdrowienia po przebytym epizodzie schizofrenii

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

Stres związany z pracą w pielęgniarstwie *

Stres związany z pracą w pielęgniarstwie * Stres związany z pracą w pielęgniarstwie * Obecnie niemal powszechnie uznaje się, że pielęgniarstwo ze swej natury jest zawodem stresującym. Pielęgniarka, jak rzadko kto, codziennie staje w obliczu skrajnego

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

Udzielający świadczeń ogółem (w osobach, stan w dniu 31.12.) 1) ogółem (w osobach)

Udzielający świadczeń ogółem (w osobach, stan w dniu 31.12.) 1) ogółem (w osobach) Nazwa i adres samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej MSW Numer identyfikacyjny REGON MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH DEPARTAMENT ZDROWIA, 02-507 Warszawa, ul. Wołoska 137 MSW-36 Sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r.. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne -

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Załącznik nr 3 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy i opiekuńczo-leczniczy Zadaniem zakładu opiekuńczego jest okresowe objęcie całodobową pielęgnacją oraz kontynuacją leczenia świadczeniobiorców

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Instytut Nauk o Zdrowiu. Studia pierwszego stopnia

KARTA PRZEDMIOTU. INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Instytut Nauk o Zdrowiu. Studia pierwszego stopnia CECHA PRZEDMIOTU Jednostka realizująca Kierunek Profil kształcenia Poziom realizacji przedmiotu Forma kształcenia Tytuł zawodowy uzyskiwany przez studenta KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE

Bardziej szczegółowo

KOMPETENCJE WYMAGANE DO WYKONYWANIA ZAWODU LEKARZA DENTYSTY W UNII EUROPEJSKIEJ

KOMPETENCJE WYMAGANE DO WYKONYWANIA ZAWODU LEKARZA DENTYSTY W UNII EUROPEJSKIEJ MAJ 2009 REZOLUCJA RADY EUROPEJSKICH LEKARZY DENTYSTÓW (CED) KOMPETENCJE WYMAGANE DO WYKONYWANIA ZAWODU LEKARZA DENTYSTY W UNII EUROPEJSKIEJ WPROWADZENIE Lekarz dentysta jest podstawowym świadczeniodawcą

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO ZDROWIA Warszawa. JĘ.!: 2013 Podsekretarz Stanu Aleksander Sopliński MZ-MD-P-O734O3 7-2/AT! 13 Pan Marek Michalak Rzecznik Praw Dziecka ul Przemysłowa 30/32 OO-450 Warszawa W nawiązaniu do

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

1. Narodowy Fundusz Zdrowia 2. Inne (jakie?)

1. Narodowy Fundusz Zdrowia 2. Inne (jakie?) MINISTERSTWO ZDROWIA CENTRUM SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH OCHRONY ZDROWIA Nazwa i adres podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Numer księgi rejestrowej podmiotu wykonującego działalność leczniczą. MZ-15

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej i praktycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie co będzie b w życiu dorosłym Iwona A. Trzebiatowska Schizofrenia Brak możliwości rozpoznanie poniżej 6 rż Wcześniejsze zachorowania u chłopców Udział czynnika organicznego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul.

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Lidia Popek Warszawa, 01.02.2015 Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Sobieskiego 9 tel. 22 4582806; fax22 6421272 ; email. lpopek@ipi.edu.pl Raport

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn PSYCHOTERAPIA Wywodzi się z greckich określeń: psyche (dusza)

Bardziej szczegółowo