PSYCHIATRYCZNY SERWIS NAUKOWY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PSYCHIATRYCZNY SERWIS NAUKOWY"

Transkrypt

1 PSYCHIATRYCZNY SERWIS NAUKOWY nr 03(08)/2005 ZABURZENIA AFEKTYWNE DWUBIEGUNOWE Wykraczając poza aktualne standardy II JESIENNA

2 SPIS TREŚCI Wstęp Prof. Stanisław Pużyński Leczenie zaburzeń afektywnych w minionym wieku, stan obecny i perspektywy Prof. Stephen M. Strakowski Patofizjologia choroby dwubiegunowej: wskazówki płynące z neuroobrazowania... 6 Prof. Janusz Rybakowski Zaburzenia plastyczności neuronalnej w patogenezie i leczeniu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych Prof. Andrzej Kokoszka Korektywne zmiany w przeżywaniu wartości w trakcie terapii zaburzeń afektywnych Dr hab. med. Andrzej Czernikiewicz Rola psychoedukacji w terapii choroby afektywnej dwubiegunowej Prof. Andrzej Kiejna Postępy w badaniach epidemiologicznych zaburzeń afektywnych dwubiegunowych badanie unidep-bi Prof. Jolanta Rabe-Jabłońska Diagnoza i leczenie dziecięcych i młodzieńczych zaburzeń afektywnych dwubiegunowych Prof. Aleksander Araszkiewicz Lęk w chorobie afektywnej dwubiegunowej Prof. Małgorzata Rzewuska Standardy leczenia choroby afektywnej dwubiegunowej Dr hab. med. Alina Borkowska Deficyty poznawcze i ich leczenie w chorobie afektywnej dwubiegunowej Dr hab. med. Bartosz Łoza W jakim kierunku zmierza rozwój leczenia zaburzeń afektywnych dwubiegunowych?... 48

3 WSTĘP Zaburzenia afektywne dwubiegunowe to choroba, której rozumienie uległo istotnym zmianom w okresie ostatnich trzydziestu lat. Postęp wiedzy obejmuje zarówno kryteria diagnostyczne jak i terapię. Znacznie więcej wiemy na temat etiopatogenezy tych zaburzeń, a także ich epidemiologii. Niestety są one częstsze, niż sądzono kilkadziesiąt lat temu. Różne postacie zaburzeń afektywnych dwubiegunowych dotyczą 5% populacji. Na szczęście spektrum leków normotymicznych, głównych środków farmakologicznych, stosowanych w chorobie afektywnej dwubiegunowej, ulega ciągłemu rozszerzaniu, a strategie psychoterapeutyczne pozwalają optymalizować leczenie omawianych zaburzeń. Ze względu na wagę omawianej problematyki temat II Jesiennej Konferencji Psychiatrycznej II Kliniki Psychiatrycznej AM w Warszawie, brzmiał: ZABURZENIA AFEKTYWNE DWUBIEGUNOWE: WYKRACZAJĄC POZA AKTUALNE STANDARDY. Konferencja odbyła się w 5 listopada 2004 roku dzięki udziałowi znakomitych gości oraz firmie Adamed sponsora i organizatora konferencji. Konferencję rozpoczął wykład inauguracyjny prof. Stanisława Pużyńskiego Leczenie zaburzeń afektywnych w minionym wieku. Ukazany został w nim historyczny kontekst współczesnej wiedzy o zaburzeniach dwubiegunowych. Pierwszą sesję Neurobiologia zaburzeń afektywnych dwubiegunowych rozpoczął wykład gościa specjalnego konferencji prof. Stephena M. Strakowskiego z University of Cincinnati College of Medicine, USA. Przedstawił on autorski wykład Patofizjologia choroby dwubiegunowej: wnioski płynące z neuroobrazowania. Zawarte zostały w nim wyniki jego własnych badań opublikowanych w ostatnich latach w prestiżowych czasopismach. W drugim wykładzie prof. Janusz Rybakowski przedstawił niezwykle istotne ustalenia dotyczące: Zaburzenia plastyczności neuronalnej w patogenezie i leczeniu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych. Przybliżył on swoje publikacje na ten temat, które ukazały się w renomowanych czasopismach. W sesji poświęconej zagadnieniom psychologicznym omówiłem znaczenie psychoterapii w leczeniu zaburzeń dwubiegunowych, szerzej przedstawiając, rozwijaną przez zespół II Kliniki Psychiatrycznej AM w Warszawie, koncepcję korektywnego przeżywania wartości oraz wyniki badań nad rolą tego zjawiska u chorych na zaburzenia afektywne. Z kolei doc. Andrzej Czernikiewicz omówił rolę psychoedukacji w leczeniu zaburzeń dwubiegunowych. W trzeciej sesji pt. Epidemiologia i klinika zaburzeń afektywnych dwubiegunowych prof. Andrzej Kiejna omówił Epidemiologię zaburzeń dwubiegunowych, a prof. Jolanta Rabe-Jabłońska: Wczesne objawy zaburzeń dwubiegunowych. Z kolei prof. Aleksander Araszkiewicz omówił aktualny stan wiedzy na temat relacji pomiędzy zaburzeniami lękowymi a zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi. Ostatnia sesja dotyczyła farmokoterapii. Doc. Alina Borkowska omówiła Zaburzenia procesów poznawczych w zaburzeniach dwubiegunowych, a prof. Małgorzata Rzewuska przedstawiła wykład Neuroleptyki atypowe jako leki normotymiczne. Kierunki rozwoju leczenia zaburzeń afektywnych dwubiegunowych były przedmiotem prezentacji doc. Bartosza Łozy, z II Kliniki Psychiatrycznej AM w Warszawie, który ilustrował swe koncepcje wynikami pilotażowych badań za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego zrealizowanych w Szpitalu Bródnowskim w Warszawie. Mam nadzieję, że wydane przez firmę Adamed streszczenia wykładów pozwolą uczestnikom II Jesiennej Konferencji Psychiatrycznej przypomnieć sobie najważniejsze informacje, a również będą one interesujące dla tych Czytelników, którzy nie brali udziału w tej konferencji. Andrzej Kokoszka Kierownik II Kliniki Psychiatrycznej AM w Warszawie 1

4 Prof. Stanisław Pużyński H istoria współczesnej farmakoterapii depresji jest stosunkowo krótka, w 2002 roku minęło 50 lat od pierwszego komunikatu o przeciwdepresyjnym działaniu leku tuberkulostatycznego izoniazydu (Delay i wsp. 1952) oraz pracy Zellera i wsp. (1952) poświęconej inhibicyjnemu działaniu tego środka na aktywność monoaminooksydazy (MAO). Za przełomowe wydarzenie należy również uznać publikację Kuna (1957), w której wykazał przeciwdepresyjne działanie imipraminy pierwszego trójpierścieniowego leku przeciwdepresyjnego (TPLD), pracę Cade (1949) oraz Schodu (1945) wskazujące na przeciwmaniakalny wpływ soli litu. 2

5 W okresie minionego półwiecza zarejestrowano i wprowadzono do lecznictwa kilkadziesiąt związków chemicznych wykazujących wpływ przeciwdepresyjny, spośród których ponad 30 pozostaje w lekospisach różnych krajów. Pozostałe nie sprawdziły się i zostały wycofane z powodu objawów niepożądanych, niekiedy groźnych powikłań. Na rycinach zestawiono chronologicznie najważniejsze wydarzenia w dziejach terapii, w tym psychofarmakoterapii depresji (ryc. 1, 2). Zestawienie to wyraźnie wskazuje kierunek poszukiwań mechanizmów działania przeciwdepresyjnego, mianowicie zainteresowania twórców coraz to nowych leków dotyczyły synaps neuronów noradrenergicznych (NA) oraz serotoninergicznych (5HT), w szczególności wychwytu zwrotnego NA i 5HT oraz ich unieczynnienia. Poszukiwano też wspólnego mechanizmu działania różnych grup leków przeciwdepresyjnych (m. in. koncepcja beta-down regulacji Vetulaniego i Sulsera, 1975). Rozwój psychofarmakologii leków przeciwdepresyjnych stymulował badania patogenezy depresji. Daje się przy tym zauważyć sprzężenie zwrotne pomiędzy rozwojem obu kierunków poszukiwań. Od zarania dziejów współczesnej psychofarmakoterapii trwały poszukiwania środków przydatnych w zapobieganiu nawrotom chorób afektywnych. Podstawowe znaczenie przypadło tu publikacji Cade (1949) na temat przeciwmaniakalnego działania litu. Obecnie sole litu są podstawową metodą zapobiegania nawrotom zaburzeń afektywnych i części depresji nawracających, są również używane w leczeniu zespołów maniakalnych niezbyt dużym nasileniu (zwykle jako dodatek do leków przeciwpsychotycznych). Ważnym wydarzeniem w zapobieganiu zaburzeniom afektywnym, zwłaszcza dwubiegunowym było stwierdzenie przez psychiatrów japońskich (Takezaki i Hanaoka, 1971, Okuma i wsp. 1971) profilaktycznego wpływu karbamazepiny na przebieg tych schorzeń. Inne znaczenie dla zapobiegania nawrotom zaburzeń afektywnych dwubiegunowych miały, początkowo niedocenione przez klinicystów zapomniane, prace Lamberta i wsp., którzy w latach opisali profilaktyczny wpływ amidu kwasu walproinowego w psychozie maniakalnodepresyjnej. W połowie lat 80-tych powrócono do tej sprawy (Emrich 1984, Pużyński i Kłosiewicz 1984), a obecnie walproiniany są alternatywną metodą postępowania profilaktycznego chorych, u których zawiódł węglan litu lub są przeciwwskazania do stosowania tego leku (ryc. 3). Oprócz przedstawionego głównego nurtu poszukiwań leków przydatnych w terapii depresji, od wielu lat są prowadzone prace badawcze nad różnorodnymi egzogennymi i endogennymi substancjami o potencjalnym działaniu terapeutycznym. Celem tych badań była z jednej strony weryfikacja monoaminergicznych hipotez patogenezy depresji, z drugiej dążenie do uzyskania nowych leków. Były to m.in. tryptofan, 5-OH-tryptofan, fenyloalanina, tyrozyna, 1 dihydroksyfenyloalanina (1 dopa), pirybedyl, bromokryptyna, amfetamina i substancje pokrewne, klonidyna, leki o działaniu cholinergicznym, leki o działaniu gabaergicznym (progabid, fengabina), antagoniści kanałów wapniowych, hormony tarczycy, hormony płciowe, neuropeptydy (TRH, wazopresyna, melanostatyna, analogi ACH). Dotychczasowe wyniki tych badań wskazują, że żaden z wymienionych związków nie spełnia kryteriów leku przeciwdepresyjnego i nie może być zaliczony do tej grupy leków. Jednak niektóre wzmagają efekt terapeutyczny klasycznych leków przeciwdepresyjnych i mogą być przydatne w terapii 3

6 depresji lekoopornych. Poszukiwania nowych związków o działaniu przeciwdepresyjnym trwają. Nowe kierunki poszukiwań wiążą się z zainteresowaniem innym niż NA i 5HT neuroprzekaźnictwem, zwłaszcza układem cholinergicznym i glutamatergicznym, zaburzeniami funkcji osi międzymózgowieprzysadka-nadnercza i patogennym wpływem hiperkortyzolemii na o.u.n. oraz mechanizmami regulującymi wewnątrz neuronu (ryc. 6). Wprowadzenie leków przeciwdepresyjnych oraz normotymicznych radykalnie zmieniło możliwości leczenia stanów depresyjnych. Okazało się, że większość chorych może być leczona w warunkach ambulatoryjnych, uległ skróceniu okres utrzymywania się ciężkich zaburzeń afektywnych oraz zmniejszenia ryzyka samobójstw wśród chorych dotkniętych depresją. Mimo tych niekwestionowanych osiągnięć klinicyści wciąż oczekują na nowe, lepsze leki przeciwdepresyjne, w szczególności działające szybciej oraz zapewniające stan pełnej remisji (nie tylko istotnej poprawy) u większego odsetka leczonych niż to ma miejsce obecnie. 4

7 Ryc. 1 Ryc. 2 Ryc. 3 Ryc. 4 Ryc. 5 Ryc. 6 5

8 Prof. Stephen M. Strakowski C horoba afektywna dwubiegunowa należy do najczęściej występujących chorób na świecie. Mimo, że występuje ona u 1,5% ogólnej populacji, nie znamy dokładnej jej patofizjologii. ChAD charakteryzuje się: niestabilnością afektywną, subiektywnymi lub obiektywnymi objawami neurowegetatywnymi oraz upośledzeniem funkcji poznawczych (pamięć, uwaga). Afekt i jego reprezentacje neurowegetatywne częściowo wiążą się z funkcją podwzgórza, skąd biorą swoje źródło różnego rodzaju bodźce układu autonomicznego. Niektóre zaburzenia poznawcze, związane z pamięcią i uwagą wiążą się z nieprawidłowościami grzbietowo-bocznej kory przedkorowej. Natomiast zmiany w przedniej sieci limbicznej, mają wpływ na modulację przetwarzania emocjonalnego, motywacyjnego i przetwarzania uwagi. 6

9 Obrazowanie strukturalne w chorobie afektywnej dwubiegunowej. Struktury ośrodkowego układu nerwowego można identyfikować są za pomocą rezonansu magnetycznego, następnie obrysowywać ich kształt i obliczać objętość. Porównując wyniki otrzymane od osób zdrowych oraz od osób chorych, możemy znaleźć korelację pomiędzy objętością struktur a symptomatologią choroby (ryc. 1). W badaniu opublikowanym 5 lat temu, skupiliśmy się na strukturach, które naszym zdaniem miały związek z ekspresją emocji i które mogą mieć związek z chorobą dwubiegunową: korze przedczołowej, wzgórzu, prążkowiu, gałce bladej i ciele migdałowatym. Okazało się, że w chorobie afektywnej dwubiegunowej objętość tych części mózgu, w odróżnieniu od wielu innych chorób psychicznych, zwiększa się istotnie w porównaniu do osób zdrowych. Jednak są to zmiany stosunkowo subtelne i na ich podstawie nie możemy postawić rozpoznania. Okazało się natomiast, że osoby z ChAD mają powiększone ciało migdałowate, część mózgu, która jest termostatem emocjonalnym, zarządzającym naszymi reakcjami emocjonalnymi, reakcją walki i ucieczki (ryc. 2). Następnie wykonaliśmy badanie układu limbicznego u ludzi młodych z pierwszym epizodem ChAD. Okazało się, u tych pacjentów prążkowie było powiększone już na wczesnym etapie choroby, natomiast ciało migdałowate było pomniejszone w stosunku do osób kontrolnych. Stwierdzono, że w przebiegu ChAD dochodzi do silnej proliferacji w obrębie ciała migdałowatego, które z czasem bardzo się powiększa. Te zmiany strukturalne korelują z wczesną progresją choroby (ryc. 3). W innym badaniu z 2002 roku porównywaliśmy pacjentów z pierwszym epizodem choroby afektywnej z pacjentami, którzy mieli wiele epizodów. Wyniki w obu grupach nie różniły się między sobą. Bez względu na liczbę przebytych epizodów stopień powiększenia prążkowia był podobny. Natomiast stwierdzono znaczne powiększenie komór bocznych, co może wiązać się z uszkadzaniem połączeń w istocie białej wokół komór, czyli utratą niektórych połączeń kontrolujących starsze części mózgu z korą przedczołową (ryc. 4). Kora przedczołową, obszar mózgu niezwykle skomplikowany strukturalnie i czynnościowo odróżnia nas od innych gatunków i kontroluje nie tylko nasze zachowania społeczne, a także różne inne funkcje jak planowanie motoryczne. W badaniu z roku 2002 porównywaliśmy poszczególne części kory przedczołowej: górną, środkową, dolną, korę nadoczodołową oraz obręcz u ludzi z chorobą afektywną oraz u ludzi zdrowych. Okazało się, że u osób z ChAD struktury te były mniejsze, zwłaszcza brzuszno-boczna część kory przedczołowej (ryc. 5). Podsumowując badania struktur za pomocą MRI, można stwierdzić, że w ChAD w przedniej części układu limnicznego obserwuje się: powiększenie ciała migdałowatego (może być to zaburzenie rozwojowe), powiększenie prążkowia przed klinicznym ujawnieniem się choroby, zmniejszenie objętości niektórych regionów kory przedczołowej oraz zmiany w przyśrodkowych częściach móżdżku. Zmiany w wyżej wymienionych strukturach korelują z progresją choroby, choć nie wiemy, jaki jest między nimi związek przyczynowo-skutkowy. Obrazowanie czynnościowe w chorobie afektywnej dwubiegunowej. Czynnościowy MRI to względnie nowa metoda. Ma on wychwytywać różnice magnetyczne miedzy hemoglobiną utlenowaną i nieutlenowaną, aby ocenić przepływ krwi, czyli jest to pośredni pomiar 7

10 metabolizmu. Okazuje się, że nadmiar hemoglobiny utle-nowanej jest w tych miejscach, w których mózg jest bardziej aktywny (ryc. 6). W chorobie afektywnej dwubiegunowej musimy zastosować jakieś obciążenie aktywności mózgowej, które mogłyby wyeksponować interesujące nas sieci neuronalne, u pacjentów, u których nie możemy dowolnie wywoływać wzorca epizodów ChAD. W badaniu z 2003 roku pacjenci mieli oceniać wyraz twarzy: najpierw na zdjęciu normalnym, potem na przetworzonym, odwróconym itp. Zadanie polegało na identyfikacji osób będących w stanie lęku. Gdy pokazywano pacjentom zdjęcia, za każdym razem, kiedy widzieli twarz wyrażającą lęk, powinni nacisnąć guzik. Wiadomo, że ciało migdałowate zawsze uruchamia się wtedy, gdy identyfikujemy lęk u innych osób. Osoby z chorobą afektywną dwubiegunową nie aktywowały, a wręcz dezaktywowały swoje ciało migdałowate w czasie tego zadania. Stąd wniosek, że u osób z ChAD sieć neuronalna związana z wyrażaniem i przeżywaniem emocji jest tak mocno zaktywowana, że na każde dodatkowe zadanie związane z oceną afektu reaguje ona wręcz jej wyłączeniem (ryc. 7, 8, 9). Kiedy jesteśmy w stanie silnego wzbudzenia emocjonalnego, mamy kłopoty z koncentracją, gdyż nasza sieć neuronalna, odpowiedzialna za reakcje emocjonalne wyłącza sieć odpowiedzialną za reakcje poznawcze. Stąd kolejnym sposobem oceny osób z chorobą afektywną jest ocena ich funkcji poznawczych. Uwaga została zbadana za pomocą testu CPT-IP, zarówno u nieleczonych chorych z ChAD w eutymii, jak i u zdrowych ochotników. Inne obszary mózgu były aktywowane podczas wykonywania tego zadania u osób chorych (pomarańczowo-zielone), a inne u osób zdrowych (niebieskie). Natomiast wyniki testu wypadły podobnie u obu grupach. U osób zdrowych dochodzi do wyłączenia systemu emocjonalnego i do aktywacji systemu poznawczego, natomiast chorzy z ChAD wręcz aktywują swój układ emocjonalny, co zaburza funkcjonowanie układu poznawczego. Nasuwa się więc pytanie, jak udało im się prawidłowo wykonać zadanie? Okazało się, że chorzy aktywowali tylne okolice mózgu, te same, które aktywowały osoby zdrowe, ale mające problemy z wykonaniem zadania. Stąd wniosek, że osoby chore, będące w eutymii kompensują swój stan interferencji poprzez aktywację dodatkowych ośrodków (ryc. 10). Następnym zadaniem dla chorych z ChAD było wykonanie testu N-back do oceny pamięci operacyjnej. U osób zdrowych w trakcie takiego zadania aktywuje się kora przedczołowa, natomiast u osób z ChAD w eutymii widzimy także dodatkową aktywację boczno-brzusznej części kory oraz tylnych części mózgu (ryc. 11). Kolejnym testem na badanie funkcji poznawczych był test Stroopa, oceniający funkcje wykonawcze, w tym uwagę. Ponownie chorych z ChAD w stanie eutymii i bez aktualnego leczenia porównywano ze zdrowymi ochotnikami. Było to trudniejsze zadanie, wymagające większego skupienia uwagi. Widoczne niebieskie regiony to obszary mózgu, które aktywowali zdrowi ochotnicy. Tych obszarów nie aktywowali chorzy (ryc. 12). Jeśli porównamy pacjentów z ChAD nieleczonych z pacjentami biorącymi leki to, okazuje się, że chorzy na lekach, również aktywują grzbietowo-boczną korę przedczołową i wykonują lepiej zadania. Stąd wniosek, że leki korygują zaburzenia równowagi pomiędzy poszczególnymi obszarami mózgu, czyli prawdopodobnie hamują nadaktywną część emocjonalną 8

11 i pozwalają części poznawczej przejąć kontrolę (ryc. 13). Podsumowując obrazowanie czynnościowe w ChAD możemy powiedzieć, że sieć neuronalna przedniej część układu limbicznego jest nadaktywna w eutymii przez co hamuje właściwe decyzje poznawcze i powoduje kompensacyjną aktywację innej części kory mózgowej. Kompensacja w stanie eutymii objawia się zwiększoną podatnością na niepowodzenia przy niewielkim stresie czyli zwiększonym ryzykiem nawrotu ChAD. Spektroskopia rezonansu magnetycznego. Spektroskopia MRI informuje nas o obecności poszczególnych związków chemicznych, np. n-acetyloasparaginianu, glutaminianu itd. Technika ta pozwala badać przyżyciowo chemię mózgu u ludzi (ryc.14). W jednym z badań, opublikowanych w 2003 roku, badaliśmy za pomocą spektroskopii protonowej dzieci bez choroby dwubiegunowej, ale z grupy ryzyka (przynajmniej jeden rodzic z ChAD). Wiadomo, że choroba ta jest w części genetycznie uwarunkowana i u niektórych z tych dzieci kiedyś się ona rozwinie. Ocenialiśmy n-acetyloasparaginian (NAA), cholinę (Cho), kreatynę (Cr) i mioinozytol (myol). U dzieci obciążonych wywiadem rodzinnym istotnie podwyższony był jedynie mioinozytol (ryc. 15). Z kolei w innym opublikowanym badaniu donoszono, że podawanie litu pacjentom z ChAD szybko prowadzi do obniżenia poziomu mioinozytolu w mózgu, co poprzedza ustąpienie objawów (ryc. 16). Spektroskopia u dorosłych z rozwiniętą ChAD wykazała spadek NAA i kreatyny. Uważa się, że NAA jest markerem zdrowia neuronalnego, ale istnieją też sugestie, że NAA jest produktem ubocznym zdrowego metabolizmu mitochondrialnego. Stąd spadek NAA w ChAD wskazuje, że dochodzi do upośledzenia funkcji mitochondriów, a z kolei wiadomo, że chorzy z ChAD zwiększają produkcję mleczanu, który jest markerem niewydolnego metabolizmu beztlenowego (ryc. 17). W innym badaniu za pomocą spektroskopii mierzyliśmy NAA u chorych reagujących i nie reagujących na terapię olanzapiną. W czwartym tygodniu leczenia poprawie klinicznej towarzyszył wzrost poziomu NAA w mózgu, a przy braku odpowiedzi na leczenie olanzapiną nie dochodziło do poprawy biochemicznej. Wynika stąd, że NAA może być markerem skutecznej terapii choroby dwubiegunowej (ryc. 18). W podsumowaniu spektroskopii można stwierdzić, że w ChAD, obok nieprawidłowości w poziomie NAA w obszarach ze zmianami anatomicznymi, mogącymi jednak reagować na leczenie, rozwijają się również nieprawidłowości u dorosłych w zakresie choliny oraz wczesne zmiany dotyczące mioinozytolu. Mózg jest tak skomplikowaną strukturą, że zawsze będzie stanowić dla nas znak zapytania. Jeżeli myślimy o funkcjonowaniu mózgu, to tak naprawdę trzeba powiedzieć, że mózg myśli o samym sobie. Nie wiemy, czy jakiś mózg będzie w stanie kiedykolwiek zrozumieć funkcjonowanie innego mózgu. Jest to jedna z bardziej interesujących rzeczy we wszechświecie. Jeśli zaczniemy definiować poszczególne elementy mózgu, jeżeli zaczniemy tłumaczyć ich funkcje, czy to umysłowe, czy emocjonalne, być może wtedy będziemy mogli jeszcze bardziej poprawić jakość życia poszczególnych pacjentów. 9

12 Ryc. 1 Ryc. 2 Ryc. 3 Ryc. 4 Ryc. 5 Ryc. 6 10

13 Ryc. 7 Ryc. 8 Ryc. 9 Ryc. 10 Ryc. 11 Ryc

14 Ryc. 13 Ryc. 14 Ryc. 15 Ryc. 16 Ryc. 17 Ryc

15 Prof. Janusz Rybakowski K oncepcje patogenetyczne choroby afektywnej dwubiegunowej przeszły w ostatnim 40-leciu ewolucję od zaburzeń biochemicznych w kierunku zaburzeń plastyczności neuronalnej. 13

16 Pierwsze koncepcje biochemiczne to teorie neuroprzekaźnikowe (katecholaminowa oraz serotoninowa) chorób afektywnych. Stanowią one nadal podstawę interpretacji działania leków przeciwdepresyjnych i przeciwmaniakalnych. Koncepcja patogenetyczna związana z transportem jonów przez błony komórkowe wiązała się z wykazaniem terapeutycznego działania jonów litu. Koncepcja zaburzeń osi stresu w chorobach afektywnych postuluje wpływ procesów patogenetycznych na występowanie zmian strukturalnych w hipokampie. Do zmian w zakresie neuroplastyczności nawiązują również koncepcje zaburzeń sygnalizacji komórkowej w chorobach afektywnych w obrębie ośrodkowego układu nerwowego (OUN), na które działają regulująco leki normotymiczne. W roku 1997 zaproponowano tzw. molekularną i komórkową teorię depresji (Duman wsp). W myśl tej teorii w patogenezie depresji istotną rolę odgrywa zmniejszenie ekspresji hormonów neurotropowych, atrofia komórek hipokampa oraz osłabienie neurogenezy, występujące pod wpływem czynników stresowych u osób z predyspozycją genetyczną. Leki przeciwdepresyjne przeciwdziałają tym procesom powodując zwiększoną ekspresję czynników neurotrofowych, głównie czynnika neurotrofowego pochodzenia mózgowego (BDNF), wzrost neurogenezy oraz poprawę procesów plastyczności neuronalnej. Jednym z elementów takiego działania jest regulacja aktywności osi stresowej (układ limbiczny podwzgórze przysadka nadnercza) i zapobieganie toksycznemu działaniu hiperkortyzolemii na komórki hipokampa. Leki normotymiczne (sole litu, walproiniany i karbamazepina) wywierają korzystny wpływ na plastyczność neuronalną w OUN, co może mieć znaczenie w terapeutycznym działaniu tych leków w chorobie afektywnej dwubiegunowej. U podstaw takich własności leży prawdopodobnie wpływ tych leków na procesy związane z sygnalizacją wewnątrzkomórkową takie, jak układ fosfatydyloinozytolu, aktywność kinazy białkowej C, czynnika neuroprotekcyjnego bcl-2 oraz kinazy syntetazy glikogenu 3-beta, jak również działanie wzmagające ekspresję BDNF oraz pobudzające neurogenezę. 14

17 Ryc. 1 Ryc. 2 Ryc. 3 Ryc. 4 Ryc. 5 Ryc. 6 15

18 Ryc. 7 Ryc. 8 Ryc. 9 Ryc. 10 Ryc. 11 Ryc

19 Prof. Andrzej Kokoszka Spektakularne odkrycia dotyczące biologicznego podłoża oraz roli leczenia farmakologicznego w terapii i profilaktyce zaburzeń dwubiegunowych na pewien czas spowodowały bagatelizowanie roli oddziaływań psychoterapeutycznych w leczeniu tych zaburzeń. Jednak psychoterapia odgrywa istotną rolę w leczeniu wszelkich przewlekłych schorzeń, których terapia wymaga systematycznego stosowania się do zaleceń lekarskich oraz zmiany stylu życia w celu minimalizacji ryzyka nawrotu lub zaostrzenia choroby. Zagadnienie stylu radzenia sobie z cukrzycą i poczucia wpływu na przebieg tej choroby stanowią przedmiot moich badań i publikacji w ostatnich latach (Kokoszka, 2005a, Kokoszka 2005b; Kokoszka, Jodko, Radzio, 2003; Kokoszka Santorski, 2003; Kokoszka Sieradzki, 2004, 2005).W niniejszym doniesieniu zaprezentuję możliwości wykorzystania w postępowaniu w zaburzeniach dwubiegunowych doświadczeń w zakresie psychospołecznych oddziaływań mających na celu zwiększenie stosowania się do zaleceń lekarskich przez osoby z cukrzycą. 17

20 Wyniki przeglądu piśmiennictwa wskazujące na istotne znaczenie oddziaływań psychoterapeutycznych w terapii zaburzeń afektywnych Analiza piśmiennictwa (por. Gonzalez-Pinto et al.2004; Gutierrez, Scott 2004) pozwala zidentyfikować: metody psychoterapeutyczne, których skuteczność powierdzają wynik RCT (Randomized Controlled Trials badań klinicznych z randomizowanym doborem do grup); składniki wspólne dla psychospołecznych interwencji w zaburzeniach dwubiegunowych; czynniki mające ważne znaczenie w zapobieganiu nawrotom. Oddziaływanie psychoterapeutyczne o skuteczności w zaburzeniach dwubiegunowych potwierdzone w RCT: Psychoedukacja Terapia skoncentrowana na rodzinę (Family Focused Therapy) Terapia grupowa Terapia poznawczo-behawioralna Terapia interpersonalna i skupiona na rytmach społecznych (Interpersonal and Social Rhythm Therapy). Składniki wspólne dla psychospołecznych interwencji w zaburzeniach dwubiegunowych: Nauczanie na temat zaburzeń dwubiegunowych i zwiększanie świadomości doświadczania tej choroby. Uregulowanie trybu codziennego życia oraz ograniczenie nadużywania substancji psychoaktywnych. Doskonalenie odpowiedniego przyjmowania leków. Identyfikowanie zwiastunów nawrotu i postępowania w jego wczesnym stadium. W zapobieganiu nawrotom zaburzeń dwubiegunowych szczególnie ważne znaczenie mają: opanowanie umiejętności monitorowania nastroju i rozpoznawania objawów prodromalnych, które wymagają szybkiego kontaktu z lekarzem zapewnienie regularnego i odpowiednio długiego snu (unikanie bezsenności, która jest jednym z najpoważniejszych czynników wyzwalających nawrót) utrzymanie regularnego trybu życia w zapobieganiu nawrotom zaniechanie działań mających na celu skompensowanie straty czasu z powodu poprzedniego epizodu, które zwiększają ryzyko hiperaktywności i w konsekwencji redukcji snu Koncepcja dopasowania poczucia wpływu na przebieg choroby oraz stylu radzenia sobie z chorobą Odpowiednie stosowanie się do zaleceń lekarskich w chorobach przewlekłych jest wyzwaniem dla współczesnej medycyny stan ten ilustruje dobrze wydana w 2003 roku monografia WHO pod znamiennym tytułem: Adherence to longterm therapies. Evidence for action. Stosowanie się do zaleceń lekarskich w długoterminowych terapiach udokumentowanie potrzeby podjęcia odpowiednich działań. Zachowania pacjentów w przewlekłych schorzeniach dobrze ilustruje schemat, który wskazuje ryzyko cyrkularnych zmian w postawie wobec choroby i potrzebę trwałej zmiany stylu życia, jako sposobu optymalnej adaptacji do choroby (ryc. 1). W celu wyjaśniania problemów związanych z adaptacją do chorób przewlekłych sformułowana została hipoteza odpowiedniego dopasowania ( goodness of fit hypothesis ). Zgodnie z nią, rodzaj stylu radzenia sobie ze stresem wywołanym chorobą, który w najbardziej skuteczny, dla danej osoby sposób pomaga jej w utrzymaniu psychicznej równowagi, zależy od stopnia jej poczucia wpływu na przebieg choroby. Analiza piśmiennictwa oraz wyniki badań pozwalają wyróżnić 3 główne style, radzenia sobie z chorobą (por. Kokoszka, Jodko, Radzio, 2003; Kokoszka, Santorski, 2003): skoncentrowany na unikaniu; styl skoncentrowany na emocjach; skoncentrowany na zadaniu (jego szczególną odmianą jest styl skoncentrowany na poszukiwaniu najlepszych rozwiązań). 18

21 Doświadczenia wskazujące na niezadowalającą skuteczność tradycyjnych programów edukacyjnych i potrzebę oddziaływań wzmacniających motywację pacjentów do stosowania się do zaleceń lekarskich Doświadczenia wskazujące na niski stopień stosowania się do zaleceń lekarskich wobec cukrzycy, pomimo realizowania wobec chorych tradycyjnych programów edukacyjnych skłoniły do zauważenia oczywistych, skądinąd prawidłowości, które dotyczą również chorych z zaburzeniami dwubiegunowymi: W rzeczywistości, cokolwiek proponujemy pacjentowi, niezależnie od tego jak jest to doskonałe i potencjalnie przydatne, nie sprawi niczego dobrego dopóki nie będzie to miało sensu dla pacjenta w jego realnym codziennym życiu (Rubin, 2000) Lekarz nie jest w stanie przekazać pacjentowi więcej informacji, niż tyle ile jest on w stanie przyjąć. Szczegółowe wypełnianie zaleceń lekarskich, nie musi być zawsze dla chorego największą wartością (siłę tego faktu łatwo ocenić, zastanawiając się samemu, ile razy w życiu każdy z nas nie pozostawał w domu w trakcie poważnej infekcji wymagającej stosowania antybiotyków). W odpowiedzi na te fakty rozwijane jest podejście skoncentrowane na pacjencie określane trudnym do przetłumaczenia terminem patient empowerment określanym jako wzmacnianie zasobów pacjenta. W takim postępowaniu terapeutycznym dużą wagę przywiązuje się do kontaktu z pacjentem w formie sokratejskiego dialogu. Jednak jego mechanizmy pozostają słabo poznane. Koncepcja wzmacniania zasobów pacjenta (patient empowerment): Zastępuje tradycyjny model nauczania Koncentruje się na doskonaleniu sprawności pacjenta w radzeniu sobie z cukrzycą, aby: mógł on uzyskać większe możliwości wpływania na własne życie, zwiększyć zakres możliwych do stosowania zachowań rozwiązań problemów, zwiększyć wpływ na osoby i instytucje, które mają znaczenie dla jego sposobu życia. Doświadczenia w postępowaniu w cukrzycy do wykorzystania w terapii zaburzeń dwubiegunowych: konieczność budowania od samego początku pozytywnego stosunku do insuliny /stabilizatorów nastroju konieczność systematycznego monitorowania poziomu insuliny/nastroju niezadowalająca skuteczność tradycyjnej psychoedukacji w zapobieganiu nawrotom doniesienia o skuteczności strategii poznawczo-behawioralnych konieczność wypracowania schematów postępowania możliwych do stosowania przez lekarzy bez pełnego szkolenia psychoterapeutycznego Sokratejski dialog wspomagane odkrywanie: Odpowiednio zadawane serie pytań mają na celu umożliwienie pacjentowi samodzielne znalezienie rozwiązania problemu, z którym sobie nie radzi i poszukuje w związku z tym pomocy. Pytania powinny dotyczyć problemów, których rozwiązanie leży w zakresie możliwości osoby pytanej. Sokratejski dialog utrwala stosowane strategie radzenia ze stresem, które zorientowane są na dążenie do rozwiązania problemu. Zachęca on do własnej aktywności. Korektywne przeżywanie wartości: zmiana w przeżywaniu wartości jako warunek zmian w zachowaniu się Korektywne przeżywanie wartości przeżycie uzasadnienia określonego sposobu zachowania, myślenia lub odczuwania, który umożliwia realizację wartości, która była wcześniej uniemożliwiona. (Kokoszka, 2000). Koncepcja korektywnego przeżywania wartości jako czynnika terapeutycznego odpowiedzialnego za przywrócenie zdolności realizowania własnych celów została sformułowana w oparciu o poglądy Józefa 19

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie co będzie b w życiu dorosłym Iwona A. Trzebiatowska Schizofrenia Brak możliwości rozpoznanie poniżej 6 rż Wcześniejsze zachorowania u chłopców Udział czynnika organicznego

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży: pojedynczy epizod dużej depresji nawracająca duża depresja dystymia mania lub submania stan mieszany zaburzenia afektywne

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia afektywne. Justyna Andrzejczak Kognitywistyka

Zaburzenia afektywne. Justyna Andrzejczak Kognitywistyka Zaburzenia afektywne Justyna Andrzejczak Kognitywistyka Podział wg ICD-10 F30 Epizod maniakalny F31 Zaburzenia afektywne dwubiegunowe F32 Epizod depresyjny F33 Zaburzenia depresyjne nawracające F34 Uporczywe

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

CHAD Choroba afektywna dwubiegunowa (PSYCHOZA MANIAKALNO-DEPRESYJNA)

CHAD Choroba afektywna dwubiegunowa (PSYCHOZA MANIAKALNO-DEPRESYJNA) CHAD Choroba afektywna dwubiegunowa (PSYCHOZA MANIAKALNO-DEPRESYJNA) zaburzenie psychiczne charakteryzujące się cyklicznymi, naprzemiennymi epizodami depresji, hipomanii, manii, stanów mieszanych i stanu

Bardziej szczegółowo

Długofalowa terapia choroby afektywnej dwubiegunowej

Długofalowa terapia choroby afektywnej dwubiegunowej Długofalowa terapia choroby afektywnej dwubiegunowej Przez wiele lat główny nacisk kładziono na krótkoterminowe leczenie ChAD, skupiając się na aktualnym epizodzie choroby. Obecnie podstawą terapii ChAD

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE

VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE VII ZACHODNIOPOMORSKIE DNI PSYCHIATRYCZNE POSZUKIWANIA NOWYCH LEKÓW I METOD TERAPII W PSYCHIATRII 27-28.05.2011 Hotel Amber Baltic ul. Promenada Gwiazd 1 72-500 Międzyzdroje POLSKIE TOWARZYSTWO PSYCHIATRYCZNE

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychiatria w pytaniach i odpowiedziach. 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI Zbieranie wywiadu psychiatrycznego Ocena osobowości pacjenta Badanie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu PSYCHIATRIA Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca Instytut Nauk

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 180/2013 z dnia 8 lipca 2013 r. o projekcie programu Program profilaktyki ryzykownego stanu psychicznego Miasto

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW

ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW ANEKS II WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY DO ZMIANY CHARAKTERYSTYK PRODUKTU LECZNICZEGO I ULOTEK DLA PACJENTA PRZEDSTAWIONE PRZEZ EUROPEJSKĄ AGENCJĘ LEKÓW 108 WNIOSKI NAUKOWE OGÓLNE PODSUMOWANIE OCENY NAUKOWEJ

Bardziej szczegółowo

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Redakcja i korekta: Magdalena Ziarkiewicz Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2010 Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3.

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3. Opis publikacji Tomasz Pawełczyk, Marta Grancow-Grabka, Magdalena Kotlicka-Antczak, Elżbieta Trafalska, Agnieszka Pawełczyk. A randomized controlled study of the efficacy of six-month supplementation with

Bardziej szczegółowo

Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu.

Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu. Risperidon w leczeniu epizodu manii oraz profilaktyce nawrotu. Omówienie artykułu: "Risperidon in acute and continuation treatment of mania." Yatham L. N. i wsp. RIS-CAN Study Group. International Clinical

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Psychoterapia poznawczobehawioralna pacjentów z chorobami somatycznymi Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Chory somatycznie i jego sytuacja Poczucie zagrożenia Utrata kontroli Wyłączenie z ról społecznych

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy:

Lennard J.Davies. Dlaczego więc nie warto brać tych leków? Powód pierwszy: Lennard J.Davies Przez ostatnie kilka lat, także w książce Obssesion: a history, kwestionowałem efektywność leków z grupy SSRI. Zwracałem uwagę, że gdy leki te weszły do użycia na początku lat 90-tych

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15

I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15 SPIS TREŚCI PRZEDMOWA Janusz Heitzman........................ 5 I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15 1. ETIOLOGIA, PATOGENEZA I EPIDEMIOLOGIA

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka D. Ryglewicz, M. Barcikowska, A. Friedman, A. Szczudlik, G.Opala Zasadnicze elementy systemu kompleksowej

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Magdalena Trzcińska

dr n. med. Magdalena Trzcińska DZIECKO Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 (CHOROBĄ RECKLINGHAUSENA): NAJWAŻNIEJSZE PROBLEMY Z PERSPEKTYWY PSYCHOLOGICZNEJ dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO Załącznik nr 1 ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO I Program szkolenia w zakresie podstawowych umiejętności udzielania profesjonalnej pomocy psychologicznej obejmuje: 1) Trening interpersonalny

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia zespołu terapeutycznego w edukacji diabetologicznej. Fakty i mity polskiej edukacji

Doświadczenia zespołu terapeutycznego w edukacji diabetologicznej. Fakty i mity polskiej edukacji Doświadczenia zespołu terapeutycznego w edukacji diabetologicznej. Fakty i mity polskiej edukacji Zespół Kliniki Endokrynologii i Diabetologii IP - CZD Elżbieta Piontek, Alicja Szewczyk, Grażyna Korzeniewska,

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna Załącznik nr 6 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach ambulatoryjnych psychiatrycznych i leczenia środowiskowego (domowego) oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Małgorzata Dąbrowska-Kaczorek Lekarz specjalizujący się w psychiatrii i psychoterapii pozn-behehawioralnej Centrum Diagnozy i Terapii ADHD Zaburzenia psychiczne

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 2

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 2 Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 2 Spis treści Wstęp (Helena Sęk)... 13 Rozdział 1 Zakres zastosowań psychologii klinicznej. Obszary tradycyjne i współczesne (Helena Sęk)...

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 w Bydgoszczy Katedra i Klinika Psychiatrii

Bardziej szczegółowo

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski Choroby układu krążenia Dr n.med. Radosław Tomalski Choroba niedokrwienna serca choroba niedokrwienna serca, chns, (morbus ischaemicus cordis, mic; ischaemic heart disease, ihd) - jest to zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Duchowość 1. Duchowość = religijność 2. Duchowość versus religijność

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Zdrowia Karta przedmiotu obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Standardy farmakologicznego leczenia chorób afektywnych

Standardy farmakologicznego leczenia chorób afektywnych Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii, 2011, 3-4, 135-157 Standardy farmakologicznego leczenia chorób afektywnych Spis treści 1. Leczenie zespołów maniakalnych i hipomaniakalnych (J. Rybakowski)...

Bardziej szczegółowo

Publikacja wydana staraniem Instytutu Psychologii WNHiP Uniwersytetu Wrocławskiego

Publikacja wydana staraniem Instytutu Psychologii WNHiP Uniwersytetu Wrocławskiego Recenzent: prof. dr hab. Zygfryd Juczyński Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar

Bardziej szczegółowo

Konferencja naukowa zorganizowana w ramach obchodów Światowego Dnia Autyzmu. Lublin, 2 kwietnia 2014r

Konferencja naukowa zorganizowana w ramach obchodów Światowego Dnia Autyzmu. Lublin, 2 kwietnia 2014r Konferencja naukowa zorganizowana w ramach obchodów Światowego Dnia Autyzmu Lublin, 2 kwietnia 2014r - prof. dr hab. Zbigniew Gaś WSEI w Lublinie Uczniowie z autyzmem są w wiodącej grupie uczniów ze specjalnymi

Bardziej szczegółowo

Szpital Szaserów pomimo wielokrotnych pisemnych próśb pacjenta nie wysłał swojemu pacjentowi testów psychologicznych MMPI 2 i CAPS.

Szpital Szaserów pomimo wielokrotnych pisemnych próśb pacjenta nie wysłał swojemu pacjentowi testów psychologicznych MMPI 2 i CAPS. Szpital Szaserów pomimo wielokrotnych pisemnych próśb pacjenta nie wysłał swojemu pacjentowi testów psychologicznych MMPI 2 i CAPS. Testy (niekompletne) zostały wysłane dopiero do sądu karnego Legionowo

Bardziej szczegółowo

KONTEKSTY PSYCHOPATOLOGII I PSYCHIATRII MŁODZIEŻOWEJ.. 3

KONTEKSTY PSYCHOPATOLOGII I PSYCHIATRII MŁODZIEŻOWEJ.. 3 SPIS TREŚCI CZĘŚĆ OGÓLNA KONTEKSTY PSYCHOPATOLOGII I PSYCHIATRII MŁODZIEŻOWEJ.. 3 1. Rozwój i specyfika psychiatrii dzieci i młodzieży... 3 Maria Orwid CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ROZWÓJ PSYCHICZNY DZIECI I

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW YJNEJ 1 2 świadczenia w oddziale psychiatrycznym świadczenia w oddziale psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży 4700 4701 4703 4705 oddział psychiatryczny oddział psychiatryczny dla dzieci, oddział psychiatryczny

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Podstawy klinicznej w psychiatrii

Bardziej szczegółowo

Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne Europejski System Transferu Punktów Karta opisu przedmiotu Nazwa przedmiotu: Kierunek: Specjalność:- Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne Pielęgniarstwo Wymiar godzin: 195godzin Wykłady: 45godzin,

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia:

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia: Kwalifikacja do leczenia osteoporozy i kosztoefektywność leczenia osteoporozy w Polsce, polska wersja FRAX konferencja okrągłego stołu podczas IV Środkowo Europejskiego Kongresu Osteoporozy i Osteoartrozy

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow Upośledzenie umysłowe Obniżenie sprawności umysłowej powstałe w okresie rozwojowym. Stan charakteryzujący się istotnie niższą od przeciętnej ogólną

Bardziej szczegółowo

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań Zaburzenie/choroba jako forma adaptacji do sytuacji trudnej

Bardziej szczegółowo

Choroba Parkinsona. najczęstsze pytania i najtrudniejsze zagadnienia. Anna Potulska-Chromik, Izabela Stefaniak. egzemplarz bezpłatny

Choroba Parkinsona. najczęstsze pytania i najtrudniejsze zagadnienia. Anna Potulska-Chromik, Izabela Stefaniak. egzemplarz bezpłatny Choroba Parkinsona najczęstsze pytania i najtrudniejsze zagadnienia egzemplarz bezpłatny Anna Potulska-Chromik, Izabela Stefaniak Wydawnictwo w całości powstało dzięki wsparciu firmy Lundbeck Poland Sp.

Bardziej szczegółowo

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99);

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99); Dziennik Ustaw 51 Poz. 1386 Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

Bardziej szczegółowo

Konferencja ta odbędzie się w dniach 30 listopada 1 grudnia 2006 r. w Poznaniu, w hotelu Novotel Poznań Centrum.

Konferencja ta odbędzie się w dniach 30 listopada 1 grudnia 2006 r. w Poznaniu, w hotelu Novotel Poznań Centrum. Klinika Psychiatrii Dorosłych Akademii Medycznej w Poznaniu, Zakład Neuropsychologii Klinicznej UMK Collegium Medicum w Bydgoszczy, Sekcja Psychofarmakologii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn PSYCHOTERAPIA Wywodzi się z greckich określeń: psyche (dusza)

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili.

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. (Sokrates) Czym jest pomaganie? Pomaganie jest działaniem, w które

Bardziej szczegółowo

Szkolenie przygotowujące do zawodu profilaktyka uzależnień. Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce

Szkolenie przygotowujące do zawodu profilaktyka uzależnień. Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Szkolenie przygotowujące do zawodu profilaktyka uzależnień Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Boguslawa Bukowska Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1)

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) Załącznik B.14. LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej u dorosłych imatinibem 1.1 Kryteria kwalifikacji Świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PSYCHOTERAPII POZNAWCZO-BEHAWIORALNEJ SWPS kierowana przez dr A.Popiel i dr E.Pragłowską

SZKOŁA PSYCHOTERAPII POZNAWCZO-BEHAWIORALNEJ SWPS kierowana przez dr A.Popiel i dr E.Pragłowską Adresaci: Studia przeznaczone są dla osób zajmujących się leczeniem zaburzeń psychicznych psychologów i lekarzy osób zorientowanych na zdobycie umiejętności i doskonalenie praktyki klinicznej w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Bulimia (Żarłoczność psychiczna)

Bulimia (Żarłoczność psychiczna) Bulimia (Żarłoczność psychiczna) W bulimii występują powtarzające się epizody gwałtownego objadania się. Epidemiologia: Bulimia dotyka młode kobiety w wieku ok. 18-25lat Występuje często(częściej niż jadłowstręt),

Bardziej szczegółowo

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST 30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST Przedlacki J, Księżopolska-Orłowska K, Grodzki A, Sikorska-Siudek K, Bartuszek T, Bartuszek D, Świrski A, Musiał J,

Bardziej szczegółowo

Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce. Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa

Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce. Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa Epidemiologia 2010 Przewidywana liczba osób na świecie które

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r.

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r. Specjalności w ramach studiów na kierunku psychologia studia jednolite magisterskie Program kształcenia przewiduje dwie specjalności do wyboru przez studentów począwszy od 6 semestru (3 roku studiów).

Bardziej szczegółowo

Spis treści. I. Podstawy psychiatrii

Spis treści. I. Podstawy psychiatrii Spis treści I. Podstawy psychiatrii 1. Zdrowie psychiczne podstawowe zagadnienia Monika Talarowska, Piotr Gałecki....................................................... 3 1.1. Wprowadzenie..............................................

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek. Mgr Ewa Wyrzykowska

OPIS PRZEDMIOTU. Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek. Mgr Ewa Wyrzykowska OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia kliniczna dorosłego Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek psychologia

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia..(poz. ) WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 1 Lp. Nazwa

Bardziej szczegółowo

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Minimalne standardy jakości w redukcji popytu na narkotyki Boguslawa Bukowska Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 14/2012 Kod PNS modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu I nforma cje ogólne Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Autor: Dr Agnieszka Piróg-Balcerzak Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Depresja w schizofrenii

Autor: Dr Agnieszka Piróg-Balcerzak Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Depresja w schizofrenii Autor: Dr Agnieszka Piróg-Balcerzak Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Depresja w schizofrenii DANE OGÓLNE Zaburzenia afektywne występują powszechnie wśród

Bardziej szczegółowo

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota)

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota) Ośrodek Rozwoju Edukacji Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Koninie wpisany w rejestr ewidencji Marszałka Województwa Wielkopolskiego Nr DE.III.1.5471.54/3/2014 działający przy Stowarzyszeniu

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób Dziennik Ustaw 22 Poz. 1386 Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA I SCHIZOFRENIA

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA I SCHIZOFRENIA BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA I SCHIZOFRENIA DEPRESJA CHARAKTERYSTYKA ZABURZENIA Epizod depresyjny rozpoznaje się gdy pacjent jest w stanie obniżonego nastroju, anhedonii

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo