Biuro ds. Narkotyków i Przestępczości przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i Światowa Organizacja Zdrowia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biuro ds. Narkotyków i Przestępczości przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i Światowa Organizacja Zdrowia"

Transkrypt

1 Biuro ds. Narkotyków i Przestępczości przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i Światowa Organizacja Zdrowia ZASADY LECZENIA UZALEŻNIEŃ OD ŚRODKÓW ODURZAJĄCYCH MATERIAŁY DO DYSKUSJI MARZEC 2008 Wprowadzenie Celem niniejszego dokumentu (i wynikającej debaty) jest zainspirowanie i zachęcenie rządów, oraz zaangażowanych organizacji partnerskich, do podjęcia uzgodnionych, skoordynowanych działań w kierunku wdrożenia takich usług leczenia uzależnień narkotykowych, które są oparte na faktach i dowodach i adekwatne do potrzeb społeczności danych krajów. Biorąc pod uwagę rozmiary problemu w większości społeczeństw oraz ograniczone zasoby, dokładne i spójne podejście do planowania takich świadczeń jest koniecznością. Istnieje potrzeba opracowania usług, które, docierając do jak największej liczby osób, osiągną jak największe efekty przy jak najmniejszych kosztach. Największe prawdopodobieństwo osiągnięcia tego istnieje przy szeroko rozwiniętej, opartej na lokalnej społeczności sieci świadczeń zdrowotnych, które są w stanie pracować z osobami uzależnionymi w ich własnym środowisku przez dłuższy czas. Chociaż obecny dokument zaleca działania promujące każdą z dziewięciu zasad, pierwszeństwo i wagę każdej z nich należy ocenić na podstawie okoliczności i sytuacji lokalnej, a zasady wdrażać etapowo, zgodnie z dostępnymi środkami i etapami rozwoju systemu lecznictwa. Szacuje się, że około 205 milionów osób na świecie używa zakazanych substancji, przy czym 25 milionów cierpi na uzależnienie od tych środków. Stanowi to problem dla zdrowia publicznego, społecznego i dla rozwoju gospodarczego oraz problem bezpieczeństwa zarówno dla krajów uprzemysłowionych jak i rozwijających się. W wielu międzynarodowych umowach wiele razy podkreślano istotną rolę zapobiegania uzależnieniu od środków odurzających i leczenia w ramach obniżania popytu i w zakresie zdrowia publicznego. Znaczenie utrzymania odpowiedniej równowagi między egzekucją praw a obniżeniem popytu/podejściami zdrowia publicznego podkreślono niedawno w Deklaracji Politycznej UNGASS w roku 1998 i w Deklaracji na temat Najważniejszych Zasad Ograniczania Popytu na Narkotyki (ang. Declaration on the Guiding Principles of Drug Demand Reduction), wysuwając na pierwszy plan wszechstronne podejście w polityce

2 narkotykowej. Ponadto w ostatnich dziesięcioleciach dokonano istotnych postępów w zakresie zrozumienia uzależnienia od narkotyków i sposobów zapobiegania uzależnieniu i tegoż leczenia. Wspólny dokument Biura ds. Narkotyków i Przestępczości przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i Światowej Organizacji Zdrowia ( UNODC-WHO) ma na celu przedstawienie kluczowych zasad leżących u podstaw skutecznego leczenia uzależnień narkotykowych. Uzależnienie narkotykowe jest uważane za zaburzenie zdrowotne, na które składa się wiele czynników, często przebiegające podobnie do poważnej, to nawracającej, to częściowo ustępującej choroby przewlekłej. Niestety w wielu społeczeństwach uzależnienie od substancji odurzających nadal nie jest uznane za problem zdrowotny i wiele uzależnionych osób jest napiętnowanych i nie ma dostępu do leczenia ani do rehabilitacji. W ciągu ostatnich lat model bio-psycho-społeczny (=sugerujący konieczność odniesienia się do biologicznych, psychicznych i socjalnych wpływów na funkcjonowanie pacjenta przy jego leczeniu) uznał uzależnienie narkotykowe za wieloaspektowy problem, który wymaga wiedzy i doświadczenia z wielu dziedzin. W badaniu, zapobieganiu i leczeniu uzależnienia można przyjąć wielo-dyscyplinarne podejście kilku nauk o zdrowiu. W minionych dziesięcioleciach uzależnienie od substancji odurzających było uważane, w zależności od różnych przekonań czy ideologicznych punktów widzenia, za: wyłącznie problem społeczny; wyłącznie kwestię edukacyjno-wychowawczą lub duchową; wyłącznie naganne zachowanie, za które należy się kara, czy wreszcie problem wyłącznie farmakologiczny. Poczucie, że uzależnienie od narkotyków może być uznane za chorobę na własne życzenie, wynikającą z wolnego indywidualnego wyboru wiodącego do pierwszych eksperymentów z narkotykami - przyczyniło się dodatkowo napiętnowaniu i dyskryminacji towarzyszącym uzależnieniu. Niemniej jednak dowody naukowe wskazują, że rozwój choroby jest wynikiem złożonych, wieloczynnikowych interakcji między powtarzającym się narażeniem na kontakt z ( napromieniowaniem ) narkotykiem a czynnikami biologicznymi i środowiskowymi. Próby leczenia i zapobiegania stosowaniu narkotyków poprzez ostre sankcje karne dla narkomanów nie są skuteczne, ponieważ nie biorą pod uwagę zmian neurologicznych, jakie powoduje uzależnienie narkotykowe poprzez wpływ na neuronowe ścieżki motywacji w mózgu. Co musi zostać udostępnione przy leczeniu uzależnienia to Konieczne Minimum czyli Nic Poniżej dopasowanego, systematycznego, mającego oparcie w nauce podejścia do problemu, jakie wypracowano przy leczeniu innych przewlekłych chorób uznanych za nieuleczalne kilka dziesięcioleci wcześniej. Obecnie - zapobieganie lub leczenie wielu z tych chorób jest możliwe, dzięki interwencjom klinicznym obejmującym dobrą praktykę i rygorystycznym strategiom terapeutycznym oraz ciągle postępującym kumulująco badaniom naukowym. Uzależnienie narkotykowe i używanie zakazanych substancji są powiązane z problemami zdrowotnymi, ubóstwem, przemocą, zachowaniami przestępczymi i wykluczeniem społecznym. Trudno oszacować ich całkowite koszty dla społeczeństwa. Poza kosztami

3 związanymi z opieką zdrowotną oraz innymi obciążeniami związanymi z konsekwencjami stosowania narkotyków, uzależnienie łączy się także z kosztami społecznymi, takimi jak utrata produktywności i dochodu rodzinnego, przemoc, problemy z bezpieczeństwem, wypadki na drodze i w miejscach pracy oraz powiązania korupcyjne. Wynikiem tego są przytłaczające koszty ekonomiczne oraz nieakceptowalne straty w zasobach ludzkich. Stosowanie narkotyków, zwłaszcza przyjmowanie narkotyków drogą dożylną (ang. injecting drug use, IDU), jest ściśle związane z przekazywaniem wirusa HIV, wirusa zapalenia wątroby typu B i C przez wspólnie stosowane igły. Przyjmowanie narkotyków innymi drogami jest również powiązane z przekazywaniem wirusa HIV w wyniku zachowań seksualnych o wysokim stopniu ryzyka. Dane dotyczące wielkości populacji IDU pochodzące ze 130 krajów wskazują, że na całym świecie blisko 10 milionów osób przyjmuje narkotyki drogą dożylną. Do 10% infekcji wirusem HIV na całym świecie jest spowodowanych przyjmowaniem narkotyków drogą niezabezpieczonych iniekcji, a po wyłączeniu Afryki Subsaharyjskiej do 30% infekcji wirusem HIV na świecie wynika z ryzykownego przyjmowania narkotyków dożylnie. Dzielenie się zakażonymi igłami to główna droga przekazywania wirusa HIV w wielu regionach, w tym w Europie Wschodniej, w Środkowej, Południowej i Południowo-Wschodniej Azji, i w niektórych krajach Ameryki Łacińskiej. Uzależnienie od narkotyków to choroba, której można zapobiegać i którą można leczyć, a skuteczne metody zapobiegania i leczenia są dostępne. Najlepsze wyniki osiągane są przy zastosowaniu, w miarę możliwości i dostępności, wszechstronnego wielodyscyplinarnego podejścia obejmującego zróżnicowane interwencje farmakologiczne i psychospołeczne w zależności od potrzeb. Nawet uwzględniając wymagania zapewnienia terapii opartej na dowodach naukowych, koszty takiego podejścia są dużo niższe niż koszty pośrednie związane z nieleczonym uzależnieniem od narkotyków (więzienia, bezrobocie, organy ścigania, konsekwencje zdrowotne). Badania wykazały, że wydatki na leczenie i terapię, generują oszczędności w postaci obniżenia liczby ofiar przestępstw oraz zmniejszają wydatki na system sądownictwa karnego. Oszczędności wyniosły co najmniej 3:1, a po zastosowaniu szerszych obliczeń obejmujących koszty związane z przestępczością, zdrowiem i produktywnością społeczną proporcja oszczędności do inwestycji wzrosła do 13:1. Dzięki takim oszczędnościom można poprawić niekorzystne sytuacje, w których osłabione są możliwości nauki, zatrudnienia i dobrobytu socjalnego, dać większe możliwości ekonomicznej odbudowy rodzinom, a tym samym ułatwić rozwój społeczny i gospodarczy. Osoby, które znalazły się w trybach systemu sądownictwa karnego mogą być narażone na większe ryzyko zdrowotnych i społecznych konsekwencji uzależnienia od narkotyków. Zachowanie promujące stosowanie narkotyków w więzieniach obejmuje bardziej szkodliwe wzory zachowań, prowadzące do wzrostu ryzyka

4 zakażenia chorobami zakaźnymi, takimi jak choroby wywołane wirusem HIV czy wirusem zapalenia wątroby. Nie należy nie doceniać szkodliwego potencjału kary więzienia. Najważniejsze punkty polityki WHO / UNODC / UNAIDS dotyczącej obniżenia liczby przenoszeń wirusa HIV dzięki zastosowaniu leczenia uzależnień zalecają, aby leczenie uzależnień włączyć do programów zapobiegania HIV/AIDS dla osób przyjmujących narkotyki dożylnie, ponieważ wynikiem może być ogólne zmniejszenie stosowania narkotyków, redukcja częstotliwości iniekcji oraz stopnia ponoszonego ryzyka w związanych z iniekcją zachowaniach. Ponadto, badania wykazały, że leczenie w więzieniach lub zastosowanie środków alternatywnych dla kary więzienia może zmniejszyć stosowanie narkotyków po wyjściu na wolność i przypadki ponownego popełniania przestępstw. W niniejszym dokumencie przedstawiono dziewięć kluczowych zasad do opracowania programów leczenia zaburzeń związanych ze stosowaniem środków odurzających. Wiadomo, że w pewnych okolicznościach zasoby będą raczej ograniczone i należy ustanowić priorytety dotyczące ich alokacji. Ważne jest, aby w takich sytuacjach reakcja na zaburzenia związane ze stosowaniem środków odurzających budowana była na zasadzie cegiełek, na podstawie których można opracować bardziej różnorodne i złożone programy, które następnie można włączyć do systemu leczenia, gdy dalsze zasoby staną się dostępne. W zależności od dostępności zasobów ludzkich i finansowych oraz poziomu jakości istniejącego systemu zdrowotnego w danym kraju, działania proponowane przez niniejszy dokument mogą być wdrażane progresywnie i stopniowo, a przedstawione dla każdej zasady elementy potraktowane jako ogólna struktura. ZASADA 1: OSIĄGALNOŚĆ I DOSTĘP DO LECZENIA UZALEŻNIEŃ Opis i uzasadnienie Uzależnienie narkotykowe, i związane z tym problemy społeczne i zdrowotne, mogą być skutecznie leczone/rozwiązywane w większości przypadków, jeżeli istnieje ciągłość dostępnych i przystępnych programów i ośrodków leczenia i rehabilitacji, i ludzie mają dostęp do właściwej formy pomocy we właściwym czasie. W tym celu, wszelkie utrudnienia ograniczające dostęp do programów i ośrodków leczniczych winny być zminimalizowane, by pacjenci mieli nieutrudniony dostęp do takiego leczenia, które jest dla nich najbardziej odpowiednie. Elementy Wiele czynników ma wpływ na dostępność terapii: Dostępność pod względem geograficznym, dystrybucja i powiązania.

5 o Sieci systemu opieki zdrowotnej i zdrowia publicznego we współpracy z opieką społeczną i, w szerszym sensie, społecznością mogą zapewnić niezbędne świadczenia związane z zapobieganiem i leczeniem oraz wsparcie dla osób cierpiących na zaburzenia narkotykowe w swoich społecznościach. Opieka społeczna i inne instytucje (np. szkoły, organizacje społeczne i grupy samopomocy) mogą pełnić rolę miejsc pierwszego kontaktu dla potencjalnych pacjentów i pomagać im uzyskać dostęp do terapii. o W kompleksowym systemie leczenia, szeroko rozbudowana sieć ośrodków i placówek, które są w stanie wyjść naprzeciw bardzo różnym potrzebom osób poszukujących terapii, pozwala na świadczenie odpowiednich usług terapeutycznych w każdej społeczności. o Podstawowe świadczenia dotyczące zapobiegania i leczenia zaburzeń związanych z narkomanią, muszą być dostępne dla osób o różnym poziomie dochodów. o W systemie ciągłości opieki, osoby z uzależnieniem narkotykowym powinny mieć dostęp do świadczeń leczniczych w wielu miejscach i na wiele sposobów. o Ażeby dotrzeć do populacji ukrytych, w największym stopniu dotkniętych przez narkotyki, a które często nie mają motywacji do leczenia, lub u których występują nawroty po zakończeniu programu leczenia, konieczne są, w ramach systemu ciągłości opieki, świadczenia typu outreach oparte na aktywności społecznościowej. Świadczenia takie są szczególnie ważne, aby wcześnie przyciągnąć problematycznych narkomanów i nawiązać kontakt z grupami osób z ciężkimi zaburzeniami, które mogą nie szukać leczenia ze względu na piętno i marginalizację. Stosowne i elastyczne godziny otwarcia. Przyjęcie w tym samym dniu lub krótki okres oczekiwania w przypadku regularnych stałych świadczeń oraz zapewnienie natychmiastowych świadczeń pośrednich, w tym informacji dla pacjentów. Szeroki zakres godzin otwarcia umożliwi dostęp do świadczeń dla osób pracujących lub mających obowiązki rodzinne. Ramy prawne. Wymagania, aby zarejestrować osoby uzależnione od narkotyków w oficjalnych rejestrach, mogą zniechęcić pacjentów do brania udziału w programach terapeutycznych, a tym samym zmniejszyć dostępność, jeżeli taka rejestracja jest związana z ryzykiem sankcji. Dostępność świadczeń niskiego progu wymogów. Elastyczność w organizacji świadczeń leczenia podniesie przystępność leczenia dla szeregu osób potrzebujących. Obejmuje to możliwość dostępu do świadczeń o niskim progu dopuszczalności pod względem zasad przyjmowania pacjentów i eliminację zbyt selektywnych kryteriów.

6 Przystępność pod względem kosztów. Opłaty za świadczenia terapeutyczne i rehabilitacyjne mogą stanowić istotną barierę dla pacjentów, którzy w wielu przypadkach nie mają źródeł dochodu. Z tego względu kluczem do promowania dostępu dla osób w największej potrzebie jest osłona ubezpieczeniowa lub włączenie opieki nad osobami uzależnionymi do publicznego systemu opieki zdrowotnej. Znaczenie kultury i przyjazności. Obecnie wiadomo, że leczenie odbywające się w klimacie kultury, wrażliwości, obejmujące najlepiej wielu specjalistów, zorientowane na zespół i zachęcające pacjenta do udziału i zaangażowania w leczenie, ułatwia pacjentom dostęp i podtrzymanie leczenia, a ostatecznie wiąże się z lepszymi wynikami terapeutycznymi. Reagowanie na wielość potrzeb i dywersyfikacja placówek. Możliwość dostępu do specjalistycznych usług i ośrodków opieki dla bardziej złożonych przypadków np. pacjentów z uzależnieniem i powiązanymi zaburzeniami somatycznymi lub psychiatrycznymi, jest bardzo istotna. Reakcje systemu sądownictwa karnego odgrywają znaczącą rolę w poprawie dostępu dla osób uzależnionych do świadczeń terapeutycznych: funkcjonariusze organów ścigania, urzędnicy sądowi i pracownicy więzień mogą ściśle współpracować z systemem zdrowotnym, aby zachęcać osoby uzależnione od narkotyków do poddania się terapii. Świadczenie biorące pod uwagę płeć. Świadczenia dostosowane do potrzeb terapeutycznych zależnych od płci mogą poprawić dostępność, gdyż stanowią odpowiedź na różne problemy, potrzeby opieki nad dziećmi i problemy związane z ciążą. Działania promujące tę zasadę Należy zagwarantować, aby: 1. system świadczeń był dostępny w obszarach miejskich i wiejskich oraz był tworzony na bazie podstawowego systemu opieki zdrowotnej. Kluczowe elementy to: proaktywne podejście wyjścia do potrzebujących (outreach), niski próg formalności, wczesne rozpoznanie i sprawna interwencja w zakresie podstawowych świadczeń zdrowotnych i opieki społecznej, podstawowe świadczenia leczenia uzależnień oraz kierowanie na leczenie przez system sądownictwa karnego. 2. ramy prawne gwarantowały zabezpieczenie przed ewentualnymi sankcjami dla osób poszukujących leczenia. 3. istniały funkcjonalne mechanizmy wewnętrznych między-skierowań między różnymi świadczeniodawcami w systemie oraz innymi agencjami, co ułatwiłoby ciągłość opieki. 4. liczba osób na listach oczekujących oraz czasy oczekiwania były jak najkrótsze oraz aby były dostępne usługi pośrednie.

7 5. postawa personelu była zachęcająca i nie oceniająca. 6. świadczenia uwzględniały i szanowały normy kulturowe. 7. w projektach i rozwoju świadczeń były uwzględniane perspektywy pacjentów. 8. ewentualne koszty świadczeń były możliwe do poniesienia przez pacjentów i, w razie konieczności, można było ich zaniechać. 9. świadczenia dla kobiet w systemie pierwotnej opieki zdrowotnej oraz udogodnienia dla dzieci osób uzależnionych były tworzone w ścisłym związku z programami leczenia uzależnień od substancji odurzających. ZASADA 2: BADANIA PRZESIEWOWE, OCENA, ROZPOZNANIE I PLANOWANIE LECZENIA Opis i uzasadnienie Pacjenci z zaburzeniami związanymi z używaniem narkotyków często mają różnorodne potrzeby terapeutyczne w wielu sferach życia: osobistych, społecznych i ekonomicznych, których nie można zrealizować, traktując w sposób standardowy wyłącznie objawy uzależnienia. Podobnie jak w przypadku wszystkich innych problemów zdrowotnych, diagnostyka i procedury oceny są podstawą zindywidualizowanego i skutecznego podejścia do planowania leczenia i zaangażowania pacjenta w terapię. Elementy Badania przesiewowe są bardzo pomocne w celu identyfikacji osób, które w ryzykowny lub szkodliwy sposób nadużywają narkotyków lub które są od nich uzależnione, a także związanych z tym zachowań ryzykownych (przenoszenie wirusa poprzez stosowanie wspólnych igieł i/lub aktywność seksualną bez odpowiedniego zabezpieczenia, potencjalne zachowania agresywne, ryzyko samobójstwa). Istnieją znormalizowane środki i narzędzia do oceny stopnia i zaawansowania efektów używania środków odurzających u danej osoby, aby określić, jaka pomoc jest wymagana. Takie narzędzia można zastosować w różnych środowiskach (główny system opieki zdrowotnej, świadczenia zdrowotne i poradnictwo w szkołach oraz programy pomocy dla pracowników w miejscach pracy). Ocena i diagnoza to kluczowe wymagania rozpoczęcia leczenia. Kryteria diagnostyczne, zwykle stosowane w dziedzinie zdrowia psychicznego, stanowią odniesienie dla postawienia diagnozy zaburzeń wynikających z używania narkotyków. W idealnej sytuacji rozpoznanie współwystępujących zaburzeń psychcznych (ang. co-morbid psychiatric disorders) zostaje postawione i podia gnostyczna obserwacja ( follow-up) jest prowadzona w przyszłości przez psychiatrę; w międzyczasie dzięki odpowiednim szkoleniom lekarze z innych dziedzin mogą skutecznie rozpoznawać i leczyć zaburzenia wynikające z używania narkotyków i powiązane z tym współistniejące zaburzenia psychiatryczne.

8 Wszechstronna ocena uwzględnia etap zaawansowania i dotkliwość choroby, stan zdrowia psychicznego i fizycznego, osobowość i cechy charakteru, powołanie, status zawodowy i odpowiedniość zatrudnienia, stopień integracji rodzinnej i społecznej, oraz sytuację prawną. Ponadto uwzględnia czynniki środowiskowe i rozwojowe, w tym historię dzieciństwa i młodości, wywiad rodzinny i historię związków i przyjaźni, warunki społeczne i kulturowe oraz przestrzeganie zaleceń poprzednich terapii. Właściwe procedury oceny, dobra ewaluacja kreują sytuację i atmosferę sprzyjającą rozwinięciu sojuszu terapeutycznego, co sprawia, że pacjent angażuje się w leczenie. Plan terapeutyczny, opracowany z pacjentem, ustanawia cele w oparciu o zidentyfikowane potrzeby pacjenta i ustanawia sposoby działań, aby te potrzeby zrealizować i cele osiągnąć. Plan medycznej opieki lub leczenia to pisemny opis leczenia, które ma zostać zastosowane, i jego przewidywanego przebiegu. W planach tych przedstawiane są konkretne potrzeby poszczególnych pacjentów oraz sposób realizacji tych potrzeb przez świadczenia. Następnie plan jest monitorowany i okresowo analizowany zgodnie z wymaganiami, by odpowiednio reagować na zmieniającą się sytuację pacjenta. O ile aktualne wyniki badań nie potwierdzają skuteczności dobierania profili pacjentów do konkretnych podejść terapeutycznych, istnieją dowody na to, że dopasowywanie świadczeń i interwencji do poważnie zdiagnozowanych i dogłębnie oszacowanych potrzeb klienta poprawia wyniki leczenia. Działania promujące tę zasadę Należy zagwarantować, aby: 1. personel podstawowego systemu opieki zdrowotnej, jak też programów wsparcia i pomocy pracownikom (ang. employee assistance programmes), a także personel medyczny/doradczy w ośrodkach opieki społecznej, w szkołach oraz w systemie sądownictwa karnego i więziennictwie był świadomy korzyści płynących z badań przesiewowych, wczesnego rozpoznania używania narkotyków oraz szybkich interwencji, a także był szkolony w aplikowaniu tych badań i zdolny do podjęcia odpowiedniego działania. 2. ryzykowne zachowania pacjenta związane z zaburzeniami wynikającymi ze stosowania narkotyków zostały rozpoznane i oszacowane we wszystkich istotnych miejscach (podstawowa opieka zdrowotna, świadczenia typu outreach, świadczenia pierwszej pomocy w sytuacjach awaryjnych, opieka społeczna itp.), i w rezultacie odzew i reakcje planowane.

9 3. dokładna diagnoza uzależnienia i innych współistniejących schorzeń była ustalona przed rozpoczęciem leczenia uzależnienia, zwłaszcza leczenia farmakologicznego. 4. protokół (etykieta) kliniczny podkreślał potrzeby kompleksowej oceny pacjenta oraz planów terapeutycznych, monitorowania postępów pacjenta i przeglądu pisemnych planów terapii oraz aby odpowiedni personel odbywał szkolenia w celu wypełniania tych zadań. 5. dokumentacja i standaryzacja wszystkich etapów terapeutycznych była wymagana od całości zaangażowanego w plan terapeutyczny personelu w celu zapewnienia odpowiedniej jakości leczenia dla wszystkich pacjentów. ZASADA 3: LECZENIE UZALEŻNIEŃ OPARTE NA FAKTACH I DOWODACH Opis i uzasadnienie Oparta na dowodach naukowych dobra praktyka i zebrana wiedza naukowa dotyczące natury uzależnień powinny kierować działaniami i inwestycjami na rzecz leczenia uzależnień od substancji odurzających. Te same wysokie standardy niezbędne dla zatwierdzenia określonych farmakologicznych i psychospołecznych interwencji, wymagane we wszystkich innych dziedzinach medycyny, winny także obowiązywać w sferze uzależnienia od narkotyków. Elementy Istnieje wiele opartych na dowodach naukowych interwencji medycznych, farmakologicznych i psychospołecznych, odnoszących się do różnych etapów rozwoju uzależniania i procesu leczenia. Nie ma jednego odpowiedniego dla wszystkich pacjentów leczenia i zróżnicowane oraz docelowe działania terapeutyczne stanowią najlepszą odpowiedź na konkretne potrzeby każdego przypadku klinicznego. Przykładowo, przypadki mniej dolegliwe można leczyć w podstawowych placówkach zdrowotnych (np. odpowiednio przeszkoleni lekarze rodzinni), natomiast poważnie dotknięci chorobą pacjenci, często z innymi, współistniejącymi chorobami, mogą wymagać międzydyscyplinarnych interwencji, z psychiatryczną ewaluacją i dalszą opieką włącznie. Wystarczający czas trwania. W leczeniu złożonych chorób przewlekłych i w zapobieganiu nawrotom stwierdzono, że najbardziej skuteczną strategią są długotrwałe programy terapeutyczne. Mogą być one konieczne w leczeniu poważniejszych przypadków uzależnienia narkotykowego. Z tego względu kluczowym dla świadczeń terapeutycznych jest opracowanie podejścia umożliwiającego zatrzymanie pacjenta na terapii przez dłuższy czas.

10 Połączenie psychospołecznych i farmakologicznych metod leczenia może poprawić wyniki i należy to proponować pacjentom w ramach kompleksowego podejścia do problemu. Wykazano, że holistyczne podejście terapeutyczne, zajmujące się całą osobą, a nie tylko jej uzależnieniem, ma lepsze wyniki pod względem zapobiegania nawrotom. Wielodyscyplinarne zespoły obejmujące lekarzy, psychiatrów, psychologów, pracowników społecznych, doradców i pielęgniarki mogą w lepszy sposób odpowiedzieć na potrzeby pacjentów, również ze względu na wieloczynnikowy charakter uzależnienia narkotykowego. Opieka i leczenie dolegliwości fizycznych (choroby wątroby, zakażenia, bóle itp.) oraz współwystępujących zaburzeń psychiatrycznych, z wykorzystaniem leków oraz interwencji psychospołecznych, może znacznie poprawić wyniki leczenia. Szybkie interwencje. Osoby używające substancji narkotykowych eksperymentalnie i okazjonalnie mogą odnieść korzyści z badań przesiewowych ( screening) i szybkich interwencji, które są skuteczną i opłacalną opcją prewencyjną, również we wczesnych stadiach zaburzeń związanych z konsumpcją narkotyków. Interwencje typu outreach i niskiego progu docierają do pacjentów bez motywacji do angażowania się w bardziej sztywne, ustrukturyzowane formy leczenia. Takie inicjatywy i interwencje oferują wszechstronny pakiet środków do zapobiegania zdrowotnym i społecznym konsekwencjom uzależnień, a ich skuteczność w zapobieganiu zakażeniu HIV/AIDS oraz innym zakażeniom przenoszonym drogą krwiobiegu jest dowiedziona. Podstawowe świadczenia zapewniające niezbędne wsparcie w hamowaniu lub redukcji używania narkotyków, powinny być rozpowszechnione i szeroko dostępne na danym terenie, i powinny obejmować detoksykację, wspomaganą psychosocjalnie farmakoterapię agonistyczną uzależnienia od opioidów (podtrzymującą terapię agonistyczną), doradztwo, strategie rehabilitacyjne i wsparcie społeczne. Odstawienie/zespół abstynencyjny nadzorowane medycznie jest konieczne u pacjentów z ciężką formą uzależnienia od pewnych substancji (takich jak opioidy, środki uspokajające/nasenne i alkohol), u których mogą pojawić się powikłania związane z wystąpieniem zespołu abstynencyjnego. Detoksykacja to faza przygotowawcza do rozpoczęcia długotrwałego programu, którego celem jest całkowita abstynencja narkotykowa. Leki podtrzymujące, które przynoszą potwierdzone rezultaty i są skuteczne w zapobieganiu nawrotom, a także w stabilizowaniu pacjentów z uzależnieniem, są osiągalne wyłącznie w przypadkach uzależnienia od opioidów. Dwie główne grupy tych leków to: długo-działająca grupa agonistów opioidowych ( long-acting opioid agonists) oraz antagonistów (http://www.med.howard.edu/pharmacology/handouts/opioid98.htm). Leczenie farmakologiczne

11 agonistami stanowi jedną z najbardziej efektywnych opcji leczenia uzależnienia opioidowego, z metadonem lub buprenorfiną podawanymi w dopasowanych do indywidualnych potrzeb dawkach przez okres od kilku miesięcy do kilku lat. Ewentualnie, określonej grupie pacjentów uzależnionych od opioidów, którzy po detoksykacji okazują wysoki stopień motywacji, można zapisać lek antagonistyczny (naltrexone), jako element trwającego leczenia zapobiegającego nawrotom. Psychologiczne i społeczne interwencje dowiodły skuteczności w rehabilitacji i zapobieganiu nawrotom, zarówno w otoczeniu poza-szpitalnym, jak i w ośrodkach szpitalnych. Obiecujące wyniki przynoszą formy psychoterapii takie jak kognitywna terapia behawioralna, wywiady/rozmowy motywacyjne i budowanie asertywności (radzenie sobie w sytuacjach awaryjnych ). Wykazano, że akcje wsparcia społecznego, jak programy zatrudniania, szkolenia zawodowe i porady prawne, są skuteczne w ułatwianiu powrotu/włączania do społeczeństwa. Samopomocowe grupy wsparcia dopełniają możliwości formalnego leczenia i mogą stanowić pomoc dla standardowych działań psychospołecznych. Znaczenie socjokulturowe. Oparte na dowodach naukowych metodologie terapeutyczne i strategie należy zaadoptować do różnorodnych regionalnych, ogólnokrajowych i lokalnych warunków i sytuacji, uwzględniając czynniki kulturowe i ekonomiczne. Przekazywanie wiedzy i nieprzerwanie prowadzone badania kliniczne, realizowane w różnych warunkach i w różnym otoczeniu, to podstawa ciągłego udoskonalania istniejących dostępnych programów leczenia Szkolenie specjalistów terapeutycznych od początku ich kariery, już w ramach programu studiów, oraz kontynuacja edukacji, są niezbędne dla upowszechniania naukowo potwierdzonych metodologii. Działania promujące tę zasadę Należy zagwarantować, aby: 1. dostępne zasoby były inwestowane w potwierdzone dowodami skuteczności interwencje i działania 2. wszechstronny system terapeutyczny oferował szeroki zakres opartych na dowodach i zintegrowanych działań farmakologicznych i psychospołecznych, ukierunkowanych na leczenie całej osoby. Ten zakres obejmuje działania o różnym stopniu nasilenia, od akcji typu outreach, o niskim progu wejścia i szybkich interwencji po długoterminowe formy ustrukturyzowanego leczenia 3. czas trwania działań terapeutycznych był określony przez indywidualne potrzeby i aby nie istniały z góry narzucone ograniczenia czasu leczenia 4. w placówkach świadczeń i ośrodkach leczenia, w miarę możliwości, istniały odpowiednio przeszkolone multi-specjalistyczne zespoły zapewniające interwencje naukowo potwierdzone

12 5. podstawowe świadczenia obejmujące detoksykację, wspieraną psychospołecznie podtrzymującą agonistyczną farmakoterapię uzależnienia od opioidów, doradztwo oraz wsparcie społeczne były dostępne na całym terytorium 6. pacjenci cierpiący na bardziej złożone schorzenia, w tym pacjenci ze współistniejącymi poważnymi zaburzeniami somatycznymi i psychiatrycznymi, otrzymali odpowiednią opiekę, polegającą najlepiej na kierowaniu do placówek specjalistycznych 7. psychologiczne i społeczne interwencje okazały skuteczność w rehabilitacji i zapobieganiu nawrotom, zarówno w poza-szpitalnych warunkach, jak i w ośrodkach szpitalnych; zwłaszcza kognitywna terapia behawioralna, wywiady motywacyjne i nauka radzenia sobie w sytuacjach zagrożenia, programy zatrudniania, szkolenia zawodowe i porady prawne przynosiły rezultaty. 8. interwencje były dostosowane pod kątem odpowiedniości do środowiska socjo-kulturowego, w jakim są stosowane; były stale aktualizowane w zgodzie z postępem badań i rozwojowym, a zróżnicowane studia badawcze były prowadzone we wszystkich częściach świata. ZASADA 4: LECZENIE UZALEŻNIEŃ, PRAWA CZŁOWIEKA I GODNOŚĆ PACJENTA Opis i uzasadnienie Usługi leczenia uzależnień powinny zapewniać przestrzeganie praw człowieka i uznawać nieodłączną godność wszystkich osób. Obejmuje to respektowanie prawa do cieszenia się przez pacjentów najlepszym osiągalnym stanem zdrowia i dobrym samopoczuciem oraz gwarancję braku dyskryminacji. Elementy Osoby uzależnione nie powinny być dyskryminowane ze względu na używanie przez nie narkotyków obecnie lub w przeszłości. Te same standardy etycznego leczenia powinny obowiązywać w leczeniu uzależnień od substancji odurzających, jak innych schorzeń. Obejmuje to prawo do autonomii oraz samostanowienia ze strony pacjenta oraz obowiązek życzliwości i nie czynienia szkód ze strony personelu leczącego. Dostęp do świadczeń leczniczych i opieki, w tym środków zapobiegania zdrowotnym i społecznym konsekwencjom nadużywania substancji, należy zagwarantować we wszystkich stadiach choroby, także pacjentom bez motywacji do zaprzestania używania narkotyków czy z nawrotami po leczeniu, jak również przebywającym w więzieniu.

13 Podobnie jak w przypadku innych procedur medycznych, leczenie uzależnień, czy to psychospołeczne, czy farmakologiczne, nie powinno być narzucane czy wymuszane na pacjentach. Jedynie w wyjątkowych, kryzysowych sytuacjach wysokiego zagrożenia dla samego pacjenta lub innych, leczenie przymusowe można legitymizować na konkretnych warunkach i przez czas określony przez prawo. Gdy wynikiem zażywania lub/i posiadania narkotyków jest nałożenie sankcji karnych przez państwo, oferta możliwości leczenia jako alternatywy względem kary więzienia lub innych sankcji karnych stanowi wybór dla pacjenta/sprawcy i choć jest tam niewielki element przymusu leczenia pacjent ma pełne prawo odrzucić leczenie i wybrać sankcje karne. Dyskryminacja nie powinna mieć miejsca na żadnym tle, czy to płci, etnicznym, religijnym, zdrowotnym, ekonomicznym, prawnym czy z powodu poglądów politycznych, czy z powodu warunków społecznych. Prawa ludzkie osób z uzależnieniami nigdy nie powinny być ograniczane ze względu na leczenie i rehabilitację. Nieludzkie lub degradujące praktyki i kary nigdy nie powinny być częścią leczenia uzależnień od substancji odurzających. Działania promujące tę zasadę Należy zagwarantować, aby: 1. ramy prawne gwarantowały przestrzeganie praw człowieka w trakcie świadczenia leczenia uzależnień i rehabilitacji. 2. procedury świadczeń zobowiązywały personel do adekwatnego informowania pacjentów o procesach i procedurach terapeutycznych, do opracowywania planów indywidualnej terapii razem z pacjentem, uzyskania od pacjenta świadomie wyrażonej zgody przed rozpoczęciem interwencji oraz gwarantowały możliwość wycofania się z leczenia w dowolnym momencie. 3. była poszanowana prywatność pacjenta: dane pacjenta są ściśle tajne i przed ich wykorzystaniem w jakichkolwiek celach należy uzyskać zgodę pacjenta. 4. personel był odpowiednio przeszkolony w świadczeniu leczenia, zgodnie z normami etycznymi, i wykazywał postawę pełną szacunku i nie piętnującą. 5. świadczenia lekarskie i świadczenia usług medycznych nie były uwarunkowane przestrzeganiem reżymu leczenia uzależnienia 6. prewencja oparta na dowodach naukowych i interwencje terapeutyczne w przypadku zaburzeń związanych z nadużywaniem substancji oraz powiązanych konsekwencji zdrowotnych również były dostępne w więzieniach. 7. w przypadku badań dotyczących leczenia komisje bioetyczne przeglądały i zatwierdzały protokoły badawcze, podobnie jak w innych dziedzinach medycyny. ZASADA 5: KIEROWANE UWAGI NA SPECJALNE PODGRUPY I SCHORZENIA

14 Opis i uzasadnienie: Pewne podgrupy, w większych populacjach osób z zaburzeniami towarzyszącymi używaniu narkotyków, wymagają szczególnej uwagi i często specjalistycznej opieki. Te grupy o specjalnych potrzebach to młodzież, kobiety, kobiety ciężarne, osoby ze współistniejącymi schorzeniami medycznymi i psychiatrycznymi, pracownicy sektora usług seksualnych, mniejszości etniczne oraz osoby z marginesu społecznego. Osoba może należeć do więcej niż jednej takiej grupy i mieć różnorodne potrzeby. Wdrożenie właściwych strategii i zapewnienie odpowiedniego leczenia tym pacjentom, często wymaga celowo wyważonych i zróżnicowanych podejść odnośnie kontraktowania świadczeń i rozpoczęcie leczenia, interwencji klinicznych, warunków terapii i organizacji takich świadczeń, które będą najbardziej odpowiednie dla potrzeb tych grup. Elementy Młodzież: W warunkach idealnych powinny być dostępne specjalistyczne szkolenia dla doradców, pracowników typu outreach i innych pracowników zaangażowanych w leczenie uzależnionej młodzieży, a psychiatrzy dziecięcy/młodzieżowi oraz psychologowie powinny stanowić część takich multidyscyplinarnych zespołów. Efekt przeciwny do zamierzonego mogą przynieść kontakty między młodymi pacjentami we wczesnej fazie uzależnienia z osobami na bardziej zaawansowanych etapach choroby w placówkach terapeutycznych; i z tego względu, tam gdzie to możliwe, należy umożliwić osobne miejsca dla młodzieży i ich rodziców. Ścisła współpraca z rodzinami oraz tam, gdzie to stosowne ze szkołami, będzie mieć korzystny wpływ na planowanie i wdrażanie działań interwencyjnych. Kobiety. Opracowano wiele opcji i programów terapeutycznych dla potrzeb dorosłych mężczyzn. W większości kultur kobiety z problemem narkotykowym są wysoce napiętnowane, a jednocześnie ich obowiązki rodzinne są znaczne. W wyniku tego dostęp kobiet do leczenia może być istotnie ograniczony. Ponadto kobiety często mają swoiste potrzeby wynikające z ich stanu psychicznego i współistniejących schorzeń psychiatrycznych. Długie używanie substancji odurzających ma wpływ na ich zdrowie seksualne i reprodukcję. Istnieje potrzeba świadczeń zorientowanych na płeć, uwzględniających potrzeby kobiet w każdym aspekcie swego planu i jego realizacji, również w takich elementach, jak lokalizacja, personel, rozwój programu, stopień przyjazności dla dzieci, treść (zawartość) i materiały. Kobiety ciężarne. W wielu kulturach, około jednej trzeciej osób z uzależnieniem narkotykowym to kobiety w wieku rozrodczym, dlatego możliwości zajścia w ciążę należy brać pod uwagę, i nieobowiązkowe testy

15 ciążowe powinny być dostępne. Ciąże w takiej grupie populacji zawsze powinny być uważane za ciąże wysokiego ryzyka. Dlatego leczenie takich kobiet to dziedzina szczególna i wymaga wielospecjalistycznego podejścia, w tym opieki prenatalnej. Dostępne są naukowo potwierdzone standardy farmakoterapii leczenia uzależnienia opioidowego w czasie ciąży. Należy propagować Karmienie piersią, jeżeli kobieta sobie tego życzy i nie ma przeciwwskazań należy popierać. Taka wyspecjalizowana opieka medyczna to jednocześnie sposobność wczesnego oddziaływania na bazie bardziej zindywidualizowanego kontaktu, oddziaływania w kierunku redukcji dodatkowych elementów ryzyka. Osoby ze współwystępującymi chorobami (wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, HIV, gruźlica i marskość wątroby). Osoby uzależnione powinny mieć dostęp do takiego samego poziomu świadczeń terapeutycznych i opieki ze względu na współistniejące choroby, jak inni obywatele w danym kraju. W przypadku pacjentów z uzależnieniem opioidowym zapewnienie podtrzymującej terapii agonistami może poprawić przestrzeganie reżimów terapeutycznych leczenia infekcji HIV, gruźlicy i zapalenia wątroby. Indywidualne poradnictwo lub, w razie konieczności, wspólne z członkami rodziny, to ważny element ompleksowego podejścia. Osoby ze współwystępującymi chorobami psychiatrycznymi: Badania wykazują, że wśród osób uzależnionych zaburzenia osobowości, afektywne oraz inne zaburzenia psychiatryczne, występują bardzo często. Ponadto wykazują, że utrzymanie pacjenta w leczeniu i wyniki leczenia zależą od rozpoznania i odpowiedniego leczenia tych współistniejących chorób psychiatrycznych. Tym samym, ośrodki leczenia i programy terapeutyczne mogą zwiększyć swoją skuteczność dzięki badaniom przesiewowym w kierunku powiązanych zaburzeń psychiatrycznych oraz odpowiedniemu psychofarmakologicznemu leczeniu, z uwzględnieniem ewentualnych interakcji między lekami. Pracownicy sektora usług seksualnych: znaczny odsetek osób uzależnionych pracuje w sektorze usług seksualnych, gdyż w ten sposób stać ich na kupowanie narkotyków. Takie osoby są narażone na podwyższone ryzyko zakażeń, ryzyko przemocy oraz wykluczenia ze społeczeństwa. W działaniach skierowanych na tę konkretną grupę, podejście i akcje outreach powinny być priorytetowe, ponadto należy zaoferować kompleksowy pakiet środków do

16 zapobiegania zakażeniu wirusem HIV i wirusem zapalenia wątroby oraz innym chorobom przenoszonym drogą płciową. Środki utrzymania można zaoferować, proponując wsparcie społeczne i programy rehabilitacyjne. Mniejszości etniczne mogą napotkać szczególne bariery związane z dostępem do świadczeń terapeutycznych, obejmujące problemy językowe. Te różnice, podobnie jak różnice kulturowe i religijne, należy uwzględnić w czasie organizowania placówek terapeutycznych. Można zaangażować mediatorów kulturowych w proces docierania do tych pacjentów oraz w pomaganie im w uczestniczeniu w terapii. Osoby z marginesu / ulicy: Dla osób uzależnionych mieszkających na ulicy, bezrobotnych, bezdomnych i odrzuconych przez rodziny musi być dostępny pełny pakiet pomocy społecznej i wsparcia, aby takie osoby mogły zdobyć środki utrzymania. W osiągnięciu stabilizacji przez takich pacjentów pomogą schroniska i noclegownie, talony, bezpłatna żywność oraz możliwości pracy tymczasowej zapewniane we współpracy z opieką społeczną równocześnie ze świadczeniami terapeutycznymi. Działania promujące tę zasadę Należy zagwarantować, aby: 1. zapewniane świadczenia terapeutyczne i protokoły kliniczne uwzględniały wymagania pacjentów o specjalnych potrzebach. 2. oceny/badania pacjentów ( patient assessments) były kompleksowe, aby umożliwić szersze medyczne i psychospołeczne interwencje. 3. integracja świadczeń lub, przynajmniej, ujednolicone procedury skierowań zostały tak ustalone, by zapewnić ciągłość opieki dla pacjentów ze współwystępującymi schorzeniami i zminimalizować ryzyko utraty pacjenta, nawet z powodu nieprzestrzegania zaleceń. 4. były dostępne specjalne szkolenia dla osób pracujących z pacjentami psychiatrycznymi, osobami nieletnimi, kobietami i kobietami w ciąży. 5. istniejąca polityka terapeutyczna i wytyczne ułatwiały integrację i połączenie świadczeń dotyczących uzależnień i chorób zakaźnych, by zagwarantować oparte na dowodach i dostępne leczenie obu schorzeń. 6. świadczenia terapeutyczne były dopasowane do potrzeb osób uzależnionych z grup mniejszościowych oraz aby w razie konieczności byli obecni mediatorzy kulturowi i tłumacze w celu zmniejszenia barier kulturowych i językowych dla mniejszości. ZASADA 6: LECZENIE UZALEŻNIEŃ I SYSTEM SĄDOWNICTWA KARNEGO Opis i uzasadnienie

17 Przestępstwa związane z narkotykami są typowe i powszechne, i wiele osób przebywa w więzieniach w związku z działalnością przestępczą związaną z narkotykami. Taka działalność obejmuje wykroczenia, do których przyczyniają się działania farmakologiczne środków odurzających; wykroczenia i przestępstwa, mające za swe źródło potrzebę zdobycia pieniędzy na narkotyki oraz przestępstwa powiązane z samą dystrybucją narkotyków. Znaczny odsetek osób przepływających przez system sądownictwa na świecie jest uzależnionych od substancji odurzających. Ogólnie rzecz biorąc, używanie narkotyków powinno być postrzegane jako schorzenie, a osoby uzależnione powinny być, o ile to tylko możliwe, leczone w systemie opieki zdrowotnej, a nie w ramach systemu sądownictwa karnego. Interwencje pod adresem osób uzależnionych w systemie karnym, powinny traktować leczenie jako alternatywę dla kary więzienia i powinny również - umożliwiać leczenie uzależnień w trakcie pobytu w więzieniu, jak i po zwolnieniu. Konieczna jest skuteczna koordynacja między systemem zdrowotnym / leczenia uzależnień a systemem sądownictwa karnego, aby zająć się podwójnym problemem przestępstw powiązanych ze używaniem narkotyków oraz leczeniem i potrzebami osób uzależnionych. Wyniki badań wskazują, że leczenie uzależnień jest wysoce skuteczne pod względem obniżania przestępczości. Leczenie i opieka jako alternatywa dla kary więzienia lub jako działania rozpoczęte w więzieniu, którym towarzyszy wsparcie i ponowna społeczna integracja po zwolnieniu, obniżają ryzyko nawrotu używania narkotyków, przenoszenia wirusa HIV oraz powrotu do działalności przestępczej, przy tym istotnie przyczyniają się do polepszenia stanu zdrowia jednostki oraz do bezpieczeństwa publicznego i oszczędności społecznych. Proponowanie leczenia jako alternatywy dla kary więzienia to wysoce opłacalny środek w sensie społecznym. Elementy Programy kierujące od systemu sądownictwa karnego ku leczeniu. Uzależnionym przestępcom należy zaoferować leczenie jako alternatywę względem kary więzienia lub innych sankcji karnych. Dzięki takim projektom osoby uzależnione przechodzą z systemu sądownictwa karnego do programów medycznych i rehabilitacyjnych, a ponadto, programy umożliwiają leczenie w ramach nakazu sądowego zamiast sankcji karnych. W przypadku przerwania leczenia zostają nałożone sankcje karne. W ten sposób leczenie jest przedstawione jako opcja alternatywna względem kary więzienia lub innych sankcji karnych, ale nie jest narzucone. Prawa człowieka, opisane w odrębnym rozdziale, z pewnością obejmują także osoby oskarżone o przestępstwa związane z zakazanymi substancjami. Osoby uzależnione, przebywające w więzieniach, mają

18 prawo do świadczeń opieki zdrowotnej i leczenia, które są gwarantowane w ośrodkach terapeutycznych w danej społeczności. Prawa człowieka opisane w odrębnym rozdziale z pewnością dotyczą osób oskarżonych o przestępstwa związane z substancjami nielegalnymi. Obejmuje to prawo osób uzależnionych przebywających w więzieniach do otrzymywania opieki zdrowotnej i leczenia, które są gwarantowane w ośrodkach terapeutycznych w danej społeczności. (? ) Ciągłość świadczeń. Ściśle określone interwencje, mające na celu obniżenie zachowań wysokiego ryzyka odnośnie chorób zakaźnych, powinny być dostępne w więzieniach. W przypadkach objawów zespołu abstynencyjnego u więźniów, ich leczenie powinno zostać rozpoczęte zgodnie z zasadami dobrej praktyki klinicznej. W przypadku więźniów, którzy zaczęli terapię wcześniej, leczenie, zwłaszcza farmakoterapia, nie może zostać przerwane po rozpoczęciu kary więzienia. Konieczne są specjalne udogodnienia dla kobiet ciężarnych i matek z małymi dziećmi, aby stworzyć możliwie najlepsze środowisko budowania więzi matki z dzieckiem. Działania psychospołeczne, w tym szkolenia zawodowe, mogą wesprzeć reintegrację po zwolnieniu. Ciągła opieka w społeczności po zwolnieniu jest niezbędna, aby w sposób znaczący ponownie włączyć uzależnionych przestępców do społeczności. Bez dostępu do kształcenia, możliwości zawodowych, zakwaterowania, ubezpieczenia i opieki zdrowotnej, w tym leczenia uzależnień, osoby w trakcie odwyku stoją przed większym ryzykiem nawrotu oraz związanej z tym śmiertelności, a także zwiększają obciążenie swoich społeczności. Ani kara pozbawienia wolności, ani roboty przymusowe nie zostały uznane przez naukę jako sposoby leczenia zaburzeń narkotykowych. Działania promujące tę zasadę Należy zagwarantować, aby: 1. ramy prawne umożliwiły pełne wdrożenie leczenia uzależnień oraz możliwości opieki dla przestępców, a w szczególności leczenia jako alternatywy dla kary więzienia, oraz terapii psychospołecznej i farmakologicznej w zakładach karnych 2. mechanizmy gwarantujące koordynację między systemem sądownictwa karnego a systemem leczenia uzależnień były na miejscu i w pełni funkcjonalne. Takie operacje i współpraca będą pomagać we wdrażaniu i monitorowaniu projektów kierujących ku leczeniu, jako alternatywy dla kary więzienia. 3. uzależnieni więźniowie otrzymali pełen zakres świadczeń terapeutycznych i opieki, obejmujące programy zapobiegania rozprzestrzenianiu się chorób przenoszonych przez krew, farmakologicznego i

19 psychospołecznego leczenia uzależnień, rehabilitację, przygotowanie do wyjścia i kontakt z ośrodkami społecznymi 4. personel placówek sądowych i zakładów karnych był świadomy potrzeb przestępców z uzależnieniami i był szkolony w zakresie wspierania prewencji i działań terapeutycznych w więzieniach 5. personel odpowiedzialny za realizację projektów terapii uzależnień (personel opieki zdrowotnej w więzieniu lub pracownicy zewnętrzni) był odpowiednio przeszkolony w zakresie oferowania leczenia opartego na dowodach naukowych i przestrzegania norm etycznych oraz charakteryzował się pełną szacunku postawą, nie wyrażającą krytyki i osądów 6. zostały ustanowione powiązania z i odsyłacze do agencji wspólnotowych w celu kontynuacji leczenia pacjentów w systemie sądownictwa karnego. ZASADA 7: ZAANGAŻOWANIE LOKALNEJ SPOŁECZNOŚCI, UCZESTNICTWO I ORIENTACJA NA PACJENTA Opis i uzasadnienie Lokalno-społecznościowy odzew na problemy narkomanii i uzależnień może zainicjować (lub zachęcić) zmiany behawioralne bezpośrednio w społeczności, w lokalnym środowisku. To może nawet sugerować zmianę paradygmatu, przejście od kierowanej z góry, dyrektywnej do bardziej kooperatywnej, wspólnotowej formy realizacji świadczeń, które to podejście wymaga aktywnego zaangażowania miejscowych interesariuszy (jak: organizacje rządowe i pozarządowe, sektor prywatny, przywódcy lokalni, organizacje religijne, tradycyjni uzdrowiciele), najbliższego otoczenia (rodziny) i grup docelowych, oczywiście. Potrzebne jest uczestnictwo wszystkich, w interesie których leży powodzenie przedsięwzięcia, do stworzenia sieć zintegrowanych lokalnie świadczeń opieki zdrowotnej, będących w dodatku własnością lokalnej społeczności. Elementy Aktywne zaangażowanie pacjentów ma na celu promowanie własności i odpowiedzialności, zmiany w zachowaniu indywidualnym oraz poprawy jakości i korzystania ze świadczeń zdrowotnych. Odpowiedzialność wobec społeczności. Jest coraz powszechniej uznanym faktem, że proces rozwoju i świadczenia usług musi być odpowiedzialny wobec społeczności i kształtowany przez potrzeby społeczności. Społeczeństwo i

20 użytkownicy świadczeń odgrywają istotną rolę w formowaniu takiego podejścia, które gwarantuje właściwą rozliczalność, odpowiedzialność i poczucie obowiązku wszystkich stron zaangażowanych w świadczenie usług. Działania zorientowane na społeczność mogą zwiększyć wsparcie środowiska dla osób z problemami narkotykowymi oraz promować pozytywną opinię publiczną i politykę zdrowotną. Informowanie społeczeństwa i przyznanie społeczności prawa decydowania może również pomóc zmniejszyć dyskryminację i marginalizację społeczną. Istotne jest zniesienie piętna nałożonego na uzależnione osoby, aby zwiększyć dostęp do leczenia oraz promować ponowne włączenie do społeczeństwa. Wprowadzenie do głównego nurtu leczenia uzależnień w interwencjach zdrowotnych i aktywności opieki społecznej nie tylko umożliwia leczenie znacznej liczby pacjentów, ale także promuje zmiany w modelu priorytetów społecznych, zmianę paradygmatu w społeczeństwie, w kierunku rozpoznania uzależnienia od substancji odurzających jako choroby o wielu przyczynach. Powiązania/Kontakt. Sprawą kluczową jest ustanowienie powiązań między świadczeniami leczenia uzależnień a świadczeniami szpitalnymi, takimi jak placówki ostrego dyżuru, oddziały chorób zakaźnych i chorób wewnętrznych, oraz z placówkami zapewniającymi specjalne świadczenia społeczne, takie jak zakwaterowanie, szkolenie zawodowe i możliwości zatrudnienia. Zintegrowanie leczenia psychiatrycznego i leczenia uzależnień od substancji odurzających zwiększy zatrzymywanie na terapii pacjentów z współistniejącym schorzeniem psychiatrycznym oraz zmniejszy śmiertelność. Organizacje pozarządowe mogą odegrać istotną rolę w dostarczeniu świadczeń uzależnionym pacjentom wraz z systemem opieki zdrowotnej. Takie organizacje mogą być szczególnie pomocne w procesie zwiększenia skali leczenia i ułatwienia rehabilitacji oraz ponownej integracji. Działania promujące tę zasadę Należy zagwarantować, aby: 1. populacje docelowe, ich rodziny, członkowie społeczności oraz organizacje lokalne były aktywnie zaangażowane w planowanie, wdrażanie i monitorowanie świadczeń leczenia uzależnień 2. świadczenia były zintegrowane w ramach sieci zdrowia publicznego i opieki społecznej oraz były ustanowione powiązania ze wszystkimi istotnymi partnerami w lokalnym środowisku

SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO

SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia.. SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO Cele ogólne Cele szczegółowe Zadania

Bardziej szczegółowo

Jednolita konwencja o środkach odurzających sporządzona w Nowym Jorku, dnia 30 marca 1961 r. (z późniejszymi zmianami)

Jednolita konwencja o środkach odurzających sporządzona w Nowym Jorku, dnia 30 marca 1961 r. (z późniejszymi zmianami) Kierując się wolą niesienia pomocy ludziom uzależnionym od substancji psychoaktywnych przebywającym w warunkach izolacji więziennej, jak również mając na uwadze międzynarodowe konwencje, przepisy i zalecenia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych.

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych. Załącznik do Programu Cel główny 1: promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym Cel szczegółowy 1.1: upowszechnienie wiedzy na temat zdrowia psychicznego, kształtowanie zachowań

Bardziej szczegółowo

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r.

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r. Załącznik do Zarządzenia nr 74/2014 Prezydenta Miasta Zamość z dnia 9 kwietnia 2014 r. Zasady finansowania realizacji zadania ujętego w Miejskim Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008 MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XLII/269/06 Rady Miasta Przeworska z dnia 26 stycznia 2006r. SPIS TRESCI I. Wprowadzenie II. Diagnoza

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna

Załącznik nr 6. Porada lekarska diagnostyczna Załącznik nr 6 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach ambulatoryjnych psychiatrycznych i leczenia środowiskowego (domowego) oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna.

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna. Kontakt: Punkt Pielęgniarski: (087) 562 64 83, Sekretariat: (087) 562 64 79 Kliknij po więcej informacji Regulamin Zakładu Pielęgnacyjno-Opiekuńczego Psychiatrycznego w Specjalistycznym Psychiatrycznym

Bardziej szczegółowo

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Zespół Leczenia Środowiskowego Wieliczka Paweł Sacha specjalista psychiatra Idea psychiatrycznego leczenia środowiskowego, a codzienna

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok.

Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok. Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 08 marca

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2006 ROK

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2006 ROK Załącznik do uchwały Nr XL/401/06 Rady Miejskiej Wodzisławia Śl. z dnia 27 stycznia 2006 r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2006 ROK

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2014

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2014 Załącznik do uchwały Nr.. Rady Miejskiej w Strzelcach Opolskich z dnia 2013r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2014 I. Wstęp Problem używania nielegalnych substancji psychoaktywnych i

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW

RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW RADA EUROPY KOMITET MINISTRÓW Zalecenie Rec(2005)5 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie praw dzieci przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych (Przyjęte przez Komitet Ministrów

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok Załącznik do uchwały RG Nr.. dnia Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok WSTĘP Narkomania jest zjawiskiem ogólnoświatowym. Powstaje na podłożu przeobrażeń zachodzących we współczesnym cywilizowanym

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2010 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2010 rok Uchwała Nr XXXII/229/09 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 26 listopada 2009 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2010 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 23 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 23 stycznia 2015 r. UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE z dnia 23 stycznia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Żarów na 2015 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 13 lutego 2013 r.

UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 13 lutego 2013 r. UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH z dnia 13 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii na 2013 r. stanowiącego część składową strategii rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Konferencja podsumowująca badania pt. Polityka publiczna wobec osób

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA ZADAŃ W RAMACH GMINNEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBLIN. Lublin, dnia 6 kwietnia 2016 r.

REALIZACJA ZADAŃ W RAMACH GMINNEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBLIN. Lublin, dnia 6 kwietnia 2016 r. REALIZACJA ZADAŃ W RAMACH GMINNEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA LUBLIN Lublin, dnia 6 kwietnia 2016 r. Podstawę działań Miasta Lublin w zakresie rozwiązywania problemów narkomanii stanowi

Bardziej szczegółowo

Miejski Program Przeciwdziałania Narkomanii

Miejski Program Przeciwdziałania Narkomanii ZAŁĄCZNIK do Uchwały Nr 256/XVII/2011 Rady Miasta Płocka z dnia 29 listopada 2011 roku w sprawie: przyjęcia Miejskiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na terenie miasta Płocka na lata 2012-2014 Miejski

Bardziej szczegółowo

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH W badaniach nowych leków placebo - nieomal standardem. zasady dopuszczające jego stosowanie u ludzi por. Deklaracja Helsińska dyrektywy Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych

Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Maria Król POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Uchwała Nr VI/32/11 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXVII/177/2014 RADY GMINY W BROKU. z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii Gminy Brok.

UCHWAŁA NR XXVII/177/2014 RADY GMINY W BROKU. z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii Gminy Brok. UCHWAŁA NR XXVII/177/2014 RADY GMINY W BROKU z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii Gminy Brok. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM NA LATA 2014 2018

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM NA LATA 2014 2018 Załącznik do Uchwały Nr XXXVIII/452/14 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 31 marca 2014 r. PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM NA LATA 2014 2018 Białystok 2014 SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XV/106/15 Rady Gminy Santok z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 rok.

Uchwała Nr XV/106/15 Rady Gminy Santok z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 rok. Uchwała Nr XV/106/15 Rady Gminy Santok z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 rok. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 08 marca

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. na 2014 rok

MIEJSKI PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. na 2014 rok Załącznik do Zarządzenia Nr 56/ON/2013 Burmistrza Miasta Rejowiec Fabryczny z dnia 5 listopada 2013 r. Projekt MIEJSKI PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH i MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW

WARUNKI WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW YJNEJ 1 2 świadczenia w oddziale psychiatrycznym świadczenia w oddziale psychiatrycznym dla dzieci i młodzieży 4700 4701 4703 4705 oddział psychiatryczny oddział psychiatryczny dla dzieci, oddział psychiatryczny

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY GÓZD NA 2015r.

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY GÓZD NA 2015r. Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IV/16/2014 Rady Gminy Gózd z dnia 29.12.2014r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY GÓZD NA 2015r.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH. z dnia 19 listopada 2015 r.

UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH. z dnia 19 listopada 2015 r. UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH z dnia 19 listopada 2015 r. w sprawie: gminnego programu przeciwdziałania narkomanii na 2016 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8

Bardziej szczegółowo

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Informacje o usłudze Numer usługi 2016/02/03/7294/2820 Cena netto 6 300,00 zł Cena brutto 6 300,00 zł Cena netto za godzinę 0,00 zł Cena brutto

Bardziej szczegółowo

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011

Standardy Grupy ds. Zdrowia. Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Standardy Grupy ds. Zdrowia Spotkanie ogólnopolskie partnerów projektu Standardy w Pomocy Warszawa, 27 września 2011 Cel główny Cel główny: optymalny stan zdrowia osób bezdomnych (świadczeniobiorców) utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Raport dotyczący zaleceń Zapewnianie optymalnej opieki nad osobami cierpiącymi na chorobę zwyrodnieniową stawów i reumatoidalne zapalenie stawów

Bardziej szczegółowo

1. Jakie znaczenie ma zdrowie psychiczne ludności dla celów strategicznych UE opisanych w pkt 1 Zielonej Księgi?

1. Jakie znaczenie ma zdrowie psychiczne ludności dla celów strategicznych UE opisanych w pkt 1 Zielonej Księgi? 1. Jakie znaczenie ma zdrowie psychiczne ludności dla celów strategicznych UE opisanych w pkt 1 Zielonej Księgi? Docenienie znaczenia zdrowia psychicznego w krajach europejskich jest znaczącym krokiem

Bardziej szczegółowo

Dz. U. nr 3/2000 Poz 44

Dz. U. nr 3/2000 Poz 44 Dz. U. nr 3/2000 Poz 44 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, zasad funkcjonowania i rodzajów zakładów lecznictwa odwykowego oraz udziału

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU STOWARZYSZENIA MONAR NA LATA 2014-2020

STRATEGIA ROZWOJU STOWARZYSZENIA MONAR NA LATA 2014-2020 STRATEGIA ROZWOJU STOWARZYSZENIA MONAR NA LATA 2014-2020 PREAMBUŁA Celem nadrzędnym Stowarzyszenia Monar jest prowadzenie działalności społecznie użytecznej, ochrona zdrowia społeczeństwa, świadczenie

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 177/2012 z dnia 10 sierpnia 2012 o projekcie programu Rehabilitacja pacjentów ze schorzeniami narządu ruchu mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Grabica na lata 2012-2015 r.

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Grabica na lata 2012-2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Grabica na lata 2012-2015 r. Załącznik do Uchwały Nr XI/75/2012 Rady Gminy Grabica z dnia 29 lutego 2012 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 67/XVIII/2015 RADY GMINY OPATÓW. z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 rok

UCHWAŁA NR 67/XVIII/2015 RADY GMINY OPATÓW. z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 rok UCHWAŁA NR 67/XVIII/2015 RADY GMINY OPATÓW z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 rok Na podstawie art. 18, ust.2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99);

zaburzenia zachowania (F00 odpowiadające świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) Zaburzenia psychiczne i F99); Dziennik Ustaw 51 Poz. 1386 Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ WE FROMBORKU Z DNIA. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2015-2018.

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ WE FROMBORKU Z DNIA. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2015-2018. UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ WE FROMBORKU Z DNIA Projekt w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na lata 2015-2018. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA I GMINY SOLEC KUJAWSKI NA ROK 2015

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA I GMINY SOLEC KUJAWSKI NA ROK 2015 Załącznik do Uchwały Nr II/18/14 Rady Miejskiej w Solcu Kujawskim z dnia 18 GRUDNIA 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomani dla Miasta i Gminy Solec Kujawski na rok 2015

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW UZALEŻNIEŃ OD ALKOHOLU I NARKOTYKÓW W GMINIE FIRLEJ NA ROK 2014

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW UZALEŻNIEŃ OD ALKOHOLU I NARKOTYKÓW W GMINIE FIRLEJ NA ROK 2014 1 Załącznik do Uchwały Nr XXX/147 /13 Rady Gminy Firlej z dnia 10 grudnia 2013r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW UZALEŻNIEŃ OD ALKOHOLU I NARKOTYKÓW W GMINIE FIRLEJ NA ROK 2014 Firlej

Bardziej szczegółowo

Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Otmuchowa. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Otmuchowa. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Uchwała Nr XXXIII/253/2013 Rady Miejskiej w Otmuchowie z dnia 28 października 2013 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych dla Gminy Otmuchów na rok

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA nr XXVIII/.../2012 Rady Gminy Godkowo z dnia 19 grudnia 2012 roku

UCHWAŁA nr XXVIII/.../2012 Rady Gminy Godkowo z dnia 19 grudnia 2012 roku UCHWAŁA nr XXVIII/.../2012 Rady Gminy Godkowo z dnia 19 grudnia 2012 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2013 rok Na podstawie art. 10 ust. 1,3,4 ustawy z dnia 29

Bardziej szczegółowo

P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II

P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II Rezolucja legislacyjna Parlamentu Europejskiego w sprawie wspólnego stanowiska Rady mającego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM Przeciwdziałania Narkomanii na terenie Miasta Chodzieży na rok 2015

PROGRAM Przeciwdziałania Narkomanii na terenie Miasta Chodzieży na rok 2015 PROGRAM Przeciwdziałania Narkomanii na terenie Miasta Chodzieży na rok 2015 A. Wprowadzenie 1. Program Przeciwdziałania Narkomanii został opracowany w oparciu o ustawę z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii 2 Roczny pakiet sprawozdawczy sytuacja w zakresie narkotyków > publikacje Charakterystyki

Bardziej szczegółowo

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia

Bardziej szczegółowo

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Magdalena Cedzyńska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów CO-I Spotkanie współorganizatorów Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów 5 maja 2008, Centrum Onkologii-Instytut

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA SZCZECIN z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA SZCZECIN z dnia... 2015 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA SZCZECIN z dnia... 2015 r. zmieniająca uchwałę w sprawie przyjęcia "Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2015 rok" Na podstawie art. 10 ust. 3 Ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII

LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII INFARMA, Katarzyna Połujan Prawo i finanse 2015 Warszawa 08.12.2014 PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ RESORTU ZDROWIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA ZDROWOTNEGO OBYWATELI

Bardziej szczegółowo

1/ PROFILAKTYKA I ROZWIĄZYWANIE PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH

1/ PROFILAKTYKA I ROZWIĄZYWANIE PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH Zał. Nr.1 do Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na 2015 r. HARMONOGRAM REALIZACJI ZADAŃ GMINNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW

Bardziej szczegółowo

JELENIA GÓRA, PAŹDZIERNIK 2006 R.

JELENIA GÓRA, PAŹDZIERNIK 2006 R. STRATEGIE DZIAŁAŃ WYCHOWAWCZYCH I INTERWENCYJNYCH WOBEC DZIECI I MŁODZIEŻY Z GIMNAZJUM NR 4 W JELENIEJ GÓRZE ZAGROŻONYCH UZALEŻNIENIEM Uchwała Nr24/06 Rady Pedagogicznej Gimnazjum Nr 4 w Jeleniej Górze

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet)

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet) Broszura dokumentacyjna z wykazem czynności kontrolnych opracowana na podstawie zaleceń Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych dla produktu leczniczego Isoderm

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Podstawowe informacje o przedsiębiorstwie Rodzaj działalności:. Liczba pracowników w jednostce lokalnej:. Wdrożony system zarządzania

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017

UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA I GMINY SOLEC KUJAWSKI NA ROK 2016

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA I GMINY SOLEC KUJAWSKI NA ROK 2016 GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA MIASTA I GMINY SOLEC KUJAWSKI NA ROK 2016 Spis treści: I. WSTĘP..str.2 II. POSTANOWIENIA OGÓLNE. str.3 III. DIAGNOZA PROBLEMÓW NARKOMANII. str.4 1. Dane Policji

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Projekt z dnia 11 czerwca 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XV/91/15 RADY GMINY OLEŚNICA. z dnia 22 grudnia 2015 r.

UCHWAŁA NR XV/91/15 RADY GMINY OLEŚNICA. z dnia 22 grudnia 2015 r. UCHWAŁA NR XV/91/15 RADY GMINY OLEŚNICA z dnia 22 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Minimalne standardy jakości w redukcji popytu na narkotyki Boguslawa Bukowska Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVII/234/2014 Rady Gminy Niebylec z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Niebylec na rok 2014.

Uchwała Nr XXXVII/234/2014 Rady Gminy Niebylec z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Niebylec na rok 2014. Uchwała Nr XXXVII/234/2014 Rady Gminy Niebylec z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Niebylec na rok 2014. Narkomanii w Gminie Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ... PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2015/2016 2016/2017 ZESPÓŁ SZKÓŁ W GOŁASZYNIE Gołaszyn, 1 września 2015 r. SPIS TREŚCI Założenia programu... 3 Cele i zadania... 4 Zalecane metody pracy...

Bardziej szczegółowo

HCV. Rola samorządów w profilaktyce i diagnostyce

HCV. Rola samorządów w profilaktyce i diagnostyce Opis projektu HCV. Rola samorządów i diagnostyce Projekt cyklu debat edukacyjnych z interesariuszami systemu ochrony zdrowia w obszarze profilaktyki wzwc DOBRE PROGRAMY ZDROWOTNE.PL Kraków 2015 HCV. Rola

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVI/116/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 22 grudnia 2015 r.

UCHWAŁA NR XVI/116/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 22 grudnia 2015 r. UCHWAŁA NR XVI/116/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE z dnia 22 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Żarów na 2016 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX.287.2013 RADY MIASTA EŁKU. z dnia 26 marca 2013 r.

UCHWAŁA NR XXX.287.2013 RADY MIASTA EŁKU. z dnia 26 marca 2013 r. UCHWAŁA NR XXX.287.2013 RADY MIASTA EŁKU z dnia 26 marca 2013 r. zmieniająca uchwałę w sprawie przyjęcia Miejskiego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie Gminy Miasta Ełk na lata 2010-2015. Na

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Przeciwdziałania Narkomanii 2011-2016. Cele i działania.

Krajowy Program Przeciwdziałania Narkomanii 2011-2016. Cele i działania. Krajowy Program Przeciwdziałania Narkomanii 2011-2016. Cele i działania. Marta Struzik Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii Spotkanie z przedstawicielami

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXI/198/2012 RADY MIEJSKIEJ W RZGOWIE z dnia 30 maja 2012r.

UCHWAŁA NR XXI/198/2012 RADY MIEJSKIEJ W RZGOWIE z dnia 30 maja 2012r. UCHWAŁA NR XXI/198/2012 RADY MIEJSKIEJ W RZGOWIE z dnia 30 maja 2012r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Gminy Rzgów na lata 2012-2015 Na podstawie art. 18 ust.1 ustawy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia Programu Zdrowotnego ZDROWA GMINA na lata 2015-2016 oraz udzielenia dotacji dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK Załącznik do Uchwały Nr XLIII/298/14 Rady Gminy Łubniany z dnia 12 listopada 2014 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK 1 Wstęp 1. Narkomania stanowi jeden z najpoważniejszych

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii. w Gminie Grabica na 2012 r.

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii. w Gminie Grabica na 2012 r. P R O J E K T Załącznik do Uchwały Nr / /2011 Rady Gminy Grabica z dnia... r. Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii I. Wprowadzenie w Gminie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/11/10 RADY GMINY OLEŚNICA. z dnia 30 grudnia 2010 r.

UCHWAŁA NR IV/11/10 RADY GMINY OLEŚNICA. z dnia 30 grudnia 2010 r. UCHWAŁA NR IV/11/10 RADY GMINY OLEŚNICA z dnia 30 grudnia 2010 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXXIII/163/2013. w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii

UCHWAŁA Nr XXXIII/163/2013. w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii UCHWAŁA Nr XXXIII/163/2013 w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii Na podstawie art.18 ust.2 pkt.15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142,

Bardziej szczegółowo

Obowiązuje od 21.11.2005 r. USTAWA. z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

Obowiązuje od 21.11.2005 r. USTAWA. z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie Kancelaria Sejmu s. 1/6 Obowiązuje od 21.11.2005 r. USTAWA Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1493. z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie W celu zwiększenia

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO Załącznik nr 1 ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO I Program szkolenia w zakresie podstawowych umiejętności udzielania profesjonalnej pomocy psychologicznej obejmuje: 1) Trening interpersonalny

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 9/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Powiatowy program promocji zdrowia na rok 2013 Pomóż mi

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały nr Rady Miejskiej Leszna z dnia 2014r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA LATA 2015-2018

Załącznik do Uchwały nr Rady Miejskiej Leszna z dnia 2014r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA LATA 2015-2018 Załącznik do Uchwały nr Rady Miejskiej Leszna z dnia 2014r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA LATA 2015-2018 A. Wprowadzenie Narkotyki są problemem wielowymiarowym, ograniczającym rozwój gospodarczy,

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i przeciwdziałania narkomanii dla Gminy Wisznice na 2014 rok.

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i przeciwdziałania narkomanii dla Gminy Wisznice na 2014 rok. Załącznik do Uchwały Nr XXXI/210/2013 Rady Gminy Wisznice z dnia 27 grudnia 2013r. Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i przeciwdziałania narkomanii dla Gminy Wisznice na

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 Załącznik do Uchwały Nr XL/222 /2010 Rady Miejskiej w Polanicy Zdroju z dnia 28 stycznia 2010 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 1.Wstęp Program Aktywności Lokalnej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VI/39/15 RADY GMINY BIAŁOWIEŻA. z dnia 30 marca 2015 r.

UCHWAŁA NR VI/39/15 RADY GMINY BIAŁOWIEŻA. z dnia 30 marca 2015 r. UCHWAŁA NR VI/39/15 RADY GMINY BIAŁOWIEŻA z dnia 30 marca 2015 r. w sprawie przyjęcia "Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii na 2015 r." Na

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń Załącznik nr 2 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia gwarantowanego i, Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA Pomoc Osobom Niesamodzielnym Prezentacja Projektu Ustawy Senat RP, Komisja Rodziny i Polityki Społecznej, 14 maja 2013 Zofia Czepulis-Rutkowska Instytut Pracy

Bardziej szczegółowo