KIESZONKOWE WYTYCZNE DOTYCZĄCE LECZENIA I ZAPOBIEGANIA ASTMIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KIESZONKOWE WYTYCZNE DOTYCZĄCE LECZENIA I ZAPOBIEGANIA ASTMIE"

Transkrypt

1 KIESZONKOWE WYTYCZNE DOTYCZĄCE LECZENIA I ZAPOBIEGANIA ASTMIE (u dorosłych i dzieci w wieku powyżej 5 lat) Kieszonkowe wytyczne dla lekarzy i pielęgniarek zaktualizowane w 2014 r. NA PODSTAWIE GLOBAL STRATEGY FOR ASTHMA MANAGEMENT AND PREVENTION Global Initiative for Asthma

2 Tłumaczenie: dr n. med. Dariusz Stencel Konsultacja merytoryczna: dr n. med. Izabela Kupryś-Lipińska Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1 im. Norberta Barlickiego w Łodzi Redaktor prowadzący: Justyna Widzicka Redakcja: Kamila Recław Korekta: Joanna Niezgoda Skład: Tomasz Dyczko Wydawca wydania polskiego: VM Media sp. z o.o. VM Group sp.k. ul. Świętokrzyska 73, Gdańsk tel.: , faks: Copyright 2014 Global Initiative for Asthma Gdańsk 2014 ISBN:

3 KIESZONKOWE WYTYCZNE DLA LEKARZY I PIELĘGNIAREK Zarząd GINA Przewodniczący: J. Mark FitzGerald Komitet naukowy GINA Przewodnicząca: Helen Reddel 2014 Komitet do spraw rozpowszechnienia i wprowadzenia w życie zaleceń GINA Przewodniczący: Louis-Philippe Boulet Zgromadzenie GINA W skład zgromadzenia GINA wchodzą członkowie z 45 krajów. Ich nazwiska wymieniono na stronie internetowej GINA: Program GINA Dyrektor naukowy: Suzanne Hurd Nazwiska członków poszczególnych komitetów GINA wymieniono na stronie 28.

4

5 SPIS TREŚCI PRZEDMOWA...3 CO WIADOMO NA TEMAT ASTMY?...4 DIAGNOSTYKA ASTMY...5 KRYTERIA ROZPOZNANIA ASTMY...6 ROZPOZNANIE ASTMY W SZCZEGÓLNYCH POPULACJACH...6 OCENA CHOREGO NA ASTMĘ...8 W JAKI SPOSÓB OCENIAĆ KONTROLĘ ASTMY?...8 W JAKI SPOSÓB OCENIAĆ NIEKONTROLOWANĄ ASTMĘ? LECZENIE ASTMY ZASADY OGÓLNE...11 LECZENIE MAJĄCE NA CELU KONTROLĘ OBJAWÓW I ZMNIEJSZENIE RYZYKA POSTĘPOWANIE W ASTMIE OPARTE NA KONTROLI CHOROBY POCZĄTKOWA FARMAKOTERAPIA LEKAMI KONTROLUJĄCYMI LECZENIE ASTMY WEDŁUG STOPNI INTENSYWNOŚCI FARMAKOTERAPII OCENA ODPOWIEDZI I DOSTOSOWYWANIE LECZENIA UMIEJĘTNOŚCI DOTYCZĄCE STOSOWANIA LEKÓW WZIEWNYCH I PRZESTRZEGANIE ZALECEŃ TERAPEUTYCZNYCH LECZENIE MODYFIKOWALNYCH CZYNNIKÓW RYZYKA NIEFARMAKOLOGICZNE METODY POSTĘPOWANIA LECZENIE SZCZEGÓLNYCH POPULACJI CHORYCH I W SYTUACJACH SZCZEGÓLNYCH NAGŁE NASILENIE OBJAWÓW ASTMY (ZAOSTRZENIA)...21 PISEMNY PLAN LECZENIA ASTMY LECZENIE ZAOSTRZEŃ ASTMY PRZEZ LEKARZY PIERWSZEGO KONTAKTU I W WARUNKACH POMOCY DORAŹNEJ OCENA ODPOWIEDZI OBSERWACJA CHORYCH PO ZAOSTRZENIU ASTMY SŁOWNIK POSZCZEGÓLNYCH KLAS LEKÓW STOSOWANYCH W LECZENIU ASTMY...26 PODZIĘKOWANIA...28 PUBLIKACJE GINA

6

7 PRZEDMOWA Na astmę choruje około 300 milionów osób na całym świecie. Choroba ta występuje w każdym wieku i stanowi poważny, ogólnoświatowy problem zdrowotny. W wielu krajach rozwijających się astma występuje coraz częściej i prowadzi do zwiększenia kosztów leczenia i coraz większych obciążeń zarówno dla chorych, jak i dla całego społeczeństwa. Astma wciąż wiąże się z trudnymi do zaakceptowania obciążeniami dla systemu opieki zdrowotnej oraz dla całego społeczeństwa, wynikającymi ze zmniejszenia wydajności pracy oraz dezorganizacji życia rodzinnego, szczególnie w przypadku astmy u dzieci. Problemy, z którymi spotykają się pracownicy opieki zdrowotnej zajmujący się chorymi na astmę, różnią się w poszczególnych częściach świata, w zależności od uwarunkowań lokalnych oraz organizacji systemu opieki zdrowotnej i dostępu do opieki zdrowotnej. Global Initiative for Asthma (GINA) powołano w celu upowszechnienia wiedzy dotyczącej astmy wśród pracowników opieki zdrowotnej, instytucji zdrowia publicznego oraz całego społeczeństwa, a także w celu poprawy metod zapobiegania i leczenia astmy poprzez skoordynowane działania o zasięgu ogólnoświatowym. Organizacja GINA przygotowuje raporty naukowe dotyczące astmy, zachęca do rozpowszechnienia i wprowadzenia do praktyki klinicznej zaleceń terapeutycznych oraz ułatwia międzynarodową współpracę w zakresie badań nad astmą. Eksperci GINA dokonali szczegółowego przeglądu i uaktualnienia opracowania Global Strategy for Asthma Management and Prevention 2014, którego celem jest przedstawienie pełnego, zintegrowanego sposobu podejścia do leczenia astmy, możliwego do zaadaptowania do warunków lokalnych i wymagań poszczególnych chorych. Dokument ten nie tylko opisuje dostępne, silne dowody naukowe, ale przedstawia również poszczególne zagadnienia w jasny i przejrzysty sposób. Dostarcza też odpowiednich narzędzi umożliwiających zastosowanie zaleceń w praktyce klinicznej. Kieszonkowe wytyczne stanowią krótkie podsumowanie raportu GINA 2014 dla pracowników podstawowej opieki lekarskiej. NIE ZAWIERAJĄ wszystkich informacji wymaganych do leczenia astmy, na przykład dotyczących bezpieczeństwa terapii, w związku z tym powinny być używane w połączeniu z pełnym raportem GINA. Raport GINA 2014 i inne publikacje GINA (wymienione na stronie 28) są dostępne na stronie internetowej: Zastosowanie przedstawionych w niniejszej publikacji zaleceń terapeutycznych zależy od lokalnych możliwości i regulacji. 3

8 CO WIADOMO NA TEMAT ASTMY? Astma jest częstą i potencjalnie groźną chorobą przewlekłą, stanowiącą znaczne obciążenie dla chorych, ich rodzin oraz całego społeczeństwa. Wywołuje objawy ze strony układu oddechowego, ogranicza aktywność chorych oraz powoduje nagłe nasilenia objawów (zaostrzenia), które czasami wymagają natychmiastowej pomocy medycznej i mogą się zakończyć zgonem. Na szczęście istnieje możliwość skutecznego leczenia astmy i u większości pacjentów można osiągnąć dobry poziom kontroli choroby. Kiedy astma jest dobrze kontrolowana, chory: 99 nie ma dokuczliwych objawów w ciągu dnia i w nocy; 99 rzadko wymaga stosowania leków ratunkowych (doraźnych) lub w ogóle ich nie stosuje; 99 pracuje i jest aktywny fizycznie; 99 ma normalną lub prawie normalną czynność płuc; 99 nie ma ciężkich zaostrzeń astmy. Co to jest astma? Choroba ta wywołuje takie objawy kliniczne, jak: świsty, duszność, uczucie ucisku w klatce piersiowej i kaszel, przy czym ich występowanie, częstość i nasilenie zmieniają się w przebiegu choroby. Objawy te wiążą się ze zmiennym przepływem powietrza w trakcie wydechu, np. problemy z wydychaniem powietrza z płuc z powodu skurczu oskrzeli (zwężenia dróg oddechowych), obrzęku ściany dróg oddechowych oraz zwiększonej produkcji śluzowej wydzieliny w drogach oddechowych. Zmienność przepływu powietrza można obserwować także u osób bez astmy, ale nie jest ona tak bardzo nasilona. Czynniki, które mogą wywoływać lub nasilać objawy astmy, obejmują: zakażenia wirusowe, alergeny w środowisku domowym lub zawodowym (np. roztocze kurzu domowego, pyłki, karaluchy), dym tytoniowy, ćwiczenia fizyczne i stres. Brak kontroli astmy zwiększa prawdopodobieństwo reakcji na te czynniki. Niektóre leki mogą wywoływać astmę lub prowokować jej objawy, na przykład beta-adrenolityki oraz (u niektórych chorych) kwas acetylosalicytowy i inne leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). U chorych na astmę może dojść do nagłego nasilenia jej objawów (nazywanego też zaostrzeniami lub atakami), nawet w trakcie leczenia. W przypadku braku kontroli astmy lub u niektórych chorych obarczonych wysokim ryzykiem epizody te są częstsze, bardziej nasilone i mogą się zakończyć zgonem. Leczenie astmy jest stopniowane, z uwzględnieniem skuteczności dostępnych leków, ich bezpieczeństwa oraz kosztu dla płatnika lub chorego. Regularne stosowanie leków kontrolujących astmę, szczególnie wziewnych zawierających kortykosteroidy, w znacznym stopniu zmniejsza częstość i nasilenie objawów astmy oraz ryzyko zaostrzeń. Astma jest częstą chorobą, występującą we wszystkich grupach społecznych. Satysfakcjonujące i aktywne życie z astmą prowadzą olimpijczycy, znani przywódcy i celebryci oraz zwykli ludzie. 4

9 DIAGNOSTYKA ASTMY Astma ma wiele odmian (jest chorobą heterogenną), charakteryzujących się zwykle przewlekłym zapaleniem dróg oddechowych. Wyróżnia się dwie kluczowe cechy określające tę chorobę: występowanie objawów ze strony układu oddechowego w wywiadzie, takich jak: świszczący oddech, duszność (skrócenie oddechu), uczucie ucisku w klatce piersiowej oraz kaszel, których obraz kliniczny i nasilenie mogą się zmieniać w czasie, ORAZ zmienne ograniczenie wydechowego przepływu powietrza. Algorytm diagnostyki astmy w praktyce klinicznej przedstawiono na rycinie 1, a swoiste dla astmy kryteria rozpoznania w tabeli 1. Rozpoznanie astmy powinno być potwierdzone i odnotowane w dokumentacji medycznej chorego w celu umożliwienia późniejszych porównań. W zależności od pilności klinicznej i dostępu do zaplecza diagnostycznego, powinno raczej mieć miejsce przed rozpoczęciem leczenia mającego na celu kontrolę astmy. Potwierdzenie rozpoznania astmy po rozpoczęciu terapii jest trudniejsze (patrz s. 6 7). Leczenie empiryczne z zastosowaniem wziewnych kortykosteroidów oraz p.r.n. SABA Ocena odpowiedzi na leczenie Badania diagnostyczne Chory z objawami ze strony układu oddechowego Czy są to objawy typowe dla astmy? Szczegółowy wywiad/badanie przedmiotowe w kierunku astmy Czy wywiad i badanie przedmiotowe wskazują na rozpoznanie astmy? Klinicznie stan nagły i małe TAK prawdopodobieństwo innych chorób TAK Wykonać spirometrię/pef z próbą rozkurczową Czy wyniki potwierdzają rozpoznanie astmy? TAK NIE TAK Leczenie astmy NIE NIE Powtórzyć badanie przy innej okazji lub wykonać inne badania Czy wyniki potwierdzają rozpoznanie astmy? NIE Rozważyć próbę leczenia zgodnie z najbardziej prawdopodobnym rozpoznaniem lub skierować na dalsze badania Dalszy wywiad i badania w kierunku innych chorób Czy potwierdzono inne choroby? NIE TAK Leczenie innych chorób Rycina 1. Algorytm rozpoznawania astmy w praktyce klinicznej PEF (peak expiratory flow) szczytowy przepływ wydechowy; SABA (short-acting beta-agonists) krótkodziałający agonista receptorów β 2 ; p.r.n. (pro re nata) w razie potrzeby 5

10 KRYTERIA ROZPOZNANIA ASTMY Tabela 1. Kryteria stosowane w rozpoznawaniu astmy 6 1. Wywiad potwierdzający zmienne objawy ze strony układu oddechowego Typowe objawy astmy to świszczący oddech, duszność, uczucie ucisku w klatce piersiowej i kaszel U chorych na astmę występuje zwykle więcej niż jeden z powyższych objawów Występowanie i nasilenie objawów zmieniają się w czasie Objawy często występują lub nasilają się w nocy lub zaraz po przebudzeniu Objawy często są wywoływane przez wysiłek, śmiech, alergeny lub zimne powietrze Objawy często występują lub nasilają się w trakcie zakażeń wirusowych 2. Wyniki badań potwierdzające zmienne ograniczenie przepływu powietrza w trakcie wydechu Wykazanie co najmniej raz w trakcie procesu diagnostycznego, kiedy wartość FEV1 jest niska, zmniejszenia stosunku FEV 1 /FVC. Stosunek FEV 1 /FVC prawidłowo wynosi powyżej 0,75 0,80 u osób dorosłych i ponad 0,90 u dzieci Wykazanie, że zmienność czynności płuc jest większa niż u osób zdrowych, na przykład: zwiększenie FEV o ponad 12% wartości wyjściowej i 200 ml (u dzieci > 12% wartości należnej) 1 po wziewnym podaniu leków rozszerzających oskrzela; mówimy wówczas o dodatniej próbie rozkurczowej średnia dobowa zmienność PEF* przekraczająca 10% (u dzieci > 13%) zwiększenie FEV o ponad 12% i 200 ml w stosunku do wartości początkowej (u dzieci > 12% 1 wartości należnej) po 4 tygodniach leczenia przeciwzapalnego (w okresie, w którym nie było infekcji dróg oddechowych) Większa lub częściej stwierdzana zmienność zwiększa prawdopodobieństwo właściwego rozpoznania Konieczne może się okazać ponowne wykonanie badań diagnostycznych w trakcie utrzymywania się objawów, we wczesnych godzinach porannych lub po przerwaniu stosowania leków rozszerzających oskrzela W trakcie ciężkich zaostrzeń astmy lub zakażeń wirusowych efekt bronchodilatacyjny lub uzyskanie dodatniego wyniku próby rozkurczowej może nie być możliwe. Kiedy nie uzyskuje się dodatniego wyniku próby rozkurczowej w trakcie pierwszego badania, następne kroki zależą od pilności klinicznej i dostępności innych badań W celu zapoznania się z zasadami wykonywania innych badań potwierdzających rozpoznanie, w tym testów prowokacyjnych oskrzeli, należy przeczytać rozdział 1. raportu GINA 2014 *Obliczony na podstawie odczytów z pomiarów wykonywanych 2 razy dziennie (najlepiej 3 razy dziennie), jako ([najwyższa wartość PEF w ciągu dnia minus najniższa wartość PEF w ciągu dnia]) podzielone przez średnią z najwyższej i najniższej wartości PEF w ciągu dnia, uśrednioną z 1 2 tygodni. W trakcie pomiarów PEF wykonywanych w domu lub gabinecie lekarskim należy każdorazowo stosować ten sam przyrząd pomiarowy; PEF (peak expiratory flow) szczytowy przepływ wydechowy; FEV 1 (forced expiratory volume in 1 second) natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa; FVC (forced expiratory vital capacity) natężona pojemność życiowa Wynik badania przedmiotowego u chorych na astmę jest zwykle prawidłowy, najczęściej jednak stwierdzanym odchyleniem podczas osłuchiwania, szczególnie w trakcie nasilonego wydechu, są świsty. ROZPOZNANIE ASTMY W SZCZEGÓLNYCH POPULACJACH Chorzy, u których kaszel jest jedynym objawem ze strony układu oddechowego Taki obraz kliniczny może być wynikiem zespołu przewlekłego kaszlu z górnych dróg oddechowych (spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła), przewlekłego zapalenia zatok, choroby refluksowej przełyku (GERD, gastroesophageal reflux disease), dysfunkcji strun

11 głosowych, eozynofilowego zapalenia oskrzeli lub wariantu kaszlowego astmy. Wariant kaszlowy astmy charakteryzuje się kaszlem i nadreaktywnością oskrzeli, a do ustalenia rozpoznania konieczne jest wykazanie zmiennej czynności płuc. Niewykazanie zmienności w chwili wykonywania badania nie wyklucza jednak całkowicie astmy. W celu przyswojenia zasad wykonywania innych badań należy zapoznać się z tabelą 1 oraz rozdziałem 1 raportu GINA 2014 lub skierować chorego do specjalisty. Astma zawodowa i astma zaostrzająca się w pracy Każdego chorego, u którego astma rozpoczęła się w dorosłym wieku, należy zapytać o ekspozycję związaną z pracą zawodową oraz o złagodzenie objawów poza pracą. Ważne jest jak najszybsze obiektywne potwierdzenie rozpoznania (co często wymaga konsultacji specjalisty) i zakończenie ekspozycji. Kobiety w ciąży Wszystkie ciężarne, a także kobiety planujące ciążę należy zapytać o astmę oraz poinformować o znaczeniu leczenia astmy zarówno dla matki, jak i dla nienarodzonego dziecka. Osoby starsze Astma może być zbyt rzadko rozpoznawana u starszych osób z powodu niedostatecznej percepcji choroby oraz założenia, że duszność jest normalnym zjawiskiem związanym z wiekiem, brakiem kondycji lub zmniejszoną aktywnością. Astma może być także zbyt często rozpoznawana u starszych osób wskutek mylenia z dusznością spowodowaną niewydolnością lewokomorową lub chorobą niedokrwienną serca. U chorych wcześniej palących tytoń lub narażonych na ekspozycję na dymy z biomasy należy wziąć pod uwagę przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) lub zespół nakładania astmy i POChP (ACOS, astma-copd overlap syndrome) rozdział 5 raportu GINA Palacze i byli palacze Astma i POChP mogą współwystępować lub nakładać się na siebie (ACOS), szczególnie u palaczy i osób starszych. W rozróżnieniu astmy i nieodwracalnego upośledzenia przepływu powietrza spowodowanego POChP mogą pomóc wywiad i obraz kliniczny, a także wyniki wcześniejszych badań. Brak pewności co do rozpoznania powinien skłonić do wcześniejszego skierowania na konsultację do specjalisty, ponieważ wyniki leczenia ACOS są gorsze niż astmy lub POChP występujących oddzielnie. Potwierdzenie rozpoznania astmy u chorych stosujących już leczenie kontrolujące astmę U wielu chorych (25 35%), u których astmę rozpoznano w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, diagnoza nie została potwierdzona. Jeśli podstawa rozpoznania nie została wcześniej udokumentowana, należy zlecić wykonanie obiektywnych badań. U chorych, u których nie zostały spełnione klasyczne kryteria astmy (tab. 1), należy rozważyć wykonanie innych badań na przykład w przypadku prawidłowej czynności płuc trzeba powtórzyć próbę rozkurczową 12 godzin po zaprzestaniu podawania leków. Jeśli chory ma częste objawy, należy rozważyć intensyfikację leczenia lekami kontrolującymi przez przejście na kolejny stopień farmakoterapii i powtórzyć badania czynności płuc po 3 miesiącach. Jeśli objawy pojawiają się u chorego rzadko, należy rozważyć przejście na wcześniejszy stopień leczenia kontrolującego astmę, przy czym trzeba upewnić się, że pacjent posiada pisemny plan leczenia astmy, prowadzić ścisłą obserwację i powtórzyć badania czynnościowe płuc. 7

12 OCENA CHOREGO NA ASTMĘ Należy wykorzystać każdą okazję do kontroli chorego z rozpoznaną astmą, szczególnie w czasie występowania objawów klinicznych lub po przebytym ostatnio zaostrzeniu, ale także w sytuacji, kiedy pacjent zgłasza się w celu przepisania leków na dalszą terapię. Dodatkowo należy zaplanować rutynowe wizyty kontrolne co najmniej raz w roku. Tabela 2. Sposób oceny chorego na astmę 1. Kontrola astmy ocena kontroli objawów i czynników ryzyka Ocena kontroli objawów w ciągu ostatnich 4 tygodni (tab. 3, s. 9) Określenie innych czynników ryzyka związanych ze złymi wynikami leczenia (tab. 3) Pomiar czynności płuc przed rozpoczęciem leczenia, po 3 6 miesiącach, a następnie okresowo, na przykład co roku 2. Zagadnienia związane z leczeniem Odnotować stosowane leczenie (ryc. 4, s. 14) i zapytać o działania niepożądane Obserwować chorego w trakcie przyjmowania leków wziewnych w celu sprawdzenia techniki wykonywania inhalacji (s ) Przeprowadzić otwartą, pełną zrozumienia rozmowę z chorym na temat znaczenia przestrzegania zaleceń terapeutycznych (s. 18) Sprawdzić, czy chory ma pisemny plan leczenia astmy (s ) Zapytać chorego o jego opinie i cele leczenia astmy 3. Ocena chorób współistniejących Zaliczamy do nich: zapalenie błony śluzowej nosa lub zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, chorobę refluksową przełyku, otyłość, obturacyjny bezdech senny, depresję i zaburzenia lękowe Choroby współistniejące powinny być rozpoznane, ponieważ mogą być przyczyną występowania objawów ze strony układu oddechowego i złej jakości życia, a ich terapia może utrudniać prowadzenie astmy W JAKI SPOSÓB OCENIAĆ KONTROLĘ ASTMY? Kontrola astmy oznacza zakres, w jakim następstwa astmy mogą być widoczne u chorego lub zostały zmniejszone lub usunięte wskutek leczenia. Kontrola astmy obejmuje dwa obszary: kontrolę objawów (wcześniej nazywaną aktualną kontrolą choroby ) i czynników ryzyka złych wyników terapii w przyszłości. Niedostateczna kontrola objawów astmy stanowi obciążenie dla pacjentów i jest czynnikiem ryzyka zaostrzeń choroby. Czynniki ryzyka zwiększają w przyszłości ryzyko występowania u chorego zaostrzeń choroby, upośledzenia czynności płuc lub działań niepożądanych stosowanych leków. Jaka jest rola badań czynnościowych płuc w monitorowaniu astmy? U chorych z rozpoznaną astmą czynność płuc jest najbardziej przydatnym wskaźnikiem przyszłego ryzyka. Należy odnotować parametry czynności płuc w chwili rozpoznania, 3 6 miesięcy po rozpoczęciu leczenia, a następnie okresowo. Chorzy, u których występuje niewiele objawów klinicznych, a także pacjenci z licznymi objawami zależnymi od czynności płuc częściej wymagają wykonywania badań. 8

13 Tabela 3. Ocena kontroli objawów i przyszłego ryzyka A. Poziom kontroli objawów klinicznych astmy Czy w ciągu ostatnich 4 tygodni u chorego obserwowano: Objawy kliniczne w ciągu dnia, występujące częściej niż 2 razy w tygodniu? Tak Nie Jakiekolwiek nocne przebudzenie z powodu astmy? Tak Nie Konieczność stosowania leków doraźnych częściej niż 2 razy w tygodniu? Tak Nie Jakiekolwiek ograniczenie aktywności z powodu astmy? Tak Nie B. Czynniki ryzyka złych wyników leczenia astmy Żadne z nich 1 2 z nich Dobrze kontrolowane Częściowo kontrolowane Niekontrolowane 3 4 z nich Należy ocenić czynniki ryzyka w chwili rozpoznania astmy, a następnie okresowo, szczególnie u chorych, u których występują zaostrzenia choroby. Zmierzyć FEV 1 na początku terapii, po 3 6 miesiącach leczenia kontrolującego astmę w celu określenia najlepszych parametrów czynności płuc, a następnie okresowo w celu stałej oceny ryzyka. Potencjalnie modyfikowalne, niezależne czynniki ryzyka występowania zaostrzeń obejmują: Brak kontroli objawów astmy (jak powyżej) Nieprzepisanie kortykosteroidów wziewnych; niedostateczne przestrzeganie zaleceń terapeutycznych dotyczących stosowania kortykosteroidów wziewnych; nieprawidłowa technika stosowania inhalatora Nadużywanie SABA (powyżej jednego opakowania zawierającego 200 dawek na miesiąc) Mała wartość FEV 1, szczególnie poniżej 60% wartości należnej Istotne problemy psychologiczne i społeczno-socjalne Ekspozycja na dym tytoniowy; ekspozycja na alergeny u osób uczulonych Choroby współistniejące: otyłość, zapalenie błony śluzowej nosa i zatok, potwierdzona alergia pokarmowa Eozynofilia w plwocinie lub krwi Ciąża Inne istotne niezależne czynniki ryzyka występowania zaostrzeń to: Kiedykolwiek konieczność intubacji lub hospitalizacji na oddziale intensywnej opieki z powodu astmy Wystąpienie co najmniej 1 ciężkiego zaostrzenia astmy w ciągu ostatnich 12 miesięcy Występowanie co najmniej jednego z tych czynników zwiększa ryzyko występowania zaostrzeń astmy nawet w przypadku dobrej kontroli objawów choroby Czynniki ryzyka wystąpienia nieodwracalnego ograniczenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe obejmują: brak leczenia kortykosteroidami wziewnymi, ekspozycję na dym tytoniowy, szkodliwe chemikalia lub ekspozycję zawodową, małą wartość FEV 1, przewlekłą nadmierną produkcję śluzowej wydzieliny oraz eozynofilię w plwocinie lub krwi. Czynniki ryzyka występowania działań niepożądanych po zastosowaniu leków: Ogólnoustrojowe: częste stosowanie kortykosteroidów doustnych, długookresowe stosowanie kortykosteroidów wziewnych w dużych dawkach i/lub silnie działających, a także przyjmowanie inhibitorów P450 Miejscowe: stosowanie kortykosteroidów wziewnych, w dużych dawkach i/lub silnie działających, zła technika inhalacji FEV 1 (forced expiratory volume in 1 second) natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa; SABA (short-acting beta-agonists) krótkodziałający antagonista receptorów β 2 9

14 Obserwacja chorego w trakcie stosowania inhalatora. Przedyskutowanie znaczenia przestrzegania zaleceń terapeutycznych i przeszkód w wypełnianiu zaleceń Potwierdzenie rozpoznania astmy Usunięcie potencjalnych czynników ryzyka. Ocena i leczenie chorób współistniejących Rozważenie zastosowania kolejnego stopnia terapii Skierowanie do specjalisty lub ośrodka zajmującego się terapią ciężkiej astmy W jaki sposób ocenia się stopień ciężkości astmy? Porównanie techniki stosowania inhalatora z instrukcją producenta oraz skorygowanie błędów, a także częste ponowne kontrole. Przeprowadzenie pełnej zrozumienia rozmowy z chorym dotyczącej przeszkód w przestrzeganiu zaleceń terapeutycznych W przypadku prawidłowej czynności płuc w trakcie występowania objawów klinicznych należy rozważyć zmniejszenie dawki kortykosteroidów wziewnych o połowę i powtórzenie badań czynnościowych płuc po 2 3 tygodniach Sprawdzenie czynników ryzyka lub czynników indukujących, takich jak palenie tytoniu, stosowanie beta-adrenolityków, NLPZ, ekspozycji na alergeny. Ocena chorób współistniejących, takich jak zapalenie błony śluzowej nosa, otyłość, GERD, depresja/zaburzenia lękowe Rozważenie zastosowania leczenia z następnego stopnia. Wspólne podejmowanie decyzji i ocena potencjalnych korzyści i ryzyka Skierowanie na konsultację do specjalisty w przypadku kiedy astma nadal jest niekontrolowana po 3 6 miesiącach leczenia zgodnie z zaleceniami dla 4. stopnia terapii. Wcześniejsze skierowanie w przypadku ciężkich objawów astmy lub wątpliwości dotyczących rozpoznania Rycina 2. W jaki sposób oceniać niekontrolowaną astmę w podstawowej opiece zdrowotnej NLPZ niesteroidowe leki przeciwzapalne; GERD (gastroesophageal reflux disease) choroba refluksowa przełyku Ciężkość astmy może być oceniana retrospektywnie w odniesieniu do intensywności leczenia (s. 14) wymaganego do kontroli objawów i zaostrzeń. Łagodna astma może być kontrolowana leczeniem według stopnia 1. lub 2. Ciężka astma wymaga leczenia według 4. lub 5. stopnia terapii w celu utrzymania kontroli objawów. Klinicznie może przypominać astmę niekontrolowaną z powodu braku leczenia. W JAKI SPOSÓB OCENIAĆ NIEKONTROLOWANĄ ASTMĘ? U większości chorych można uzyskać dobrą kontrolę astmy w trakcie regularnej terapii lekami kontrolującymi. Chorzy, u których nie można uzyskać kontroli choroby, wymagają przeprowadzenia dalszych badań. Powyższy schemat przedstawia najczęstsze problemy dotyczące astmy niekontrolowanej. Kroki służące do ich rozwiązania mogą być podjęte w różnej kolejności, w zależności od możliwości i sytuacji klinicznej. 10

15 LECZENIE ASTMY ZASADY OGÓLNE Długookresowe cele leczenia astmy obejmują kontrolę objawów klinicznych i zmniejszenie ryzyka. Celem jest ograniczenie obciążenia pacjenta chorobą, ryzyka zaostrzeń, uszkodzenia dróg oddechowych oraz działań niepożądanych związanych z leczeniem. Należy także określić osobiste cele chorych dotyczące astmy i jej leczenia. Zalecenia populacyjne dotyczące preferowanego leczenia astmy obejmują najlepsze opcje terapeutyczne dla większości chorych w populacji. Decyzje terapeutyczne dotyczące poszczególnych chorych powinny uwzględniać indywidualną charakterystykę lub fenotyp, który jest czynnikiem predykcyjnym prawdopodobieństwa odpowiedzi pacjenta na leczenie oraz preferencje chorego i kwestie praktyczne, takie jak technika inhalacji, przestrzeganie zaleceń terapeutycznych i koszty leczenia. Dla skutecznego leczenia astmy bardzo ważna jest współpraca pomiędzy chorym a zespołem leczącym. Szkolenie pracowników opieki zdrowotnej w zakresie umiejętności komunikacyjnych może prowadzić do zwiększenia zadowolenia pacjenta, poprawy jego stanu zdrowia i wyników leczenia oraz zmniejszenia wykorzystania zasobów służby zdrowia. W leczeniu astmy i edukacji chorego powinna być uwzględniona świadomość zdrowotna to znaczy zdolność pacjenta do uzyskania, przetwarzania i zrozumienia podstawowych informacji dotyczących stanu zdrowia w celu podjęcia odpowiednich decyzji zdrowotnych. LECZENIE MAJĄCE NA CELU KONTROLĘ OBJAWÓW I ZMNIEJSZENIE RYZYKA Leczenie astmy mające na celu kontrolę objawów klinicznych i zmniejszenie ryzyka obejmuje: stosowanie leków każdy chory na astmę powinien mieć lek działający doraźnie, a większość dorosłych i młodzieży chorych na astmę powinna mieć też lek kontrolujący astmę; terapię modyfikowalnych czynników ryzyka; niefarmakologiczne metody postępowania. Co ważne, każdy chory powinien także uzyskać instruktaż dotyczący istotnych umiejętności oraz prowadzenia samokontroli astmy, obejmujący: informacje na temat astmy; umiejętność wykonywania inhalacji (s ); przestrzeganie zaleceń terapeutycznych (s. 18); pisemny plan leczenia astmy (s ); samokontrolę; regularne kontrole medyczne (s. 8). 11

16 POSTĘPOWANIE W ASTMIE OPARTE NA KONTROLI CHOROBY Leczenie astmy podlega modyfikacjom w ciągłym cyklu, uwzględniającym kontrolę kliniczną, dostosowanie leczenia i ocenę odpowiedzi na terapię. Główne składowe tego cyklu przedstawiono na rycinie Objawy Zaostrzenia Działania niepożądane Zadowolenie chorego Czynność płuc OCENA ODPOWIEDZI DOSTOSOWANIE LECZENIA KONTROLA KLINICZNA Rycina 3. Cykl postępowania w astmie oparty na kontroli choroby Rozpoznanie Kontrola objawów i czynników ryzyka (a także czynności płuc) Technika stosowania inhalatora i przestrzeganie zaleceń terapeutycznych Preferencje chorego Leki stosowane w astmie Postępowanie niefarmakologiczne Leczenie modyfikowalnych czynników ryzyka POCZĄTKOWA FARMAKOTERAPIA LEKAMI KONTROLUJĄCYMI Aby uzyskać możliwie najlepsze wyniki terapii, należy jak najszybciej rozpocząć regularne, codzienne stosowanie leków kontrolujących astmę, najlepiej zaraz po jej rozpoznaniu, ponieważ: wczesne leczenie małymi dawkami kortykosteroidów wziewnych skuteczniej poprawia czynność płuc niż leczenie rozpoczęte po 2 4 latach utrzymywania się objawów; długookresowa czynność płuc u chorych, którzy nie stosują kortykosteroidów wziewnych i u których doszło do ciężkich zaostrzeń jest gorsza niż u pacjentów, którzy rozpoczęli przyjmowanie kortykosteroidów wziewnych; w przypadku astmy zawodowej wczesne przerwanie ekspozycji i wczesne leczenie zwiększa prawdopodobieństwo wyzdrowienia. Regularne przyjmowanie małych dawek kortykosteroidów wziewnych jest zalecane u chorych, u których stwierdza się co najmniej: objawy kliniczne astmy występujące częściej niż dwa razy w miesiącu; budzenie w nocy z powodu astmy częściej niż raz w miesiącu; występowanie jakichkolwiek objawów astmy oraz jakiegokolwiek czynnika ryzyka zaostrzenia [np. konieczność stosowania kortykosteroidów doustnych w ciągu ostatnich 12 miesięcy, mała wartość natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV 1, forced expiratory volume in 1 second), kiedykolwiek w wywiadzie hospitalizacja na oddziale intensywnej opieki z powodu astmy].

17 Jeśli chory ma dokuczliwe objawy kliniczne astmy przez większość dni lub budzi się z powodu astmy co najmniej raz w ciągu tygodnia, należy rozważyć rozpoczęcie leczenia według wyższego stopnia terapii [tj. zalecić średnie/duże dawki kortykosteroidów wziewnych lub połączenie kortykosteroidów wziewnych z długodziałającymi agonistami receptorów β 2 (LABA, long acting beta agonists)], szczególnie u chorych, u których istnieją jakiekolwiek czynniki ryzyka występowania zaostrzeń. W przypadku kiedy pierwszą manifestacją kliniczną choroby jest ciężka, niekontrolowana astma lub nagłe zaostrzenie, należy wdrożyć krótki kurs leczenia kortykosteroidami doustnymi i rozpocząć regularne leczenie astmy lekami kontrolującymi (tj. duże dawki kortykosteroidów wziewnych lub średnie dawki kortykosteroidów wziewnych/ /LABA). Kategorie podziału na małe, średnie i duże dawki dla różnych kortykosteroidów wziewnych przedstawiono w tabeli 4 (s. 15). Przed rozpoczęciem początkowej terapii lekami kontrolującymi astmę należy: jeśli to możliwe, udokumentować podstawę rozpoznania astmy; udokumentować aktualną kontrolę objawów klinicznych i czynniki ryzyka; jeśli to możliwe, ocenić czynność płuc; przeszkolić chorego w celu prawidłowego używania inhalatora i sprawdzić technikę inhalacji; zaplanować wizyty kontrolne. Po rozpoczęciu początkowej terapii lekami kontrolującymi astmę należy: ocenić odpowiedź na terapię po 2 3 miesiącach lub w zależności od potrzeby klinicznej; prowadzić leczenie i uwzględnić inne kluczowe kwestie związane z terapią (przedstawione na ryc. 4); w przypadku dobrej kontroli astmy przez 3 miesiące rozważyć zmniejszenie intensywności leczenia zgodnie z niższym stopniem farmakoterapii. LECZENIE ASTMY WEDŁUG STOPNI INTENSYWNOŚCI FARMAKOTERAPII Decyzje terapeutyczne podejmowane po rozpoczęciu leczenia są oparte na cyklu obejmującym kontrolę kliniczną, dostosowanie leczenia i ocenę odpowiedzi. Preferowane sposoby leczenia na każdym stopniu przedstawiono poniżej i na rycinie 4 (s. 14). Szczegóły znajdują się w pełnym raporcie GINA Kategorie dla poszczególnych kortykosteroidów wziewnych przedstawiono w tabeli 4 (s. 15). STOPIEŃ 1. SABA na żądanie, bez podawania leków kontrolujących astmę (wskazane tylko u chorych, u których objawy astmy są rzadkie, którzy nie budzą się w nocy z powodu astmy i u których w ostatnim roku nie występowały zaostrzenia, a wartość FEV 1 pozostaje w normie) Inne opcje: regularne podawanie małych dawek kortykosteroidów wziewnych u chorych z czynnikami ryzyka zaostrzeń STOPIEŃ 2. regularne podawanie małych dawek kortykosteroidów wziewnych i SABA na żądanie 13

18 Rycina 4. Stopnie leczenia astmy Rozpoznanie Kontrola objawów i czynników ryzyka (w tym czynności płuc) Technika stosowania inhalatora i przestrzeganie zaleceń terapeutycznych Preferencje chorego OCENA ODPOWIEDZI KONTOLA KLINICZNA Objawy Zaostrzenia Działania niepożądane Zadowolenie chorego Czynność płuc Leki stosowane w astmie Postępowanie niefarmakologiczne Leczenie modyfikowalnych czynników ryzyka DOSTOSOWANIE LECZENIA PREFEROWANY LEK KONTROLUJĄCY ASTMĘ Inne możliwości leczenia kontrolującego astmę LEK DORAŹNY STOPIEŃ 5. STOPIEŃ 4. Skierowanie do STOPIEŃ 1. STOPIEŃ 2. specjalisty w celu STOPIEŃ 3. Średnie/duże zastosowania dawki dodatkowego Małe dawki kortykosteroidów kortykosteroidów wziewnych/laba leczenia (np. anty-ige) Małe dawki kortykosteroidów wziewnych wziewnych/laba* Rozważyć małe dawki Antagoniści receptorów leukotrienowych (LTRA) Średnie/duże dawki Duże dawki Dodatkowo małe dawki kortykosteroidów Małe dawki teofiliny* kortykosteroidów kortykosteroidów kortykosteroidów wziewnych wziewnych wziewnych + LTRA doustnych Małe dawki kortykosteroidów (lub + teofilina*) wziewnych + LTRA (lub + teofilina*) Krótkodziałający Krótkodziałający agoniści receptorów β 2 (SABA) w razie potrzeby agoniści receptorów β 2 (SABA) lub małe dawki kortykosteroidów wziewnych/formoterolu** w jednym inhalatorze w razie potrzeby 14

19 NALEŻY PAMIĘTAĆ, ABY Udzielić choremu odpowiednich informacji dotyczących jego roli w leczeniu astmy (samokontrola choroby + pisemny plan leczenia + regularne kontrole) Leczyć modyfikowalne czynniki ryzyka i choroby współistniejące, np. uzależnienie od tytoniu, otyłość, zaburzenia lękowe Poinformować chorego o znaczeniu niefarmakologicznych sposobów leczenia, np. aktywności fizycznej, zmniejszenia masy ciała, unikania czynników uczulających, jeśli dotyczy Rozważyć intensyfikację leczenia (przejście do kolejnego stopnia farmakoterapii), jeśli brak kontroli objawów klinicznych astmy, występują zaostrzenia lub ich czynniki ryzyka, ale wcześniej należy zweryfikować rozpoznanie, sprawdzić technikę inhalacji i przestrzeganie zaleceń terapeutycznych Rozważyć zmniejszenie intensywności leczenia (przejście na niższy stopień farmakoterapii), jeśli objawy kliniczne astmy są w pełni kontrolowane przez 3 miesiące, a ryzyko wystąpienia zaostrzeń jest małe. Nie zaleca się odstawienia kortykosteroidów wziewnych *Nie zaleca się podawania teofiliny u dzieci w wieku 6 11 lat, a preferowanym leczeniem w ramach stopnia 3. jest podawanie średnich dawek kortykosteroidów wziewnych **Małe dawki kortykosteroidów wziewnych/formoterolu stanowią leczenie doraźne astmy u chorych, którym przepisano małe dawki budezonidu/formoterolu lub małe dawki beklometazonu/formoterolu Na stronie 26 umieszczono Słownik poszczególnych klas leków stosowanych w leczeniu astmy. W celu zapoznania się ze szczegółami dotyczącymi zaleceń terapeutycznych, potwierdzających dowodów naukowych oraz uwag klinicznych na temat ich zastosowania w różnych populacjach należy zapoznać się z pełnym raportem GINA 2014 (www.ginasthma.org). Tabela 4. Małe, średnie i duże dawki dobowe kortykosteroidów wziewnych [μg] Dorośli i młodzież Dzieci w wieku 6 11 lat Kortykosteroid wziewny Mała Średnia Duża Mała Średnia Duża Dipropionian beklometazonu (CFC)* > > > > 400 Dipropionian beklometazonu (HFA) > > > > 200 Budezonid (DPI) > > > > 400 Budezonid (nebulizacje) > > 1000 Cyklezonid (HFA) > > > > 160 Propionian flutykazonu (DPI) > > > > 400 Propionian flutykazonu (HFA) > > > > 500 Furoinian mometazonu > > < Acetonid triamcinolonu > > > > 1200 CFC (chlorofluorocarbon propellant) nośnik chlorofluorowęglowy; DPI (dry powder inhaler) inhalator proszkowy; HFA (hydrofluoroalkane propellant) nośnik hydrofluoroalkanowy *Włączony do porównania ze starszymi publikacjami 15

20 Inne opcje: antagoniści receptorów leukotrienowych (LTRA, leukotriene receptor antagonist) są mniej skuteczni niż kortykosteroidy wziewne; skojarzenie kortykosteroidów wziewnych/laba szybciej prowadzi do złagodzenia objawów i poprawy wartości FEV 1 niż same kortykosteroidy wziewne, ale koszt leczenia jest większy, a częstość zaostrzeń podobna. W przypadku astmy alergicznej o czysto sezonowym charakterze podawanie kortykosteroidów wziewnych należy rozpocząć natychmiast i zaprzestać 4 tygodnie po zakończeniu ekspozycji STOPIEŃ 3. małe dawki kortykosteroidów wziewnych/laba w leczeniu podtrzymującym i SABA na żądanie lub małe dawki kortykosteroidów wziewnych z formoterolem w jednym inhalatorze w leczeniu podtrzymującym i doraźnym U chorych, u których doszło do co najmniej jednego zaostrzenia w ostatnim roku, strategia oparta na stosowaniu małych dawek dipropionianu beklometazonu/formoterolu lub budezonidu/formoterolu (w jednym inhalatorze) w leczeniu podtrzymującym i doraźnym jest skuteczniejsza niż stosowanie kortykosteroidów wziewnych/ /LABA w leczeniu podtrzymującym i SABA na żądanie. Inne opcje: średnie dawki kortykosteroidów wziewnych Dzieci (6 11 lat): średnie dawki kortykosteroidów wziewnych; Inne opcje: małe dawki kortykosteroidów wziewnych/laba STOPIEŃ 4. małe dawki kortykosteroidów wziewnych z formoterolem w jednym inhalatorze w leczeniu podtrzymującym i doraźnym lub średnie dawki kortykosteroidów wziewnych/laba w leczeniu podtrzymującym i SABA na żądanie Inne opcje: duże dawki kortykosteroidów wziewnych/laba, ale obserwuje się więcej działań niepożądanych, a dodatkowe korzyści są niewielkie; dodatkowy lek kontrolujący, na przykład LTRA lub teofiliny o powolnym uwalnianiu (u dorosłych) Dzieci (6 11 lat): skierowanie chorego do specjalisty STOPIEŃ 5. skierowanie chorego do specjalisty w celu dalszej diagnostyki i zastosowania dodatkowego leczenia Dodatkowe leczenie obejmuje anty-ige (omalizumab) w przypadku ciężkiej astmy alergicznej. Wyniki leczenia mogą ulec poprawie, jeśli terapia prowadzona jest w oparciu o wyniki (cytologiczne) plwociny, w przypadku dostępności tego badania. Inne opcje: niektórzy chorzy mogą odnieść korzyści z zastosowania małych dawek kortykosteroidów doustnych, pojawiają się jednak długotrwałe ogólnoustrojowe działania niepożądane OCENA ODPOWIEDZI I DOSTOSOWYWANIE LECZENIA Jak często należy kontrolować chorych na astmę? Najlepiej, aby chorzy byli kontrolowani 1 3 miesiące po rozpoczęciu leczenia, a następnie co 3 12 miesięcy, z wyjątkiem okresu ciąży, kiedy kontrole należy przeprowadzać co 4 6 tygodni. Po zaostrzeniu wizyta kontrolna powinna być zaplanowana w ciągu 1 tygodnia. Częstość kontroli zależy od początkowego poziomu kontroli astmy u chorego, odpowiedzi na wcześniejsze leczenie oraz możliwości i chęci zaangażowania się pacjenta w samokontrolę z indywidualnym planem terapii. 16

Przewodnik postępowania ambulatoryjnego w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP)

Przewodnik postępowania ambulatoryjnego w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP) Przewodnik postępowania ambulatoryjnego w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP) Na podstawie Światowej strategii rozpoznawania, leczenia i prewencji przewlekłej obturacyjnej choroby płuc GLOBAL

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03 SUBSTANCJA CZYNNA (INN) GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) PODMIOT ODPOWIEDZIALNY NAZWA HANDLOWA PRODUKTU LECZNICZEGO, KTÓREGO DOTYCZY PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM 12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna:

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Doniec. Ocena skuteczności i tolerancji leczenia salmeterolem w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i astmie oskrzelowej

Zbigniew Doniec. Ocena skuteczności i tolerancji leczenia salmeterolem w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i astmie oskrzelowej Zbigniew Doniec Ocena skuteczności i tolerancji leczenia salmeterolem w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i astmie oskrzelowej Klinika Pneumonologii Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Oddział Terenowy

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Podczas akcji przebadano 4400 osób. Na badania rozszerzone skierowano ok. 950 osób. Do tej pory przebadano prawie 600 osób. W wyniku pogłębionych

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Omnisolvan przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Nadmierne wydzielanie śluzu w drogach

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego

Choroby układu oddechowego Choroby układu oddechowego Astma, alergia i przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) to poważne schorzenia układu oddechowego, które w XXI wieku przybrały już charakter epidemiologiczny. Astma, alergia

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Informacje dla osób leczonych inhalatorem DuoResp Spiromax

Informacje dla osób leczonych inhalatorem DuoResp Spiromax Respiratory Polska Informacje dla osób leczonych inhalatorem DuoResp Spiromax Co wywołuje objawy astmy i POChP? Objawy astmy i POChP (przewlekłej obturacyjnej choroby płuc) wywoływane są przez stan zapalny

Bardziej szczegółowo

2010-05-28. Marcin Grabicki

2010-05-28. Marcin Grabicki Obecnie 4 przyczyna zgonów na świecie Marcin Grabicki Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu (wg Murray CJI, Lopez AD. Lancet. 1997: 349; 1269-1276)

Bardziej szczegółowo

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii

Przewlekła obturacyjna choroba płuc. II Katedra Kardiologii Przewlekła obturacyjna choroba płuc II Katedra Kardiologii Definicja Zespół chorobowy charakteryzujący się postępującym i niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Bardziej szczegółowo

Astma i POChP. Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Astma i POChP. Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Astma i POChP Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Epidemia alergii i astmy Devereux G. 2006. Nature Rev Immunol 6;869-874. Epidemiologia astmy i chorób

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum)

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum) ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum) Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Historia astmy Wacław Droszcz 1. 2. Definicja i podział astmy Wacław Droszcz 37

Spis treści. 1. Historia astmy Wacław Droszcz 1. 2. Definicja i podział astmy Wacław Droszcz 37 Spis treści 1. Historia astmy Wacław Droszcz 1 1.1. Słowo wstępne... 1 1.2. Okres dawny... 1 1.3. Średniowiecze i czasy nowożytne... 2 1.4. Wiek XIX i XX... 4 1.4.1. Obraz kliniczny... 5 1.4.2. Badania

Bardziej szczegółowo

Praca specjalizacyjna

Praca specjalizacyjna Praca specjalizacyjna N owe leki stosowane w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc i astmie Kamil Kiaszewicz Farmacja Apteczna Opiekun Specjalizacji Anna Kozłowska Wstęp Przewlekła obturacyjna choroba

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO: SALMEX (propionian flutykazonu/ salmeterol) (100 μg + 50 μg) lub (250 μg + 50 μg) lub (500 μg + 50 μg) /dawkę

NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO: SALMEX (propionian flutykazonu/ salmeterol) (100 μg + 50 μg) lub (250 μg + 50 μg) lub (500 μg + 50 μg) /dawkę NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO: SALMEX (propionian flutykazonu/ salmeterol) (100 μg + 50 μg) lub (250 μg + 50 μg) lub (500 μg + 50 μg) /dawkę inhalacyjną, proszek do inhalacji. SKŁAD ILOŚCIOWY I JAKOŚCIOWY:

Bardziej szczegółowo

Postępowanie w astmie oskrzelowej - współczesność i perspektywy

Postępowanie w astmie oskrzelowej - współczesność i perspektywy Problemy kliniczne w alergii i astmie 13 Prof. zw. dr hab. med. Marek L. Kowalski Lek. med. Barbara Bieńkiewicz Katedra i Zakład Immunologii Klinicznej, Ośrodek Diagnostyki i Leczenia Astmy i Alergii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

EUROPEAN LUNG FOUNDATION

EUROPEAN LUNG FOUNDATION CIĘŻKA ASTMA Zalecenia specjalistów w przystępnej formie Asthma UK Niniejszy przewodnik zawiera informacje na temat ciężkiej astmy, przygotowane przez Europejskie Towarzystwo Chorób Płuc (ERS) i Amerykańskie

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL WAŻNE INFORMACJE DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA: INSTANYL, AEROZOL DO NOSA LEK STOSOWANY W LECZENIU PRZEBIJAJĄCEGO BÓLU NOWOTWOROWEGO Szanowny Farmaceuto, Należy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W

Bardziej szczegółowo

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII

3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII 3 MAJA MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ ASTMY I ALERGII Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, charakteryzującą się nawracającymi atakami duszności, kaszlu i świszczącego oddechu, których częstotliwość

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. DICLOABAK, 1 mg/ml, krople do oczu, roztwór Diclofenacum natricum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. DICLOABAK, 1 mg/ml, krople do oczu, roztwór Diclofenacum natricum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA DICLOABAK, 1 mg/ml, krople do oczu, roztwór Diclofenacum natricum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę,

Bardziej szczegółowo

VENTOLIN. Salbutamol w aerozolu pod ciśnieniem. Pojemnik zawiera 200 dawek po 100 ~Lgsalbutamolu. Lek jest uwalniany za pomocą specjalnego dozownika.

VENTOLIN. Salbutamol w aerozolu pod ciśnieniem. Pojemnik zawiera 200 dawek po 100 ~Lgsalbutamolu. Lek jest uwalniany za pomocą specjalnego dozownika. VENTOLIN areozol VENTOLIN Salbutamol w aerozolu pod ciśnieniem. Pojemnik zawiera 200 dawek po 100 ~Lgsalbutamolu. Lek jest uwalniany za pomocą specjalnego dozownika. Ventolin w postaci aerozolu zaleca

Bardziej szczegółowo

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet)

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet) Broszura dokumentacyjna z wykazem czynności kontrolnych opracowana na podstawie zaleceń Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych dla produktu leczniczego Isoderm

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę.

Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną hydroksyzynę. Aneks III Poprawki do odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Wnioski naukowe Uwzględniając sprawozdanie oceniające PRAC w sprawie okresowych raportów o bezpieczeństwie (PSUR) dotyczących

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Przewlekła choroba układu oddechowego przebiegająca z dusznością Około 2 mln chorych w Polsce, ale tylko 1/3 jest zdiagnozowana (400-500 tys) Brak leczenia

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Podstawy leczenia PCD

Podstawy leczenia PCD Podstawy leczenia PCD Henryk Mazurek Klinika Pneumonologii i Mukowiscydozy IGiChP OT w Rabce - Zdroju Podstawy leczenia Brak badań wykonanych wg EBM w PCD Zasady leczenia proponowane wg doświadczeń w innych

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... Skróty...

Przedmowa... Skróty... VII Przedmowa.............................................................. Skróty................................................................... Przedmowa..........................................................

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE)

KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE) KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE) Pharmaceutical Care Network Europe 6 kategorii problemów lekowych 6 kategorii przyczyn problemów lekowych 4 kategorie możliwych interwencji 3 kategorie wyników działań

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 4 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI PRZEWLEKŁEJ OBTURACYJNEJ CHOROBY PŁUC 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) PORADA NA ETAPIE BADAŃ PODSTAWOWYCH

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska Wywiady dotyczące układu oddechowego Dr n. med. Monika Maciejewska O co pytamy? Kaszel Wykrztuszanie Krwioplucie Duszność Chrypka Ból w klp Choroby przebyte, nawyki, wywiady środowiskowe i dotyczące pracy

Bardziej szczegółowo

PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP)

PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP) PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP) POChP jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych z wszystkich i najczęstsza przewlekłą chorobą układu oddechowego. Uważa się, że na POChP w Polsce choruje

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa z perspektywy lekarza rodzinnego

Astma oskrzelowa z perspektywy lekarza rodzinnego Astma oskrzelowa z perspektywy lekarza rodzinnego Agnieszka Mastalerz Migas Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu Astma A.D. 2014 W maju 2014 roku, w Światowym Dniu Astmy

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA 200 mikrogramów/dawkę odmierzoną, aerozol inhalacyjny, roztwór opakowanie z komorą inhalacyjną Jet Budesonidum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. n. med. Andrzej Emeryk. o astmie u dzieci

Prof. dr hab. n. med. Andrzej Emeryk. o astmie u dzieci Prof. dr hab. n. med. Andrzej Emeryk o astmie u dzieci Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dolnych dróg oddechowych. Przewlekłe zapalenie jest przyczyną nadwrażliwości oskrzeli na różne substancje i

Bardziej szczegółowo

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Resuscytacja Szpitale Uniwersyteckie Coventry i Warwickshire NHS Trust Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Informacje przeznaczone dla pacjentów szpitali Coventry and Warwickshire, ich

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008 Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 09.05. 2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Identyfikacji zagrożeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Miasta Czeladź

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu Pronasal

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu Pronasal VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu Pronasal Omówienie rozpowszechnienia choroby Alergiczny nieżyt nosa (ANN) jest najczęściej występującym zaburzeniem zapalnym w obrębie

Bardziej szczegółowo

Rola lekarza pierwszego kontaktu w leczeniu astmy

Rola lekarza pierwszego kontaktu w leczeniu astmy SUPLEMENT Piotr Kuna Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. N. Barlickiego, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Rola lekarza pierwszego kontaktu w leczeniu astmy The

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Pulmoterol jest dostarczany w postaci proszku do inhalacji w kapsułkach twardych. Lek wdycha się bezpośrednio do płuc.

Pulmoterol jest dostarczany w postaci proszku do inhalacji w kapsułkach twardych. Lek wdycha się bezpośrednio do płuc. Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Pulmoterol 50 µg/dawkę inhalacyjną, proszek do inhalacji w kapsułkach twardych Salmeterolum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ

4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ 4 NA 5 CHORYCH NA ASTMĘ CIERPI NA PODRAŻNIENIE GÓRNYCH DRÓG ODDECHOWYCH 1,2 3w1 nebulizator Górne drogi Środkowe drogi Dolne drogi A3 COMPLETE UNIKALNY NEBULIZATOR EFEKTYWNE LECZENIE SCHORZEŃ PŁUC I GÓRNYCH

Bardziej szczegółowo

Jak żyć i pracować z chorobą alergiczną układu oddechowego? Jakie są najczęstsze przyczyny i objawy alergii?

Jak żyć i pracować z chorobą alergiczną układu oddechowego? Jakie są najczęstsze przyczyny i objawy alergii? Jak żyć i pracować z chorobą alergiczną układu oddechowego? Czy alergia układu oddechowego to często spotykany problem? Choroby alergiczne występują obecnie z bardzo dużą częstością. Szacuje się, że na

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2)

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) Załącznik B.71. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji: 1) Do programu kwalifikowani są dorośli świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Zawiadomienie Prezesa UR z dnia 19.03.2015 CCDS March 2014

Zawiadomienie Prezesa UR z dnia 19.03.2015 CCDS March 2014 Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta PEVISONE, (10 mg + 1,1 mg)/g, krem Econazoli nitras + Triamcinoloni acetonidum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Miflonide, 200 mikrogramów/dawkę inhalacyjną, proszek do inhalacji w kapsułkach twardych Miflonide, 400 mikrogramów/dawkę inhalacyjną, proszek do inhalacji

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

400 µg budezonidu i 12 µg formoterolu fumaranu dwuwodnego. Substancje pomocnicze: jedna dawka zawiera 491 µg laktozy jednowodnej.

400 µg budezonidu i 12 µg formoterolu fumaranu dwuwodnego. Substancje pomocnicze: jedna dawka zawiera 491 µg laktozy jednowodnej. SKRÓCONA INFORMACJA O LEKU SYMBICORT TURBUHALER (Budesonidum + Formoteroli fumaras dihydricus) Skład: Substancja czynna: budezonid i formoterolu fumaran dwuwodny. Proszek do inhalacji. (80 µg +4,5 µg)/

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1.Kryteria kwalifikacji ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1 Leczenia interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Czwartek, 25 września 2014

Czwartek, 25 września 2014 Czwartek, 25 września 2014 SESJA SZKOLENIOWO-NAUKOWA I 9.00 10.30 Leczenie pacjentów z chorobami drobnych dróg oddechowych jakie mamy dzisiaj możliwości? przyznanego przez firmę Chiesi Przewodniczący:

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika ZYX, 5 mg, tabletki powlekane Levocetirizini dihydrochloridum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Monkasta, 4 mg, tabletki do rozgryzania i żucia Dla dzieci w wieku od 2 do 5 lat Montelukastum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Monkasta, 4 mg, tabletki do rozgryzania i żucia Dla dzieci w wieku od 2 do 5 lat Montelukastum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Monkasta, 4 mg, tabletki do rozgryzania i żucia Dla dzieci w wieku od 2 do 5 lat Montelukastum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku.

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA. PULMOTEROL Salmeterolum 50 µg/dawkę inhalacyjną, proszek do inhalacji w kapsułkach twardych

ULOTKA DLA PACJENTA. PULMOTEROL Salmeterolum 50 µg/dawkę inhalacyjną, proszek do inhalacji w kapsułkach twardych ULOTKA DLA PACJENTA Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. - Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

Dla pacjentów z alergicznym nieżytem nosa cierpiących z powodu objawów ze strony nosa i oczu

Dla pacjentów z alergicznym nieżytem nosa cierpiących z powodu objawów ze strony nosa i oczu Avamys na każdą porę roku Dla pacjentów z alergicznym nieżytem nosa cierpiących z powodu objawów ze strony nosa i oczu Uwolnienie od objawów nosowych i ocznych NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO (własna i powszechnie

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Opinia Rady Przejrzystości nr 38/2012 z dnia 27 marca 2012 r. w sprawie objęcia refundacją budesonidu w produktach leczniczych podawanych w leczeniu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY SYSTEM OPIEKI MEDYCZNEJ. Medicover radzi: Jak radzić sobie z astmą oskrzelową? Opracowanie: prof. dr hab. med.

KOMPLEKSOWY SYSTEM OPIEKI MEDYCZNEJ. Medicover radzi: Jak radzić sobie z astmą oskrzelową? Opracowanie: prof. dr hab. med. KOMPLEKSOWY SYSTEM OPIEKI MEDYCZNEJ Medicover radzi: Jak radzić sobie z astmą oskrzelową? Opracowanie: prof. dr hab. med. Rafał Pawliczak Astma oskrzelowa to choroba, która niesie ze sobą wiele uciążliwych

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Budiair 200 mikrogramów/dawkę odmierzoną, aerozol inhalacyjny, roztwór opakowanie z komorą inhalacyjną Jet Budesonidum Należy zapoznać się z treścią ulotki

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA. FORAMED Formoteroli fumaras dihydricus 12 µg/dawkę inhalacyjną, proszek do inhalacji w kapsułkach twardych

ULOTKA DLA PACJENTA. FORAMED Formoteroli fumaras dihydricus 12 µg/dawkę inhalacyjną, proszek do inhalacji w kapsułkach twardych ULOTKA DLA PACJENTA Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. -Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy i opiekuńczo-leczniczy Zadaniem zakładu opiekuńczego jest okresowe objęcie całodobową pielęgnacją oraz kontynuacją leczenia świadczeniobiorców

Bardziej szczegółowo

ApoMontessan, 4 mg, tabletki do rozgryzania i żucia Montelukastum

ApoMontessan, 4 mg, tabletki do rozgryzania i żucia Montelukastum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta ApoMontessan, 4 mg, tabletki do rozgryzania i żucia Montelukastum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku u dziecka, ponieważ

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Monkasta, 5 mg, tabletki do rozgryzania i żucia Dla dzieci w wieku od 6 do 14 lat Montelukastum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Monkasta, 5 mg, tabletki do rozgryzania i żucia Dla dzieci w wieku od 6 do 14 lat Montelukastum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Monkasta, 5 mg, tabletki do rozgryzania i żucia Dla dzieci w wieku od 6 do 14 lat Montelukastum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 85/2015 z dnia 13 kwietnia 2015 r. o projekcie programu Gminny

Bardziej szczegółowo

2011-03-13. Objętości: IRV wdechowa objętość zapasowa Vt objętość oddechowa ERV wydechowa objętość zapasowa RV obj. zalegająca

2011-03-13. Objętości: IRV wdechowa objętość zapasowa Vt objętość oddechowa ERV wydechowa objętość zapasowa RV obj. zalegająca Umożliwia ocenę sprawności wentylacyjnej płuc Lek. Marcin Grabicki Nie służy do oceny wydolności oddechowej (gazometria krwi tętniczej) Klinika Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 492 Poz. 66 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Taptiqom przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Taptiqom przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Taptiqom przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechniania choroby Jaskra jest grupą schorzeń oczu skutkujących

Bardziej szczegółowo

ZASADY SKORZYSTANIA Z PROGRAMÓW

ZASADY SKORZYSTANIA Z PROGRAMÓW PROFILAKTYCZNE PROGRAMY ZDROWOTNE w POZ Wielkopolski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia przypomina, iż w ramach praktyki lekarza POZ realizowane są następujące programy: 1. Program profilaktyki

Bardziej szczegółowo