MAGAZYN PACJENTÓW CENTRUM ONKOLOGII

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MAGAZYN PACJENTÓW CENTRUM ONKOLOGII"

Transkrypt

1 MAGAZYN PACJENTÓW CENTRUM ONKOLOGII WRZESIEŃ 2013 Era personalizowanej onkologii Bądź trendy! Nie pal! Jeszcze nowocześniejsza diagnostyka - PET-MR ON TAM NADAL JEST - strażnik mojego niepalenia - rozmowa z Grzegorzem Miecugowem Gdy umiera nadzieja, zwycięża rak - wywiad z dr Janem Cisowskim Ciało i umysł: Chłoniak i co dalej?

2 Spis treści od Redakcji NASZE CENTRUM 3 Od redakcji 4 Nowe oblicze służby zdrowia 6 Era personalizowanej onkologii 8 Pytania naszych Pacjentów PROFILAKTYKA 10 Profilaktyczna mastektomia. Czy warto się jej poddać? 12 Przychodnia na kółkach 14 Bądź trendy! Nie pal! DIAGNOSTYKA 16 Jak rozpoznać wroga znanego od ponad wieku 18 Jeszcze nowocześniejsza diagnostyka 19 Nakarmić i namierzyć raka LECZENIE 20 Nasze Oddziały: Oddział Kliniczny Onkologii 22 Droga do innowacji 24 W najlepszych rękach 26 Celna terapia 28 Gdy umiera nadzieja, zwycięża rak - rozmowa z dr Janem Cisowskim 30 Chłoniak i co dalej? 32 Strażnik mojego niepalenia - rozmowa z Grzegorzem Miecugowem 35 Jak przygotować się się do badań rezonansem magnetycznym (MRI)? 36 Ciało i umysł: Groźne, ale uleczalne 38 Ciało i umysł: Na emocjonalnej huśtawce DRODZY CZYTELNICY W każdym numerze kwartalnika FOCUS CO staramy się wybrać temat przewodni i część artykułów poświęcać określonemu typowi nowotworów. Były już schorzenia narządów kobiecych, problemy z prostatą, nowotwory płuc oraz choroby układu trawiennego. W tym kwartale chcielibyśmy zwrócić uwagę na nowotwory układu chłonnego. Chłoniaki, często rozwijające się bezobjawowo, mają wiele różnych postaci i od właściwej diagnozy zależą dalsze losy leczenia. Zarówno w artykułach na temat odmian chłoniaków, jak i w znanym już Państwu cyklu Ciało i Umysł, przyglądamy się bardziej szczegółowo specyfice tych schorzeń. Oprócz dominującej tematyki związanej z chłoniakami, chcemy również pochwalić się kilkoma sukcesami. Ostatnie miesiące były dla nas bardzo intensywne! Otworzyliśmy Park Aktywnej Rehabilitacji i Sportu, który wyznacza zupełnie nowy standard leczenia i rehabilitacji. Ponadto opowiemy również o istotnym wsparciu przy tworzeniu IFM (Innowacyjne Forum Medyczne), które staje się ważnym głosem w dyskursie naukowym. Mało tego głosem z doświadczeniem i praktyką medyczną! Ważną nowością jest również wprowadzenie w naszym szpitalu badań PET/MR, które stanowią całkowitą nowość w badaniach diagnostycznych. Hybrydowe badania PET wraz z rezonansem magnetycznym to nowość zarówno w Centrum Onkologii, jak i w ogóle w Polsce. Po raz kolejny CO wprowadza do swojej oferty najnowocześniejsze metody diagnostyki i leczenia jako pierwsza instytucja medyczna w Polsce. Podobnie jak w poprzednich numerach, zapraszamy również do ważnej rozmowy z jednym z czołowych intelektualistów w naszym kraju. Grzegorz Miecugow opowiada o swojej chorobie, zmaganiach z nią i o sobie samym. Warto przeczytać i spojrzeć na tę postać z innej perspektywy. Mam nadzieję, że jesień przyniesie nam dużo ciepłych i słonecznych dni! Redaktor Naczelna Katarzyna Klawińska-Knach Centrum Onkologii im. prof. F. Łukaszczyka w Bydgoszczy Redaktor Naczelna: Katarzyna Klawińska-Knach Redakcja: Kamila Siwczuk, Marta Molińska, Anna Twardowska Adres Redakcji: ul. Romanowskiej 2, Bydgoszcz Wydawca: Centrum Onkologii im. F. Łukaszczyka w Bydgoszczy Opracowanie: IRONteam Sp. z o.o. Grafika i DTP: Michał Buchwald GRAVITY Project Drukarnia: Echo Sp. z o.o. Papier: kreda mat 130/115g Nakład: egz. 2 Focus CO Nr

3 Nasze Centrum Nowe oblicze służby zdrowia Przy Centrum Onkologii w Bydgoszczy zbudowaliśmy Park Aktywnej Rehabilitacji i Sportu. To unikatowe miejsce w skali kraju. Otwarte na potrzeby Pacjentów, osób niepełnosprawnych i mieszkańców województwa. W PARiS znajduje się Zakład Rehabilitacji, moduł konferencyjny oraz kompleks sportowo-rekreacyjny z basenem, siłownią, salami do gier zespołowych, grotą solną, kriokomorą i saunami. Wnętrze Parku w niczym nie przypomina szpitalnego wystroju, raczej ekskluzywne spa. Ściany ozdobione są emaliowym szkłem. Każdy dział ma jedną barwę główną i trzy jej odcienie. Hala basenowa: zestaw niebieski, hydroterapia: zestaw morski, hol wejściowy: zestaw zielony, gabinety lekarskie: zestaw żółty, fizykoterapia: zestaw czerwony, centrum konferencyjne: zestaw fioletowy. W poczekalniach czekają na gości designerskie fotele i kanapy, dopasowane kolorystycznie do wystroju danego działu. Jak powstał PARiS? Podczas projektowania budynków szpitala, w planie znalazła się również pralnia o powierzchni 3 tys. metrów kwadratowych. Założenie było takie, że będzie ona obsługiwała także inne szpitale w mieście. Przez lata nie udało się jednak znaleźć inwestora, który by ją poprowadził. Hala okazała się za duża, nie zarabiałaby na siebie. Wówczas Dyrektor Centrum Onkologii postanowił ubiegać się o fundusze unijne, by przebudować to miejsce i stworzyć kompleks rekreacyjno-sportowy. Pieniędzy nie udało się zdobyć ze względów formalnych. Szpital nie podlega Ministerstwu Zdrowia lecz Urzędowi Marszałkowskiemu. Mimo tych trudności, Dyrektor nie poddał się. W 2009 roku był gotowy projekt PARiS. W tym samym czasie samorząd województwa powołał spółkę Kujawsko- Pomorskie Inwestycje Medyczne. To ona podjęła się sfinansowania budowy Parku. Pierwsze łopaty wbito w kwietniu 2011 roku, półtora roku później, obiekt był gotowy. Prace budowlane kosztowały ponad 42 mln zł. Wyposażenie - kolejne 3,5-4 mln zł. Budowę w całości sfinansował Urząd Marszałkowski. Rozwiązania budowlane Projekt architektoniczny przygotowała, wyłoniona w konkursie, pracownia Tomasza Osięgłowskiego z Poznania. Argumentami przemawiającymi za wyborem akurat tej firmy było dobre portfolio praca m.in. przy projekcie Stary Browar, niebanalne rozwiązania, charakterystyczny styl, który widać także w PARiS. Pływalnia jest prostokątna, ale wkomponowana w okrągły budynek. Na suficie są belki z klejonego drewna. Widownia jest oddzielona od części basenowej - dzięki temu, jeśli ktoś przyjdzie tutaj np. popatrzeć, jak dziecko pływa, to nie będzie musiał specjalnie się przebierać. Może obserwować swoją pociechę z widowni. Cześć basenowa jest oszklona, zza okien rozciąga się piękny widok na sosnowy las. Szef Kuchni Hotelu Pozyton PRZEMYSŁAW PULS poleca: Makaron Tagliatelle z kurczakiem, kurkami i wędzonym boczkiem w białym sosie Dla kogo jest ten kompleks? Działalność Parku koncentruje się na dwóch obszarach: rehabilitacja i sport. Plan zakłada, że z obiektu będzie korzystać rocznie 100 tys. osób. Park służy Pacjentom szpitala, ale nie tylko. Ma to być miejsce integrujące mieszkańców regionu, a docelowo także ośrodek treningowy dla niepełnosprawnych sportowców przygotowujących się do paraolimpiad. Zawodnicy mogą tutaj trenować m.in. podnoszenie ciężarów, tenis, pływanie. W PARiS można organizować także sympozja i zjazdy pozwala na to moduł konferencyjny na 300 osób, który w zależności od potrzeb dzieli się na cztery niezależne sale (ściany są mobilne). Składniki na 2 porcje: 11 dag filetu z kurczaka 10 dag kurek mrożonych lub świeżych 5 dag boczku wędzonego 5 dag cebuli 2 dag mąki pszennej 10 dag makaronu tagliatelle 20 ml śmietanki 2 łyżki oliwy z oliwek sól, pieprz do smaku pietruszka nać i pomidor koktajlowy do dekoracji Skąd pieniądze? Zakład Rehabilitacji utrzymuje się z kontraktu, jaki szpital ma podpisany z Narodowym Funduszem Zdrowia. Natomiast w przypadku treningów paraolimpijczyków będziemy aplikować o pieniądze z PFRON-u, Ministerstwa Sportu i Turystyki oraz samorządu. Zespół Redakcyjny Sposób przygotowania: Makaron gotujemy al dente w osolonej wodzie, odcedzamy. Filet z kurczaka kroimy w drobne paski. Boczek wędzony i cebulę kroimy w drobną kostkę. Paski kurczaka, boczek i cebulę podsmażamy na oliwie z oliwek i odstawiamy. Kurki oczyszczamy, płuczemy pod bieżącą wodą i sparzamy, następnie kroimy w drobne kawałki. Podsmażamy razem z kurczakiem, boczkiem i cebulą. Dodajemy mąkę i zasmażamy. Na koniec dodajemy śmietankę, sól i pieprz do smaku. Dusimy na małym ogniu, aż sos zgęstnieje. Mieszamy z makaronem. Podajemy na głębokim talerzu przystrojone pietruszką i pomidorem koktajlowym. Danie doskonale rozgrzewa jesienną porą. 4 Focus CO Nr

4 Nasze Centrum Era personalizowanej onkologii Najnowocześniejsze techniki leczenia, integracja nauki z medycyną, wymiana doświadczeń z innymi ośrodkami, profesjonalna dydaktyka, to główne założenia Innowacyjnego Forum Medycznego. Nowy projekt Centrum Onkologii zyskał już poparcie lekarzy, naukowców i urzędników. Nowotwory są nadal jedną z głównych przyczyn zgonów w Polsce. Województwo kujawsko-pomorskie znajduje się w niechlubnej czołówce pod względem zachorowalności i umieralności na raka. Centrum Onkologii w Bydgoszczy, poszukując innowacyjnych rozwiązań, powołało struktury IFM. Dzięki tej inicjatywie zostaną wyznaczone nowe standardy w leczeniu chorych na nowotwory. Przede wszystkim jednak poprawi się dostępność do najnowocześniejszych technik leczenia. IFM - w trosce o Pacjenta Leczenie spersonalizowane to przyszłość polskiej onkologii. Każdy Pacjent choruje inaczej, dlatego i terapie stosowane w jego leczeniu muszą być indywidualnie dopasowane. Jest to możliwe w oparciu o wiedzę z zakresu genetyki, onkologii molekularnej, demografii, epidemiologii, diagnostyki oraz praktyki klinicznej. Podstawą w zindywidualizowanym postępowaniu z chorymi na raka jest precyzyjna diagnostyka. Już teraz mamy możliwość przeprowadzenia charakterystyki molekularno-genetycznej każdego Pacjenta. Interdyscyplinarny zespół IFM jest w stanie przygotować terapię skrojoną na miarę, ma możliwość sprawdzenia na jakie z 1200 testowanych leków, chory najlepiej odpowie, a na jakie nie zareaguje. Takie rozwiązania stosowane powszechnie pozwolą ograniczyć powikłania, nawroty choroby, zmniejszyć liczbę osób opornych na leczenie. Kierunek: nauka W Centrum Onkologii prowadzone są badania kliniczne i naukowe w zakresie zastosowania nowych leków i technologii w skojarzonym leczeniu nowotworów. Od 2002 r. współpracujemy z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Collegium Medicum im. L. Rydygiera w Bydgoszczy, otwierając kolejne oddziały kliniczne. Jako jedyny szpital nieuniwersytecki w Polsce dostaliśmy grant z Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, przeznaczony na badania Pacjentów z rakiem prostaty. Dr Marzena Lewandowska, Kierownik Pracowni Genetyki i Onkologii Molekularnej otrzymała stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców. Natomiast nagroda Ministerstwa trafiła do jednej z jej magistrantek za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2012/2013. Wymiana doświadczeń Zespół, na którym opiera się projekt IFM współpracuje ze specjalistami z wiodących ośrodków onkologicznych na świecie. Dla tych osób Forum stanowi platformę wymiany wiedzy i doświadczeń. Jako jedyni w kraju współpracujemy z Instytutem w Stanach Zjednoczonych, w ramach indywidualizacji leczenia. W kooperacji ze ekspertami z Instytutu w Holandii, korzystamy z prognostycznych i predykcyjnych testów przy personalizacji leczenia Pacjentek z rakiem piersi. Współpracujemy także z krajowymi ośrodkami: Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie, oraz Narodowym Instytutem Zdrowia Publicznego w zakresie monitorowania lekooporności drobnoustrojów oraz promocji racjonalnej profilaktyki i terapii zakażeń. W projekcie IFM chodzi m.in. o zapewnienie szybkiego transferu wiedzy między ośrodkami, globalną wymianę doświadczeń, udział w międzynarodowych projektach naukowo-badawczych. Forum ma być platformą łączącą naukę i praktykę. Za jego pośrednictwem wyznaczane będą najwyższe standardy badań w walce z rakiem. IFM ma także wpłynąć na rozszerzenie i unowocześnienie działalności dydaktycznej. Zapewnić najwyższy poziom kształcenia specjalistycznego. Tutaj będzie się szkolić najlepsza kadra medyczna, naukowa i inżynieryjna. Projekt IFM spotkał się z poparciem: Ministerstwa Zdrowia, Urzędu Marszałkowskiego i Urzędu Wojewódzkiego. Kamila Siwczuk Zespół ds. Komunikacji Wizyta na szczycie Gościła u nas żona Prezydenta RP Pani Anna Komorowska. Pierwsza Dama była pod wrażeniem nowatorskich rozwiązań wprowadzonych przez Zbigniewa Pawłowicza, Dyrektora Centrum Onkologii. Do tych należą Zespół Wsparcia Duchowego i nowy model żywienia Pacjentów w restauracji, a nie w salach chorych. Pani Anna Komorowska spotkała się z pracownikami Oddziału Klinicznego Chirurgii Onkologicznej i Oddziału Klinicznego Urologii Onkologicznej. Odwiedziła również Amazonki. Poznała też Zakład Diagnostyki Obrazowej i Radiologii Interwencyjnej, w którym znajduje się pracownia Breast Unit, gdzie w ciągu jednego dnia kobieta przechodzi pogłębioną diagnostykę piersi. 6 Focus CO Nr

5 LEKARZE ODPOWIADAJĄ Nasze Centrum Czy do Centrum Onkologii na zabiegi rehabilitacyjne mogą zgłaszać się osoby leczone w innych placówkach? Tak, jak najbardziej. Do nowo otwartego PARiS mogą się zgłaszać zarówno osoby skierowane bezpośrednio przez lekarza w Centrum Onkologii, jak i osoby spoza CO, czy wręcz spoza województwa. Z czego wynika liczba oczekujących na zabieg i jak jest mierzony średni czas oczekiwania? Pytania naszych Pacjentów Czy bez zabiegów rehabilitacyjnych jest szansa na pełen powrót do zdrowia? Wszystko zależy od indywidualnej sytuacji Pacjenta, jego kondycji po zakończeniu leczenia i wielu innych czynników. Niemniej jednak pełen powrót do zdrowia jest możliwy, przy czym z pewnością rehabilitacja go przyspiesza i znacznie zwiększa jego prawdopodobieństwo. Czy mogę jeszcze jakoś wpłynąć na szybszy powrót do zdrowia oprócz poddania się typowej rehabilitacji? Oprócz rehabilitacji prowadzonej w naszym Centrum, Pacjent ma bezpośredni wpływ na jakość swojego życia. Należy pamiętać o naturalnych formach ruchu, takich jak spacer lub lekki bieg (trucht, jogging). Jeśli w jakichś sytuacjach można zrezygnować z jazdy samochodem na rzecz spaceru warto to zrobić. Należy też ograniczyć siedzący tryb życia i w większym stopniu zwrócić uwagę na dietę, którą warto skonsultować z lekarzem. Ponadto należy ograniczyć bądź całkowicie zrezygnować z palenia papierosów i nadużywania alkoholu. Sposób ustalania liczby oczekujących oraz sposób mierzenia średniego czasu oczekiwania na wizytę wynika z ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych. Jako Centrum Onkologii nie mamy wpływu na to, w jaki sposób wyliczany jest średni czas oczekiwania na wizytę, natomiast dokładamy wszelkich starań, by Pacjenci byli przyjmowani jak najszybciej. Dużo piszecie w FOCUSie o IFM, ale ja nie do końca rozumiem, jaką jako Pacjent mam z tego korzyść. To tylko laboratorium naukowe, czy coś więcej? Innowacyjne Forum Medyczne jest inicjatywą, dzięki której w Centrum Onkologii mamy możliwość prowadzenia najwyższej klasy badań i opracowywać najnowocześniejsze metody leczenia schorzeń nowotworowych. Starannie dobrana kadra dokłada wszelkich starań, by nie tylko zwiększyć procent wyleczeń, lecz również by ograniczyć Pacjentom Centrum bólu i dyskomfortu związanego z leczeniem. Pracujemy również nad tym, by sam proces terapii był jak najkrótszy, bo mamy świadomość, że Pacjent nigdzie nie czuje się tak świetnie, jak w domu. Dzięki IFM nasi Pacjenci mają możliwość korzystania z najnowocześniejszych metod i technologii, którymi Centrum Onkologii dysponuje właśnie w ramach IFM. 8 Focus CO Nr

6 Profilaktyka JAK MY TO ROBIMY... Piersi są atrybutem kobiety. Ich amputacja, to trauma. Trudno sobie wyobrazić, że można poddać się jej dobrowolnie. A jednak aktorka Angelina Jolie zdecydowała się na to, minimalizując ryzyko zachorowania na raka. Jej decyzja wywołała falę dyskusji na całym świecie. Sprawcą aktualnie prowadzonych polemik jest gen BRCA1, a właściwie skutki kliniczne powstania jego mutacji. BRCA1 jest zlokalizowany na długim ramieniu chromosomu 17, należy do tzw. genów supresorowych, kontrolujących namnażanie się komórek. Obecność mutacji genu BRCA1 zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na raka piersi (zwłaszcza raka rdzeniastego) i jajnika oraz w mniejszym stopniu raka jajowodu, okrężnicy, prostaty i otrzewnej. Ryzyko wystąpienia raka piersi u nosicielek nieprawidłowej kopii genu sięga 50-80%, w przypadku raka jajnika około 40%. Działania profilaktyczne Do zachorowania na raka gruczołu piersiowego dochodzi średnio między 40 a 50 rokiem życia. Odsetek mutacji genu BRCA1 wśród chorych na raka piersi nie jest wysoki wynosi około 3-5%. W przypadku raka jajnika sięga 10%. W rodzinach większości nosicielek zmienionego genu nie obserwuje się wcześniej przypadków żadnego z wymienionych nowotworów. Wykrycie mutacji przed wystąpieniem choroby pozwala na podjęcie pewnych działań diagnostyczno-terapeutycznych. Należy do nich program badań profilaktycznych, poszerzony między innymi o regularne wykonywanie rezonansu magnetycznego piersi oraz usunięcie gruczołów piersiowych i jajników. Zapobiegawcze usunięcie niezmienionego nowotworowo narządu, to dobrze poznany i skuteczny sposób leczenia w określonych sytuacjach klinicznych. U osób ze stwierdzoną mutacją genu RET, jest ono najważniejszym elementem zapobiegania zachorowaniu na raka rdzeniastego gruczołu tarczowego. Profilaktyczna mastektomia pozwala zmniejszyć ryzyko raka piersi o około 90%. Natomiast zastąpienie jej wykonaniem profilaktycznej adneksektomii (operacyjne usunięcie jajników), obniża to ryzyko o ponad 60%, zapobiegając równocześnie zachorowaniu na nowotwór jajnika. Dylematy etyczne Związek przyczynowy pomiędzy wyraźnie większą częstotliwością zachorowania na raka piersi oraz obecnością mutacji w genie BRCA1 jest znany od prawie dwudziestu lat. Czy mimo posiadania tej wiedzy, nie doszło do pewnego przemilczenia problemu? Każda, nawet najbardziej fundamentalna kwestia wymaga upowszechnienia. Potrzebuje swoistego ambasadora. Bez tego, choćby była najistotniejsza, pozostanie znana tylko wąskiemu gronu odbiorców. Niedawne wyznanie Angeliny Jolie wywołało głośną i żywą dyskusję. Dzięki swej determinacji, aktorka stała się niepisanym rzecznikiem problemu profilaktycznej mastektomii. Kumulacja nosicielstwa mutacji genu BRCA1 oraz zachorowania na raka piersi wśród blisko spokrewnionych osób, pozwalają uznać jej decyzję za najbardziej właściwą. Należy jednak pamiętać, że powrót do w pełni kobiecego wyglądu po takim leczeniu, to efekt nie jednego, lecz kilku zabiegów operacyjnych. Odpowiedź na tytułowe pytanie jest wyborem życiowych priorytetów. Dla części nosicielek mutacji genu BRCA1, jednym z wiodących problemów pozostanie wybór sukienki, którą założą w dniu ślubu swojej córki. Dla innych możliwość uczestniczenia w przyszłości we wspomnianej uroczystości Trudna decyzja Przygotowanie tekstu, który odpowie na postawione w tytule pytanie, w pierwszym odruchu wywołało we mnie zaniepokojenie i nasunęło szereg wątpliwości. Rozstrzygnięcie tego problemu nie jest bowiem łatwe, ani jednoznaczne. Jednak głos w dyskusji na ten temat powinien pochodzić także z ośrodka, w którym leczy się wiele osób chorych na nowotwory złośliwe gruczołu piersiowego. Nie muszę podejmować osobiście tej bardzo trudnej decyzji i mam świadomość, że moja opinia może nie mieć dużej siły przekonywania. Mając jednak prawie całkowitą możliwość uniknięcia prawdopodobnej katastrofy, nie zawahałbym się, aby skorzystać z tej szansy. Tak samo, gdy słysząc w radio prognozę pogody, zapowiadającą ulewne opady, które z prawdopodobieństwem 50-80% spowodują zalanie garaży w mojej dzielnicy, przestawiłbym swoje auto w inne, bezpieczniejsze miejsce. Mimo, że to przecież tylko samochód. Dr n. med. Tomasz Nowikiewicz Oddział Kliniczny Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej 10 Focus CO Nr

7 Profilaktyka JAK MY TO ROBIMY... Przychodnia na kółkach Jest zawsze tam, gdzie potrzebują go nasze Pacjentki... Dzięki niemu szanse na bezpłatne wykonanie badań profilaktycznych mają kobiety z różnych zakątków województwa kujawsko-pomorskiego. Mowa o cytomammobusie. Jak bardzo istotne są regularne badania profilaktyczne nie trzeba chyba nikogo przekonywać. W Polsce każdego dnia diagnozę rak szyjki macicy słyszy 10 kobiet, co w bilansie rocznym daje 4 tys. nowych zachorowań. Dane dotyczące raka piersi podobnie nie napawają optymizmem. Wg statystyk co 14 Polka zachoruje na ten rodzaj nowotworu. Dlatego tak ważne są akcje, przypominające paniom o badaniach profilaktycznych. Badania wyjazdowe Niestety nadal bywają sytuacje, kiedy kobiety mieszkające w małych miejscowościach mają utrudniony dostęp do badań cytologicznych i mammograficznych. Centrum Onkologii w Bydgoszczy, aby ułatwić Pacjentkom możliwość skorzystania z podstawowych badań profilaktycznych, organizuje akcje wyjazdowe. Cytomammobus to mała przychodnia na kółkach wyposażona w cyfrowy mammograf i fotel do pobierania wymazów cytologicznych. Jeżeli wynik badania wykonanego w cytomammobusie wzbudza wątpliwości lekarza, kieruje on kobietę na dalszą diagnostykę, a jeśli okaże się to konieczne na odpowiednie leczenie. Jeżdżąc cytomamobusem w ciągu ostatnich dwóch miesięcy odwiedziliśmy 16 miejscowości. Dziennie z naszych usług korzystało około 60 Pacjentek. Program badań przesiewowych przeciwko rakowi szyjki macicy jest przeznaczony dla kobiet między 25 a 59 rokiem życia. Należy je wykonywać raz na trzy lata. Natomiast na badania mammograficzne co dwa lata mogą zgłaszać się panie w wieku od 50 do 69 lat. Dzięki tym badaniom rocznie wykrywanych jest kilkadziesiąt przypadków raka piersi. USG czy mammografia? Kobietom przed 35 rokiem życia zaleca się wykonywanie USG. Jest to badanie bardziej czułe w przypadku młodych piersi, w których przeważa tkanka gruczołowa. Z wiekiem w piersiach rozrasta się tkanka tłuszczowa. W badaniach obraz tkanki gruczołowej jest jasny. Natomiast tkanka tłuszczowa na kliszy i na monitorze ma ciemne zabarwienie. Rak w badaniu USG jest ciemny, natomiast na zdjęciu RTG jasny. Zatem, aby tkanka zdrowa odróżniała się od zmiany chorobowej, jasną tkankę gruczołową młodych kobiet powinno się badać ultrasonografem, natomiast ciemną tłuszczową radiologicznie. Badania przesiewowe szyjki macicy Rak szyjki macicy jest szóstym, co do częstości występowania nowotworem u kobiet w Polsce (według rejestru nowotworów z 2009 r.). Badania przesiewowe szyjki macicy polegają na wykonywaniu badań cytologicznych wymazów z ujścia zewnętrznego kanału i z tarczy szyjki macicy. Tego typu skrining ma wiele zalet, przede wszystkim niski koszt i wysoką skuteczność. Przez to jest najpopularniejszą metodą badań przesiewowych. Wykonując cytologię można wykryć zmiany przednowotworowe i nowotworowe we wczesnym stadium zaawansowania choroby. Kobieto! Daj sobie szansę i skorzystaj z bezpłatnego badania! W ten sposób możesz uratować własne życie Kamila Siwczuk Zespół ds. Komunikacji Dopamina - hormon motywacji Do niedawna dopaminę uważano za hormon przyjemności i nagrody. Teraz jednak naukowcy twierdzą, że ten neuroprzekaźnik ma także wpływ na naszą aktywność i konsekwencję w dążeniu do celu. Osoby, które mają wysoką ilość dopaminy w organizmie są silnie zmotywowane do działania, natomiast Pacjenci w depresji mają niski poziom tego neurotransmitera, co wiąże się z niechęcią do jakiejkolwiek aktywności. Niedobór dopaminy w ośrodkowym układzie nerwowym objawia się chorobą Parkinsona nadmiar zaś pląsawicą Huntingtona. 12 Focus CO Nr

8 Profilaktyka JAK MY TO ROBIMY... Bądź trendy! Nie pal! Związek między paleniem, a powstawaniem nowotworów jest udowodniony. Substancje toksyczne zawarte w dymie papierosowym uszkadzają DNA - w ten sposób powstają błędy genetyczne i mutacje, sprzyjające rozwojowi nowotworów. Co więcej dym szkodzi także komórkom - niszczy ich mechanizmy naprawy, w efekcie komórka staje się bezbronna, niezdolna do korygowania błędów, jakie w niej zachodzą. Zaawansowanego raka płuc można wykryć, wykonując rtg klatki piersiowej. Zmiany niewidoczne na zdjęciu radiologicznym są diagnozowane, dzięki badaniu tomograficznemu i PET-CT. Palenie, zostało uznane przez Światową Organizację Zdrowia WHO za chorobę wywołaną uzależnieniem. Dla zdrowia i urody Skóra palących kobiet jest cieńsza i starzeje się szybciej. Dzieje się tak, ponieważ zmniejsza się ilość włókien kolagenowych i elastyny. Dym tytoniowy uwalnia wolne rodniki, które niszczą komórki. Właśnie dlatego skóra osoby palącej jest szara, matowa, traci elastyczność, pojawiają się na niej przebarwienia i brązowe plamy. By doprowadzić ją do stanu sprzed okresu palenia potrzeba 5 lat! Korzyści wynikające z rzucenia palenia: po pół godzinie - stabilizuje się ciśnienie tętnicze krwi, po dobie - zmniejsza się ryzyko ostrego zawału mięśnia sercowego, po 2-12 tygodniach - poprawia się kondycja fizyczna, po 5 latach - ryzyko zachorowania na raka płuc zmniejsza się o połowę, po 10 latach - ryzyko zachorowania na chorobę niedokrwienną serca jest takie samo, jak uosoby, która nigdy nie paliła, Rak płuc od dwóch lat jest głównym zabójcą kobiet. Niestety panie same go sobie fundują, paląc papierosy. Jeszcze niedawno, pierwsze miejsce na liście zgonów u kobiet, zajmował rak piersi. To się zmieniło. Pojawił się nowy, niebezpieczny sprawca, który zabija Polki - rak płuc. Co takiego się stało, że kobiety zaczynają chorować na nowotwór do tej pory zarezerwowany głównie dla mężczyzn? Rozwiązanie tej zagadki jest proste. Na raka płuc chorują głównie panie urodzone w latach 40. W połowie minionego stulecia, nikt nie mówił o profilaktyce, lekarze nie ostrzegali o szkodliwości palenia. Papieros był wszechobecny w domu, w pracy, kawiarniach. Mało który palacz, w latach 50., miał świadomość, że wypalając jednego papierosa, wprowadza do organizmu 4 tys. związków chemicznych, z czego wiele rakotwórczych, np. tlenek węgla, polon-210, cyjanowodór, amoniak. Dziś w dobie mediów elektronicznych, wiedza jest na wyciągnięcie ręki, ale niestety rozsądek wciąż śpi. Dlatego drugą grupą ryzyka jest młodzież. Od kilku lat rośnie liczba palących dziewcząt i niestety w związku z tym rak płuc zaczyna zabijać także młode kobiety, nawet 40-latki. Cichy zabójca Ryzyko wystąpienia tego nowotworu jest uzależnione od ilości wypalanych papierosów w ciągu doby oraz od czasu trwania nałogu. Rak płuca długo nie daje żadnych objawów, dlatego Pacjentki zbyt późno zgłaszają się do lekarza, kiedy choroba jest już bardzo zaawansowana. Tych symptomów nie należy lekceważyć: - przewlekły kaszel, który pojawił się u osoby dotychczas nie kaszlącej - krwioplucie - ból w klatce piersiowej - duszność - świszczący oddech - częste zapalenia płuc lub zapalenia oskrzeli - chrypka trwająca ponad 2 tygodnie - utrudnione połykanie Kobietom trudniej? Rzucenie nałogu kobietom przychodzi trudniej, niż mężczyznom wynika z badań przeprowadzonych przez Ośrodek Zdrowia Kobiet w Yale. U mężczyzn najtrudniejsze do przezwyciężenia są biologiczne objawy głodu nikotynowego. Natomiast kobiety palą by radzić sobie ze stresem, czy kontrolować wagę. Dlatego trudniej im zdecydować się na terapię antynikotynową. Jeśli już podejmą taką decyzję powinny przygotować sobie strategię działania. Przede wszystkim włączyć do rozkładu dnia ćwiczenia fizyczne. To pozwoli zminimalizować ryzyko przytycia. Do terapii antynikotynowej warto zaangażować kogoś bliskiego. Będzie wsparciem w stresujących sytuacjach. Należy unikać miejsc i sytuacji kojarzących się z paleniem. Głód nikotynowy w pierwszych tygodniach po odstawieniu papierosów, pozwolą zniwelować dostępne na rynku substytuty. Substancje smoliste zawarte w papierosach powodują także żółknięcie zębów, częściej osadza się na nich kamień nazębny, który zwiększa podatność zachorowania na paradontozę. Oprócz wymienionych skutków palenia, pozostaje nieprzyjemny zapach ubrań, włosów, jamy ustnej. Nie jest go w stanie zniwelować nawet najbardziej drogi kosmetyk. po 15 latach - ryzyko zachorowania na raka płuc, jest takie samo, jak u osoby, która nigdy nie paliła. Anna Twardowska Zespół ds. Komunikacji 14 Focus CO Nr

9 DIAGNOSTYKA Jak rozpoznać wroga znanego od ponad wieku? Chłoniak Hodgkina, choroba nazywana także ziarnicą złośliwą, to nowotworowy rozrost komórek układu limfatycznego. Występuje stosunkowo rzadko. W Polsce rejestruje się rocznie około nowych zachorowań, co stanowi 0,7% wszystkich nowotworów. Chorują osoby między 25 i 30 oraz 50 i 55 rokiem życia. OObjawem chłoniaka Hodgkina jest niebolesne powiększenie obwodowych węzłów chłonnych. Zwykle zajęte są węzły powyżej przepony (szyjne, śródpiersia oraz pachowe) rzadsze jest zajęcie węzłów poniżej przepony (pachwinowe i zaotrzewnowe). Przy współistnieniu masywnych zmian w śródpiersiu może pojawić się duszność i kaszel. W zaledwie 5% przypadków komórki chłoniaka zajmują inne, pozawęzłowe narządy. To powinno niepokoić! U około 1/3 chorych występują objawy ogólne: stany gorączkowe powyżej 38 C, nocne poty, utrata masy ciała powyżej 10% w ciągu 6 miesięcy. U niektórych osób może pojawić się świąd skóry. W badaniach biochemicznych krwi mogą występować podwyższone wartości OB i LDH (dehydrogenazy mleczanowej). Rokowanie u chorych na ziarnicę złośliwą zależy od szybkiego ustalenia rozpoznania. Z tego powodu niezwykle ważne jest postępowanie podejmowane przez lekarzy rodzinnych. W przypadku stwierdzenia obecności węzłów chłonnych o średnicy większej niż 1 cm, które nie zmniejszają się w okresie 3 tygodni po leczeniu przeciwzapalnym, należy pobrać materiał do badania histologicznego. Trafna diagnoza W badaniu mikroskopowym stwierdza się obecność atypowych komórek Hodgkina i Reed-Sternberga, które są charakterystyczne dla opisywanej choroby, a stanowią zaledwie 0,1-1,0% całej populacji tkanki. Aby zwiększyć szanse postawienia trafnej diagnozy, węzeł chłonny powinien być pobrany do badania w całości. Jeżeli jest możliwość wyboru, należy pobrać węzeł szyjny lub nadobojczykowy. W przypadku zmian zlokalizowanych jedynie w śródpiersiu, konieczna jest biopsja przezoskrzelowa lub mediastinoskopia (badanie pozwalające na zobrazowanie zawartości śródpiersia) wykonywana przez chirurga klatki piersiowej. Natomiast w przypadku umiejscowienia podejrzanych węzłów jedynie w jamie brzusznej wykonuje się laparoskopię diagnostyczną. Punkcja aspiracyjna cienkoigłowa i badanie cytologiczne uzyskanego materiału, nie powinny być podstawą rozpoznania chłoniaka Hodgkina. Jednakże pobrana w ten sposób zawiesina komórek, a następnie poddana tzw. cytometrii przepływowej może być metodą pomocniczą w potwierdzeniu rozpoznania. Ponieważ wiarygodne rozpoznanie ziarnicy złośliwej jest warunkiem trafnego wyboru leczenia, zadaniem lekarza jest ocena zgodności rozpoznania histopatologicznego z obrazem klinicznym. W razie wątpliwości, konieczna jest konsultacja materiału wyjściowego lub pobranie nowego materiału. Po ustaleniu precyzyjnego rozpoznania, następnym krokiem jest określenie stanu zaawansowania choroby, co wymaga wykazania lub wykluczenia obecności zmian nowotworowych we wszystkich możliwych umiejscowieniach. Węzły chłonne powierzchownie (szyjne, pachowe i pachwinowe) są łatwo dostępne w badaniu przedmiotowym. Wszystkie pozostałe lokalizacje wymagają badań obrazowych. Węzły śródpiersia nie są dobrze widoczne na przeglądowym zdjęciu klatki piersiowej. Na takim zdjęciu można jedynie ocenić szerokość guza śródpiersia w stosunku do szerokości klatki piersiowej. Dla dokładnej oceny powiększonych węzłów w obrębie klatki piersiowej należy wykonać badanie CT (tomografii komputerowej) z podaniem środka cieniującego. Chłoniak Hodgkina może także zajmować węzły chłonne jamy brzusznej oraz wątrobę czy śledzionę. Lokalizacja brzuszna jest trudniejsza diagnostycznie. Badaniem przesiewowym jest USG, ale konieczne jest wykonanie również tomografii jamy brzusznej i miednicy. W badaniu tym można dokładnie ocenić wielkość wszystkich powiększonych węzłów chłonnych. Należy jednak pamiętać, że ocena zajęcia węzłów procesem chorobowym, opiera się jedynie na ocenie ich wielkości, co może być obarczone pewnym błędem. Obecnie często wykorzystuje się system PET/CT umożliwiający niemal jednoczasowe wykonywanie badania CT i badania PET. Połączenie tych dwóch technik obrazowania zwiększa czułość i specyficzność badania. Dodatkowym badaniem wykonywanym w trakcie diagnostyki chłoniaka Hodgkina jest pobranie szpiku kostnego z talerza kości biodrowej. Na szczęście zajęcie szpiku kostnego przez komórki nowotworowe występuje rzadko (10% przypadków) we wczesnych postaciach chłoniaka Hodgkina Ustalenie stopnia zaawansowania choroby pozwala na określenie rokowania i zaplanowanie optymalnego leczenia. Dr Natalia Łaszewska Oddział Kliniczny Onkologii 16 Focus CO Nr

10 DIAGNOSTYKA Jeszcze nowocześniejsza diagnostyka Nakarmić i namierzyć raka FDG, FLT, NaF pod tymi tajemniczo brzmiącymi symbolami kryją się znaczniki stosowane w produkcji radiofarmaceutyków. Substancje te podaje się chorym przed badaniem z użyciem PET/CT. Centrum Onkologii w Bydgoszczy produkuje ich kilka rodzajów. Centrum Onkologii w Bydgoszczy będzie pierwszym szpitalem w Polsce posiadającym technologię PET/MR. Do tej pory ten sprzęt był wykorzystywany do celów naukowych w zaledwie kilku ośrodkach w Europie. Pozytonowa emisyjna tomografia połączona z tomografią komputerową (PET/ CT) pozwala na bezpieczne i bezbolesne wykonanie badania całego ciała Pacjen- Na obrazie, jaki uzyskuje lekarz z PET/ CT, patologiczne zmiany świecą. Stąd wiadomo, że w danym narządzie znajdują się komórki nowotworowe, nawet je- chorych na chłoniaki i raka piersi - mówi dr n. med. Bogdan Małkowski, Koordynator Zakładu Medycyny Nuklearnej. Nowotwory mózgu, ocena wykonanego ta. Za pomocą tej metody można m.in. śli anatomicznie dany fragment nie różni zabiegu, planowanie radioterapii, poszu- Obecnie w szpitalach najczęściej wykorzystywaną techniką jest PET/CT. To połączenie dwóch stosowanych wcześniej badań diagnostycznych: pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) oraz tomografii komputerowej (CT). Ale już wkrótce PET/CT zastąpi nowa hybryda PET/MR, czyli połączenie pozytonowej tomografii emisyjnej z rezonansem magnetycznym. Jak to działa? Metoda PET pozwala zobrazować czynności tkanek i narządów. Polega na analizie zgromadzenia się znaczników (np. glukozy) w tkankach. Glukozy najbardziej potrzebują tkanki aktywne metabolicznie, których żarłoczne komórki ją pochłaniają w ogromnych ilościach, taką tkanką jest właśnie ta nowotworowa. Natomiast tomografia komputerowa polega na prześwietleniu danej okolicy ciała promieniami rentgenowskimi i pomiarze ich pochłaniania przez tkanki. W ten sposób lekarz otrzymuje przekrój danej części organizmu. W metodzie PET/CT, PET pokazuje, że w organizmie jest miejsce, które wykazuje aktywność metaboliczną, czyli prawdopodobne ognisko chorobowe, ale nie podaje konkretnej lokalizacji. Współpracująca z nim tomografia komputerowa pozwala dokładnie je określić. Innowacja technologiczna Badanie rezonansem magnetycznym (MR) jest jedną z najdokładniejszych form diagnostycznych. Sprawdza się przy wykrywaniu nowotworów, przerzutów, zmian chorobowych w tkankach. W technice MR wykorzystuje się właściwości protonów wodoru (składnika wody w naszym organizmie), które w silnym polu elektromagnetycznym namagnesowują się i zaczynają wysyłać impulsy. Te impulsy przetwarzane są przez urządzenia elektroniczne i w ten sposób powstaje obraz badanych tkanek, widoczny na monitorze. Badanie wykonywane jest podczas jednej procedury, gdyż skanery są połączone, a dane pobierane w tym samym czasie. Podobnie jak w przypadku PET/CT, jedno urządzenie odpowiada za ukazanie anatomii (MR), drugie za funkcję fizjologiczną (PET). MR jest lepszym rozwiązaniem niż CT, ponieważ ma doskonały kontrast tkanek miękkich. PET/ MR ma wyższą rozdzielczość obrazu i w badaniu nie używa się promieniowania jonizującego. Pozwala na wykonanie jednego badania zamiast dwóch. Nowa hybryda rozpocznie pracę w Centrum Onkologii w Bydgoszczy jeszcze w tym roku. Anna Twardowska Zespół ds. Komunikacji Konsultacja medyczna Dr n. med. Bogdan Małkowski Koordynator Zakładu Medycyny Nuklearnej wykryć stopień rozwoju nowotworu, zlokalizować przerzuty, przeprowadzić szczegółową diagnostykę mięśnia sercowego u osób po zawałach, wykryć chorobę Alzheimera i Parkinsona przed wystąpieniem klinicznych objawów. W niektórych typach nowotworów badanie PET/CT daje możliwość oceny skuteczności stosowanego leczenia np. chemioterapii lub pozwala zaplanować radioterapię. Dzięki temu badaniu ocenia się także zmiany trudne do zobrazowania za pomocą innych technik radiologicznych. Przed badaniem Pacjent przyjmuje radiofarmaceutyk. Jest to substancja składająca się z promieniotwórczego izotopu odpowiedniego pierwiastka oraz związku chemicznego dobranego w taki sposób, aby transportował izotop precyzyjnie do badanego narządu. Najpopularniejszym znacznikiem używanym do produkcji radiofarmaceutyków jest FDG, czyli glukoza związana z izotopem fluoru. 80% nowotworów pochłania cukier szybciej, niż zdrowe komórki. się jeszcze od otaczających go tkanek. FDG jest najbardziej rozpowszechnionym znacznikiem, jednak jego czułość jest bardzo słaba w przypadku niektórych nowotworów, np. prostaty. - Do badań prostaty czy nerek używamy choliny lub octanu, znakowanych węglem (11C-cholina, 11C-octan) - wyjaśnia dr n. med. Bogdan Małkowski, Koordynator Zakładu Medycyny Nuklearnej. - Jesteśmy jedynym ośrodkiem w kraju, który wykonuje badania PET/ CT w chorobach układu moczowo-płciowego za pomocą octanu znakowanego węglem. Kolejnym radiofarmaceutykiem produkowanym w Zakładzie Medycyny Nuklearnej jest FLT. Znacznikiem jest tutaj tymidyna - związek chemiczny biorący udział w budowie DNA. Komórki nowotworowe mają to do siebie, że bardzo szybko się namnażają, potrzebują więc tymidyny do budowy swojego DNA. Podana w radiofarmaceutyku, gromadzi się szybko w miejscu guza. - FLT wykorzystujemy podczas oceny skutków działania chemioterapii i radioterapii, a także u kiwanie wznowy - przy tych działaniach w 90% sprawdza się radiofarmaceutyk FET, zawierający tyrozynę. Jest to aminokwas, który rak chłonie jak gąbka, ponieważ w mózgu jest go bardzo mało. Do produkcji radiofarmaceutyków używamy także fluorku sodu (NaF), który jest bardzo czuły w wykrywaniu przerzutów do kości. Wytwarzamy również 15O H2O, dzięki któremu można obserwować przepływ krwi przez narządy (ważne w diagnostyce kardiologicznej) oraz PiB - nazywany złotym standardem w przewidywaniu choroby Alzheimera. Centrum Onkologii w Bydgoszczy jest pierwszym szpitalem w Polsce, który zdecydował się na kupno PET. Od początku samodzielnie produkowaliśmy radiofarmaceutyki. Dlatego dzisiaj mamy tak duże doświadczenie w tej dziedzinie. Anna Twardowska Zespół ds. Komunikacji Konsultacja medyczna Dr n. med. Bogdan Małkowski Koordynator Zakładu Medycyny Nuklearnej 18 Focus CO Nr

11 Leczenie Nasze oddziały Rozpoczęcie działalności Zakładu Diagnostyki Obrazowej i Radiologii Inter- fizyczny i psychiczny chorych. Pacjenci tutaj hospitalizowani często są zmęczeni, jak ma postępować w trudnych i niepokojących sytuacjach. Oddział Kliniczny wencyjnej otworzyło szansę na nowoczesne leczenie guzów pierwotnych i przerzutowych wątroby. Chodzi o tzw. mają obniżony nastrój, czasami brakuje im wiary w powodzenie leczenia. Zdarzają się powikłania związane z podawa- Ogromną rolę podczas hospitalizacji odgrywa nieszablonowe podejście do chorych. Organizowanie koncertów, spotkań Onkologii chemoembolizację, czyli zahamowanie niem leków cytotoksycznych. z psychologiem klinicznym, pozytywnie Zajmuje się systemowym leczeniem chorób nowotworowych: chemioterapią, immunoterapią oraz hormonoterapią. Jego koordynatorem jest dr n. med. Ewa Chmielowska. Ogłównym Centrum Onkologii. Do dyspozycji Oddział znajduje się na IV piętrze w budynku Pacjentów jest siedem sal trzyosobowych oraz pięć jednoosobowych z łazienkami. Wszystkie wyposażone w aparaturę i sprzęt do bezpiecznego podawania leków. Podczas hospitalizacji chorzy mogą bezpłatnie korzystać z Internetu i telewizji. Na oddziale jest pokój dziennego pobytu, w którym Pacjenci wypoczywają. Chorymi zajmuje się dobrze przygotowany zespół lekarsko-pielęgniarski. Kadra wciąż podnosi swoje kwalifikacje biorąc udział w szkoleniach specjalizacyjnych, konferencjach, sympozjach krajowych i zagranicznych z zakresu onkologii klinicznej. wzrostu zmiany nowotworowej. W tych trudnych sytuacjach wsparcie wpływa na proces leczenia. Po opusz- Ma to niewątpliwie pozytywny wpływ na Pacjenta, w tak trudnym dla niego okresie chemioterapii. Na Oddziale leczone są wszystkie typy nowotworów chemiowrażliwych, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, wdrażane nowoczesne terapie, prowadzone badania naukowe i kliniczne. Oddział Kliniczny Onkologii różni się od oddziałów zabiegowych. Chemioterapia jest leczeniem długim, trwającym kilka miesięcy, niekiedy lat. Jest stosowana jako terapia samodzielna lub uzupełniająca w skojarzonym leczeniu onkologicznym. Ma ogromny wpływ na stan ze strony lekarza, pielęgniarki, okazanie empatii oraz troska, pomagają w przebiegu leczenia. Ważną rolę odgrywa edukacja oraz wiedza dotycząca postępowania w trakcie i po terapii tym m.in. zajmuje się personel Oddziału. To daje Pacjentowi poczucie bezpieczeństwa, gdyż wie, czeniu oddziału, Pacjenci pozostają pod opieką zakładów diagnostycznych i poradni Centrum Onkologii. Maria Jolanta Wełna Kierownik Opieki Medycznej 20 Focus CO Nr

12 Leczenie Droga do innowacji Darmowe terapie, dostęp do nowoczesnych leków, oszczędności dla publicznego ubezpieczyciela, to niektóre korzyści wynikające z prowadzenia badań klinicznych w szpitalach. Udział w tych projektach, to szansa dla wielu Pacjentów uważa dr n. med. Ewa Chmielowska, Koordynator Oddziału Klinicznego Onkologii. Badania kliniczne prowadzi się, by oce- - Priorytetem podczas prowadzenia badań Nie taki diabeł straszny nić skuteczność i bezpieczeństwo nowych jest zapewnienie bezpieczeństwa osobom, leków, zanim wprowadzi się je na rynek. które w nich uczestniczą. Zwykle projekt Zdaniem dr n. med. Ewa Chmielowskiej Jest to obecnie obowiązkowa procedura, jest prowadzony w kilku ośrodkach, ale badania kliniczne nie są w Polsce doce- bez której na całym świecie nie będzie ze- mamy obowiązek informować się o każ- niane. zwolenia na zastosowanie nowego leku. dym niepożądanym zdarzeniu, typu dodat- - Należy przestać je demonizować tylko kowe skutki uboczne, które nie wystąpiły dlatego, że stoją za nimi koncerny farma- Trudny proces w pierwszej fazie mówi dr n. med. Ewa ceutyczne. Gdyby nie badania kliniczne, Chmielowska, Koordynator Oddziału Kli- medycyna nie rozwijałaby się tak szybko, Mechanizm zarejestrowania nowego pro- nicznego Onkologii, która prowadzi bada- nie mielibyśmy tak wielu innowacyjnych duktu jest bardzo żmudny, podzielony na nia kliniczne od 1995 roku i dodaje: - Nie leków na rynku. Poza tym osoby biorące kilka faz. Faza przedkliniczna prowadzo- przyjmuję wszystkich propozycji. Staram w nich udział wiele na tym zyskują, są na jest w laboratoriach koncernów farma- się wybierać te najbardziej obiecujące lub cały czas objęte opieką sponsora, ich stan ceutycznych. Faza kliniczna dzieli się na zapewniające naszym Pacjentom dostęp zdrowia jest skrupulatnie monitorowany. trzy części. Pierwsza służy ustaleniu dawki już skutecznej, a mało toksycznej. W drugiej fazie badań ocenia się, czy lek jest skuteczny w konkretnym nowotworze, na danym etapie choroby. Dodatkowo oceniane jest bezpieczeństwo leczenia. Porównuje się działania nowej substancji, placebo oraz leku stosowanego dotychczas w danej chorobie. Na tym etapie badania są prowadzone w szpitalu na grupie Pacjentów, którzy dobierani są pod kątem warunków określonych przez sponsora. do innowacyjnego leku, który w dotychczasowych badaniach uzyskał dobre rekomendacje. Trzecia faza badań klinicznych ma ostatecznie potwierdzić skuteczność badanej substancji w porównaniu z uznanym standardem. Czasami wyróżnia się także czwartą fazę badań, już po zarejestrowaniu leku, mającą na celu szerokie wprowadzenie preparatu na rynek oraz zapoznanie z nim chorych i środowiska medycznego. Nawet kiedy projekt się kończy, a chory wyraźnie dobrze reaguje na przyjmowany lek, nadal go dostaje. Kolejnym plusem prowadzenia badań jest rozwój zawodowy personelu medycznego, możliwość współpracy międzynarodowej oraz prestiż dla ośrodka biorącego udział w projekcie. Ostatnio uczestniczyliśmy w badaniach drugiej fazy z nowym lekiem dla chłoniaka strefy płaszcza. Okazał się tak skuteczny, że uzyskał przyspieszoną rejestrację w tym wskazaniu w USA. Doniesienie zostało opublikowane w jednym z najwyżej ocenianych pism medycznych, a my jesteśmy dumni, że mogliśmy z naszymi chorymi być wśród zespołu pracującego nad tym lekiem - podkreśla dr Ewa Chmielowska. Badania kliniczne są także dużym odciążeniem finansowym dla budżetu Narodowego Funduszu Zdrowia. Według raportu z 2010 roku przygotowanego przez specjalistów z Pricewaterhouse- Coopers, wynika że w przypadku onkologii, która stanowi około 1/3 wszystkich wykonywanych badań, oszczędności NFZ w 2009 roku mogły wynieść nawet 130 mln złotych. Około 240 mln zł firmy farmaceutyczne oddają do budżetu państwa, płacąc podatki i opłaty rejestracyjne. Szacuje się, że rynek badań klinicznych w Polsce wart jest około 860 mln zł. Nasz kraj zajmuje dziesiąte miejsce na świecie i pierwsze wśród rynków wschodzących pod względem liczby prowadzonych badań klinicznych. Anna Twardowska Zespół ds. Komunikacji Konsultacja medyczna Dr n. med. Ewa Chmielowska Koordynator Oddziału Klinicznego Onkologii 22 Focus CO Nr

13 Leczenie i Chirurgii Rekonstrukcyjnej. Pracownia Breast Unit musi mieć m.in. przeszczepić. To wymaga dużo spraw- W najlepszych rękach Nasi lekarze wyjeżdżają na warsztaty, sami też zapraszają do Centrum Onkologii wybitnych specjalistów w tej dzie- w pełni wyposażoną salę operacyjną i oddział intensywnej opieki medycznej, możliwość wykonania śródoperacyj- ności od operującego lekarza. Mimo to dr Budner podejmuje się takich zabiegów, nie boi się mówić o powikłaniach. dzinie. Do takich należy dr Marek Bud- nego badania histopatologicznego oraz Bardzo to w nim cenię mówi dr n. ner, ginekolog, szef Centrum Leczenia śródoperacyjnej mammografii. Żeby med. Piotr Rhone z Oddziału Kliniczne- Pierwszy zabieg rekonstrukcji piersi w naszym kraju przeprowadzono w Centrum Onkologii w Bydgoszczy. Od tego czasu minęło wiele lat, ale my wciąż się doskonalimy, Raka Piersi HELIOS w Bad Saarow pod Berlinem. Dr Budner uczył się rekonstrukcji pier- być ośrodkiem Breast Cancer Unit, trzeba spełnić wiele wymogów. Jednym z nich jest leczenie przynajmniej 150 go Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej, który blisko współpracuje z szefem Centrum Leczenia Raka współpracując m.in. z wybitnymi chirurgami rekonstrukcyjnymi na świecie, takimi jak dr Marek Budner z Niemiec. si w Ameryce Południowej i Brazylii, gdzie chirurgia plastyczna jest na najwyższym poziomie. Dziś jest uznanym chorych na raka piersi rocznie. W Centrum Onkologii operujemy około tysiąca Pacjentek rocznie. Piersi HELIOS. Dr Budner żartuje, że dobrze przeprowadzona operacja rekonstrukcji pier- autorytetem w tej dziedzinie. Choć na - Breast Unit działa u was od niedawna. si wymaga znajomości od 150 do 260 co dzień pracuje za granicą, często od- Jestem zaskoczony, że już prezentuje sztuczek chirurgicznych. Trzeba wie- W Polsce wykonuje się około 35% operacji oszczędzających u Pacjentek chorych na raka piersi. W Centrum Onkologii w Bydgoszczy przeprowadzamy takich zabiegów niemal 50 %. To dużo, ale w porównaniu do Niemiec i tak wypadamy blado. Tam operacje oszczędzające wykonuje się u 80% chorych. Dla Pacjentek skazanych na amputację, szansą na odzyskanie kobiecości jest rekonstrukcja piersi. Rocznie wykonujemy około 60 takich zabiegów. wiedza Polskę i dzieli się swoją wiedzą z polskimi lekarzami. W maju po raz drugi gościł w naszym szpitalu. Od mojej poprzedniej wizyty minęło pięć lat. Bardzo dużo się przez ten czasu u was zmieniło mówił podczas wykładu inaugurującego warsztaty. - Macie znakomitą diagnostykę, świetny sprzęt, na każdym kroku widać tutaj dbałość o Pacjenta. Breast Units światowy standard. Nie zauważyłem różnic między moją, a waszą pracownią, choć my mamy zdecydowanie dłuższy staż stwierdził dr Budner. Jego zdaniem precyzyjna diagnostyka, to połowa sukcesu w leczeniu onkologicznym. Wymiana doświadczeń Między polską i niemiecką służbą zdrowia jest przepaść, tego niestety nie da się zmienić na poziomie lokalnym. dzieć, gdzie i jaką tkankę złapać, odkąd zacząć szycie, w którym miejscu uciąć. Wciąż mało popularne Zabiegi rekonstrukcji piersi są refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Jednak wciąż niewiele Pacjentek leczonych w Centrum Onkologii w Bydgoszczy decyduje się na wszczepienie implantu. Jedne boją się kolejnego bólu, inne martwią się, że zabieg może się nie powieść. Najlepszą rekomen- Duże doświadczenie Podczas pobytu w naszym szpitalu dr Budner, wiele uwagi poświęcił zinte- Jedyne więc co możemy robić, to nieustannie szkolić umiejętności lekarzy. dacją dla rekonstrukcji piersi jest wykonanie zabiegu u innej Pacjentki. Gdy Pierwszy zabieg rekonstrukcji piersi w Polsce, z mięśnia płata najszerszego grzbietu (LD), wykonał dr Witold Czechowicz w Bydgoszczy. Było to w 1987 roku, czyli jeszcze przed operacją przeprowadzoną przez profesora Edwarda Towpika. - Mamy długą tradycję, ale wciąż się doskonalimy przyznaje dr n. med. Piotr Rhone z Oddziału Klinicznego Nowotworów Piersi growanej diagnostyce i leczeniu raka piersi tzw. Breast Units. Takie ośrodki z powodzeniem funkcjonują w wielu krajach Unii Europejskiej. W Centrum Onkologii pracownię uruchomiliśmy niedawno. Tutaj Pacjentkę konsultują specjaliści z wielu dziedzin: chirurgii onkologicznej, onkologii klinicznej, patologii, radiologii. - Wymieniamy doświadczenia, uczymy się nowych technik. Na warsztaty z dr Budnerem zakwalifikowaliśmy bardzo skomplikowane przypadki. Nie lada wyzwaniem jest odtworzyć pierś po mastektomii, chemio i radioterapii. Ciało nie jest wtedy w dobrej kondycji, a przecież trzeba pobrać mięsień płata najszerszego grzbietu (LD), żeby go pozostałe kobiety widzą efekt, pytają, czy je też możemy zoperować dodaje dr n. med. Piotr Rhone z Oddziału Klinicznego Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej. Anna Twardowska Zespół ds. Komunikacji 24 Focus CO Nr

14 Leczenie Badania wskazują, że większość wznów feracji (namnażania), kiedy są dobrze bokości i lokalizacji obszaru tarczo- występuje w miejscu pierwotnego guza unaczynione, a co za tym idzie wraż- wego (granice tkanek mogące zawie- nowotworowego lub w bezpośrednim liwsze na radioterapię. rać mikroskopowe ogniska raka) oraz jego sąsiedztwie. Ten odsetek można Rozwiązanie to jest standardowo stoso- wcześniejszej historii napromieniania. obniżyć podając jednorazową, wysoką wane u chorych z rozpoznanym rakiem Terapia ta znajduje zastosowanie także dawkę promieniowania, która eliminu- piersi, zakwalifikowanych do leczenia w leczeniu paliatywnym oraz jako me- je komórki rakowe w przestrzeni przy- oszczędzającego. Warto zaznaczyć, że toda uzupełniająca po zabiegu chirur- legającej do guza. u wyselekcjonowanych Pacjentów w gicznym, w skojarzeniu z teleradiotera- Przeprowadzenie radioterapii wymaga niskim stopniu zaawansowania, meto- pią przed- lub pooperacyjną u chorych przygotowania chirurgicznego tkanek, da ta może zostać zastosowana jako je- z miejscowo zaawansowanymi mięsa- Celna które mają być poddane napromienianiu. Wszystko odbywa się w sali operacyjnej i wymaga zaangażowania wielodyscyplinarnego zespołu w skła- dyna forma radioterapii uzupełniającej po zabiegu chirurgicznym piersi. Wielodyscyplinarna współpraca kami lub w przypadku ich wznowy. Skuteczna jest także u wybranych Pacjentów z pierwotnym, miejscowo zaawansowanym rakiem odbytnicy, z dzie z chirurgiem, onkologiem radio- rakiem żołądka, trzustki, dróg żółcio- terapia terapeutą, anestezjologiem, fizykiem medycznym i pielęgniarką. Bezpośrednie zastosowanie radioterapii w trakcie operacji, pozwala na dokładne zlokalizowanie i objęcie napro- Po wycięciu guza przez chirurga onkologicznego, patomorfolog przeprowadza rozpoznanie histopatologiczne oraz ocenia marginesy tkankowe usuniętej zmiany. Onkolog radioterapeuta wych oraz u chorych z wznową raka w obszarze miednicy. Z dostępnych badań klinicznych wynika, że w przypadku, np. nowotworu płuca czy układu moczowo-płciowego, mienianiem loży po usuniętym guzie z chirurgiem przystępują do określenia takie postępowanie daje tylko niewiel- lub pozostawionej, nieresekcyjnej jego objętości tkanek wymagających napro- ką poprawę w zakresie wznów miej- Radioterapia śródoperacyjna jest jedną z metod napromieniania miejsca po wyciętym całkowicie lub częściowo guzie nowotworowym. Pacjent przyjmuje jednorazową dawkę promieniowania w trakcie zabiegu operacyjnego. części. Podczas zabiegu stosuje się osłony, które zapewniają ochronę narządów krytycznych i tkanek zdrowych, w tym skóry, znajdującej się poza polem napromienianym. Stosowanie tej terapii w trakcie zabiegu pozwala na napromienienie komórek zanim uzyskają zdolność do proli- mieniania. Następnie radioterapeuta wspólnie z fizykiem medycznym ustalają wysokość dawki, planowaną głębokość napromieniowania, wybierają odpowiedni aplikator naprowadzający promieniowanie na tkanki. Dawki w radioterapii śródoperacyjnej zależą od masy resztkowej guza, głę- scowych. Prof. dr hab. n. med. Roman Makarewicz Koordynator Oddziału Klinicznego Brachyterapii Dr Maciej Harat Zakład Teleradioterapii Jak to się zaczęło? Zakład Teleradioterapii z Zakładem Fizyki Medycznej powstał w 1990 roku i był pierwszą jednostką Centrum Onkologii w Bydgoszczy. Cztery lata później otwarto Oddział Brachyterapii i Oddział Radioterapii. Dziś w Zakładzie mamy osiem akceleratorów do napromieniania oraz jeden w Dziale Sal Operacyjnych - do radioterapii śródoperacyjnej. Współczesna teleradioterapia pozwala na zniszczenie komórek nowotworowych przy minimalnym uszkodzeniu zdrowych, położonych wokół ogniska nowotworowego. Jest stosowana jako samodzielna metoda leczenia lub integralna część terapii skojarzonej. Aby ułatwić Pacjentom dostęp do tej formy leczenia, planujemy rozbudowę Filii Centrum Diagnostyczno-Leczniczego we Włocławku. Leczymy według przyjętych standardów międzynarodowych. 26 Focus CO Nr

15 Leczenie Gdy umiera nadzieja, zwycięża rak wują się, skarżą, bywają agresywni. Rozumiem, bo przecież ci ludzie walczą o życie. Niestety znalazłem się w niekomfortowej sytuacji, ponieważ nie mogę pomóc. Atmosfera zrobiła się ciężka również w zespole, trudno nam wcale nie jest wyrokiem. Spotkałem się niedawno z Pacjentami, których leczyłem 30 lat temu. Żyją i są zdrowi. Mało tego, powiedzieli mi, że się postarzałem! No, wyobraża sobie pani coś takiego! (śmiech) tej drugiej stronie byłem naprawdę pełen wrażenia dla tego, co udało się stworzyć w tym szpitalu. Wspomniał Pan, że rokowania nie były najlepsze. Trudno mi sobie wy- odmawiać. Chorym staram się tłuma- obrazić życie z taką świadomością. Lubi pomagać innym. Kocha kontakt z drugim człowiekiem. Został lekarzem, bo jest pragmatyczny, ale swojej decyzji nigdy w życiu czyć, ale słowa nikogo nie wyleczą Liczę na cud. Mam nadzieję, że pieniądze się znajdą i nie będziemy musieli tworzyć kolejek i przysparzać cier- Jest Pan pełen optymizmu, tryska humorem, a kilka lat temu znalazł się Pan w Centrum Onkologii w zupełnie innym charakterze. Ja nastawiłem się na muzykę. Kiedy tylko mogłem chodziłem do opery i filharmonii. Dostawałem chemiotera- nie żałował. Rozmowa z dr n. med. Janem Cisowskim o pracy, walce z chorobą i muzycznych pasjach. piącym ludziom jeszcze dodatkowych zmartwień. Poza obecną, kryzysową sytuacją, z To był chłoniak. Nie poddałem się. Potraktowałem to, jako kolejne doświadczenie. Lekarzom trudniej się choruje, pię. Łysy, opuchnięty, słuchałem koncertów. Znajomi mnie nie poznawali, nawet, jak siadali obok. Bałem się, że wkrótce to się skończy, że nie będzie jakimi problemami i skargami zwra- bo niestety wiedzą, jakie mają rokowa- już muzyki Anna Twardowska: Dlaczego nie akademia muzyczna? Poświęcił Pan wiele lat na naukę i ot tak bez żalu zrezygnował z kariery? Jan Cisowski: Grałem na skrzypcach i fortepianie, ale zdawałem sobie sprawę z tego, że geniuszem nie będę, a tylko dobrym rzemieślnikiem. To za mało. Ambicja? W jakimś stopniu pewnie tak. Zadałem sobie również pytanie: z czego będziesz żył? Skrzypek, wystarczy, że złamie palec i może zapomnieć o karierze. Bardzo logicznie i precyzyjnie planował Pan swoją przyszłość! W liceum miałem bardzo wiele zainteresowań. Trudno było podjąć decyzję co robić dalej. Kocham kontakt z ludźmi, lubię pomagać, zdecydowałem się więc na studia medyczne. Z perspektywy widzę, że to był bardzo trafny wybór. Z Wrocławia przyjechał Pan do Bydgoszczy. Nie było żal porzucać tak pięknego miasta? Tutaj była dla mnie praca i mieszkanie. Poza tym chciałem być samodzielny. Jak to się stało, że wybrał Pan specjalizację z onkologii? Pod koniec lat 70., zachorowania na nowotwory chyba nie były tak powszechne, jak teraz? Wiedziałem, że na tą specjalizację będzie w przyszłości bardzo duże zapotrzebowanie. Wskazywała na to epidemiologia. A praktyków było niewielu. W tamtym czasie diagnoza: rak, oznaczała wyrok. Nie było chemioterapii, ani radioterapii. Pacjenci też byli inni. Kryli się ze swoją chorobą. Dziś to zupełnie inna medycyna, dosłownie milowy skok w ciągu zaledwie trzydziestu lat. Kiedyś w przypadku nowotworu piersi w grę wchodziła tylko amputacja. Dziś dążymy do leczenia oszczędzającego. Nie wycinamy także węzłów chłonnych, aby nie upośledzać sprawności ruchowej chorych. Przytoczę dane, żeby nie być gołosłownym: w 2003 roku wykonywaliśmy 10% zabiegów oszczędzających, natomiast w 2012 już 49%! Zmieniła się nie tylko medycyna. Ludzie też są inni. Otwarci, świadomi i niestety często także roszczeniowi Jestem Rzecznikiem Praw Pacjenta w Centrum Onkologii. Ostatnie tygodnie są dla mnie bardzo trudne. Mamy długie terminy oczekiwania na wizytę, nigdy tak nie było, zawsze przyjmowaliśmy na bieżąco. Pacjenci i ich rodziny dener- cają się do Pana Pacjenci? Powiem szczerze, że skarg jest niewiele. W tym szpitalu naprawdę staramy się dbać o komfort Pacjenta. Jeśli już chorzy do mnie przychodzą, to raczej z pytaniami. Podczas wizyty u lekarza, zwykle stresujemy się, nie zawsze dociera do nas pełen sens rozmowy, dlatego dopiero po czasie rodzą się pytania i właśnie z nimi zwracają się do mnie Pacjenci. Często przychodzą, żeby podziękować za miłe rzeczy, jakie ich tutaj spotkały. To najprzyjemniejsze momenty w mojej pracy. A te trudne? Wielu chorych na raka umiera Dla lekarza to zawsze cios. Nie każdemu jesteśmy w stanie pomóc, choć jak wspominałem onkologia bardzo szybko się rozwija i w dzisiejszych czasach rak nia. Moje były kiepskie. Starałem się mimo wszystko nie tracić optymizmu. Kiedy umiera nadzieja, zwycięża rak. Jak Pan się dowiedział o chorobie? Chłoniak może rozwijać się bezobjawowo. Ja po prostu zacząłem się źle czuć, byłem osłabiony. Myślałem, że to zmęczenie. Wiem, jestem lekarzem i powinienem coś podejrzewać, ale nikt przecież nie bierze pod uwagę najgorszego, kiedy coś go boli. Nie od razu leczył się Pan w naszym szpitalu. Rzeczywiście tak było. Ale dopiero, kiedy trafiłem tutaj poczułem jaki to luksus w porównaniu do innych lecznic. Doceniłem pracę pielęgniarek, wkład psychologów w moją terapię, zaangażowanie całego personelu. Po Minęło 10 lat. Jest Pan zdrowy. Co się zmieniło od tamtego czasu? Zabrzmi to banalnie, ale po prostu cieszę się życiem. Z perspektywy łóżka szpitalnego nagle wszystko staje się jasne: co jest ważne, co można sobie podarować Muzyka od której Pan uciekł, jako młody chłopak, stała się częścią terapii. Tak i to bardzo skuteczną. Muzyka, teatr, zawsze miały na mnie dobry wpływ. Muszę poświęci im więcej czasu, bo znowu wpadłem w wir pracy, zapominając o zachowaniu równowagi w swoim życiu. Rozmawiała Anna Twardowska Zespół ds. Komunikacji 28 Focus CO Nr

16 Leczenie Chłoniak rzystwa naukowe, stworzono w oparciu o dowody, pochodzące z badań klinicznych, w których porównywano skutecz- włosów, pogorszenie wyników morfologii krwi, podatność na infekcje. Zazwyczaj objawy te można dobrze kon- W przypadku niektórych Pacjentów po zakończonym leczeniu chemioterapeutycznym, aby zmniejszyć ryzyko nawro- ności różnych metod. trolować poprzez stosowanie terapii tu choroby wskazane jest przeszczepie- i co dalej? Chemioterapia Z uwagi na dużą liczbę różnych typów wspomagającej. Immunoterapia nie komórek krwiotwórczych. Istnieją dwa warianty tego zabiegu komórki krwiotwórcze mogą pochodzić od samego chorego, wtedy jest to autologiczne chłoniaków, istnieje wiele schematów Często do chemioterapii dołączona jest przeszczepienie szpiku, lub od innej chemioterapii zawierających różne kom- immunoterapia. Polega ona na stoso- osoby, często członka rodziny - prze- binacje leków cytostatycznych. waniu przeciwciał skierowanych prze- szczepienie allogeniczne. Leczenie prowadzone jest w cyklach ciwko danej cząsteczce obecnej na ko- Autologiczne przeszczepienie szpiku na każdy z nich składają się dni, w mórkach nowotworu. Przeciwciała są to jest złożonym zabiegiem. Jego idea opie- których podaje się chemioterapię oraz duże białka, które znajdują się we krwi ra się na podaniu chemioterapii w wyso- 2-3 tygodnie bez leczenia, poświęcone ludzi zdrowych i pełnią ważną rolę w kich dawkach, tak aby całkowite pozbyć na rekonwalescencję organizmu. Więk- eliminowaniu drobnoustrojów. Stosowa- się komórek chłoniaka pozostałych po szość chorych wymaga przyjęcia 4-8 cy- ne podczas immunoterapii nazywane są pierwotnym leczeniu onkologicznym. kli w ciągu 6 miesięcy. przeciwciałami monoklonalnymi i mają Aby możliwe było podanie tak agresyw- Do nowotworów układu chłonnego zaliczamy białaczki i chłoniaki. W obu przypadkach choroba nowotworowa rozwija się z nieprawidłowo funkcjonującego limfocytu. Jest to komórka, która pełni podstawowe role w układzie odpornościowym - potrafi rozpoznawać drobnoustroje, bierze udział w rozwoju stanu zapalnego i produkuje przeciwciała. Decyzja o rodzaju leczenia w pierwszej kolejności zależy od szczegółowego zdefiniowania typu nowotworu i jego molekularnej charakterystyki. Na dalszym etapie decyzyjnym rodzaj leczenia uzależnia się od stopnia zaawansowania tę szczególną właściwość, że wiążą się z jedną wybraną cząsteczką i tym samym w sposób celowany atakują komórki chłoniaka. Radioterapia nego leczenia, które skutkuje zniszczeniem szpiku, konieczne jest uprzednie pobranie z krwi chorego komórek macierzystych zdolnych po chemioterapii odbudować szpik. Leczenie chłoniaków, podobnie jak in- choroby, ocenionego zazwyczaj w opar- nych nowotworów, jest procesem złożo- Do rozpoznania chłoniaka konieczne jest zbadanie węzła chłonnego przez patomorfologa. Ze względu na trudność we właściwej identyfikacji podtypu chłoniaka (klasyfikacja Światowej Organizacji Zdrowia wyróżnia ich około 30), najczęściej węzeł trzeba wyciąć w całości. W zależności od wyglądu komórek, ich molekularnej charakterystyki, ale także od wiedzy o dotychczasowym przebiegu choroby, możliwe jest postawienie właściwej diagnozy. Leczenie jest wielodyscyplinarne, wymaga współpracy specjalistów z kilku dziedzin medycyny. W głównej mierze opiera się o chemioterapię i immunoterapię, ale bardzo często potrzebne jest także zastosowanie radioterapii lub wysokodawkowej chemioterapii z przeszczepieniem komórek krwiotwórczych, czyli tzw. przeszczepienie szpiku. W przypadku chłoniaków Pacjenci rzadko są poddawani leczeniu chirurgicznemu. Najważniejszą rolę lekarze zabiegowi odgrywają na etapie diagnozy, pobierając węzeł chłonny do badania patomorfologicznego. Należy podkreślić, że w niektórych przypadkach chłoniaków indolentnych, czyli powoli rozwijających się, leczenia przeciwnowotworowego nie wdraża się od momentu postawienia diagnozy, ale pozostawia się Pacjenta pod ścisłą obserwacją. Obecne standardy leczenia opracowane przez polskie i międzynarodowe towa- ciu o badanie metodą tomografii komputerowej i badanie PET. Leczenie chemioterapeutyczne jest poważne i potencjalnie toksyczne, ale często mimo występujących działań niepożądanych prowadzi się je zgodnie z przyjętym planem, ponieważ w większości przypadków pozwala ono całkowicie wyleczyć chorych z nowotworu. Działania niepożądane zbliżone są do tych występujących w leczeniu np. raka piersi nudności, wymioty, wypadanie Radioterapia pozostaje ważnym elementem w walce z kilkoma typami chłoniaków, ale rzadko jest wyłączną metodą leczenia. Stosuje się ją zazwyczaj po chemioterapii. Jej zadanie polega na zniszczeniu komórek nowotworowych, które przetrwały mimo wcześniejszego leczenia onkologicznego i mogą być przyczyną nawrotu choroby. Przeszczepienie komórek krwiotwórczych nym i wymagającym znacznego zaangażowania nie tylko ze strony lekarzy, ale i samych Pacjentów, którzy muszą znieść trudy leczenia onkologicznego. Rokowania dla wielu chorych są optymistyczne m.in. dzięki skutecznym i mniej toksycznym niż klasyczna chemioterapia lekom, takim jak np. przeciwciała monoklonalne. Dr Maciej Studziński Oddział Kliniczny Onkologii 30 Focus CO Nr

17 Leczenie Strażnik mojego niepalenia Grzegorz Miecugow publicysta, redaktor, dziennikarz, prezenter telewizyjny, pisarz. Filozof z wykształcenia, były palacz. Opowiada o tym, jak dowiedział się o chorobie i jaki ma to związek z rzuceniem palenia. Co Pan robi w momentach, które kiedyś były przerwą na papierosa? Ja trochę łamałem przepisy i wykorzystywałem fakt, że w poprzednim gabinecie, w którym urzędowałem, nie działały specjalnie czujniki dymu. Paliłem w pracy, więc nie miałem tego kłopotu, który mają palacze w naszym budynku, że muszą przemieścić się do palarni albo na zewnątrz. Co więcej, mój pokój zrobił się mini palarnią, bo koleżanki i koledzy, którzy palili przychodzili pogadać do mnie na papierosa. W pracy mógł Pan palić? To pewnie stąd się wzięły te dwie czy trzy paczki dziennie. No trzy to nie, ale dwie na pewno, bo paliłem i w domu i w pracy. Teraz różnica jest taka, że jak wychodzę z restauracji, to nie sięgam po papierosa i jak ruszam w jakąś trasę, to mogę jechać cztery godziny, a nie zatrzymywać się po godzinie czy dwóch. Bo z kolei w samochodzie nie paliłem w ogóle. Z dbałości o rodzinę czy o auto? Lubiłem samochód i uważałem, że papierosy go zasmradzają. A w sytuacjach stresowych, czy coś zastępuje dzisiaj papierosa? Wspomagam się ciągle nikotyną, ale nie mam takiego odruchu, że sięgam w wyobraźni po papierosa i myślę: ale bym chętnie teraz zapalił. Nie. Nie zapaliłbym już. To jest kwestia odpowiedzi na fundamentalne pytanie: czy rzucając palenie coś się traci, czy zyskuje. Ja kiedyś nie paliłem dwa lata. Wtedy jak widziałem osobę palącą, miałem taką iskierkę żalu, że mi to zabrano. Jeżeli ma się poczucie utraty po rzuceniu palenia, że to jest jakaś część mojego życia, którą odcięto, to wtedy istnieje duże niebezpieczeństwo, że wróci się do palenia. Teraz mam poczucie zysku, tego że można polecieć samolotem do Ameryki, do Australii i nie ma z tym kłopotu, tego że nie cuchnie się, no i przede wszystkim tego, że się nie wpuszcza trucizny do środka. Teraz zalewają nas e-papierosy. Może ten żal nie byłby taki duży, gdyby korzystał Pan z nich? Nigdy nie myślałem o e-papierosie, bo jest on dla ludzi, którzy mają potrzebę tego odruchu. Mam znajomych, którzy brali tego e-papierosa i po pewnym czasie wracali do zwykłego palenia. Ja traktowałbym wzięcie e-papierosa jako pierwszy krok do kapitulacji. Przeczytałem taki tytuł sprzed paru miesięcy: Grzegorz Miecugow walczy z nowotworem i z nałogiem. Czy to były dwie odrębne batalie, czy też to wszystko się połączyło? Dwa lata temu, na początku marca wróciłem z nart. Na tych nartach byłem chory, miałem gorączkę i cały czas kaszlałem. Po powrocie do Polski poszedłem do lekarza, wziąłem serię antybiotyków. Kaszlenie cofało się i wracało. W końcu pani doktor powiedziała, że się za mnie weźmie, zaproponowała mi, że zrobi bronchoskopię. Powiedziałem: no dobra, ale nie wiedziałem co to jest bronchoskopia. Jak się dowiedziałem, że to bardzo inwazyjne badanie, na dzień przed terminem badania powiedziałem, że nie pójdę na to. Intuicja mówiła mi, że nie. Ale rozmówiłem sam ze sobą i powiedziałem: Nie idziesz na bronchoskopię, ale rzucasz palenie. Jak to zrobisz? Nie wiesz jeszcze, ale coś zrobisz. A chwilę później okazało się po dokładnym obejrzeniu tomografii, że mam guza w płucach. Zdecydował Pan o rzuceniu palenia przed diagnozą? Tak. Natomiast to był już taki gwóźdź do trumny i wtedy postanowiłem, że ktoś mi pomoże. Znalazłem jakiegoś szarlatana, który wyciągał ode mnie pieniądze i udawał, że mnie leczy. Był taki kluczowy dzień w moim życiu, po dwóch wizytach u tego szarlatana, kiedy się przekonałem, że to jest fikcja, że on się żywi moją nadzieją i doszedłem do wniosku, że nie potrzebuję pośredników. Wystarczy, że odpowiem sobie na pytanie czy palenie rozwiązuje jakikolwiek mój problem życiowy? Nie. Jest bezwiedne, rzadko sprawia przyjemność. Czasami tylko na wakacjach udawało mi się palić z jakimś rozmysłem. A nie siedząc przy komputerze, pisząc jakiś tekst, gdy zapala się papierosa i czasami pół się wypali zanim sobie o nim przypomnę, albo zapalę drugiego. To taki automatyzm. Znam ludzi, którzy potrafią zapalić w weekend na spotkaniu w ogródku dwa, trzy papierosy, a potem cały tydzień nie. Mają pewien rytuał: piwo, czy kieliszek wina, przyjaciele, pogaduszki i wtedy papieros to przyjemność. A ja byłem nałogowcem. Jeżeli odpowiadałem na pytanie: dlaczego ty palisz? bo lubię, to było kłamstwo. Nie lubiłem. Teraz życie jest czystsze? Na pewno. Kiedyś, gdy nagrywaliśmy program na zewnątrz, ze zdumieniem stwierdziłem, że oto mamy trzech operatorów, specjalistę od światła, specjalistę od dźwięku, producentkę, razem ze mną to siedem osób, i nikt z nas nie pali. Nawet jak Pan do nas przychodził, to pewnie nie było zwartego tłumu palących przed wejściem, tylko trzy, cztery osoby. Jeszcze dziesięć lat temu w ekipie TVN albo wszyscy palili, albo 75 procent. Ale nie dobiera Pan teraz współpracowników pod tym kątem? Nie. Ja pod tym względem w ogóle jestem łagodny, nie wojuję. Papierosy mi nie śmierdzą. Czuję, jak wsiadam do windy, że ktoś palił, ale nie jest tak, że mówię: fu, co ty robisz. Czy gdy już pojawiła się choroba, szukał Pan jej historii w genach, czy też stuprocentową odpowiedzialnością obarczał Pan papierosy? Dosyć pouczające były dwa badania tomograficzne, które zrobiłem. Pierwsza tomografia nuklearna pokazała guza, ale okazało się, że nie jest on złośliwy. Wtedy profesor Orłowski na Płockiej zaproponował, żeby nie umawiać się na szpital, tylko na kolejną tomografię za kilka miesięcy. I tak zrobiliśmy. Ten sam tomograf, ta sama osoba opisująca. Miałem łzy w oczach, jak się dowiedziałem od profesora, że trudno będzie w to uwierzyć, ale ten guz się zmniejszył o 40 procent. Wystarczyło trzy miesiące nie palić. Widać co było paliwem dla niego dym. Medycyna Pana przekonała, a nie na przykład ojciec? Mój tata umarł na raka płuc, ale w wieku 82 lat, a palił jak smok. Żartował, wiedząc już że zostały mu tygodnie, a nie miesiące, że skoro każdy papieros skraca życie o 7, 10, 15 minut różnie lekarze mówili to on, który wypalił taką niesamowitą ilość papierosów, gdyby nie palił, żyłby 215 lat. Są ludzie, którzy umierają na raka płuc nie paląc i są ludzie, którzy dożywają późnej starości, nie chorując na tę chorobę. Rak jest w ogóle nieprzewidywalny. Przykład ojca Pana nie przekonał. A kampanie antynikotynowe, napisy na paczkach? Pisanie na paczkach jest takie sobie. Kampanie?... My w ogóle żyjemy, starając się wyprzeć jakąś przyczynowość, wiedząc na przykład, że jest globalne ocieplenie, ale że nie mamy na to wpływu. Z drugiej strony jako społeczeństwo zrobiliśmy długą drogę, bo jak się patrzy na filmy z lat 60., czy to amerykańskie, czy polskie, to tam wszyscy palą, wszędzie. Niedawno widziałem 07 zgłoś się i tam na naradzie milicyjnej palą wszyscy. Dzisiaj to nie jest możliwe w żadnym urzędzie. Ale Pan, widzę, sam nie pcha się na te paczki. Zamiast minister zdrowia ostrzega, mogłoby być: Grzegorz Miecugow ostrzega. Nie! Uważam, że nie ma dobrego sposobu na palących. Na pewno 32 Focus CO Nr

18 Leczenie nie wolno ich maltretować. Ja na przykład czułem się maltretowany w samolocie, czy na lotnisku. Wchodziłem na lotnisko, ostatni dymek gdzieś tam przed wejściem i potem już nic. Można było na chwileczkę wskoczyć do toalety, tam dwa machy i uciec, ale to było takie upokarzające. Niedawno leciałem z Gdańska i widzę, że jest piękna kabina dla palących. Tylko, że oni w tej kabinie wyglądają jak w zoo. A wracając do choroby, nie musiał Pan iść z nią na noże. Nie. Ja w pewnym sensie miałem i dalej mam nowotwór, bo coś mi się stworzyło w płucach, natomiast on nie uaktywnił się, nie zaczął siać spustoszenia. Muszę go tylko kontrolować. Nie musiałem przechodzić operacji, chemii, ale dwa lata temu byłem na badaniu nuklearnym. Polega ono na tym, że z Wiednia przylatują aktywne izotopy. Dużo do myślenia daje nakaz, żeby przez dwanaście godzin po badaniu nie zbliżać się do kobiet ciężarnych i do dzieci. Wchodzi się do pomieszczenia, w którym siedzi czterdzieści osób, niektórzy wyniszczeni, łysi. Ma się poczucie, że jest się w pokoju czterdziestu nieszczęśników. Wszyscy mają w ręku duże butelki wody, bo trzeba cały czas pić. Potem leży się na kozetce, za przepierzeniem leży druga osoba i czeka się na swoją kolej. W moim przypadku drugą osobą była mała dziewczynka, która była opóźniona w rozwoju i która nie płakała, ona skuczała, jak ranne zwierzę. To zostaje w głowie. Miałem poczucie, że liznąłem przedsmaku piekła walki z nowotworem o życie. My wszyscy mamy to trochę przerobione. Każdy z nas zna kogoś, kto umierał na raka. Mój tatuś dostał zapalenia płuc, potem właściwie zaczął się dusić, krew przestała dopływać do mózgu, nie wiem czy moja ostatnia wizyta w jakikolwiek sposób została przez niego odnotowana. Był nieprzytomny, chwilę potem umarł. Byłem na dzień przed śmiercią u Marcina Pawłowskiego, naszego kolegi, prowadzącego Fakty, prześwietnego chłopaka. Miał 34 lata, kiedy zżarł go rak. Wszyscy tego gdzieś dotykamy, ale inne jest dotknięcie, jak się jest wizytującym, a inne, gdy jest się jedną nogą w tym miejscu. Ale ten guz cały czas siedzi w środku. Zrobiłem kolejną tomografię w marcu rok temu i byłem jakoś dziwnie przekonany, że on w ogóle zniknie. Ale nie zniknął. Jest. Może jako strażnik mojego niepalenia. Nie wiem czy świadomie, czy nieświadomie, ale informacja o Pana chorobie pojawiła się w mediach. Domyślam się, że z racji programu, jaki Pan prowadzi, otrzymał Pan dużo słów otuchy. Mam na myśli pasek Szkła Kontaktowego. Pojawiało się dużo! Na początku lipca mieliśmy program z Darłowa wyjazdowe Szkło Kontaktowe. Było takie spotkanie, na którym jakoś się wygadałem. Padło pytanie dotyczące przyszłości, a ja powiedziałem, że moja przyszłość to zależy jeszcze od spraw zdrowotnych. I tak poszło, tak się posypało. Ale było mi z tym trochę lżej. Nie miałem poczucia duszenia w sobie strachu, takiej najbardziej ludzkiej i prostej obawy. Bo każdy wie, że ma dni policzone, ale jak się okazuje, że one są policzone w tysiące, a nie dziesiątki tysięcy, to już zaczyna być niepokojące. Nagle wszystko widzi się w innym świetle. I może to mi pomogło, że powiedziałem ludziom, potem jeszcze powtórzyłem to w wywiadzie Piotrowi Najsztubowi. Przed jakąś tam operacją powiedział Pan: zobaczymy co będzie dalej, mam jeszcze sporo do zrobienia. I robi Pan to? Energia do działania jest większa? Robię. Piszę. Pracuję. Uczę. Żyję. I siedzi cały czas w mediach, o których dość krytycznie się Pan teraz wypowiada. Media są w fatalnej sytuacji nie z własnej winy, tylko z racji całego zbiegu okoliczności. Zawsze na świecie dobro przeplata się ze złem. W Europie od 1945 roku nie było klasycznej wojny. Ja mam 57 lat, nie przeżyłem żadnej wojny. Ten czas pokoju powoduje, że jako społeczeństwo idziemy w rozrywkę. Nie my Polacy, ale my Europejczycy. To sprawia, że poważne media, te które sięgają po jakieś wątki filozoficzne tracą, w ogóle są niszą. W nowym medium, jakim jest Internet 90 procent ludzi się bawi. Więc to jest może złe, że jesteśmy tacy powierzchowni i że matka małej Madzi może wyprzeć poważne informacje o poważnych sprawach. Ale z drugiej strony każdy może sobie znaleźć medium, które mu odpowiada. Kłopot polega na tym, że większość wybiera media niepoważne, media, które niczego nie wyjaśniają, tylko bawią, ale mamy do tego prawo. Chce Pan tych ludzi jeszcze przyciągać? Przyciągam. Mam program Inny Punkt Widzenia, który gromadzi całkiem niezłą widownię. To jest taka nisza, w której ja wyciągam rękę i mówię popatrzcie, można jeszcze porozmawiać z człowiekiem, o którym nigdy nie słyszeliście, a ma takie, takie i takie osiągnięcia. Niedawno rozmawiałem z Panem Januszem Kaniewskim. Na pewno nic Panu to nazwisko nie mówi. No nie Ma 39 lat. Dwadzieścia lat wcześniej wziął udział w konkursie Pini Fariny, projektanta samochodów. Był jednym z trzydziestu zwycięzców tego konkursu. Człowiek, który naprawdę może dać dużo do myślenia młodym ludziom, co należy robić z marzeniami. Więc to są fajne rozmowy, bardzo je lubię. A Panu po tych kilku poważnych zakrętach zmienił się punkt widzenia? Nie. Ostatni raz dałem się ponieść emocjom, których potem żałowałem, w szesnastym roku życia. Jestem po filozofii i zawsze byłem lekko zdystansowany i do polityki, i do świata. rozmawiał Tomasz Waloszczyk Jak przygotować się do badań rezonansem magnetycznym (MRI)? Badanie rezonansem magnetycznym należy do nieinwazyjnych i bezpiecznych metod diagnostycznych. Dzięki aparaturze medycznej możliwe jest obrazowanie wszystkich tkanek miękkich, kości i innych struktur ciała człowieka. Ten rodzaj diagnostyki może być stosowany u dzieci i kobiet ciężarnych. Aparatura nie wykorzystuje bowiem promieni X, ani fal ultradźwiękowych, lecz opiera się o właściwości molekuł wodnych w ciele człowieka. Uzyskany obraz lekarz może dowolnie obracać na różnych płaszczyznach i pod różnymi kątami, przejść na trójwymiarowy model bądź pozostać na dwuwymiarowym, co daje bardzo duże pole manewru do analizy badanych narządów. Na co się przygotować? Badanie za pomocą rezonansu magnetycznego nie wymaga szczególnego przygotowania ze strony Pacjenta, nie ma też szczególnych ograniczeń dotyczących spożywania pokarmów stałych i płynnych. Jedynie krótko przed badaniem nie należy pić kawy. Zalecane jest również opróżnienie pęcherza moczowego. Badanie jest całkowicie bezbolesne i nieinwazyjne. Trwa od 30 do 90 minut, w zależności od badanego narządu i celu badania. O czym należy poinformować lekarza? - o metalowych implantach w ciele, np. metalowe śruby w kościach, - o posiadaniu zainstalowanego rozrusznika serca, - o zainstalowanej antykoncepcyjnej wkładce domacicznej, - o posiadanych tatuażach. Co wziąć ze sobą, a czego nie brać? - wygodne, luźne ubranie na czas badania (najlepiej dres), - biżuterię i wszelkie inne metalowe elementy (np. zegarek) należy zostawić w domu lub zdjąć przed badaniem, - wszelkie inne elementy metalowe i elektroniczne przedmioty (spinki do włosów, okulary, protezy dentystyczne, karty z paskiem magnetycznym, telefony komórkowe) należy zostawić poza gabinetem, - panie będą poproszone o zmycie makijażu. Marta Molińska 34 Focus CO Nr

19 Leczenie CYKL: Ciało i umysł Groźne, Najczęściej występujące nowotwory układu chłonnego to: Chłoniak rozlany z dużych limfocytów B to dość często występujący nowotwór prawidłowego namnożenia się komórek wypełniających szpik kostny. Zakłóca proces wytwarzania krwinek czerwo- Chłoniak Hodgkina ziarnica złośli- nieziarniczny. Jest spowodowany rozro- nych, białych i płytek krwi. ale uleczalne wa nowotwór ziarniczny węzłów chłonnych - zazwyczaj występuje w węzłach zlokalizowanych powyżej przepony. stem limfocytów typu B. Może pojawić się w każdym wieku. Chłoniak z komórek płaszcza Powiększenie węzłów chłonnych niemal w każdym przypadku jest objawem pewnych nieprawidłowości. Nie zawsze Istnieje kilkadziesiąt rodzajów chłoniaków, różniących się stopniem zagrożenia dla Pacjenta. Mogą rozwijać się latami lub bardzo gwałtownie. Ważne jest, aby przed rozpoczęciem terapii dokładnie określić, z jakim rodzajem chłoniaka mamy do czynienia. Chłoniak z małych limfocytów B nieziarniczny, zwykle występuje w postaci przewlekłej białaczki limfatycznej. Należy do nowotworów o niskim stopniu złośliwości. Rzadko pojawia się przed 50 rokiem życia. nowotwór nieziarniczny. Występuje stosunkowo rzadko, częściej u mężczyzn. Jest nowotworem komórek typu B. Chłoniaki o dużej dynamice (Burkitt`a) bardzo agresywne. Guz najczęściej lo- są one związane ze stanem nowotworowym. Podczas przeziębienia, grypy lub innych zakażeń węzły chłonne mogą stać się wyczuwalne i bolesne. Są wtedy dowodem na walkę organizmu z infekcją. Szczególnie istotne jest, aby nie lekceważyć powyższych objawów. Wszystkie Układ chłonny jest częścią układu odpornościowego odpowiedzialnego za walkę z infekcjami. W sytuacji, kiedy jego funkcjonowanie zostaje zaburzone, zachwianiu ulegają funkcje obronne organizmu. Chłoniaki to nowotwory, które spowodowane są nieprawidłowym mnożeniem się i rozrastaniem limfocytów- komórek układu chłonnego. Układ limfatyczny składa się z zespołu naczyń włosowatych, kanalików i kanałów. Jego zadanie polega na wchłanianiu nadmiaru płynu (limfy) z przestrzeni międzykomórkowych. Zgormadzona limfa jest przesączana przez węzły chłonne, które pełnią rolę filtrów. W gąbczastych, maleńkich przestrzeniach węzłów znajdują się limfocyty (białe komórki krwi). Wyróżniamy dwa rodzaje limfocytów: B i T. Pierwsze wytwarzają przeciwciała, które łączą się z obcymi dla organizmu białkami. Natomiast limfocyty T przyłączają się do szkodliwych komórek i niszczą je w sposób bezpośredni. Zmutowane białe krwinki tracą umiejętność niszczenia wirusów. Nieprawidłowe komórki, za pomocą naczyń krwionośnych przedostają się do wszystkich części ciała. W dogodnych dla siebie miejscach powodują zmiany nowotworowe. Najczęściej są to węzły chłonne, ale także narządy takie, jak śledziona, żołądek, czy wątroba. Nowotwory układu chłonnego zazwyczaj objawiają się powiększeniem węzłów, podwyższeniem temperatury ciała, świądem skóry, utratą masy ciała, powiększeniem wątroby i śledziony. Zmiany w obrazie morfologii i w szpiku mogą pojawić już nawet w początkowej fazie choroby. Chłoniak węzłowy B komórkowy strefy brzeżnej występuje rzadko. Namnaża się w węzłach chłonnych. Najczęściej pojawia się u osób po 60 roku życia. Chłoniak grudkowy stanowi jedną trzecią wszystkich zachorowań na nowotwór układu chłonnego. Powstaje z limfocytów typu B. Średnia wieku, u których został zdiagnozowany wynosi 60 lat. kalizuje się w jamie brzusznej. Zazwyczaj atakuje dzieci i młodzież. Rozpoznanie nowotworu w pierwszej lub drugiej fazie sprawia, że całkowite wyleczenie możliwe jest w dziewięćdziesięciu procentach przypadków. Chłoniak z obwodowych komórek T stanowi poniżej 10% wszystkich przypadków chłoniaków nieziarniczych, występujących u dorosłych. Szpiczak plazmocytowy (mnogi) nowotwór powstały w wyniku nie- niepokojące symptomy powinny zostać skonsultowane z lekarzem. Kamila Siwczuk Zespół ds. Komunikacji Konsultacja medyczna Dr n. med. Ewa Chmielowska Oddział Kliniczny Onkologii 36 Focus CO Nr

20 Leczenie CYKL: Ciało i umysł Na emocjonalnej bywa przeszkodą w powrocie do pracy i powstrzymuje od prowadzenia życia, zdrowienia: Pacjenci uzyskujący znaczną poprawę funkcjonowania w drugim Adaptacja do trudnej sytuacji i zachowanie psychicznej równowagi wiąże jak przed zachorowaniem. Zmęczenie lub trzecim roku i następnie pozostają- się ze zdolnością do ujawniania nega- huśtawce może przejawiać się zwykłym zmniejszeniem zdolności do wykonywania wysiłku fizycznego, ale może obejmo- cy na jego stosunkowo wysokim poziomie; osoby uzyskujące poprawę w początkowym okresie, ale po dwóch lub tywnych uczuć oraz umiejętnością ich przezwyciężania poprzez rozwijanie woli życia, poszukiwania jego dobrych wać również takie skutki, jak poczucie trzech latach następuje pogorszenie i stron, budowanie poczucia własnej war- Wiele osób z ziarnicą złośliwą, to ludzie młodzi, dotychczas zdrowi i niepodejrzewający poważnej choroby. To, w jaki sposób odbiorą rozpoznanie, będzie miało wpływ na ich nastawienie do zaplanowanego leczenia. utraty kontroli, uczucie samotności, izolacji i wpływać na dalsze obniżenie aktywności. Ta trudna emocjonalnie sytuacja wynika z tego, że chory eks- nigdy nie osiągają optymalnego poziomu funkcjonowania; Chorzy uzyskujący poprawę funkcjonowania wracają do normy z jedynie niewielkimi objawami tości, pomimo doświadczenia choroby. Każdy z etapów choroby, zarówno wstępny (od chwili zauważenia objawów do momentu postawienia diagnozy), jak też okres przewlekły (rozwoju choroby i objawem jest niebolesne powiększenie obwodowych węzłów chłonnych. Chorzy na ziarnicę złośliwą przeżywają leczenia, a także utratą niezależności. Intensywne leczenie chemioterapeutyczne, bądź skojarzone (chemioterapia z radioterapią) prowadzi często do remisji cho- ponowany jest na wiele różnorodnych stresorów. Wśród osób, które przebyły leczenie onkologiczne wyróżniono cztery wzory zmęczenia; grupa Pacjentów, u których dominują objawy zmęczenia o różnym czasami bardzo znacznym nasileniu, którego przyczyny i znaczenie są bardzo trudne do interpretacji. Dr n. med. Bożena Kawiecka- Dziembowska psychoonkolog Koordynator Zakładu Psychologii Klinicznej jej leczenia) oraz terminalny łączy się z podobne trudności jak pozostałe osoby roby i umożliwia Pacjentowi satysfakcjo- nasileniem stresu. Jego wzmożenie jest walczące z nowotworem. Mogą poja- nujące funkcjonowanie. znaczne również w okresie badań kontro- wiać się u nich problemy z akceptacją lnych już po zakończeniu leczenia. diagnozy, zaburzenia emocjonalne wy- Badania sfery emocjonalnej u chorych z Rozpoznanie ziarnicy złośliwej może wołane lękiem związanym z niepewnym nowotworami układowymi wskazują na spowodować uraz o następstwach bio- rokowaniem oraz brakiem adekwatnego wzrost poziomu drażliwości, nadpobu- logicznych, psychologicznych, społecz- wsparcia psychologicznego. Choroba ta dliwość emocjonalną, obniżenie nastro- nych i egzystencjalnych. Rokowanie w wiąże się z poważnym ograniczeniem ju, zwłaszcza u osób, u których choroba tej chorobie jest uzależnione od stopnia dotychczasowego funkcjonowania i naj- trwa powyżej 6 miesięcy. Istotnym pro- jej zaawansowania, obecności objawów częściej jest postrzegana przez Pacjenta, blemem jest zależność między intensyw- ogólnych, wieku i płci chorego. Suk- jako przyczyna wielu aktualnych strat nością leczenia i długością przeżycia, ces w leczeniu zależy od umiejętności (związanych np. z ograniczonymi możli- ponieważ następstwa uboczne leczenia współpracy Pacjenta i jego zdolności wościami realizacji celów) lub jako groź- onkologicznego mają bezpośredni zwią- psychologicznej adaptacji do trudnych ba takich utrat w przyszłości, np. kariery, zek z jakością życia. Wyniki badań po- sytuacji związanych zarówno ze świado- zawarcia związku małżeńskiego, posia- kazują, że wysokie parametry zmęczenia mością ciężkiej i zagrażającej choroby, dania dzieci, przeciętnie długiego życia. dotyczą 45% Pacjentów w okresie 6 mie- jak i samym leczeniem. Chłoniak Hodg- Pacjentom szczególnie trudno pogodzić sięcy po zakończonym leczeniu. Niemal kina zwykle zaczyna się niepostrzeżenie się z osłabieniem sił fizycznych i brakiem jedna trzecia zgłaszała poważne ograni- i postępuje powoli, a pierwszym jego dobrego samopoczucia już na początku czenia spowodowane zmęczeniem, co 38 Focus CO Nr

diagnostyka raka piersi

diagnostyka raka piersi diagnostyka raka piersi Jedyne w Polsce badanie genetyczne połączone z badaniem obrazowym piersi 1 Czy jesteś pewna, że nie grozi Ci zachorowanie na raka piersi? Aktualny stan wiedzy medycznej umożliwia

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

(Nie)przychodzi Polka do lekarza

(Nie)przychodzi Polka do lekarza ()przychodzi Polka do lekarza Wyniki badania Kontakt: Aneta Jaworska Tel. +48 +48 (22) 592 63 00 e-mail: aneta.jaworska@grupaiqs.pl Z badania omnibusowego IQS96, przeprowadzonego przez instytut badawczy

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy)

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy) Centrum Pulmonologii i posiada w swojej strukturze 8 oddziałów szpitalnych w tym Oddział Chirurgii Klatki Piersiowej ( zamiennie - torakochirurgii) Oddział został utworzony w latach 50 tych ubiegłego stulecia

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA..,WWW.MONEY.PL ( 00:00:00) www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/warszawscy;lekarze;zastosowali;nowa;metode;leczenia;raka;j

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń 1. Scyntygrafia i radioizotopowe badanie czynnościowe tarczycy 1) gamma kamera planarna lub scyntygraf;

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Podstawowe dane. Historia Działalność. Prognozy. Plany Podsumowanie. Adres Zarząd Akcjonariat. Poradnie Mammobus

Spis treści. Podstawowe dane. Historia Działalność. Prognozy. Plany Podsumowanie. Adres Zarząd Akcjonariat. Poradnie Mammobus 1 Spis treści Podstawowe dane Adres Zarząd Akcjonariat Historia Działalność Poradnie Mammobus Prognozy otoczenie prognozy finansowe Plany Podsumowanie POZNAŃ 2015 2 Podstawowe dane http://www.open.poznan.pl/

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Nowelizacja art. 7 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych (Dz. U. Nr 143, poz. 1200), zwana dalej,,ustawą,

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry.

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry. NOWOTWORY SKÓRY Nowotwory skóry są zmianami zlokalizowanymi na całej powierzchni ciała najczęściej w miejscach, w których nastąpiło uszkodzenie skóry. Najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Październik 2013 Grupa Voxel

Październik 2013 Grupa Voxel Październik 2013 Grupa Voxel GRUPA VOXEL Usługi medyczne Produkcja Usługi komplementarne ie mózgowia - traktografia DTI RTG TK (CT) od 1 do 60 obrazów/badanie do1500 obrazów/badanie TELE PACS Stacje diagnostyczne

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis w rejestrze

Bardziej szczegółowo

Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015

Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015 Kraków, 8 kwietnia 2015 r. Dodatek onkologiczny do Barometru WHC nr 10/1/2015 Raport dotyczący etapowości leczenia onkologicznego w Polsce Stan na początek kwietnia 2015 r. Spis treści Spis treści... 2

Bardziej szczegółowo

Kurs dla studentów i absolwentów

Kurs dla studentów i absolwentów Kurs dla studentów i absolwentów Profilaktyka, rozpoznanie i leczenie raka piersi. Etapy postępowania fizjoterapeutycznego u pacjentek po mastektomii Cel główny kursu: Przygotowanie do praktycznej pracy

Bardziej szczegółowo

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Zachorowania i zgony na nowotwory złośliwe narzadu płciowego u kobiet w Polsce w latach 1987, 1996, 3 i szacunkowe na 1 r. 1987 1996 3 1 Zachorowania

Bardziej szczegółowo

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie Dziennik Ustaw Nr 52 3302 Poz. 271 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy macicy etap podstawowy pobranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego. macicy etap diagnostyczny

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku.

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku. WSTĘP Technika PET, obok MRI, jest jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się metod obrazowych w medycynie. Przełomowymi wydarzeniami w rozwoju PET było wprowadzenie wielorzędowych gamma kamer,

Bardziej szczegółowo

Badanie piersi metodą rezonansu magnetycznego

Badanie piersi metodą rezonansu magnetycznego Badanie piersi metodą rezonansu magnetycznego MR Polska Badanie MR piersi, czyli mammografia metodą rezonansu magnetycznego Jest to jedna z podstawowych metod obrazowych stosowanych w diagnostyce gruczołu

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Szeroko rozpowszechniony wirus, który występuje w około 100 typach, z czego 30 może być niebezpieczne

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych.

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. EDUKACYJNO-INFORMACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH SKÓRY SKÓRA POD LUPĄ MATERIAŁ EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH 2014 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Joanna Anioł Wykształcenie: wyższe Studia na Wydziale Lekarskim Collegium Medium UJ w Krakowie 1989 1995 Kształcenie podyplomowe: Specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Mam Haka na Raka. Chłoniak

Mam Haka na Raka. Chłoniak Mam Haka na Raka Chłoniak Nowotwór Pojęciem nowotwór określa się niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w organizmie człowieka. Nieprawidłowość komórek oznacza, że różnią się one od komórek otaczających

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Protokół. z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r.

Protokół. z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r. Protokół z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r. Posiedzenie Rady odbyło się w dniu 16 grudnia 2013 r. w Sali Mauretańskiej w Ministerstwie Zdrowia. W spotkaniu

Bardziej szczegółowo

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Onkologiczne Poradnictwo Genetyczne Profilaktyka, diagnostyka i leczenie Postęp, jaki dokonuje się w genetyce, ujawnia coraz większy udział

Bardziej szczegółowo

RADIOTERAPIA NAJWIĘKSZA INWESTYCJA W HISTORII SZPITALA PRZY SZASERÓW

RADIOTERAPIA NAJWIĘKSZA INWESTYCJA W HISTORII SZPITALA PRZY SZASERÓW RADIOTERAPIA NAJWIĘKSZA INWESTYCJA W HISTORII SZPITALA PRZY SZASERÓW Wojskowy Instytut Medyczny - Centralny Szpital Kliniczny Ministerstwa Obrony Narodowej Czy na Mazowszu jest zapotrzebowanie na radioterapię?

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2008.164.1027 j.t. z późn.

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2008.164.1027 j.t. z późn. 1 2 3 4 5 6 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2008.164.1027 j.t. z późn. Zm) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Przykładowe badania PET/CT wykonane w ZMN SCO

Przykładowe badania PET/CT wykonane w ZMN SCO Przykładowe badania PET/CT wykonane w ZMN SCO Pacjentka lat 47 ocena zmian w płucach w poszukiwaniu ogniska pierwotnego liczne zmiany meta w obu płucach, w układzie kostnym, wątrobie i węzłach chłonnych

Bardziej szczegółowo

Co to jest termografia?

Co to jest termografia? Co to jest termografia? Słowo Termografia Pochodzi od dwóch słów "termo" czyli ciepło i "grafia" rysować, opisywać więc termografia to opisywanie przy pomocy temperatury zmian zachodzących w naszym organiźmie

Bardziej szczegółowo

O Szybkiej Terapii Onkologicznej

O Szybkiej Terapii Onkologicznej O Szybkiej Terapii Onkologicznej Pacjenci onkologiczni ze względu na rodzaj schorzenia muszą być otoczeni szczególną opieką. W ich przypadku czas ma bardzo duże znaczenie. To, czy pacjent chory na nowotwór

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Z tej okazji zachęcamy wszystkich do refleksji. Każdy z nas może podjąć pewne działania i mieć wpływ na zdrowie swoje i swoich bliskich. Możesz podejmować zdrowe decyzje To, co robimy każdego dnia wpływa

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

Fundacja TAM I Z POWROTEM

Fundacja TAM I Z POWROTEM Fundacja TAM I Z POWROTEM NASZE ZADANIA Wspieranie finansowe polskiej onkologii poprzez rozmaite formy zbiórki pieniędzy i realizacje niezbędnych projektów. Szeroko pojęte działanie informacyjno promocyjne,

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 11 marca 2014 r. Poz. 1232 UCHWAŁA NR 146/14 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO z dnia 18 lutego 2014 r. w sprawie zmiany Statutu Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE

WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE www.profilaktyka-przasnysz.pl Profilaktyka chorób układu krążenia szansą na poprawę sytuacji zdrowotnej mieszkańców powiatu przasnyskiego w ramach Programu PL13 Ograniczanie społecznych

Bardziej szczegółowo

2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie

2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie 1 S t r o n a podkarpackim 2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie Podobnie jak w całej Polsce, bezpłatne programy profilaktyczne refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia realizowane są

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder

Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Efektywna kontrola chorych po leczeniu nowotworów jąder Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego Efektywna kontrola ścisła obserwacja po leczeniu

Bardziej szczegółowo

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

RAKOOPORNI. Program profilaktyki raka piersi. Bezpłatne badania mammograficzne

RAKOOPORNI. Program profilaktyki raka piersi. Bezpłatne badania mammograficzne RAKOOPORNI Program profilaktyki raka piersi Bezpłatne badania mammograficzne Jesteś w wieku od 40 do 49 lat lub po 70 roku życia? W ciągu ostatniego roku nie miałaś wykonanej mammografii? Skorzystaj z

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE.

Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE. Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE. Warszawa 2005 1 STRESZCZENIE Celem programu jest przeprowadzenie szybkiego, podstawowego

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY Załącznik nr 3 do zarządzenia nr 66/2007/DSOZ ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest szóstym*, co do częstości, nowotworem u kobiet

Bardziej szczegółowo

GRUPA VOXEL. FDG SteriPET. Systemy RIS/PACS/HIS. Diagnostyka obrazowa 14 pracowni TK 15 pracowni MR TELE PACS WEB RIS HIS. Systemy zewnętrzne

GRUPA VOXEL. FDG SteriPET. Systemy RIS/PACS/HIS. Diagnostyka obrazowa 14 pracowni TK 15 pracowni MR TELE PACS WEB RIS HIS. Systemy zewnętrzne Czerwiec 2013 GRUPA VOXEL Usługi medyczne e mózgowia - traktografia DTI Produkcja Usługi komplementarne RTG TK (CT) od 1 do 60 obrazów/badanie do1500 obrazów/badanie TELE PACS Stacje diagnostyczne WEB

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI WYMAGANE 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia Programu Zdrowotnego ZDROWA GMINA na lata 2015-2016 oraz udzielenia dotacji dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

Opieka i medycyna paliatywna

Opieka i medycyna paliatywna Lek. med. Katarzyna Scholz Opieka i medycyna paliatywna Informator dla chorych i ich rodzin Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Drodzy Pacjenci, Rodziny.

Bardziej szczegółowo

Współczesne wyzwania organizacji lecznictwa onkologicznego Dr hab. med. Szczepan Cofta, Naczelny Lekarz Szpitala

Współczesne wyzwania organizacji lecznictwa onkologicznego Dr hab. med. Szczepan Cofta, Naczelny Lekarz Szpitala Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego im. Karola Marcinkowskiego Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu Współczesne wyzwania organizacji lecznictwa onkologicznego Dr hab. med. Szczepan Cofta, Naczelny

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie realizacji Wojewódzkiego Programu Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego w 2007 roku.

Podsumowanie realizacji Wojewódzkiego Programu Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego w 2007 roku. Podsumowanie realizacji Wojewódzkiego Programu Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego w 2007 roku. Wojewódzki Program Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego został

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH

NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH Załącznik nr 1 opis programu MINISTERSTWO ZDROWIA DEPARTAMENT POLITYKI ZDROWOTNEJ Nazwa programu: NARODOWY PROGRAM ZWALCZANIA CHORÓB NOWOTWOROWYCH Nazwa zadania: OGRANICZENIE NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI U DZIECI

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 5 października 2012 r. Poz. 3057 UCHWAŁA NR 1518/12 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO z dnia 17 września 2012 r. w sprawie: zmiany Statutu Wojewódzkiego Szpitala

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVII/500/05 Sejmiku Województwa Kujawsko - Pomorskiego z dnia 12 września 2005 r.

Uchwała Nr XXXVII/500/05 Sejmiku Województwa Kujawsko - Pomorskiego z dnia 12 września 2005 r. Uchwała Nr XXXVII/500/05 Sejmiku Województwa Kujawsko - Pomorskiego z dnia 12 września 2005 r. w sprawie zatwierdzenia zmian Statutu Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Wojewódzkiego Szpitala

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19

Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19 Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

MEDYCYNA SPORTOWA NA LEGII. Centrum Medyczne ENEL-MED: Partner Medyczny Legii Warszawa

MEDYCYNA SPORTOWA NA LEGII. Centrum Medyczne ENEL-MED: Partner Medyczny Legii Warszawa MEDYCYNA SPORTOWA NA LEGII Centrum Medyczne ENEL-MED: Partner Medyczny Legii Warszawa Rozwój ENEL-MED w latach 1993-2014 ENEL-MED: kompleksowy zakres usług Konsultacje lekarskie Diagnostyka Stomatologia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE RAKA BEZ LIMITU

LECZENIE RAKA BEZ LIMITU Warszawa, 21 marca 2014 r. LECZENIE RAKA BEZ LIMITU PAKIET ONKOLOGICZNY Pacjent, u którego podejrzewa się chorobę nowotworową, musi być jak najszybciej zdiagnozowany i rozpocząć leczenie. Na szybką terapię

Bardziej szczegółowo

Sztum, dnia 10 lutego 2015r.

Sztum, dnia 10 lutego 2015r. Konferencja inaugurująca projekt pn. Uprzedź nowotwór i ciesz się życiem - efektywna profilaktyka chorób nowotworowych oraz promocja zdrowego stylu życia w powiecie sztumskim finansowany w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Pakiet kolejkowy. przemyślenia dotyczące wykonalności względem danych gromadzonych przez WHC. Lek. med. Krzysztof Łanda

Pakiet kolejkowy. przemyślenia dotyczące wykonalności względem danych gromadzonych przez WHC. Lek. med. Krzysztof Łanda Lek. med. Krzysztof Łanda Założyciel i Prezes Zarządu Fundacji Watch Health Care Pakiet kolejkowy przemyślenia dotyczące wykonalności względem danych gromadzonych przez WHC 2015 01 21 www.korektorzdrowia.pl

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych".

- o zmianie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-175-07 Druk nr 80 Warszawa, 8 listopada 2007 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chirurgii plastycznej za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chirurgii plastycznej za rok 2014 Bartłomiej Noszczyk Klinika Chirurgii Plastycznej, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego 22 5841 191 Warszawa 22-01-2015 Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chirurgii plastycznej za rok

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja Rak piersi Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce 2004 r. ponad12 000 nowych zachorowań na raka piersi

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Informacja prasowa Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Warszawa, 28 października Chorzy na szpiczaka mnogiego w Polsce oraz ich bliscy mają możliwość uczestniczenia

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XL/563/05 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 21 listopada 2005 r.

Uchwała Nr XL/563/05 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 21 listopada 2005 r. Uchwała Nr XL/563/05 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie zatwierdzenia zmian do Statutu Centrum Onkologii im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Ósmy odcinek programu Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ dla pacjentów ABC Pacjenta wyemitowanego na antenie TVP Łódź.

Ósmy odcinek programu Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ dla pacjentów ABC Pacjenta wyemitowanego na antenie TVP Łódź. Ósmy odcinek programu Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ dla pacjentów ABC Pacjenta wyemitowanego na antenie TVP Łódź. Ósmy odcinek programu ŁOW NFZ dla pacjentów ABC Pacjenta poświęcony profilaktyce

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 88/2013 z dnia 15 kwietnia 2013 r. o projekcie programu Rak jajnika cichy zabójca. Program badań dla wczesnego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 386/16 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO. z dnia 5 kwietnia 2016 r.

UCHWAŁA NR 386/16 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO. z dnia 5 kwietnia 2016 r. UCHWAŁA NR 386/16 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO z dnia 5 kwietnia 2016 r. w sprawie zmiany Statutu Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. M. Kopernika w Łodzi Na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO Łódź, dnia 21 kwietnia 2016 r. Poz. 1897 UCHWAŁA NR 386/16 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA ŁÓDZKIEGO z dnia 5 kwietnia 2016 r. w sprawie zmiany Statutu Wojewódzkiego Szpitala

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

SCHEMAT ORGANIZACYJNY CENTRUM ONKOLOGII INSTYTUTU

SCHEMAT ORGANIZACYJNY CENTRUM ONKOLOGII INSTYTUTU SCHEMAT ORGANIZACYJNY CENTRUM ONKOLOGII INSTYTUTU Załącznik do OPZ nr 1 RADA NAUKOWA DYREKTOR Schemat organizacyjny Kierownictwa im. Marii Skłodowskiej-Curie Kolegium Badań Podstawowych Kolegium Kliniczne

Bardziej szczegółowo

Kluczowe aspekty i problemy pakietu onkologicznego. Jerzy Gryglewicz Warszawa 13 czerwca 2015 r.

Kluczowe aspekty i problemy pakietu onkologicznego. Jerzy Gryglewicz Warszawa 13 czerwca 2015 r. Kluczowe aspekty i problemy pakietu onkologicznego Jerzy Gryglewicz Warszawa 13 czerwca 2015 r. Raport Uczelni Łazarskiego styczeń 2013 r. ANALIZA DOSTĘPNOŚCI DO LECZENIA ONKOLOGICZNEGO ORAZ FINANSOWANIA

Bardziej szczegółowo

modernizacja BLOKu OperAcyJneGO w Samodzielnym publicznym Szpitalu Klinicznym nr 1 w Szczecinie

modernizacja BLOKu OperAcyJneGO w Samodzielnym publicznym Szpitalu Klinicznym nr 1 w Szczecinie ApArAturA i urządzenia medyczne modernizacja BLOKu OperAcyJneGO w Samodzielnym publicznym Szpitalu Klinicznym nr 1 w Szczecinie Obecnie szpital dysponuje zmodernizowanym blokiem operacyjnym, który zabezpiecza

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Spółki Ośrodek Profilaktyki i Epidemiologii Nowotworów im. Aliny Pienkowskiej Spółka akcyjna z siedzibą w Poznaniu

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Spółki Ośrodek Profilaktyki i Epidemiologii Nowotworów im. Aliny Pienkowskiej Spółka akcyjna z siedzibą w Poznaniu REGULAMIN ORGANIZACYJNY Spółki Ośrodek Profilaktyki i Epidemiologii Nowotworów im. Aliny Pienkowskiej Spółka akcyjna z siedzibą w Poznaniu Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1. Regulamin organizacyjny spółki

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

Kwidzyn, 13.04.2015 r.

Kwidzyn, 13.04.2015 r. Kwidzyn, 13.04.2015 r. Okres realizacji projektu: luty 2015r. kwiecień 2016r. Beneficjenci projektu: mieszkańcy powiatu kwidzyńskiego Wartość projektu: 3 150 207,79 PLN Pozyskane dofinansowanie: 100% wartości

Bardziej szczegółowo

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013

Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Agata Abramowicz Centrum Badań Translacyjnych i Biologii Molekularnej Nowotworów Seminarium magisterskie 2013 Standaryzowane według wieku współczynniki zachorowalności na nowotwory złośliwe piersi w skali

Bardziej szczegółowo