Infrastruktura techniczna i spo³eczna na wsi

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Infrastruktura techniczna i spo³eczna na wsi"

Transkrypt

1 Infrastruktura techniczna i spo³eczna na wsi Rozdzia³ Uwagi wstêpne Infrastruktura to zespó³ urz¹dzeñ i instytucji nieodzownych dla funkcjonowania produkcyjnych i nieprodukcyjnych dzia³ów gospodarki oraz obs³ugi spo³eczeñstwa. Bank Œwiatowy, a w œlad za nim UE i niektóre inne instytucje miêdzynarodowe uzna³y, e Polska jest relatywnie dobrze wyposa ona w infrastrukturê bior¹c pod uwagê wszystkie jej elementy. Za porównawczo dobrymi wskaÿnikami przeciêtnymi i zbiorczymi kryj¹ siê jednak du e ró nice w jej rozmieszczeniu przestrzennym (zacofanie lub zaniedbanie w wyposa eniu niektórych obszarów) oraz dysproporcje rozwojowe, co oznacza, e w niektórych sk³adnikach dokona³ siê postêp, a inne zosta³y zaniedbane. W licznych badaniach i studiach udowodniono tezê, e obszary gorzej wyposa one w infrastrukturê s¹ obszarami gorzej funkcjonuj¹cymi z wieloma problemami ekonomicznymi i socjalnymi. Rozbudowa infrastruktury wymaga inwestycji, a œrodki na ten cel zw³aszcza z bud etu centralnego s¹ wiêcej ni skromne. Czy decentralizacja struktur pañstwowych, która postawi³a przed samorz¹dami terytorialnymi nieprawdopodobnie du e zadania rozbudowy i utrzymania infrastruktury, stanowiæ bêdzie czynnik aktywizacji w tej dziedzinie to podstawowe pytanie przysz³oœci. Rozwój infrastruktury technicznej na wsi mia³ w ostatniej dekadzie wy sz¹ dynamikê ni w latach poprzednich, ale stopieñ opóÿnieñ w tej dziedzinie jest tak du y, e ogólny poziom jej rozwoju jest ci¹gle bardzo niski. Ponad 50% wsi zaliczyæ mo na do grupy o niskim poziomie infrastruktury, oko³o 40% reprezentuje poziom œredni, a tylko 10% wysoki (Duczkowska-Ma³ysz 1998). Wsie z najwy szymi brakami infrastruktury technicznej usytuowane s¹ na terenach Polski wschodniej Sieæ energetyczna i gazowa Zu ycie energii elektrycznej na wsi pocz¹wszy od 1960 r. wzrasta³o bardzo dynamicznie. Dynamika ta os³ab³a nieco w ostatniej dekadzie, ale i tak jej u ytkowanie na wsi roœnie szybciej ni energii ogó³em. Dystans do krajów Unii Europejskiej w tej dziedzinie uleg³ istotnemu zmniejszeniu, chocia ró nice nadal s¹ znaczne. Przeciêtnie w UE na 1 ha u ytków rolnych przypada od 600 do 700 kwh zu ytej energii, a w Polsce oko³o 400 kwh (Duczkowska-Ma³ysz 1998). zaopatrzenie energetyczne wsi cechuj¹ niedostatki wynikaj¹ce z trzech podstawowych przyczyn: du y zakres niepe³nego wyposa enia gospodarstw rolnych w instalacjê trójfazow¹ oko³o 70%; znaczna awaryjnoœæ obiektów i urz¹dzeñ (w tym m.in. przy³¹czy); wystêpowanie z du ¹ czêstotliwoœci¹ spadków napiêcia w licznych oœrodkach lokalnych; modernizacja elektroenergetyki stanowi istotne wyzwanie infrastrukturalne, przed którym stanê³a polska wieœ. Oko³o 52% energii na wsi zu ywa siê na uzyskanie wody ciep³ej, sporz¹dzanie posi³ków i ogrzewanie. Wodê podgrzewa siê nadal na kuchniach opalanych wêglem, w termach elektrycznych lub gazowych, w kot³owniach lokalnych oraz w ciep³owniach zlokalizowanych z dala od gospodarstw. Najefektywniej uzyskuje siê wodê ciep³¹ dziêki u ytkowaniu sieci elektrycznej, a najmniej ze spalania paliw sta³ych. Typow¹ form¹ ogrzewania na wsi s¹ systemy lokalne, g³ównie indywidualne systemy grzewcze: piece izbowe (na paliwo sta³e), ogrzewanie elektryczne (lub rzadziej gazowe) ca³ego budynku, nierzadko spotyka siê te ma³e kot³ownie osiedlowe opalane paliwem sta³ym. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA I SPO ECZNA NA WSI 71

2 Tabela 5.1 Sprzeda energii cieplnej na wsi i w miastach w GJ w 1999 r. odbiorcom ogó³em Z kot³owni w³asnych w tym na cele komunalno-bytowe odbiorcom w³asnym Ze Ÿróde³ obcych w tym na cele komunalno-bytowe POLSKA Miasta Wsie Miasta (œl¹skie) (œl¹skie) Miasta minimum Obszary wiejskie Obszary wiejskie Minimum (lubuskie) (podkarp.) (opolskie) (opolskie) (wielkopol.) (wielkopol.) (zach.-pom.) (zach.-pomor.) 0,0 (lubuskie) 0,0 0,0 (zach.-pomor.) Opracowa³ J. Siemiñski na podstawie: Infrastruktura komunalna w 1999 r., Warszawa, GUS (opolskie) (opolskie) 0,0 (lubuskie) 0,0 0,0 (zach.-pomor.) Tabela 5.2 Sieæ gazowa i odbiorcy gazu sieciowego w gospodarstwach domowych na obszarach wiejskich w 1999 r. Sieæ rozdzielcza gazu (w km) Po³¹czenia prowadz¹ce do budynków mieszkalnych ogó³em na 1 km sieci Odbiorcy gazu (w tys.) Zu ycie gazu (w hm 3 ) POLSKA , , , ,3 Miasta , , , ,1 Wsie , ,4 645, ,2 Miasta 8 198,4 (œl¹skie) (œl¹sk.) 37,5 (œwiêtokrz.) 959,4 (œl¹skie) 1 217, ,6 (œl¹skie) Wsie ,6 (ma³op.) ,6 (podkarp.) (podkarp.) (ma³op.) 16,9 (podkarp.) 16,7 187,6 (ma³opol.) 176,0 (podkar.) 352,8 (ma³op.) 313,2 (podkar.) Miasta minimum 601,9 (podlas.) 923,4 (œwiêt.) (podl.) 20,0 (³ódzkie) 21,1 (lubuskie) 101,1 (podlask) 101,4 (podl.) Wsie minimum 98,9 (opol.) 101,6 (kujaw.-pom.) (kujaw.-pomor.) 10,7 (pomor.) 11,1 (zach.-pom.) 11,2 (wielkop.) 3,1 (podl.) 3,2 (warm.-mazow.) 3,2 (opol.) 3,6 (kujaw.-pomor.) 3,6 (kujaw.-pomor.) 4,1 (opol.) Opracowa³ J. Siemiñski na podstawie jak w tabeli 5.1. Energetyka alternatywna Ÿród³a odnawialne Szacuje siê, e odnawialne Ÿród³a energii pokrywa³y w roku 1998 oko³o 2,5% zapotrzebowania krajowego (ponad 4000 PJ). Strukturê ich wykorzystania oraz potencjalne zasoby przedstawia zestawienie obok. W krajach UE energia uzyskiwana ze Ÿróde³ odnawialnych stanowi obecnie (1998) oko³o 5%. Przewiduje siê, e na tym obszarze w roku 2020 udzia³ ten wzroœnie do 12 15%. Opracowanie Janusz Czamarski na podstawie danych Europejskiego Centrum Energii Odnawialnej przy Instytucie Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa. Lp. Rodzaj Ÿród³a Wykorzystanie (PJ) % Ca³oœci wykorzystywanej energii odnawialnej 5.1 Szacunek potencja³u w kraju (PJ) 1 Biomasa 85,7 89, Energia wodna 7,5 7, Energia geotermalna 2,5 2, Energia wiatru 0,2 0, Energia s³oneczna 0,1 0, ¹cznie 96,0 100, RAPORT O ROZWOJU SPO ECZNYM POLSKA 2000

3 Odsetek budynków mieszkalnych na wsi ogrzewanych z sieci zewnêtrznych stanowi niewielki u³amek wskaÿnika dla miast. W 1999 r. na obszarach wiejskich czynnych by³o 1412 kot³owni z sieci¹ ciepln¹ magistraln¹ 91,7 km i rozdzielcz¹ 218,1 km, co wynosi³o zaledwie 1,87% i 3,0% obu sieci ogó³em. Dla porównania w miastach sieæ magistralna wynosi 4795,6 km, a rozdzielcza 7030,5 km. Wskazuje to na znaczn¹ skalê dysproporcji. Du ¹ dynamik¹ rozwojow¹ charakteryzuje siê tak e zaopatrzenie wsi w energiê uzyskiwan¹ z gazu sieciowego. Gazowa sieæ rozdzielcza w roku 1999 osi¹gnê³a km, z tego na miasta przypada km, a na obszary wiejskie ,0 km (54%). Zró nicowania miêdzywojewódzkie s¹ tu bardzo du e: ,6 km w ma³opolskiem (), ,6 km w podkarpackim, a zaledwie 98,9 km w opolskim (minimum). Wszystkie przy³¹czenia prowadz¹ce do budynków mieszkalnych wynosz¹ , w tym na obszary wiejskie przypada 40%. Miêdzy województwami notujemy du e ró nice: na wsiach podkarpackich, w ma³opolskim, ale zaledwie 1145 w regionie kujawsko-pomorskim Zaopatrzenie wsi w wodê Przez 20 lat po drugiej wojnie œwiatowej nie prowadzono inwestycji wodoci¹gowych na wsi mimo, e zniszczenia wojenne by³y tu znaczne. Na oko³o 5900 urz¹dzeñ wodoci¹gowych, g³ównie lokalnych lub zak³adowych, ponad 20% by³o nieczynnych. Postêp obserwuje siê od 1960 r. a w istocie od uchwalenia ustawy sejmowej w grudniu 1965 r. o zaopatrzeniu rolnictwa i wsi w wodê. W latach nast¹pi³o wyraÿne przyspieszenie pozytywnych zmian. D³ugoœæ sieci wodoci¹gowej zwiêkszy³a siê prawie trzykrotnie. Jest to rezultat nak³adów inwestycyjnych ponoszonych nie tylko przez pañstwo, ale przede wszystkim przez organizacje pozarz¹dowe (w tym fundacje koœcielne), samorz¹dy terytorialne i œrodowiskowe oraz zaanga- owania œrodków zebranych samodzielnie przez spo³ecznoœci lokalne. Województwo wielkopolskie jest na pierwszym miejscu pod wzglêdem d³ugoœci sieci wodoci¹gowej oraz wykorzystania jej przez gospodarstwa rolne i domowe. Ta czo³owa pozycja Wielkopolski powtarza siê przy innych sk³adnikach infrastruktury. Natomiast niskie pozycje zajmuj¹ województwa: lubuskie (s¹siaduj¹ce z wielkopolskim) oraz opolskie, które nale ¹ do województw zachodnio-po³udniowych) o przeciêtnie lepszych wskaÿnikach ni reszta kraju. Tabela 5.3 Urz¹dzenia wodoci¹gowe na obszarach wiejskich w latach Polska Sieæ wodoci¹gowa na wsi (w km) , ,3 Tabela 5.4 U ycie wody z wodoci¹gów sieciowych w gospodarstwach wiejskich w latach Lata U ycie wody z wodoci¹gów sieciowych (w hm 3 /rok) 10,0 38,1 156,8 306,6 319,0 U ycie wody (w m 3 /mieszk./rok) 0,6 2,4 10,6 21,1 Opracowa³ J. Siemiñski wed³ug danych statystycznych GUS z lat Na wsi popularne s¹ te wodoci¹gi zagrodowe których najwy szy przyrost dokona³ siê w latach 70. Oprócz wodoci¹gów zbiorowych i zagrodowych (indywidualnych) na obszarach wiejskich dzia³aj¹ wodoci¹gi zak³adowe. Ich liczba nie jest du a, a znaczenie mniejsze. Po³¹czenia prowadz¹ce do budynków mieszkalnych na wsi Zdroje uliczne na wsi Wzrost lub spadek w 1999 r. (rok ) 273, 6 248,6 23,0 Sektor publiczny wieœ w 1999 r , Sektor prywatny wieœ w 1999 r , Wielkoœci maksymalne w województwach Wielkoœci minimalne w województwach ,4 (wielkopol.) 3056,1 (lubuskie) Opracowa³ J. Siemiñski na podstawie jak tabela (wielkopol.) (lubuskie) Tabela 5.5 Liczba wodoci¹gów zagrodowych w latach (lubelskie) 25 (opolskie) 24,0 (szacunek) Lata Liczba wodoci¹gów zagrodowych b.d. Zu ycie wody w hm 3 b.d. b.d. 312 (szacunek na rok 1992) 323,4 ród³o: Roman M., Sikorski M., Szpindor A.: Infrastruktura wodno-œciekowa i melioracyjna. w: Studia nad infrastruktur¹ wsi w Polsce. Praca zbiorowa pod red. J. L. Siemiñskiego, Warszawa, IRWiR PAN 1996 i szacunki J. Siemiñskiego; b.d. brak danych. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA I SPO ECZNA NA WSI 73

4 Nale y zaznaczyæ, e w wielu wsiach ludnoœæ nadal korzysta nie tylko z wodoci¹gów ale i ze studni kopanych lub z obu Ÿróde³ wody jednoczeœnie. Eksploatuje siê oko³o 2,5 mln indywidualnych studni kopanych oraz ok. 22,0 tys. studni zak³adowych i ok. 5,5 tys. studni publicznych. Pomorskie Warmiñsko-Mazurskie Zachodniopomorskie Podlaskie Kujawsko-Pomorskie Lubuskie Wielkopolskie Mazowieckie ódzkie Lubelskie Dolnoœl¹skie Œwiêtokrzyskie 5.4. Urz¹dzenia kanalizacyjne Opolskie Œl¹skie Legenda 12 do 57 6 do 12 4 do 6 3 do 4 2 do 3 1 do 2 brak danych (26) (73) (156) (189) (410) (828) (797) Podkarpackie Ma³opolskie Mapa 5.1. Komunalne i przemys³owe oczyszczalnie œcieków w gminach miejskich, miejsko-wiejskich, wiejskich. Stan na 31 grudnia 1999 r. Tabela 5.6 Urz¹dzenia kanalizacyjne na obszarach wiejskich w 1990 i 1999 roku oraz zró nicowania miêdzy województwami Sieæ ogólnosp³awna i na œcieki gospodarcze na wsi (w km) Budynki mieszkalne przy³¹czone do sieci kanalizacyjnej na wsi 3 078, , Wieœ razem w 1999 r , w tym w sektorze publicznym , w tym w sektorze prywatnym 1 529, POLSKA Dynamika (rok 1990 = 1000) Wieœ ogó³em (w km) wartoœci maksymalne Wieœ ogó³em (w km) wartoœci minimalne 1 962,8 (podkarpackie) 1 325,8 (dolnoœl¹skie) 1 266,9 (ma³opolskie) 191,5 (lubuskie) 258,9 (opolskie) 342,6 (podlaskie) (podkarpackie) (ma³opolskie) (lubuskie) ród³o: Infrastruktura komunalna w 1999 r. Warszawa, GUS Iloœæ wody dostarczana odbiorcom wiejskim jest ci¹gle relatywnie niska. ¹cznie (przy uwzglêdnieniu wszystkich sposobów zaopatrzenia w wodê) dla potrzeb bytowo-gospodarczych ludnoœci i gospodarstw rolnych szacuje siê, e iloœæ ta wynosi³a w 1985 r. 500 hm3, w 1994 r hm3, a obecnie ok. 850 hm3, przy prognozie ok. 1,0 km3 rocznie (w ci¹gu najbli szych kilku lat). Sta³e lub okresowe niedobory wody odczuwa ok. 3,5% indywidualnych gospodarstw rolnych, co daje ponad 150,0 tys. gospodarstw ogó³em w kraju (wg szacunków z 1984 r., a wed³ug nowszych ocen sytuacja w tym zakresie nie uleg³a wiêkszym zmianom). Znaczny wzrost liczby wodoci¹gów wi¹ e siê z problemem ich remontów i modernizacji. Tylko wskutek dekapitalizacji oko³o 30% urz¹dzeñ wymaga ju ulepszenia lub wymiany. Dotyczy to ujêæ wodnych, urz¹dzeñ do uzdatniania oraz urz¹dzeñ sieciowych i odbiorczych. W wyniku ogromnego wzrostu zu ycia wody z wodoci¹gów z ok. 10 hm3 w 1960 r. do ok hm3 w 1999 r. powstaj¹ problemy zwi¹zane z brakiem lub niedostatkiem urz¹dzeñ do usuwania œcieków i ich unieszkodliwianiem. D³ugoœæ sieci ogólnosp³awnej i kana³ów œciekowych na obszarach wiejskich wynosi ,4 km, co pozwala na pod³¹czenie doñ 209,7 tys. budynków mieszkalnych. Mimo e kanalizacja odp³ywowa na wsi rozwija³a siê w latach 90. bardzo dynamicznie (piêciokrotnie wiêcej budynków mieszkalnych na wsi przy³¹czono do sieci kanalizacyjnej w 1999 r. ni w 1990 r.), to ci¹gle jest to poziom minimalny w stosunku do potrzeb. To samo dotyczy oczyszczalni œcieków, które obs³uguj¹ zaledwie oko³o 2,5% wsi w kraju, przy znacznych zró nicowaniach regionalnych (por. tab. 5.6). Pomimo postêpu w budowie kanalizacji i oczyszczalni œcieków (a s¹ to inwestycje bardzo kapita³och³onne) utrzymuj¹ siê nadal znaczne dysproporcje miêdzy rozwojem urz¹dzeñ wodoci¹gowych i kanalizacyjnych (na 1 km sieci kanalizacyjnej przypada 18,4 km sieci wodoci¹gowej w 1990 r., a wielkoœæ ta wzros³a zaledwie do 18,9 km w 1996 roku). Wobec braku lub niedostatku oczyszczalni, œcieki s¹ usuwane w sposób prymitywny, na ogó³ do najbli szego cieku (lub rowu), do gleby lub nawet bezpoœrednio na powierzchniê ziemi. Problemem jest te niew³aœciwe odprowadzanie œcieków pochodz¹cych z hodowli zwierz¹t. Ma to ujemny wp³yw na stan œrodowiska naturalnego. Z kolei tam gdzie istniej¹ i dzia³aj¹ oczyszczalnie œcieków problemem jest przeróbka i wykorzystanie osadów œciekowych. RAPORT O ROZWOJU SPO ECZNYM POLSKA 2000

5 Infrastruktura wodno-œciekowa powinna stanowiæ system zintegrowany z³o ony z trzech wzajemnie sprzê onych segmentów: wodnego (wodoci¹gi), kanalizacji i oczyszczalni. Brak integracji dzia³añ w tej dziedzinie stanowi g³ówn¹ przyczynê powstaj¹cych dysproporcji i szkód ekologicznych. Postêp w budowie oczyszczalni œcieków w miastach (spada liczba oczyszczalni mechanicznych, a roœnie biologicznych i tzw. oczyszczalni z podwy szonym usuwaniem biogenów), które ³¹cznie obs³uguj¹ 75,2% ludnoœci w miastach, jest korzystny dla obszarów wiejskich bo chroni je przed wiêkszym zanieczyszczeniem. Wiejskie zbiorcze oczyszczalnie œcieków w wiêkszoœci powsta³y w okresie ostatnich lat. Wed³ug ocen MRiG z 1995 r. na obszarach wiejskich doliczono siê 1541 oczyszczalni zbiorczych. Podobnie jak w innych dziedzinach, tak i tutaj istniej¹ du e zró nicowania miêdzy gminami najwiêksze w przypadku sieci kanalizacyjnej. Oko³o 700 gmin nie ma wcale kanalizacji. Najlepsza sytuacja ma miejsce w grupie gmin miejskich, a najgorsza w grupie gmin wiejskich Transport i komunikacja Przez wsie przebiegaj¹ cztery typy dróg: ponadregionalne, regionalne, lokalne oraz gruntowe. Drogi regionalne i lokalne, a wiêc wojewódzkie i gminne stanowi¹ te wiêkszoœæ dróg o nawierzchni twardej. Poprawa jakoœci dróg staje siê dominuj¹c¹ potrzeb¹ obecnej fazy rozwoju. Akcyza z paliw p³ynnych mia³a byæ przeznaczana na modernizacjê i remonty dróg, ale tak siê nie sta³o. Stan dróg ko³owych w Polsce okreœla siê jako z³y lub niekiedy bardzo z³y (np. dróg lokalnych, gminnych, podobnie jest w miastach) (por. tab. 5.7). Drogi o nawierzchni twardej maj¹ z regu³y za s³ab¹ nawierzchniê, zw³aszcza wobec stale rosn¹cego ruchu, w tym wielkich samochodów ciê arowych typu TIR z Europy Zachodniej. Sieæ dróg gruntowych jest zbyt gêsta i celowe jest jej ograniczenie (np. przez komasacjê pól i koncentracjê zabudowy). Brak obwodnic i dróg ekspresowych krzy uj¹cych siê w dwóch poziomach, powoduje znaczne komplikacje w ruchu i ogromn¹ liczbê wypadków i katastrof. Utrzymanie, a nawet zagêszczenie sieci komunikacji publicznej jest konieczne. Ograniczanie transportu kolejowego w obs³udze obszarów wiejskich, choæ ekonomicznie uzasadnione, nie wydaje siê do koñca s³uszne. Wrêcz przeciwnie sieæ kolejowa mog³aby byæ utrzymywana ze wzglêdu na rolê w rozwoju regionu oraz poprawê sytuacji w dziedzinie czystoœci œrodowiska naturalnego. Tabela 5.7 Niektóre wskaÿniki charakteryzuj¹ce stan dróg w 1998 r. Udzia³ (w %) D³ugoœæ dróg ekspresowych w ogólnej d³ugoœci dróg krajowych o nawierzchni twardej ogó³em drogi zamiejskie drogi miejskie D³ugoœæ dróg dwujezdniowych w ogólnej d³ugoœci dróg publicznych o nawierzchni twardej ogó³em drogi zamiejskie drogi miejskie Udzia³ d³ugoœci dróg o nawierzchni ulepszonej w ogólnej d³ugoœci dróg publicznych o nawierzchni twardej ogó³em drogi krajowe drogi wojewódzkie drogi gminne i miejskie lokalne ród³o: Transport w 1998 r. (wyniki dzia³alnoœci). Warszawa, GUS ,6 0,4 0,2 1,1 0,4 0,7 84,1 18,6 42,7 22,8 Tabela 5.8 Drogi publiczne zamiejskie o nawierzchni twardej w 1999 r. Ogó³em Ogó³em w tym liczba na 100 km 2 krajowe wojewódz. powiatowe gminne ekspresowe autostrady POLSKA , (wielkop.) 117,2 89,4 (œl¹skie) (wielkop.) (wielkop.) (wielkop.) (ma³opol.) (dolnoœl.) 29 (opolskie) 111 (dolnoœl.) 48 (wielkop.) 41 (ma³opol.) minimum (lubuskie) (opolskie) 43,8 (war.-maz.) 44,4 (podlaskie) 527 (œl¹skie) 569 (podkarp.) 733 (opolskie) 932 (œwiêtokrz.) (lubuskie) (opolskie) (lubuskie) (war.-maz.) 0 7 wojew wojew. ród³o: Transport w 1998 r. (wyniki dzia³alnoœci). Warszawa, GUS INFRASTRUKTURA TECHNICZNA I SPO ECZNA NA WSI 75

6 Tabela 5.9 Drogi publiczne zamiejskie o twardej nawierzchni ulepszonej w 1999 r. Ogó³em w liczbach bezwzglêdnych na 100 km2 krajowe wojewódzkie powiatowe gminne POLSKA , (wielkopol.) 88,5 (ma³opol.) 69,4 (œl¹skie) (wielkopol.) (wielkopol.) (wielkopol.) (ma³opol.) minimum (lubuskie) (podl.) 29,7 (podl.) 36,7 (war.-mazur.) 36,8 (zach.-pomor.) 36,9 (lubuskie) 527 (œl¹skie) 569 (podkarp.) 733 (opol.) 932 (œwiêtokrz.) 934 (œl¹skie) (lubuskie) (œl¹skie) 546 (lubus.) 652 (podl.) 750 (zach.-pomor.) ród³o: jak dla tabeli 5.8. Najwa niejszym œrodkiem transportu na obszarach wiejskich jest komunikacja autobusowa zdominowana przez PKS. W latach sieæ ta rozwija³a siê bardzo szybko z 24,9 tys. km sieci do ok. 163,0 tys. km. Pomimo pewnego kryzysu (w przewozach) gêstoœæ sieci autobusowej nadal roœnie, przewy szaj¹c d³ugoœæ sieci kolejowej ponad 5-krotnie. Równolegle ros³a liczba przystanków i tzw. pasa erokilometrów. Od kilku lat Pomorskie 5.6. Us³ugi telekomunikacyjne Warmiñsko-Mazurskie Zachodniopomorskie Podlaskie Kujawsko-Pomorskie Wielkopolskie Lubuskie Mazowieckie ódzkie Lubelskie Dolnoœl¹skie Œwiêtokrzyskie Opolskie Œl¹skie Legenda 0,01 do 19,57 % 19,57 do 33,91 % 33,91 do 44,63 % 44,63 do 54,87 % 54,87 do 65,59 % 65,59 do 78,10 % 78,1 do 100,00 % 100,00 do 219,21 % brak danych (209) (318) (344) (440) (466) (394) (271) (23) (14) Ma³opolskie Podkarpackie Mapa 5.2. Mieszkania wyposa one w ³¹cza telefoniczne na terenie gmin miejskich, miejsko-wiejskich i wiejskich. Stan na 31 grudnia 1999 r. 76 obserwuje siê jednak regres tej komunikacji. W coraz wiêkszym stopniu PKS staje wobec konkurencji firm prywatnych i przewoÿników indywidualnych. Ocenia siê, e komunikacja autobusowa PKS dociera do ok. 30 tys. miejscowoœci wiejskich (tam s¹ przystanki) i odegra³a znaczn¹ rolê w aktywizacji obszarów wiejskich (np. dawne masowe dojazdy do pracy). Osobnym zagadnieniem jest jakoœæ œwiadczonych us³ug przewozowych nie zawsze najlepsza. Na obszarach podmiejskich komunikacjê tê uzupe³niaj¹: komunikacja miejska oraz coraz czêœciej przewoÿnicy zrzeszeni lub prywatni, w tym autobusy i mikrobusy. Wzrost dostêpnoœci do telefonu stanowi jedno z wiêkszych osi¹gniêæ w dziedzinie poprawy warunków bytu w ci¹gu ostatniej dekady. Ta pozytywna tendencja nie ominê³a wsi, chocia w sposób wielce zró nicowany. W okresie ostatnich 10 lat w gminach wiejskich dzia³a³o wiele spo³ecznych komitetów telefonizacji. Ponadto zezwolono na dzia³alnoœæ miêdzynarodowych sieci telefonicznej (np. Komertel). W wyniku tych dzia³añ, nast¹pi³ znaczny wzrost liczby abonentów telefonii przewodowej z 250,0 tys. w 1990 roku do 1461,0 tys. w 1998 r., a wed³ug danych najnowszych (na koniec 1999 r.) osi¹gniêto 2050,0 tys. abonentów (inne Ÿród³a podaj¹ liczbê 2204,2 tys.) ( ¹cznoœæ..., 2000). Od 1995 r. znacznie rozwinê³a siê sieæ telefonii komórkowej (z 75 tys. w 1995 r. do 1944 tys. w 1998 r.). Wzrasta te liczba telefonicznych aparatów ogólnodostêpnych, samoinkasuj¹cych (odpowiednio z 28 tys. do 71 tys. ogó³em, a na wsi z 623 (w 1990 r.) do RAPORT O ROZWOJU SPO ECZNYM POLSKA 2000

7 9304 (w 1997 r.). Na podkreœlenie zas³uguj¹ te zmiany jakoœciowe dotycz¹ce telefonicznych central miejscowych (wprowadzanie central cyfrowych, ale g³ównie w miastach) oraz postêp w budowie sieci i linii telefonicznych (oprócz napowietrznych równie i kablowych). Wzrasta te pojemnoœæ central i stopieñ ich automatyzacji. WskaŸnik gêstoœci telefonicznej dla obszarów wiejskich w Polsce wzrós³ do 14,98 na 100 mieszkañców (najwy szy 16 17/100 mieszk. w woj. œl¹skim, mazowieckim, wielkopolskim, podlaskim i dolnoœl¹skim, a najni szy 12/100 mieszk. w woj. œwiêtokrzyskim, warmiñsko-mazurskim i lubuskim). W innym przeliczeniu wskaÿnik liczby abonentów telefonii przewodowej na obszarach wiejskich w Polsce zwiêkszy³ siê z 26,9/1000 mieszkañców do 83,6/1000 mieszkañców. W Polsce ogó³em wskaÿnik ten osi¹gn¹³ 24,4/100 mieszkañców (w 1997 r.), przy œredniej europejskiej 48/100 mieszkañców, a np. w Danii 58/100 mieszkañców. Us³ugi telekomunikacyjne s¹ œwiadczone w placówkach razem z us³ugami pocztowymi, których liczba w Polsce w latach wzros³a, ale tylko w miastach; na obszarach wiejskich natomiast spad³a o 94 i w roku 1999 wynosi³a W tych samych latach zmniejszy³a siê te liczba skrzynek pocztowych na wsi i liczba listonoszy, wzros³a zaœ (i to znacznie) iloœæ przesy³ek listowych zwyk³ych i poleconych oraz paczek nadanych. O tyle, o ile spada liczba telegramów roœnie skala po³¹czeñ telefonicznych. Liczba placówek pocztowych i telekomunikacyjnych na obszarach wiejskich w Polsce jest zró nicowana. Dobrym wskaÿnikiem ilustruj¹cym te zró nicowania jest liczba ludnoœci przypadaj¹ca na 1 placówkê tego typu na wsi Dostêp do opieki zdrowotnej Liczba placówek zdrowia na 10,0 tys. mieszkañców wg danych za 1997 r. dla Polski ogó³em wynosi³a 2,5; dla gmin miejskich 2,6; miejsko-wiejskich 2,1 a dla wiejskich 2,6. WskaŸnik dostêpnoœci przestrzennej, czyli liczba placówek s³u by zdrowia na 100 km 2 wynosi³ 3,1; w gminach miejskich 5,9, miejsko-wiejskich 1,9 i wiejskich 1,4. W okresie transformacji, kiedy rachunek ekonomiczny zacz¹³ odgrywaæ rolê coraz bardziej oczywist¹ a i œrodków publicznych nie przybywa³o, placówki wiejskie zaczêto rozliczaæ, czy s¹ dostatecznie wykorzystane i jaka jest ich jakoœæ. Oko³o 10% z nich zamkniêto lub przekszta³cono. Wraz z wprowadzeniem reformy zdrowia w 1999 r. proces restrukturyzacji nabra³ przyspieszenia. W³adze samorz¹du lokalnego odpowiedzialne za infra- Tabela 5.10 Liczba ludnoœci i powierzchnia w km 2 na 1 placówkê pocztowo- -telekomunikacyjn¹ na wsi w 1999 r. POLSKA wielkoœci maksymalne wielkoœci minimalne Na 1 placówkê przypada powierzchnia (w km 2 ) 37,3 37,3 59,4 (podlaskie) 56,4 (zach.-pomor.) 54,0 (lubuskie) 53,7 (warm.-mazur.) 16,1 (œl¹skie) 23,8 (ma³opol.) 28,5 (dolnoœl¹skie) Na 1 placówkê przypada ludnoœci (ma³opol.) (œl¹skie) (œwiêtokrz.) (warm.-mazur.) (podlaskie) (lubuskie) ród³o: J. Siemieñski na podstawie: ¹cznoœæ w 1999 r. (wyniki dzia³alnoœci). Warszawa, GUS Tabela 5.11 Zmiany w dostêpnoœci do us³ug pocztowych i telekomunikacyjnych na wsi w latach Placówki pocztowe i telekomunikacyjne Skrzynki pocztowe czynne Listonosze Abonenci telefonii przewodowej (w tys.) 129,4 216,0 391, ,2 Abonenci telefonii przewodowej na 100 mieszkañców 8,3 14,6 26,9 149,3 Skrzynki pocztowe na 10 km 2 1,6 1,5 1,4 1,2 Ludnoœæ przypadaj¹ca na 1 placówkê pocztow¹ i telekomunikacyjn¹ ród³o: jak dla tabeli Tabela 5.12 Zak³ady opieki zdrowotnej w miastach i na wsi w latach Lata w tym rejonowe Oœrodki zdrowia Przychodnie Przychodnie w tym rejonowe w liczbach bezwzglêdnych rok 1990 = 100% Oœrodki zdrowia ,0 100,0 100, ,3 95,4 99, ,9 94,8 99, ,1 94,1 98, ,5 90,8 96,3 ród³o: Roczniki Statystyczne GUS z lat INFRASTRUKTURA TECHNICZNA I SPO ECZNA NA WSI 77

8 Tabela 5.13 Liczba przychodni w ambulatoryjnej opiece zdrowia w latach w podziale wed³ug w³asnoœci Przychodnie ogó³em w tym przychodnie publiczne przychodnie niepubliczne oœrodki zdrowia Przychodnie prywatne ogó³em w tym na wsi w latach Uwagi b.d. ród³o: jak dla tabeli 5.11; b.d. brak danych Tabela 5.14 Ludnoœæ na 1 oœrodek zdrowia na wsi w latach spadek o 400 spadek o 784 wzrost o 384 spadek o 403 za³o ycielami s¹ osoby fizyczne lub spó³ki Ludnoœæ na 1 oœrodek zdrowia minimum (koniñ.) (gdañ.) (kalis.) (warszaw.) (biels.) (legnic.) (suwal.) (bia³ost.) (s³ups.) (gdañ.) (koniñ.) (warszaw.) (kalis.) (biels.) (legnic.) (suwal.) (bia³ost.) (s³ups.) ród³o: Rocznik Statystyczny Ochrony Zdrowia Warszawa, GUS Tabela 5.15 Pracownicy zatrudnieni w s³u bie zdrowia na obszarach wiejskich w latach 1990, 1995 i 1997 Jednostka miary Lekarze w oœrodkach zdrowia na wsi tys. 4,4 5,0 5,0 na 10 tys. ludnoœci 3,0 3,4 3,4 Lekarze stomatolodzy j.w. na wsi tys. 2,5 2,6 2,6 na 10 tys. ludnoœci 1,7 1,8 1,8 Pielêgniark j.w. na wsi tys. 12,2 12,1 11,7 na 100 tys. ludnoœci x 8,4 8,2 8,0 ród³o: jak dla tabeli strukturê opieki zdrowotnej swych mieszkañców maj¹ obecnie bardzo trudne zadanie. Koszty ka dej inicjatywy w sferze infrastruktury opieki zdrowotnej musz¹ pokryæ z w³asnych œrodków i uzgodniæ z kas¹ chorych finansowanie us³ug. Nie nale y siê wiêc spodziewaæ przyrostu placówek, chyba e w ramach sektora prywatnego. W opiece zdrowotnej na wsi, podobnie jak w ca³ym kraju, dominuj¹ placówki publiczne, ale ich liczba stopniowo siê zmniejsza. Przybywa powoli placówek niepublicznych. Jednym z wa nych wskaÿników dotycz¹cych us³ug medycznych i ich dostêpnoœci jest liczba ludnoœci na 1 oœrodek zdrowia na wsi (tab. 5.14), jak równie iloœæ zatrudnionych tam pracowników (tab. 5.15). Z kolei zró nicowanie zatrudnienia w s³u - bie zdrowia obrazuje tabela W latach 90. nastêpowa³ spadek dzia³alnoœci us³ugowej zak³adów opieki zdrowotnej na wsi. Dopiero w koñcu dekady rozpocz¹³ siê powolny powrót do wzrostowej tendencji z lat poprzednich. Dotyczy to jednak tylko porad lekarskich. W dziedzinie us³ug stomatologicznych mamy dramatyczn¹ tendencjê spadkow¹. Liczba wizyt dentystycznych obni y³a siê o ponad 50%. Jest to tym bardziej niepokoj¹ce, e us³ugi te wyprowadzone zosta³y ze szkó³ i przeniesione do przychodni ogólnodostêpnych. Powinno to przynieœæ efekt wzrostowy, a tymczasem obserwujemy tendencjê wrêcz przeciwn¹ (por. tab. 5.17). Dysproporcje miêdzy województwami w dzia³alnoœci opieki zdrowotnej ulegaj¹ widocznemu zaostrzeniu. Na wsi znajduje siê 20% wszystkich aptek. Dominuj¹ placówki prywatne (prawie 98%). W latach 90. liczba aptek wzros³a o 40%. Zmala³a natomiast liczba tzw. punktów aptecznych. Gdyby uwzglêdniæ punkty apteczne, to wskaÿnik dostêpnoœci do leków spad³ z 13,8 tys. mieszkañców na 1 aptekê na wsi w 1990 r. do 9,9 tys. w 1998 r. Domy pomocy spo³ecznej stanowi¹ w Polsce podstawowy rodzaj placówek opieki d³ugoterminowej. ¹cz¹ funkcje opiekuñcze oraz medyczne. Przez wiele lat usytuowane by³y w sektorze zdrowotnym. Obecnie mieszcz¹ siê w sektorze pomocy spo³ecznej. Od 1990 r. spada ich liczba. Proces ten trwa nadal mimo wzrostu populacji stanowi¹cej potencjalnych podopiecznych w tych domach. Ocenia siê, e z liczby 960 placówek pomocy spo³ecznej w 1998 r. rok póÿniej dzia³a³o ich 904. Odpowiednio te zmniejszy³a siê liczba podopiecznych z 83,7 tys. do 79,0 tys. Tym samym wskaÿnik miejsc na mieszkañców spad³ z 21,6 do 20,4. Tymczasem na miejsce w domach oczekiwa³o 10,3 tys. osób (zg³oszenia w koñcu 1999 r.). 78 RAPORT O ROZWOJU SPO ECZNYM POLSKA 2000

9 Tabela 5.16 Pracownicy zatrudnieni w s³u bie zdrowia w latach 1998 i 1999 Lekarze Stomatolodzy Farmaceuci Felczerzy Pielêgniarki Po³o ne* w liczbach bezwzglêdnych POLSKA (œl¹skie) (œl¹skie) (œl¹skie) (dolnoœl.) (œl¹skie) (œl¹skie) minimum (opolskie) (lubuskie) 206 (lubuskie) 261 (opolskie) 366 (lubuskie) 400 (opolskie) 14 (opolskie) 16 (podlaskie) 18 (ma³opol.) (lubuskie) (opolskie) 485 (opolskie) 639 (lubuskie) na 10 tys. ludnoœci POLSKA ,3 22,6 4,5 3,4 5,3 5,2 0,2 0,1 55,1 51,0 6,3 5,9 27,6 27,4 (podlask.) 25,3 (œl¹skie) 4,5 (dolnoœl.) 4,4 (³ódzkie) 4,4 (pomorskie) 7,9 (lubelskie) 7,5 (pomorsk.) 6,5 (³ódzkie) 6,0 (ma³opol.) 0,3 (lubuskie) 62,1 (dolnoœl. 59,7 (lubelskie) 7,7 (podlaskie) 7,4 (podkarp.) minimum 14,7 (warm.-mazur.) 16,3 (opolskie) 1,9 (warm.-mazur.) 1,9 (wielkopol.) 3,5 (warm.-mazur.) 3,5 (zach.-pomor.) 0,1 (11 województw) 40,6 (wielkopol.) 4,5 (opolskie) * Po³o ne tzw. œrodowiskowe na wsi: w 1980 r. 959; w 1985 r. 1114; w 1990 r i w 1995 r ród³o: Ochrona zdrowia (dane Ministerstwa Zdrowia). Warszawa Tabela 5.17 Dzia³alnoœæ opieki zdrowotnej na obszarach wiejskich w 1999 roku w województwach (w tys.) udzielone porady razem w tym lekarskie stomatologiczne Dolnoœl¹skie 2 258, ,8 330,4 Kujawsko-pomorskie 2 110, ,1 298,1 lubelskie 3 240, ,4 512,2 Lubuskie 578,0 552,5 25,5 ódzkie 2 673, ,7 301,8 Ma³opolskie 5 295, ,5 812,2 Mazowieckie 4 253, ,0 361,3 Opolskie 1 142,7 985,2 157,5 Podkarpackie 3 671, ,8 522,0 Podlaskie 1 300, ,4 222,7 Pomorskie 1 957, ,9 308,9 Œl¹skie 3 524, ,7 434,9 Œwiêtokrzyskie 2 481, ,4 382,3 Warmiñsko-mazurskie 1 102,8 978,3 124,5 Wielkopolskie 2 621, ,7 125,4 ród³o: Podstawowe dane z zakresu ochrony zdrowia w 1999 r. Warszawa, GUS INFRASTRUKTURA TECHNICZNA I SPO ECZNA NA WSI 79

10 Opracowa³a Ma³gorzata yra. Korzystanie z us³ug opieki zdrowotnej W 1998 r. (III kwarta³) i w 1999 r. (IV kwarta³) w GUS przeprowadzono badanie modu³owe na temat korzystania z us³ug medycznych w mieœcie i na wsi. Zarówno wœród mieszkañców wsi jak i miast zdarza³o siê, e nie skorzystano z porady lekarskiej, mimo i istnia³a taka potrzeba. Osoby takie na wsi stanowi³y w III kwartale 1998 r. 8,4% wszystkich, którym nie udzielono porady medycznej. W miastach ten odsetek by³ nieco ni szy i wynosi³ 7,1%. Najczêœciej jako przyczynê rezygnacji z porad lekarskich wymieniano brak pieniêdzy (odpowiednio 25,7% w miastach i 27,9% na wsi) i brak czasu (odpowiednio 28,4% i 24,9%). Mieszkañcy wsi jako kolejn¹ przyczynê rezygnacji z porad lekarskich wymienili brak lekarza danej specjalnoœci (9,4%). Odsetek ten wœród mieszkañców miast wyniós³ 4,5%. Znacznie czêœciej ni w miastach jako przeszkodê w korzystaniu z porad lekarskich podawano trudnoœci z dojazdem. Dla mieszkañców wsi przyczyna ta uniemo liwi³a w 5,2% skorzystanie z konsultacji lekarskich, podczas gdy w miastach odsetek ten wyniós³ tylko 1,1%. W IV kwartale 1999 r. przypadki rezygnacji z porad lekarskich, mimo i istnia³a taka potrzeba, zdarza³y siê nieco rzadziej i odpowiednie odsetki wynios³y na wsi 7,1%, natomiast w miastach 6,3%. Zmieni³y siê równie przyczyny rezygnacji z porad lekarskich w zale noœci od miejsca zamieszkania. Mieszkañcy wsi nadal najczêœciej wymieniali brak pieniêdzy, który stanowi³ 29,5% wszystkich przyczyn rezygnacji z porad lekarskich. Jako drugi powód wymieniany by³ brak czasu (20,9%), natomiast brak lekarza danej specjalnoœci stanowi³ a 16,6% przyczyn niekorzystania z tej formy opieki zdrowotnej, czyli by³ wielokrotnie czêœciej przeszkod¹ w dostêpie do us³ug lekarza ni w miastach, gdzie stanowi³ zaledwie 2,4% wszystkich przyczyn rezygnacji z porad lekarskich. Co 10 osoba, która nie mog³a skorzystaæ z porady lekarskiej, jako przyczynê poda³a trudnoœci z dojazdem. W miastach ta przeszkoda stanowi³a zaledwie 1,9% wszystkich przyczyn. WyraŸn¹ ró nicê miêdzy sytuacj¹ mieszkañców wsi i miast zaobserwowano w przypadku korzystania przez nich z us³ug stomatologicznych. W 1998 r. z us³ug lekarza dentysty skorzysta³o na wsi 16,2% zamieszka³ych tam osób. Odsetek ten by³ wyraÿnie ni szy od analogicznego w miastach, gdzie wyniós³ 22,4% osób. W 1999 r. sytuacja by³a podobna. Wœród osób zamieszka³ych na wsi z us³ug stomatologicznych skorzysta³o 16,1%, natomiast w miastach odsetek ten by³ 5.2 wiêkszy i wyniós³ 19,8%. Nale y zauwa- yæ, e podobnie jak w przypadku korzystania z porad lekarskich ró nice te by³y nieco mniejsze w 1999 r. ni w roku poprzednim. Podobnie, jak w przypadku porad lekarskich zdarza³o siê, e nie skorzystano z porady lekarza stomatologa, mimo, i istnia³a taka potrzeba. Takie osoby na wsi stanowi³y w 1998 r. 24,7%. W miastach ten odsetek by³ ni szy i wynosi³ 22,5%. Mieszkañcy wsi jako podstawow¹ przeszkodê w korzystaniu z us³ug stomatologicznych podali brak pieniêdzy (41,8%) i strach (22,9%) przed dentyst¹, a nastêpnie brak czasu (17,6%). Odsetki osób korzystaj¹cych z us³ug medycyny niekonwencjonalnej i zabiegów rehabilitacyjnych zarówno na wsi jak i w miastach by³y bardzo ma³e. WyraŸne ró nice wyst¹pi³y w przypadku korzystania z badañ medycznych. W 1998 r. wœród osób zamieszka³ych na wsi 18,5% robi³o badania medyczne, natomiast w miastach 24,3%. W 1999 r. odsetki te by³y wyraÿnie mniejsze, zarówno w miastach jak i na wsi, jednak nadal czêœciej z badañ medycznych korzystali mieszkañcy miast ni wsi; wœród mieszkañców miast 20,8% robi³o ró nego rodzaju badania medyczne, natomiast na wsi odsetek ten by³ mniejszy i wyniós³ tylko 15,2%. Tabela 5.18 Liczba ludnoœci na 1 aptekê w podziale administracyjnym z roku1998 i 1999 Zró nicowanie przestrzenne Wartoœci maksymalne Wartoœci minimalne rozmieszczenia aptek wg danych z 1998 r. (49 województw) (bia³ostockie) (szczeciñskie) (gorzowskie) (olsztyñskie) (zielonogórskie) (pilskie) (elbl¹skie) (s³upskie) (p³ockie) (che³mskie) (lubelskie) (³ódzkie) (bialsko-podlaskie) (zamojskie) (czêstochowskie) rozmieszczenia aptek wg danych z 1999 r. (16 województw) (zach.-pomorskie) (lubuskie) (warm.-mazurskie) (podlaskie) (opolskie) (lubelskie) (œl¹skie) (³ódzkie) (pomorskie) (ma³opolskie) Opracowa³: J. Siemieñski na podstawie danych GUS z lat 1999 i RAPORT O ROZWOJU SPO ECZNYM POLSKA 2000

11 Tabela 5.19 Niektóre wskaÿniki dotycz¹ce ochrony zdrowia i opieki spo³ecznej w 1997 r. (w uk³adzie wg obecnych województw) Oœrodki zdrowia Przychodnie itp. 2 na 100 km Lekarze medycyny Apteki na 10 tys. mieszkañców na 100 km 2 Stomatolodzy Domy i zak³ady opieki spo³ecznej na 10 tys. na 10 tys. na 10 tys. liczba miejsc mieszkañców mieszkañców mieszkañców na 1 zak³ad liczba miejsc na 10 tys. mieszk. w wieku poprodukc. POLSKA 3,1 2,5 2,3 1,9 21,3 4,1 89,0 152,3 Dolnoœl¹skie 3,8 2,5 2,9 2,0 21,1 4,5 87,0 149,4 Kujawsko-pomorskie 2,8 2,4 2,2 1,9 17,3 3,2 88,4 162,3 Lubelskie 2,2 2,4 2,2 2,5 21,3 4,3 81,9 130,8 Lubuskie 1,8 2,5 1,2 1,7 17,7 3,4 85,5 187,5 ódzkie 3,5 2,4 3,6 2,4 25,1 4,8 114,5 144,2 Ma³opolskie 5,0 2,4 4,4 2,1 21,4 4,1 89,7 170,8 Mazowieckie 3,7 2,6 2,1 1,5 24,4 3,7 85,7 134,5 Opolskie 3,3 2,9 2,1 1,8 17,3 3,6 86,8 214,8 Podkarpackie 3,3 2,8 2,3 1,9 18,0 4,6 80,4 150,5 Podlaskie 1,8 2,9 1,0 1,7 24,3 4,8 92,3 107,8 Pomorskie 2,7 2,3 2,4 2,0 20,8 5,0 90,2 134,0 10,0 2,5 7,8 1,9 25,1 3,9 85,7 154,5 Œwiêtokrzyskie 2,8 2,4 2,2 1,9 20,0 3,7 108,4 138,4 Warmiñsko-mazurskie 1,3 2,2 0,9 1,5 16,7 3,3 89,2 209,8 Wielkopolskie 2,5 2,2 2,1 1,8 18,7 4,1 84,5 155,9 Zachodniopomorskie 1,9 2,5 1,2 1,5 18,8 4,2 95,1 180,7 Œl¹skie ród³o: Polska w nowym podziale terytorialnym. Warszawa, GUS Pomorskie Warmiñsko-Mazurskie Zachodniopomorskie Podlaskie Kujawsko-Pomorskie Wielkopolskie Lubuskie Mazowieckie ódzkie Lubelskie Dolnoœl¹skie Œwiêtokrzyskie Opolskie Œl¹skie Legenda 0,03 do 0,53 % 0,53 do 0,73 % 0,73 do 0,95 % 0,95 do 1,22 % 1,22 do 1,67 % 1,67 do 2,52 % 2,52 do 4,71 % 4,71 do 15,68 % (226) (304) (476) (547) (474) (300) (124) (28) Ma³opolskie Podkarpackie Mapa 5.3. Wydatki na ochronê zdrowia w wydatkach bud etów gmin miejskich, miejsko-wiejskich i wiejskich. Stan na 31 grudnia 1999 r. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA I SPO ECZNA NA WSI 81

12 5.8. Dostêp do kultury Pomorskie Warmiñsko-Mazurskie Zachodniopomorskie Podlaskie Kujawsko-Pomorskie Wielkopolskie Lubuskie Mazowieckie ódzkie Lubelskie Dolnoœl¹skie Œwiêtokrzyskie Opolskie Legenda 0,01 do 1,04 % 1,04 do 1,61 % 1,61 do 2,20 % 2,20 do 2,86 % 2,86 do 3,63 % 3,63 do 4,68 % 4,68 do 7,08 % 7,08 do 20,10 % brak danych Œl¹skie (245) (372) (422) (487) (437) (324) (158) (30) (4) Ma³opolskie Podkarpackie Mapa 5.4. Wydatki na kulturê i sztukê w wydatkach bud etów gmin miejskich, miejsko-wiejskich i wiejskich. Stan na 31 grudnia 1999 r. Dostêp do kultury na wsi nigdy nie by³ zadawalaj¹cy. WskaŸniki tzw. uczestnictwa w kulturze przez lata niepokoi³y badaczy zjawiska. W okresie transformacji sytuacja uleg³a istotnemu pogorszeniu (por. Radkowski 2000). W mieœcie ³atwiejszy jest dostêp do instytucji kultury, wiêksza jest poda artyku³ów u ytku kulturalnego i zasoby dziedzictwa kulturalnego. Placówki kulturalne s¹ gêœciej rozsiane, jest do nich po prostu bli ej. Mimo ograniczeñ o charakterze infrastrukturalnym, ró nice w uczestnictwie kulturalnym ludnoœci miast i wsi wynikaj¹ce z tradycji œrodowiskowych, aspiracji i hierarchii potrzeb, iloœci i rozk³adu czasu wolnego, czy mo liwoœci finansowych, powoli siê zacieraj¹. W 1999 r. udzia³ wydatków na kulturê w wydatkach gospodarstw domowych ogó³em wyniós³ 3,6%, a w gospodarstwach rolników podobnie jak w roku poprzednim 2,1%. Przeciêtne miesiêczne wydatki na zakup artyku³ów i us³ug kulturalnych na 1 osobê w gospodarstwach domowych w 1999 r. osi¹gnê³y 19,89 z³ a ich wartoœæ nominalna, w porównaniu z rokiem poprzednim, wzros³a o 32,8%. W gospodarstwach rolników odpowiednie wielkoœci to 8,28 z³ i 8,1%. 5.3 Kultura ludowa Kultura ludowa stanowi³a i stanowi nadal yw¹ inspiracjê klasycznej oraz wspó³czesnej literatury i muzyki polskiej, a tak e wspó³czesnej kultury masowej. Symboliczna jest w tym sensie twórczoœæ Adama Mickiewicza czy Fryderyka Szopena. Równie polscy plastycy czerpi¹ pe³n¹ garœci¹ z tego Ÿród³a. W tym rozumieniu kultura ludowa wrasta w kulturê narodow¹. Od koñca XIX wieku rozpocz¹³ siê proces przemian cywilizacyjnych, migracji i ogólnej unifikacji warunków ycia bêd¹cej nastêpstwem urbanizacji i rwania siê w¹tków pokoleniowych. W tych warunkach zaczê³y powstawaæ towarzystwa popierania kultury ludowej, w tym rêkodzie³a, zbierania pieœni i drukowania ich, czego dowodem s¹ pomnikowe dzie³a Oskara Kolberga (80 tomów!) i Zygmunta Glogera. Dzia³acze kultury, naukowcy i artyœci zaczêli œwiadomie pielêgnowaæ tê kulturê ludow¹. W efekcie nastêpowa³o po wielokroæ zbli enie kultury ludowej do sztuki profesjonalnej, czego przyk³adem jest Zespó³ Pieœni i Tañca Mazowsze czy Œl¹sk, wspó³czesne polskie tkactwo artystyczne, a tak e s³ynna szko³a zakopiañska Antoniego Kenara, która znakomicie splot³a tradycje kultury ludowej z nowoczesn¹ plastyk¹. Muzea etnograficzne, zw³aszcza Pañstwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie (w odbudowanym gmachu Tow. Kredytowego Ziemskiego) z nowoczesn¹ ogólnopolsk¹ ekspozycj¹ i ywym programem edukacyjnym dla szkó³), Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w odzi oraz dzia³y etnograficzne przy muzeach wielodzia³owych zaktywizowa³y ostatnio dzia³alnoœæ naukowo-badawcz¹, wystawiennicz¹ i wydawnicz¹. Instytucje te pomagaj¹ domom i oœrodkom kultury w projektowaniu strojów, instrukta u i promocji. Si³ami samorz¹du i stowarzyszeñ regionalnych prowadzone s¹ muzea architektury ludowej (skanseny). S¹ dokumentacje i fototeki zgromadzone najpierw w Pañstwowym Instytucie Badania Sztuki Ludowej, a nastêpnie w pracowniach Pañstwowego Instytutu Sztuki i Instytutu Sztuki PAN w Warszawie i Krakowie. Prowadzone s¹ badania i konsultacje terenowe dla amatorskiego ruchu artystycznego, organizowane konferencje naukowe, a tak e publikowane rozprawy w wydawanym w Lublinie kwartalniku Polska Sztuka Ludowa. Ponad trzysta Regionalnych Towarzystw Kultury pielêgnuje to samoœæ kulturow¹ ma³ych ojczyzn, najczêœciej przez dziedzictwo kultury ludowej. Powsta³y w Ciechanowie Krajowy Oœrodek Dokumentacji Regionalnych Towarzystw Kultury wyda³ ju kilkadziesi¹t pozycji wydawniczych z tym zwi¹zanych. W jednocz¹cej siê Europie pog³êbi siê g³ód wiedzy o w³asnych rodowodach i niepowtarzalnej kulturze rodzimej. Bêdzie to szans¹ dla kultury ludowej, zw³aszcza wobec wyzwañ XXI wieku. Tradycyjne rozumienie œwiata ma³ych, zw³aszcza wiejskich wspólnot, oparte na triadzie Ziemia Rodzina Praca nadal odgrywaæ bêdzie wa n¹, a po dowartoœciowaniu wsi i rolnictwa i jego zmodernizowaniu, jeszcze wa niejsz¹ rolê. Wówczas kultura ludowa znacznie zyska na atrakcyjnoœci, staj¹c siê czynnikiem stabilizuj¹cym i ³¹cznikowym miêdzy nowym i starym. Opracowa³a El bieta Ciborska. 82 RAPORT O ROZWOJU SPO ECZNYM POLSKA 2000

13 Niemal wszystkie profesjonalne instytucje prowadz¹ce dzia³alnoœæ sceniczn¹ (teatry dramatyczne i muzyczne, filharmonie i orkiestry) maj¹ swoje siedziby g³ównie w miastach wojewódzkich (lub na ich obrze ach) oraz w miastach na prawach powiatów (w wiêkszoœci by³ych miastach wojewódzkich). Na obszarach wiejskich nie ma praktycznie galerii sztuki. W 1997 r. w 16 obecnych miastach wojewódzkich znajdowa³o siê blisko 55% galerii sztuki, a w 1999 r. 58%. Niespe³na 1/5 muzeów i oddzia³ów muzealnych zlokalizowana jest na wsi. Liczba wystaw zorganizowanych przez muzea na wsi tylko w jednym województwie przekroczy³a 50, podczas gdy mniej ni 100 wystaw muzea miejskie zrealizowa³y jedynie w 3 województwach. Zmniejsza siê liczba bibliotek publicznych na wsi, a co za tym idzie wzrasta liczba mieszkañców przypadaj¹cych œrednio na placówkê biblioteczn¹. WyraŸnie na niekorzyœæ bibliotek wiejskich w porównaniu z miastem wypada uzupe³nianie ksiêgozbiorów bibliotek publicznych. Kupuj¹ one zarówno mniej ksi¹ ek, jak i pozycje tañsze. Zmniejszy³a siê nie tylko liczba oœrodków i miejsc (tab. 5.20), gdzie œwiadczone by³yby jakiekolwiek us³ugi kulturalne, ale przede wszystkim zmieni³a siê ich jakoœæ. W tradycyjnych klubach, w których spêdzano czas przy kawie i przegl¹dzie prasy, obecnie czynne s¹ automaty do gry i podawane jest piwo. W domach kultury tak e dominuje dzia³alnoœæ bardziej komercyjna ni kulturalna. Smutny jest ponadto los bibliotek. Ksiêgozbiór nie jest odnawiany i powiêkszany, a w bud etach gmin œrodków na utrzymanie placówek jest coraz mniej. Zwiêkszy³a siê natomiast spontaniczna dzia³alnoœæ kulturalna prowadzona przez tworz¹ce siê coraz liczniej stowarzyszenia mi- ³oœników ró nych ziem, grup etnicznych i regionalnych. Ten rodzaj dzia³alnoœci choæ niekiedy niezwykle twórczy i oryginalny nie jest tendencj¹ ani masow¹, ani powszechn¹. Wystêpuje we wsiach, gdzie istnia³y ju tradycje w tej dziedzinie, przyt³umione wprawdzie w ubieg³ych latach, ale nie zniszczone. Tabela 5.20 Wybrane dane o zró nicowaniu kulturalnym miêdzy miastem a wsi¹ Miasta Wieœ Miasta Wieœ Miasta Wieœ Miasta Wieœ Biblioteki publiczne Ludnoœæ na 1 placówkê biblioteczn¹ a Miejsca w czytelniach a na 1000 ludnoœci 2,11 3,96 2,10 3,92 2,14 3,94 2,17 3,95 Ksiêgozbiór w wol. a na 1000 ludnoœci Czytelnicy na 1000 ludnoœci Wypo yczenia w wol. na 1000 ludnoœci Wypo yczenia w wol. na 1 czytelnika 22,6 21,9 21,1 21,7 20,5 21,7 19,9 21,4 Kina Miejsca w kinach sta³ych a na 1000 ludnoœci 8,6 0,6 8,1 0,5 8,1 0,5 8,5 0,5 Seanse na 1 kino Widzowie w kinach b na 1000 ludnoœci Domy, oœrodki kultury, kluby i œwietlice Ludnoœæ na 1 instytucjê a Imprezy na 1 instytucjê Uczestnicy imprez na 1 imprezê Uczestnicy imprez na 1000 ludnoœci Cz³onkowie zespo³ów artystycznych, kó³ (klubów) a na 1000 ludnoœci Abonenci Abonenci radiowi a na 1000 ludnoœci Abonenci telewizyjni a na 1000 ludnoœci (a) Stan w dniu 31 grudnia; (b) dotyczy osób poni ej 15 roku ycia. ród³o: Radkowski S.: Warunki ycia ludnoœci wiejskiej. Dostêp do kultury. Warszawa 2000 (maszynopis). INFRASTRUKTURA TECHNICZNA I SPO ECZNA NA WSI 83

14 Twórcy i animatorzy kultury ludowej 5.4 Okres transformacji wyzwoli³ ducha to samoœci etnicznej i regionalnej. Powraca siê do wydawania literatury w gwarze regionalnej. Oryginalnym przyk³adem jest twórczoœæ poetki góralskiej Wandy omnickiej-dulak z Piwnicznej. Tworzy ona w gwarze górali nadpopradzkich, zwanych czarnymi. Zosta³a wyró niona w konkursie literackim imienia Jana Pocka. Od dziesiêciu lat publikuje w miesiêczniku Znad Popradu felietony w niezwyk³ym jêzyku czarnych górali. Uprawia tak e wspania³¹ prozê. W 1999 r. otrzyma³a medal Oskara Kolberga za zas³ugi dla kultury ludowej. W gwarze napisa³a s³owa do krakowiaka, wyœpiewanego na staros¹deckich b³oniach podczas pielgrzymki Jana Paw³a II do Polski w czerwcu 1999 roku. Ta pieœñ, towarzysz¹ca kanonizacji bardzo lubianej na S¹deczczyŸnie Kingi, sta³a siê nawet przebojem, nuconym po zakoñczeniu uroczystoœci. Spontanicznie rozwinê³y siê izby pamiêci b¹dÿ muzea historyczne, szczególnie przy szko³ach rolniczych, które maj¹ wszystkie dane, by staæ siê uniwersytetami w myœl tradycji Zofii i Ignacego Solarzów, a wiêc placówkami wynosz¹cymi kulturê ludow¹ do autonomicznego i pe³noprawnego podmiotowego nurtu kultury narodowej. Dobitnym tego przyk³adem jest Szkolne Muzeum Historyczne i Regionalne przy szkole rolniczej w Marcinkowicach, które powsta³o 30 lat temu. Placówka ta jest znana w ca³ej Polsce, a jej witryna internetowa przenosi marcinkowickie wici znacznie dalej w szeroki œwiat. Celem tego znakomitego przedsiêwziêcia nauczycieli, m³odzie y i pracowników szko³y by³o ocalenie od zapomnienia przesz³oœci wsi, regionu, szko³y i ludzi oraz pokazanie sugestywnie na przyk³adach, jak wieœ i szko³a s³u y³y krajowi. Takie placówki, jak i ca³a kultura ludowa powstaj¹ spo³ecznym sumptem. Twórc¹ tego muzeum, a zarazem kustoszem i mecenasem kultury jest polonista Józef Goœciej, wywodz¹cy siê z êtowni, absolwent Wszechnicy Jagielloñskiej maj¹cy za mistrzów Stanis³awa Pigonia, Kazimierza Wykê i Zenona Klemesiewicza. Józef Goœciej jest gor¹cym zwolennikiem regionalizmu w nauczaniu. Dla tej sprawy zbada³ miejscow¹ historiê, zebra³, udokumentowa³ i wyeksponowa³ wszelkie pami¹tki. Doprowadzi³ do odnowienia cmentarza wojennego kryj¹cego prochy legionistów oraz upowszechni³ obchody rocznicy bitwy marcinkowickiej z 1914 r., z któr¹ zwi¹zany jest tak e pobyt Józefa Pi³sudskiego w Marcinkowicach. Zgromadzone bogactwo eksponatów przedstawia ycie wsi s¹deckich. S¹ tam sprzêty obrzêdowe, takie jak gwiazdy kolêdnicze, turoñ, szopka, palmy, ró d ki weselne, przybory do obróbki lnu i tkania p³ótna, do wypieku chleba, przedmioty metalowe, ceramika, stroje s¹deckie, rzeÿby ludowe, malowanki z Zalipia, a tak e obraz ucznia siódmej klasy Wesele podegrodzkie. Liczne fotografie i dokumenty, testamenty, akty darowizny, umowy przedœlubne, listy i proœby kierowane do w³adz, fotografie z uroczystoœci narodowych, budowy kolei, do ynek, powodzi z 1934 roku, zdjêcia chat krytych strzech¹, kapliczek i figur przydro nych, a tak e starych modlitewników, obrazuj¹ ycie mieszkañców. Dobitnym przyk³adem wêdrówki ch³opów od ma³ej ku wielkiej ojczyÿnie jest udokumentowana w Muzeum historia rodziny Potoczków, twórców Zwi¹zku Stronnictwa Ch³opskiego w 1893, z którego wzi¹³ pocz¹tek ruch ludowy, w naturalny sposób poczuwaj¹cy siê do popierania, identyfikowania i odpowiedzialnoœci za kulturê ludow¹. Z polityczn¹ emancypacj¹ ch³opów, œwiadomych swej si³y w³aœnie poprzez samoœwiadomoœæ wielorakiej twórczoœci i obrzêdowoœci, wi¹ ¹ siê w marcinkowickim muzeum takie eksponaty, jak legitymacje, fotografie, odbitki z artyku³ów, lista pierwszych cz³onków stronnictwa i oryginalny egzemplarz czasopisma Zwi¹zek Ch³opski. Znaczenie polskiej wsi dobitnie podkreœlono organizuj¹c w dniach wrzeœnia 2000 roku Kongres Rolnictwa Europejskiego w Krakowie, dok³adnie w 75 lat od odbycia siê pierwszego na ziemiach polskich kongresu w 1925 roku w Warszawie. Uczestnicy odbyli wycieczkê do gospodarstwa agroturystycznego rodziny Leœniaków we wsi Wiœniowa pod malownicz¹ górsk¹ rzek¹ Krzyworzeka, znanej wœród mi³oœników przyrody z krystalicznie czystej wody. Folklor i tradycja tego regionu s¹ wci¹ podtrzymywane podczas licznych festiwali, do ynek i œwi¹t. Gospodarze prowadz¹ hotelik z pe³nym wy ywieniem z naturalnych sk³adników pochodz¹cych z gospodarstwa. Podaj¹ pyszne posi³ki w starej typowej dla regionu chacie. Gospodarstwo wyspecjalizowa³o siê w przyrz¹dzaniu pieczeni przy ognisku. Przyk³adów pozytywnych nie brakuje, choæ w codziennych obserwacjach trudno je wszystkie dostrzec. Wyszczególni³am jedynie te, które s¹ symptomem szerzej wystêpuj¹cych zjawisk i w przeœwiadczeniu, e polska kultura ludowa, stanowi¹c wyraz têsknoty do niebieskich powa³ od grud czarnej ziemi (pieœñ do s³ów Zofii Solarzowej) jest jedn¹ z cenniejszych wartoœci we wspólnej Europie. Opracowa³a El bieta Ciborska; wiêcej 84 RAPORT O ROZWOJU SPO ECZNYM POLSKA 2000

15 Tabela 5.21 Zmiany w zakresie wyposa enia miast i wsi w placówki kulturalne w latach Zmiany w latach (rok 1990 = 100) ,7 w tym: w miastach na wsi ,4 88,3 Domy kultury ogó³em ,1 w tym: w miastach na wsi ,0 92,1 Kluby kultury ogó³em ,2 w tym: w miastach na wsi ,1 60,1 Œwietlice ogó³em ,3 w tym: w miastach na wsi ,9 83, , ,3 89,2 Placówki kultury Oœrodki kultury ogó³em Biblioteki w tym: w miastach na wsi ród³o: Roczniki Statystyczne GUS z lat 1991 i Natomiast we wsiach ziem zachodnich i pó³nocnych, do których nap³ynê³a ludnoœæ z wielu regionów przedwojennej Polski, spontaniczna dzia³alnoœæ kulturalna zakorzeniona w dawnej tradycji nie ma tej skali i autentycznoœci. Ludnoœæ wiejska z tych czêœci kraju a szczególnie m³odzie, bardziej podatna jest na wzory uczestnictwa w kulturze masowej. Jednoczeœnie wiêksze s¹ tam wp³ywy zagranicznych s¹siadów. Mimo odziedziczenia lepszej infrastruktury technicznej, ludnoœci wiejskiej ziem zachodnich i pó³nocnych (z koncentracj¹ problemów powsta³ych po upadku PGR-ów) potrzeba wiêcej dzia³añ animacyjnych i wsparcia. Pomorskie Warmiñsko-Mazurskie Zachodniopomorskie Podlaskie Kujawsko-Pomorskie Lubuskie Wielkopolskie 5.9. Wêz³owe problemy infrastruktury obszarów wiejskich Rozwój infrastruktury przez d³ugie okresy przyspieszonej industrializacji nie nad¹ a³ za rozwojem produkcyjnym. To stanowi³o znacz¹ce Ÿród³o tworzenia siê barier efektywnoœci rozwoju gospodarczego i spo³ecznego w Polsce. Na wsi tendencja ta wystêpowa³a jeszcze ostrzej jako e ulokowana by³a tam prywatna i nieprzemys³owa dzia³alnoœæ produkcyjna, która nie mog³a liczyæ na wsparcie socjalistycznego pañstwa zdominowanego wizj¹ rozwoju przemys³u. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA I SPO ECZNA NA WSI Mazowieckie ódzkie Lubelskie Dolnoœl¹skie Œwiêtokrzyskie Opolskie Legenda 1 do 2 2 do 3 3 do 4 4 do 5 5 do 7 7 do do do 177 brak danych Œl¹skie (881) (741) (550) (375) (267) (106) (37) (9) (80) Ma³opolskie Podkarpackie Mapa 5.5. Biblioteki publiczne i ich filie w gminach miejskich i wiejskich. Stan na 31 grudnia 1999 r. 85

16 W latach siedemdziesi¹tych sytuacja o tyle siê zmieni³a, e ch³opi zostali uznani na równi z robotnikami godnymi adresatami opieki pañstwa. Uzyskali te pewn¹ autonomiê w obszarach dzia³alnoœci infrastrukturalnej. Mogli wiec podejmowaæ oddolne decyzje w sprawach inwestycji na rzecz œrodowiska lokalnego. Jako e ich dochody wyraÿnie w tym okresie wzrasta³y przynios³o to zauwa aln¹ poprawê nie tylko w konsumpcji, ale tak e w inwestycjach finansowanych z dochodów indywidualnych. Ten trend utrzyma³ siê w dekadzie lat dziewiêædziesiatych, mimo e dochody z rolnictwa bardzo spad³y. W okresie spadek ca³oœci nak³adów inwestycyjnych w rolnictwie indywidualnym wynosi³ ponad 40%. W konsekwencji rozwój infrastruktury na wsi mia³ charakter istotnie zró nicowany terytorialnie oraz wyraÿnie selektywny. Wodoci¹gi, transport samochodowy, telefonia oraz zaopatrzenie w sieæ gazow¹ to te dziedziny w których nast¹pi³a zdecydowana, a nawet skokowa poprawa. Jednoczeœnie nadal utrzymywa³y siê (a nawet pog³êbi³y) zaniedbania w dziedzinie dróg, kanalizacji oraz obs³ugi ludnoœci, szczególnie w dziedzinie komunikacji publicznej, us³ug bytowych i pocztowych. Infrastruktura socjalno-kulturalna nie by³a tak zaniedbywana jak techniczna i bytowa, chocia tutaj tak e prymat industrializacji i produkcji nad rolnictwem oraz us³ugami stanowi³ usprawiedliwienie zaniedbañ. W ostatniej dekadzie nast¹pi³o wyraÿne pogorszenie sytuacji. W tej dziedzinie prywatne inicjatywy nie rekompensowa³y braku dzia³añ publicznych, a œrodków publicznych na inwestycje socjalno-kulturalne by³o coraz mniej i by³y niewystarczaj¹ce. St¹d w latach dziewiêædziesi¹tych nastêpuje upadek licznych placówek us³ug spo³ecznych lub zmieniaj¹ siê ich funkcje. Dominuje w nich ró nego typu dzia³alnoœæ komercyjna. Podsumowuj¹c, modernizacja obszarów wiejskich stanowi¹ca warunek przekszta³ceñ w rolnictwie bez wielkiej emigracji do miast wymaga zasadniczej poprawy w dziedzinie infrastruktury. Samorz¹dy lokalne pozostawione same sobie nie sprostaj¹ temu zadaniu. 86 RAPORT O ROZWOJU SPO ECZNYM POLSKA 2000

Infrastruktura techniczna. Warunki mieszkaniowe

Infrastruktura techniczna. Warunki mieszkaniowe Daniela Szymańska, Jadwiga Biegańska Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Instytut Geografii, Gagarina 9, 87-100 Toruń dostępne na: http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/rl_charakter_obszar_wiejskich_w_2008.pdf

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

URZ D MIEJSKI W BRUSACH

URZ D MIEJSKI W BRUSACH URZ D MIEJSKI W BRUSACH Brusy 2004 Mieszkañcy Miasta i Gminy Brusy, oddajê w Pañstwa rêce broszurê informacyjn¹ poœwiêcon¹ dochodom i wydatkom naszej gminy w 2004 roku. Broszura ma za zadanie informowaæ

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 1 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Układ wykonawczy 2010 r. Gmina Krapkowice

Układ wykonawczy 2010 r. Gmina Krapkowice Układ wykonawczy 2010 r. Gmina Krapkowice Zarządzenie Nr 379/2010 Burmistrza Krapkowice z 04 stycznia 2010 r. Zadania własne Dział Rozdział Paragraf Treść Wartość 010 Rolnictwo i łowiectwo 396 350,00 01010

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca

4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca 4.3. Warunki życia Katarzyna Gorczyca [w] Małe i średnie w policentrycznym rozwoju Polski, G.Korzeniak (red), Instytut Rozwoju Miast, Kraków 2014, str. 88-96 W publikacji zostały zaprezentowane wyniki

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVI/125/2016 RADY MIEJSKIEJ W RZEPINIE. z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie: zmiany uchwały budżetowej

UCHWAŁA NR XVI/125/2016 RADY MIEJSKIEJ W RZEPINIE. z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie: zmiany uchwały budżetowej UCHWAŁA NR XVI/125/2016 RADY MIEJSKIEJ W RZEPINIE z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie: zmiany uchwały budżetowej Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj.

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W LUBLINIE Powierzchnia w km² 30 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2144 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto ZAMOŚĆ LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W ŁODZI Powierzchnia w km² 293 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2408 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto ŁÓDŹ LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU W 2014

Bardziej szczegółowo

WYDATKI. 010 ROLNICTWO I ŁOWIECTWO 8 238,00 01030 Izby rolnicze 8 238,00. 020 LEŚNICTWO 146 820,00 02001 Gospodarka leśna 146 820,00

WYDATKI. 010 ROLNICTWO I ŁOWIECTWO 8 238,00 01030 Izby rolnicze 8 238,00. 020 LEŚNICTWO 146 820,00 02001 Gospodarka leśna 146 820,00 11 Ustala się planowane wydatki budżetu Gminy w układzie dział, rozdział, paragraf klasyfikacji budżetowej WYDATKI Dział Rozdział Wyszczególnienie Kwota zlecone Kwota 010 ROLNICTWO I ŁOWIECTWO 8 238,00

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju miasta

Uwarunkowania rozwoju miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 06 Uwarunkowania rozwoju miasta W 880.06 2/9 SPIS TREŚCI 6.1 Główne czynniki

Bardziej szczegółowo

Miasto KALISZ WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W POZNANIU. Powierzchnia w km² 69 2014. Województwo 2014 58,4

Miasto KALISZ WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W POZNANIU. Powierzchnia w km² 69 2014. Województwo 2014 58,4 URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU Powierzchnia w km² 69 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1489 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto KALISZ LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 Stan realizacji PROW 2007-2013 Alokacja 17,4 mld euro rodki zakontraktowane

Bardziej szczegółowo

Miasto: Kalisz. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 69. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 3467016 57,1 58,0 61,4 63,2

Miasto: Kalisz. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 69. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 3467016 57,1 58,0 61,4 63,2 Miasto: Kalisz Powierzchnia w km2 w 2013 r. 69 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1498 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 105567 104676 103997 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Koszalin. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 98. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1718861 55,2 52,5 56,3 58,5

Miasto: Koszalin. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 98. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1718861 55,2 52,5 56,3 58,5 Miasto: Koszalin Powierzchnia w km2 w 2013 r. 98 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1110 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 109302 109343 109170 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Płock Powierzchnia w km2 w 2013 r. 88 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1395 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 124691 123627 122815 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Gdańsk Powierzchnia w km2 w 2013 r. 262 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1762 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 460509 460427 461531 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

2.8. Ma³e i œrednie przedsiêbiorstwa w uk³adzie regionalnym (wojewódzkim)

2.8. Ma³e i œrednie przedsiêbiorstwa w uk³adzie regionalnym (wojewódzkim) Dodatkowo w Warszawie, powsta³o wiele firm zajmuj¹cych siê importem towarów konsumpcyjnych. Towary te rozsy³ane s¹ nastêpnie do innych województw, gdzie nastêpuje ich rzeczywista konsumpcja. W Warszawie

Bardziej szczegółowo

1. DOTACJE DLA JEDNOSTEK SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH

1. DOTACJE DLA JEDNOSTEK SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH 1.2.8. DOTACJE UDZIELANE Z BUDŻETU MIASTA SZCZECIN NA 2012 ROK Załącznik Nr 8 I. DOTACJE BIEŻĄCE 1. DOTACJE DLA JEDNOSTEK SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH PODMIOTOWA 29 560 452 Instytucje kultury 29 375 452

Bardziej szczegółowo

BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM W 2014 R.

BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM W 2014 R. URZĄD STATYSTYCZNY W RZESZOWIE 35-959 Rzeszów, ul. Jana III Sobieskiego 10 tel.: 17 85 35 210, 17 85 35 219; fax: 17 85 35 157 http://rzeszow.stat.gov.pl/; e-mail: SekretariatUSRze@stat.gov.pl BUDŻETY

Bardziej szczegółowo

Rzeszów, dnia 28 lutego 2014 r. Poz. 815 UCHWAŁA NR XXXIX.340.2014 RADY MIEJSKIEJ W SIENIAWIE. z dnia 27 lutego 2014 r.

Rzeszów, dnia 28 lutego 2014 r. Poz. 815 UCHWAŁA NR XXXIX.340.2014 RADY MIEJSKIEJ W SIENIAWIE. z dnia 27 lutego 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Rzeszów, dnia 28 lutego 2014 r. Poz. 815 UCHWAŁA NR XXXIX.340.2014 RADY MIEJSKIEJ W SIENIAWIE z dnia 27 lutego 2014 r. w sprawie zmian w budżecie na 2014 rok

Bardziej szczegółowo

III. GOSPODARSTWA DOMOWE, RODZINY I GOSPODARSTWA ZBIOROWE

III. GOSPODARSTWA DOMOWE, RODZINY I GOSPODARSTWA ZBIOROWE III. GOSPODARSTWA DOMOWE, RODZINY I GOSPODARSTWA ZBIOROWE 1. GOSPODARSTWA DOMOWE I RODZINY W województwie łódzkim w maju 2002 r. w skład gospodarstw domowych wchodziło 2587,9 tys. osób. Stanowiły one 99,0%

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z wykonania planu finansowego Gminnej Biblioteki Publicznej w Czernicach Borowych za 2011 roku.

Sprawozdanie z wykonania planu finansowego Gminnej Biblioteki Publicznej w Czernicach Borowych za 2011 roku. Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 2/2012 Kierownika Gminnej Biblioteki Publicznej w Czernicach Borowych z dnia 27 lutego 2012 roku Sprawozdanie z wykonania planu finansowego Gminnej Biblioteki Publicznej

Bardziej szczegółowo

Gorzów Wielkopolski, dnia 22 marca 2016 r. Poz. 619 UCHWAŁA NR 0007.197.2016 RADY MIEJSKIEJ W SULECHOWIE. z dnia 15 marca 2016 r.

Gorzów Wielkopolski, dnia 22 marca 2016 r. Poz. 619 UCHWAŁA NR 0007.197.2016 RADY MIEJSKIEJ W SULECHOWIE. z dnia 15 marca 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Gorzów Wielkopolski, dnia 22 marca 2016 r. Poz. 619 UCHWAŁA NR 0007.197.2016 RADY MIEJSKIEJ W SULECHOWIE z dnia 15 marca 2016 r. w sprawie zasad udzielania dotacji

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy Załącznik do Monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Trzebnica, wrzesień 2009 Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego

Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego Ciepło systemowe na rynku energii w przyszłości skutki pakietu energetyczno-klimatycznego Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP Sosnowiec 17 listopada 2009 Zawartość prezentacji 1. Implikacje pakietowe

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia Druk Nr Projekt z dnia UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele nie związane z budową,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIV.90.2015 RADY POWIATU ZIELONOGÓRSKIEGO

UCHWAŁA Nr XIV.90.2015 RADY POWIATU ZIELONOGÓRSKIEGO UCHWAŁA Nr XIV.90.2015 RADY POWIATU ZIELONOGÓRSKIEGO z dnia 3 grudnia 2015 r. w sprawie zmiany uchwały budżetowej na 2015 rok Na podstawie art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZÊDOWY WOJEWÓDZTWA MA OPOLSKIEGO

DZIENNIK URZÊDOWY WOJEWÓDZTWA MA OPOLSKIEGO DZIENNIK URZÊDOWY WOJEWÓDZTWA MA OPOLSKIEGO Kraków, dnia 28 kwietnia 2008 r. Nr 268 TREŒÆ: Poz.: Str. UCHWA A ZARZ DU WOJEWÓDZTWA MA OPOLSKIEGO: 1678 z dnia 6 marca 2008 r. w sprawie sprawozdania rocznego

Bardziej szczegółowo

Konferencja końcowa upowszechniające rezultaty badania Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce

Konferencja końcowa upowszechniające rezultaty badania Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce Projekt: Formalne i nieformalne instytucje opieki w Polsce. Etap pierwszy prac Konferencja końcowa upowszechniające rezultaty badania Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XLIX/324/05 w sprawie dokonania zmiany Budżetu Miasta na 2005 rok

Uchwała nr XLIX/324/05 w sprawie dokonania zmiany Budżetu Miasta na 2005 rok Uchwała nr XLIX/324/05 w sprawie dokonania zmiany Budżetu Miasta na 2005 rok Uchwała nr XLIX/324/05 w sprawie dokonania zmiany Budżetu Miasta na 2005 rok UCHWAŁA Nr XLIX/324/05 RADY MIEJSKIEJ DZIERŻONIOWA

Bardziej szczegółowo

DOTACJE CELOWE na 2012 rok

DOTACJE CELOWE na 2012 rok Załącznik nr 5b do uchwały budżetowej na 2012 rok DOTACJE CELOWE na 2012 rok w złotych L.p. Dział Rozdział Wyszczególnienie Plan w/g uchwały budżetowej DOTACJE DLA JEDNOSTEK SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ SPÓŁEK Z UDZIAŁEM KAPITAŁU ZAGRANICZNEGO W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM W 2009 R.

DZIAŁALNOŚĆ SPÓŁEK Z UDZIAŁEM KAPITAŁU ZAGRANICZNEGO W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM W 2009 R. 93-176 Łódź ul. Suwalska 29 tel. 42 6839-100, 6839-101 Informacja sygnalna DZIAŁALNOŚĆ SPÓŁEK Z UDZIAŁEM KAPITAŁU ZAGRANICZNEGO W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM W 2009 R. Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość

Bardziej szczegółowo

ZASOBY MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2013 R.

ZASOBY MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Informacja sygnalna Data opracowania: październik 2014 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464-23-15 faks 22 846-76-67

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE

WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE Zacznik INFORMACJA ZARZ DU WOJEWÓDZTWA DOLNO L SKIEGO O PRZEBIEGU WYKONANIA BUD ETU WOJEWÓDZTWA DOLNO L SKIEGO ZA I PÓ ROCZE 200 r. r. str. 1. 4 16 2.1. 39 2.2. 40 2.3. Dotacje

Bardziej szczegółowo

1. Postanawia się przyjąć i przekazać pod obrady Rady Miasta Krakowa projekt uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie zamiaru rozwiązania Zespołu Szkół

1. Postanawia się przyjąć i przekazać pod obrady Rady Miasta Krakowa projekt uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie zamiaru rozwiązania Zespołu Szkół ZARZĄDZENIE Nr 98/2016 PREZYDENTA MIASTA KRAKOWA z dnia 13.01.2016 r. w sprawie przyjęcia i przekazania pod obrady Rady Miasta Krakowa projektu uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie zamiaru rozwiązania

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Gminy Mogilno na lata 2015-2025 - Konsultacje społeczne

Strategia Rozwoju Gminy Mogilno na lata 2015-2025 - Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Gminy Mogilno na lata 2015-2025 - Konsultacje społeczne Szanowni Państwo, w związku prowadzeniem prac nad opracowaniem Strategii Rozwoju Gminy Mogilno na lata 2015-2025, zwracamy się

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XV/170/15 RADY MIASTA KOŁOBRZEG. z dnia 15 grudnia 2015 r. w sprawie zmian w uchwale budżetowej Gminy Miasto Kołobrzeg na 2015 r.

UCHWAŁA NR XV/170/15 RADY MIASTA KOŁOBRZEG. z dnia 15 grudnia 2015 r. w sprawie zmian w uchwale budżetowej Gminy Miasto Kołobrzeg na 2015 r. UCHWAŁA NR XV/170/15 RADY MIASTA KOŁOBRZEG z dnia 15 grudnia 2015 r. w sprawie zmian w uchwale budżetowej Gminy Miasto Kołobrzeg na 2015 r. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 54/11 WÓJTA GMINY SUWAŁKI z dnia 30 sierpnia 2011 r.

ZARZĄDZENIE NR 54/11 WÓJTA GMINY SUWAŁKI z dnia 30 sierpnia 2011 r. ZARZĄDZENIE NR 54/11 WÓJTA GMINY SUWAŁKI z dnia 30 sierpnia 2011 r. w sprawie założeń do projektu budżetu i kierunków polityki społeczno-gospodarczej na 2012 rok Na podstawie art. 61 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XIX/75/2011 Rady Miejskiej w Golinie z dnia 29 grudnia 2011 r. Objaśnienia wartości, przyjętych do Projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Golina na lata 2012-2015

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku Projekt Uchwała Nr / / Rady Miasta Nowego Sącza z dnia listopada 2011 roku w sprawie określenia wysokości stawek podatku od środków transportowych Na podstawie art 18 ust 2 pkt 8 i art 40 ust 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 18 lipca 2014 r. Poz. 6969 UCHWAŁA NR LII/1522/2013 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY. z dnia 21 marca 2013 r.

Warszawa, dnia 18 lipca 2014 r. Poz. 6969 UCHWAŁA NR LII/1522/2013 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY. z dnia 21 marca 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Warszawa, dnia 18 lipca 2014 r. Poz. 6969 UCHWAŁA NR LII/1522/2013 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 21 marca 2013 r. w sprawie zmian w budżecie miasta

Bardziej szczegółowo

ZESTAWIENIE PORÓWNAWCZE WYDATKÓW BIEŻĄCYCH BUDŻET MIASTA W LATACH 2014-2015 Przewidywane wykonanie Wyszczególnienie

ZESTAWIENIE PORÓWNAWCZE WYDATKÓW BIEŻĄCYCH BUDŻET MIASTA W LATACH 2014-2015 Przewidywane wykonanie Wyszczególnienie Dział rozdział ZESTAWIENIE PORÓWNAWCZE WYDATKÓW BIEŻĄCYCH BUDŻET MIASTA W LATACH 2014-2015 Przewidywane wykonanie Wyszczególnienie 2014 Tabela nr 3 do Uchwały Budżetowej na 2015 rok Plan 2015 propozycje

Bardziej szczegółowo

Modernizacja i rozbudowa systemu kanalizacyjnego miasta Jaworzna faza I

Modernizacja i rozbudowa systemu kanalizacyjnego miasta Jaworzna faza I Miejskie Przedsi biorstwo Wodoci gów i Kanalizacji Sp. z o.o. Modernizacja i rozbudowa systemu kanalizacyjnego miasta Jaworzna faza I Jaworzno, 2010 Przedsięwzi wzięcie zlokalizowane jest w gminie Jaworzno

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r.

Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r. Uchwała Nr XXXVI/387/09 Rady Miejskiej w Stargardzie Szczecińskim z dnia 24 listopada 2009r. w sprawie ustalenia trybu udzielania i rozliczania dotacji dla szkół i placówek niepublicznych oraz trybu i

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 17 grudnia 2015 r. Poz. 11431 UCHWAŁA NR IX/55/15 RADY GMINY CIECHANÓW. z dnia 20 listopada 2015 r.

Warszawa, dnia 17 grudnia 2015 r. Poz. 11431 UCHWAŁA NR IX/55/15 RADY GMINY CIECHANÓW. z dnia 20 listopada 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Warszawa, dnia 17 grudnia 2015 r. Poz. 11431 UCHWAŁA NR IX/55/15 RADY GMINY CIECHANÓW z dnia 20 listopada 2015 r. w sprawie trybu udzielania i rozliczania dotacji

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXXIV/302/2014 RADY POWIATU ZIELONOGÓRSKIEGO

UCHWAŁA Nr XXXIV/302/2014 RADY POWIATU ZIELONOGÓRSKIEGO UCHWAŁA Nr XXXIV/302/2014 RADY POWIATU ZIELONOGÓRSKIEGO z dnia 27 lutego 2014 r. w sprawie zmiany uchwały budżetowej Powiatu na 2014 rok Na podstawie art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ Niniejsze oświadczenie należy wypełnić czytelnie. W przypadku, gdy zakres informacji wskazany w danym punkcie nie ma odniesienia do

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r. UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r. w sprawie określenia zadań, na które przeznacza się środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Na podstawie art. 35a ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr X/71/11 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 25 maja 2011 roku

Uchwała Nr X/71/11 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 25 maja 2011 roku Uchwała Nr X/71/11 Rady Miejskiej w Byczynie z dnia 25 maja 2011 roku w sprawie zmian w budżecie gminy na 2011 rok. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4, pkt 9 lit. i ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie

Bardziej szczegółowo

4.3. Struktura bazy noclegowej oraz jej wykorzystanie w Bieszczadach

4.3. Struktura bazy noclegowej oraz jej wykorzystanie w Bieszczadach 4.3. Struktura bazy noclegowej oraz jej wykorzystanie w Bieszczadach Baza noclegowa stanowi podstawową bazę turystyczną, warunkującą w zasadzie ruch turystyczny. Dlatego projektując nowy szlak należy ją

Bardziej szczegółowo

ASYSTENT OSOBISTY OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ URZĄD MIASTA SZCZECIN

ASYSTENT OSOBISTY OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ URZĄD MIASTA SZCZECIN ASYSTENT OSOBISTY OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ URZĄD MIASTA SZCZECIN Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej Realizator projektu: Urząd Miasta Szczecin Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej Pl. Armii Krajowej

Bardziej szczegółowo

Szymon Komusiński. ski. transportu kolejowego w 2008

Szymon Komusiński. ski. transportu kolejowego w 2008 Szymon Komusiński ski Przekształcenia przestrzenne sieci pasaŝerskiego transportu kolejowego w Polsce w latach 1988-200 2008 Pytania badawcze: 1. Jaka była a skala regresu sieci pasaŝerskiego transportu

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020

Powiatowy Program działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020 Powiatowy Program działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020 1. Wstęp Niepełnosprawność oznacza trwałą lub okresową niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

1 W Uchwale Nr XVII/140/2004Rady Gminy w Mieścisku z dnia 28 grudnia 2004 roku w sprawie: Budżetu Gminy na 2005 r. wprowadza się następujące zmiany:

1 W Uchwale Nr XVII/140/2004Rady Gminy w Mieścisku z dnia 28 grudnia 2004 roku w sprawie: Budżetu Gminy na 2005 r. wprowadza się następujące zmiany: U C H W A Ł A Nr XIX/164/2005 Rady Gminy w Mieścisku z dnia 12 kwietnia 2005 roku w sprawie: zmian w budżecie Gminy Mieścisko na 2005 rok. Na podstawie art.18 ust.2 pkt.4 Ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XLVI/361/05

Uchwała nr XLVI/361/05 Uchwała nr XLVI/361/05 UCHWAŁA NR XLVI/361/05 RADY MIEJSKIEJ W MOSINIE z dnia 28 lipca 2005 r. w sprawie sposobu ustalenia opłat dodatkowych z tytułu przewozu osób oraz zabierania ze sobą do środka transportowego

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla województwa podlaskiego w latach 2007-2015

Fundusze unijne dla województwa podlaskiego w latach 2007-2015 MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO www.mrr.gov.pl tel. 022 461 31 45 media@mrr.gov.pl faks 022 461 33 10 Fundusze unijne dla województwa podlaskiego w latach 2007-2015 W latach 2007-2015 do województwa

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XLIII/299/09 Rady Miejskiej w Strzelcach Krajeńskich z dnia 27 sierpnia 2009 roku

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XLIII/299/09 Rady Miejskiej w Strzelcach Krajeńskich z dnia 27 sierpnia 2009 roku Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XLIII/299/09 Rady Miejskiej w Strzelcach Krajeńskich z dnia 27 sierpnia 2009 roku Dział Rozdział Paragraf Treść Przed zmianą Zmiana Po zmianie 010 Rolnictwo i łowiectwo 902

Bardziej szczegółowo

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2007 ROKU

TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2007 ROKU TURYSTYKA W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2007 ROKU Źródłem danych o stanie i wykorzystaniu turystycznych obiektów zbiorowego zakwaterowania jest stałe badanie statystyczne Głównego Urzędu Statystycznego,

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Warszawa, 15.05.2009 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS POGŁOWIE TRZODY CHLEWNEJ WEDŁUG STANU W KOŃCU MARCA 2009 ROKU 1 W

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2014 Wprowadzenie Prezentowane dane dotyczą szacunkowej

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA DOCHODÓW BUDŻETOWYCH ZA I PÓŁROCZE 2015 ROKU Dochody budżetu miasta według działów prezentuje poniższe zestawienie:

REALIZACJA DOCHODÓW BUDŻETOWYCH ZA I PÓŁROCZE 2015 ROKU Dochody budżetu miasta według działów prezentuje poniższe zestawienie: REALIZACJA DOCHODÓW BUDŻETOWYCH ZA I PÓŁROCZE 2015 ROKU Dochody budżetu miasta według działów prezentuje poniższe zestawienie: Wyszczególnienie Plan (po zmianach) Wykonanie Wskaźnik (3:2) Struktura zł

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 1/6 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:107085-2015:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 Przewozy

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XVII/136/2011 Rady Miasta Gorzowa Wlkp. z dnia 31 sierpnia 2011r.

Uchwała Nr XVII/136/2011 Rady Miasta Gorzowa Wlkp. z dnia 31 sierpnia 2011r. Uchwała Nr XVII/136/2011 w sprawie zmiany uchwały budżetowej na 2011 rok miasta Gorzowa Wlkp. Na podstawie art.18 ust.2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2001r.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE Fundacji Rozwoju Edukacji, Pracy, Integracji za 2009 r.

SPRAWOZDANIE FINANSOWE Fundacji Rozwoju Edukacji, Pracy, Integracji za 2009 r. L. dz. 52/10 Tarnów, dnia 29 marca 2010 r. SPRAWOZDANIE FINANSOWE za 2009 r. A. WPROWADZENIE DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO 1. Fundacja Rozwoju Edukacji, Pracy, Integracji (która moŝe uŝywać nazwy skróconej

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IX/44/2015 RADY GMINY SZTABIN. z dnia 17 września 2015 r. w sprawie zmian w budżecie gminy na rok 2015

UCHWAŁA NR IX/44/2015 RADY GMINY SZTABIN. z dnia 17 września 2015 r. w sprawie zmian w budżecie gminy na rok 2015 UCHWAŁA NR IX/44/2015 RADY GMINY SZTABIN z dnia 17 września 2015 r. w sprawie zmian w budżecie gminy na rok 2015 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE DO PROJEKTU UCHWAŁY BUDŻETOWEJ POWIATU ZWOLEŃSKIEGO NA 2015 ROK

UZASADNIENIE DO PROJEKTU UCHWAŁY BUDŻETOWEJ POWIATU ZWOLEŃSKIEGO NA 2015 ROK UZASADNIENIE DO PROJEKTU UCHWAŁY BUDŻETOWEJ POWIATU ZWOLEŃSKIEGO NA 2015 ROK Projekt budżetu Powiatu Zwoleńskiego na 2015 r. został opracowany na podstawie : - informacji o wysokości poszczególnych części

Bardziej szczegółowo

Wiek produkcyjny ( M : 18-65 lat i K : 18-60 lat )

Wiek produkcyjny ( M : 18-65 lat i K : 18-60 lat ) DANE DEMOGRAFICZNE Na koniec 2008 roku w powiecie zamieszkiwało 115 078 osób w tym : y 59 933 ( 52,1 % ) męŝczyźni: 55 145 Większość mieszkanek powiatu zamieszkuje w miastach ( 79 085 osób ogółem ) y 41

Bardziej szczegółowo

Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. UWAGI ANALITYCZNE Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. spisano 76,4 tys. gospodarstw domowych z u ytkownikiem

Bardziej szczegółowo

Przeprowadzenie studiów II stopnia niestacjonarnych (zaocznych) na kierunkach uprawniających do wykonywania zawodu pracownika socjalnego

Przeprowadzenie studiów II stopnia niestacjonarnych (zaocznych) na kierunkach uprawniających do wykonywania zawodu pracownika socjalnego Przeprowadzenie studiów II stopnia niestacjonarnych (zaocznych) na kierunkach uprawniających do wykonywania zawodu pracownika socjalnego OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU usługi Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/27/2011 RADY GMINY KRASNE. z dnia 24 stycznia 2011 r. w sprawie Programu Stypendialnego Gminy Krasne.

UCHWAŁA NR IV/27/2011 RADY GMINY KRASNE. z dnia 24 stycznia 2011 r. w sprawie Programu Stypendialnego Gminy Krasne. UCHWAŁA NR IV/27/2011 RADY GMINY KRASNE z dnia 24 stycznia 2011 r. w sprawie Programu Stypendialnego Gminy Krasne. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 14 lit. a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku w sprawie ulg w podatku od nieruchomości dla przedsiębiorców na terenie Gminy Lubomierz Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 4851/2014 Prezydenta Miasta Radomia z dnia 18 marca 2014 r.

Zarządzenie Nr 4851/2014 Prezydenta Miasta Radomia z dnia 18 marca 2014 r. Zarządzenie Nr 4851/2014 Prezydenta Miasta Radomia z dnia 18 marca 2014 r. w sprawie: przyjęcia Regulaminu przyznawania, wydawania i użytkowania Karty Rodzina Plus. Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 6a i

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich

Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Działania wdrażane przez SW PROW 2014-2020 Departament Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Kościerzyna, 25 września 2015 Działanie: Inwestycje w środki trwałe/ scalanie gruntów Beneficjent: Starosta Koszty

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA. o stanie i strukturze bezrobocia. rejestrowanego

INFORMACJA. o stanie i strukturze bezrobocia. rejestrowanego POWIATOWY URZĄD 1 PRACY 16-300 Augustów, ul. Mickiewicza 2, tel. (0-87) 6446890, 6447708, 6435802; fax. 6435803 e-mail: biau@praca.gov.pl; www.pup.augustow.pl INFORMACJA o stanie i strukturze bezrobocia

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 25 lipca 2013 r. Poz. 8437

Warszawa, dnia 25 lipca 2013 r. Poz. 8437 DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Warszawa, dnia 25 lipca 2013 r. Poz. 8437 ZARZĄDZENIE Nr 61/2013 BURMISTRZA MIASTA SOCHACZEW z dnia 28 marca 2013 r. w sprawie przekazania sprawozdania z wykonania

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXII / 242 / 04 Rady Miejskiej Turku z dnia 21 grudnia 2004 roku

Uchwała Nr XXII / 242 / 04 Rady Miejskiej Turku z dnia 21 grudnia 2004 roku Informacja dotycząca Stypendiów Burmistrza Miasta Turku za wyniki w nauce, stypendia za osiągnięcia sportowe oraz stypendia za osiągnięcia w dziedzinie kultury i działalności artystycznej. Urząd Miejski

Bardziej szczegółowo

Najnowsze zmiany w prawie oświatowym. Zmiany w systemie oświaty

Najnowsze zmiany w prawie oświatowym. Zmiany w systemie oświaty Najnowsze zmiany w prawie oświatowym Zmiany w systemie oświaty Najnowsze zmiany w prawie oświatowym Ustawa przedszkolna Ustawa przedszkolna W dniu 13 czerwca 2013 r. Sejm RP uchwalił ustawę o zmianie ustawy

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do UCHWAŁY Nr VII/57/11 Rady Miejskiej w Strzelcach Krajeńskich z dnia 28 kwietnia 2011 roku

Załącznik Nr 2 do UCHWAŁY Nr VII/57/11 Rady Miejskiej w Strzelcach Krajeńskich z dnia 28 kwietnia 2011 roku Załącznik Nr 2 do UCHWAŁY Nr VII/57/11 Rady Miejskiej w Strzelcach Krajeńskich z dnia 28 kwietnia 2011 roku Dział Rozdział Paragraf Treść Przed zmianą Zmiana Po zmianie 150 Przetwórstwo przemysłowe 277

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Lokalnego Gminy Brzeziny na lata 2015-2022 Analiza SWOT

Strategia Rozwoju Lokalnego Gminy Brzeziny na lata 2015-2022 Analiza SWOT Strategia Rozwoju Lokalnego Gminy Brzeziny na lata 2015-2022 Analiza SWOT Fundacja Instytut Studiów Obywatelskich Obywatele24.pl ul. Białoskórnicza 3/1 50-134 Wrocław kontakt@obywatele24.pl www.obywatele24.pl

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu turystyki wiejskiej i agroturystyki w Polsce w latach 2005-2009

Ocena stanu turystyki wiejskiej i agroturystyki w Polsce w latach 2005-2009 Perspektyw rozwoju i promocji turystyki wiejskiej i agroturystyki w Polsce Ocena stanu turystyki wiejskiej i agroturystyki w Polsce w latach 2005-2009 2009 dr Andrzej Jagusiewicz dr Krzysztof opaci ski

Bardziej szczegółowo