Stan od ywienia kobiet ciê arnych a cechy rozwoju somatycznego noworodków

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Stan od ywienia kobiet ciê arnych a cechy rozwoju somatycznego noworodków"

Transkrypt

1 PRACE ORYGINALNE Irena KAIM 1 El bieta SOCHACKA-TATARA 2 Agnieszka PAC 2 Antoni BASTA 1 Wies³aw JÊDRYCHOWSKI 2 Stan od ywienia kobiet ciê arnych a cechy rozwoju somatycznego noworodków Nutritional status of pregnant women and birth outcome 1 Klinika Ginekologii, Po³o nictwa i Onkologii Katedry Ginekologii i Po³o nictwa, Uniwersytet Jagielloñski Collegium Medicum. Kierownik Kliniki i Katedry: Prof. dr hab. n. med. Antoni Basta 2 Katedra Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej, Uniwersytet Jagielloñski Collegium Medicum. Kierownik: Prof. dr hab. Beata Tobiasz-Adamczyk Dodatkowe s³owa kluczowe: BMI przed ci¹ ¹ przyrost masy cia³a parametry antropometryczne noworodka Additional key words: prepregnancy BMI weight gain anthropometry of newborn Badania realizowane w ramach projektu Wp³yw zanieczyszczeñ œrodowiska na rozwój dziecka prowadzonych w Krakowie przez Katedrê Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej UJ CM we wspó³pracy z Columbia University z Nowego Jorku. Finansowane z œrodków NIEHS 5R01 ES10165 oraz The Gladys and Roland Harriman Foundation, kierownik: prof. F. P. Perera, kierownik czêœci polskiej: prof. W. Jêdrychowski W badaniach przedstawiono wp³yw stanu od ywienia kobiet przed ci¹ ¹ oraz przyrostu masy cia³a w czasie ci¹- y na parametry urodzeniowe noworodka. Grupê szczególnej troski stanowi¹ kobiety z niskim przedci¹ owym wskaÿnikiem masy cia³a i niskim przyrostem masy cia³a w przebiegu ci¹ y, poniewa rodz¹ dzieci o mniejszych parametrach antropometrycznych, natomiast u kobiet z m przedci¹ owym BMI przyrost masy cia³a odgrywa mniejsz¹ rolê. Cel: Celem badania by³o okreœlenie wp³ywu stanu od ywienia kobiet ciê arnych na wynik ci¹- y. Metody: Badania prospektywne kohortowe prowadzone w Krakowie, obejmuj¹ce 382 niepal¹ce ciê arne kobiety w wieku lat. Ci¹ e przebiega³y bez komplikacji, zakoñczone by³y naturalnym porodem, w okresie normy biologicznej. Wp³yw stanu od ywienia matki przed ci¹ ¹ i przyrostu masy cia³a w czasie ci¹ y na d³ugoœæ, masê i obwód g³ówki noworodka oszacowano na podstawie wielowymiarowej regresji liniowej. Wyniki: noworodków zale a³a od przedci¹ owego stanu od ywienia kobiet i by³a ni sza w grupie z niedowag¹ (3381,6 g vs. 3479,9 g, p=2). Kobiety z niskim przyrostem masy cia- ³a rodzi³y dzieci o mniejszych parametrach antropometrycznych. Przyrost masy cia³a o jedn¹ kategoriê zwiêksza³ istotnie masê urodzeniow¹ noworodka o 140,9 g, d³ugoœæ urodzeniow¹ o 0,51 cm i obwód g³ówki o 0,27 cm. Wnioski: w czasie ci¹ y jest szczególnie istotny dla kobiet z niedowag¹ przed ci¹ ¹. Zmiany nawyków ywieniowych przed i w czasie ci¹ y mog¹ wywrzeæ pozytywny efekt na wewn¹trzmaciczny rozwój p³odu. Objective: The aim of the study was to determine whether nutritional status of pregnant women influences the birth outcome. Methods: A prospective study, conducted in Krakow, in 382 non-smoking, no obese pregnant women between the ages of The course of pregnancy was uncomplicated, finished with natural labor, in biological time limits. The impact of mother's nutritional status before pregnancy and weight gain on newborns weight, length and head circumference was estimated by multivariate linear regression. Results: The infant birth weight depended on mothers nutritional status before pregnancy and was lower in the group of underweight subjects (3381,6 g vs. 3479,9 g, p=2). Women with low increase in body mass during pregnancy delivered newborns with lower anthropometrics parameters. The increase in body weight of one category resulted in statistically significant increase of birth weight by 140,9 g, increase of length by 0,51 cm and in head circumference by 0,27 cm. Conclusions: Increase in body mass during pregnancy is particularly important in the group of women underweight before pregnancy. Change of nutritional habits before and in the course of pregnancy may have beneficial effects for intrauterine fetal development. Adres do korespondencji: Dr n. med. Irena Kaim Klinika Ginekologii, Po³o nictwa i Onkologii Katedry Ginekologii i Po³o nictwa UJ CM Kraków, ul. Kopernika 23 Wprowadzenie Mimo znacznego postêpu w diagnostyce stanów zagro enia p³odu oraz poprawy opieki nad kobiet¹ ciê arn¹, nadal wystêpuje w przebiegu ci¹ y zbyt du o powik³añ a tak e zgony oko³oporodowe matek i noworodków [2,4,16]. Obok problemów natury biologicznej styl ycia oraz powi¹zane z nim na³ogi, zaniedbania higieniczne czy niew³aœciwe od ywianie, mog¹ prowadziæ do powik³añ w przebiegu ci¹ y, takich jak porody przedwczesne, hipotrofia p³odu oraz porody noworodków z nisk¹ mas¹ urodzeniow¹ [6,7,10,19,23,27]. Niska masa wi¹ e siê w póÿniejszym okresie ycia z gorszym rozwojem fizycznym i umys³owym dziecka [23,27,28], a nawet sk³onnoœci¹ w doros³ym yciu do wystêpowania 176 Przegl¹d Lekarski 2009 / 66 / 4 I. Kaim i wsp.

2 chorób przewlek³ych, takich jak cukrzyca, nadciœnienie têtnicze i choroba niedokrwienna serca [3,10,18,31]. Wiele badañ epidemiologicznych potwierdzi³o równie zwi¹zek niskiej masy urodzeniowej z biernym i czynnym paleniem papierosów przez matkê w ci¹ y oraz z³ymi warunkami spo- ³eczno-ekonomicznymi, zanieczyszczeniem chemicznym œrodowiska domowego i zawodowego [7,9,13,23-25,27]. Opinie na temat wp³ywu stanu od ywienia matki na masê urodzeniow¹ noworodka s¹ podzielone. Jedni autorzy potwierdzaj¹ zwi¹zek stanu od ywienia matki przed ci¹ ¹ z parametrami antropometrycznymi noworodka [5,8,9,21,29,30,33], natomiast inni dowodz¹ wiêkszego znaczenia przyrostu masy cia³a kobiet w czasie ci¹ y Tabela I Charakterystyka badanej populacji. Characteristics of the study population. Matki N % < , , 4 > , 3 Podstawowe/zawodowe 38 9, 9 Œrednie/licencjat , 3 Wy sze , 7 BMI przed Przyrost masy ci¹ ¹ < 19, , 8 19,8-26, , 2 cia³a w ci¹ y* niski 81 21, , , 1 Kolejnoœæ ci¹ y Pierwsza , 6 Kolejna , 4 Warunki bytowe dobre/bardzo dobre , 1 przeciêtne/z³e , 9 Noworodki Ch³opiec , 0 Dziewczynka , 0 ` x (SD) C zas trwania ci¹ y (tyg) 39,5 (1,08) M asa (g) 3446,7 (420,64) D ³ugoœæ (cm) 54,7 (2,53) O bwód g³ówki (cm) 33,8 (1,37) * wg kryteriów IOM: dla kobiet z niedowag¹: niski <12,5 kg, 12,5-18,0 kg, >18,0 kg; dla kobiet z prawid³ow¹ mas¹ cia³a odpowiednio: <11,5 kg, 11,5-16,0 kg, >16,0 kg. Tabela II Parametry antropometryczne noworodków w zale noœci od wieku i wykszta³cenia matki, BMI przed ci¹ ¹, przyrostu masy cia³a w czasie ci¹ y oraz kolejnoœci ci¹ y. Anthropometrics parameters of newborns in relation to mother's age, education, BMI before pregnancy, weight gain and parity. [6,8,15,19]. Celem naszej pracy by³o ustalenie, jakie cechy antropometryczne matki w przebiegu niepowik³anej ci¹ y wp³ywaj¹ na stopieñ rozwoju noworodka mierzony mas¹ urodzeniow¹, d³ugoœci¹ i obwodem g³ówki noworodków. D³ugoœæ Obwód g³ówki p=0,295 p=0,150 p=0,166 < ,7(420,73) 54,2 (2,63) 33,7 (1,28) ,3 (423,86) (2,52) 33,8 (1,43) > ,2 (407,97) 54,9 (2,44) 34,0 (1,27) p=0,733 p=0,832 p=0,8694 P odstawowe/zawodowe 3464,2 (369,47) 54,6 (2,34) 33,8 (1,23) Œ rednie/licencjat 3419,8 (436,65) 54,7 (2,74) 33,8 (1,36) W y sze 3465,0 (417,88) (2,40) 33,8 (1,36) BMI p=2 p=4 p=0,104 < 19,8 3381,6 (429,33) 54,5 (2,65) 33,7 (1,49) 19, ,9 (413,04) (2,46) 33,9 (1,30) Przyrost masy cia³a w ci¹ y p p=0,008 p n iski 3304,2 (394,38) 54,2 (2,61) 33,6 (1,39) p rawid³owy 3410,1 (407,10) 54,6 (2,53) 33,7 (1,42) w ysoki 3606,3 (413,42) 55,3 (2,37) 34,2 (1,19) Kolejnoœæ ci¹ y p=0,001 p=0,121 p P ierwsza 3383,1 (402,22) 54,5 (2,45) 33,6 (1,34) K olejna 3517,3(430,39) 54,9 (2,60) 34,1 (1,36) Materia³ i metody Materia³ obejmuj¹cy 382 noworodki i ich matki pochodzi z prospektywnych badañ kohortowych Wp³yw zanieczyszczeñ œrodowiska na rozwój dziecka prowadzonych przez Katedrê Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej UJ CM we wspó³pracy z Columbia University w Nowym Jorku. Do badañ rekrutowano ciê arne kobiety w wieku lat, zamieszka³e stale w Krakowie, o m przebiegu ci¹ y zakoñczonej porodem si³ami natury w okresie normy biologicznej (>37 tygodnia ci¹ y). Kobiety z ci¹ ¹ mnog¹, pal¹ce papierosy oraz ze stwierdzonymi przed ci¹ ¹ chorobami przewlek³ymi (nadciœnienie têtnicze, cukrzyca, choroby serca i choroby tarczycy) zosta³y wykluczone z badañ. Z analizy wykluczono równie 18 kobiet z nadmiern¹ mas¹ cia³a przed ci¹ ¹, okreœlon¹ jako BMI >26 kg/m 2. U wszystkich badanych, w drugim trymestrze ci¹ y, przeprowadzono wywiad kwestionariuszowy, uzyskuj¹c informacje dotycz¹ce m.in. ich charakterystyki demograficznej i antropometrycznej, daty ostatniej miesi¹czki, przesz³oœci po³o niczej, nara enia na bierne palenie i ekspozycji zawodowej. Przyrost masy cia³a w czasie ci¹ y obliczono jako ró nicê miêdzy oko- ³oporodow¹ a przedci¹ ow¹ mas¹ cia³a. badanych rozwa ano w kategoriach <25 lat, lat, >30 lat. Ocena stanu od ywienia przed ci¹ ¹ analizowana by³a na podstawie wskaÿnika masy cia³a Body Mass Index (BMI = masa cia³a [kg] / wzrost [m 2 ]), przy czym niedowagê zdefiniowano jako BMI <19,8 kg/m 2 a prawid³ow¹ masê cia³a jako 19,8 < BMI > 26 kg/m 2 [22]. Przyrost masy cia³a w okresie ci¹ y sklasyfikowano jako niski, lub na podstawie zaleceñ Institute of Medicine, (IOM), National Academy of Sciences w USA. W myœl tych ustaleñ przyrost masy cia³a w ci¹- y u kobiet z przedci¹ ow¹ niedowag¹ powinien wynosiæ 12,5-18,0 kg, a z prawid³ow¹ mas¹ cia³a 11,5-16,0 kg [22]. Stan zdrowia noworodka okreœlano na podstawie parametrów antropomertycznych: masy urodzeniowej, d³ugoœci cia³a i obwodu g³ówki oraz ogólnego wskaÿnika stanu zdrowia w 1 minucie wed³ug skali W. Apgar i skali dojrza³oœci wed³ug R. Klimka. Parametry antropometryczne noworodków skategoryzowano wed³ug rozk³adu tercylowego danej cechy. Ogólny stan noworodka oceniono jako dobry, je eli punktacja w skali Agar wynosi³a 8-10 punktów, œredni dla 4-7 punktów a z³y przy punktacji <4 punktów. Noworodki, które uzyska³y ocenê powy ej 5 punktów w skali R. Klimka, zosta³y sklasyfikowane jako dojrza³e. Skala ta pozwala na ocenê stopnia dojrza³oœci dziecka do samodzielnego ycia bez uwzglêdniania masy urodzeniowej, d³ugoœci cia³a i wieku ci¹ owego [17]. Na podstawie analizy wariancji (ANOVA) porównano masê urodzeniow¹, d³ugoœæ i obwód g³ówki noworodków w zale noœci od charakterystyki matki. Za pomoc¹ modelu regresji liniowej wielowymiarowej oszacowano zale noœæ pomiêdzy poszczególnymi parametrami antropometrycznymi a czasem trwania ci¹ y, p³ci¹ noworodka, kolejnoœci¹ ci¹ y, wiekiem matki, wykszta³ceniem, wzrostem i mas¹ cia³a przed ci¹ ¹ oraz przyrostem masy cia³a w czasie ci¹ y. W koñcowym etapie analizy na podstawie regresji logistycznej oszacowano ryzyko urodzenia noworodka o gorszych parametrach antropometrycznych w zale noœci od kategorii przyrostu masy cia³a matki w czasie ci¹ y. W analizie uwzglêdniono potencjalne zmienne zak³ócaj¹ce takie jak kolejnoœæ i czas trwania ci¹ y, p³eæ dziecka, wzrost i masê cia³a matki przed ci¹ ¹ oraz wykszta³cenie matki. W pracy przyjêto poziom istotnoœci p <. Do analizy statystycznej wykorzystano pakiet BMDP New System 2.0. Wyniki Œredni wiek badanej populacji wynosi³ 27,8 lat (SD=3,60), prawie po³owa badanych zadeklarowa³a wykszta³cenie wy sze (49,7%), a wiêkszoœæ charakteryzowa³a siê prawid³ow¹ mas¹ cia³a przed ci¹ ¹ (66,2%). Przegl¹d Lekarski 2009 / 66 / 4 177

3 Tabela III Determinanty parametrów antropometrycznych noworodków na podstawie modelu regresji liniowej wielowymiarowej. Determinants of newborn's anthropometrics parameters on the basis of multivariate linear regression. p Przeciêtny przyrost masy cia³a w przebiegu ci¹ y wyniós³ 15,5 kg (SD= 4,62), przy czym prawie po³owê stanowi³y kobiety z m przyrostem masy cia³a ocenianym wg zaleceñ IOM (48,7%). Tabela I przedstawia charakterystykê badanych kobiet i noworodków. Wszystkie porody odby³y siê si³ami natury bez powik³añ, noworodki urodzi³y siê w stanie ogólnym dobrym (w skali Apgar 9-10 punktów), dojrza³e do ycia poza ³onem matki (wg skali R. Klimka punktów). Na podstawie analizy wariancji w klasyfikacji pojedynczej nie stwierdzono istotnych ró nic w masie urodzeniowej, d³ugoœci i obwodzie g³ówki w grupach wieku i wykszta³cenia matek (tabela II). noworodków by³a jednak istotnie wy- sza w grupie kobiet z m przedci¹ owym BMI ni u kobiet z niedowag¹ przed ci¹ ¹ (3479,9 g vs 3381,6 g; p=). Podobnych zale noœci nie stwierdzono dla d³ugoœci i obwodu g³ówki. Natomiast noworodki matek o niskim przyroœcie masy cia³a D³ugoœæ p Obwód g³ówki Ogó³em R 2 = 0,31;F=22,74; p R 2 = 0,21;F=13,91; p R 2 =0,18;F=11,46; p (dziewczynki) -145,63 36,07-1,04 0,23-0,66 trwania ci¹ y (tyg.) 140,53 16,75 0,81-2,19 5,92 0, ,168 39,48 13,50 0,124 0,527 matki 15,86 3,96 3 cia³a przed ci¹ ¹ 8,78 3, ,90 26,02 0,51 0,003 0,27 (kolejna) 159,65 39,70 0,39 0,128 0,49 BMI<19,8 R 2 = 0,49;F=14,71; p R 2 = 0,37;F=10,44; p R 2 =0,34;F=9,38; p (dziewczynki) -145,63 36,07-1,04 0,23-0,66 trwania ci¹ y (tyg.) 140,53 16,75 0,81-2,19 5,92 0, ,168 39,48 13,50 0,124 0,527 matki 15,86 3,96 3 cia³a przed ci¹ ¹ 8,78 3, ,90 26,02 0,51 0,003 0,27 (kolejna) 159,65 39,70 0,39 0,128 0,49 19,79< BMI < 26,01 R 2 = 0,25;F=11,38; p R 2 = ;F=6,24; p R 2 =;F =4,84; p (dziewczynki) -166,60 45,99-1,09 0,29-0,49 0,16 0,002 trwania ci¹ y (tyg.) 113,67 21,48 0,58 0,07 0,249 0,69 7,88 0,931 0,322 0,272 41,76 16,79 4 0,16 0,126 0,597 matki 12,95 5,96 1 0,07 9 0,204 cia³a przed ci¹ ¹ 8,62 5,80 8 0, ,25 32,16 0,25 0,20 0,228 0,18 0,103 (kolejna) 131,48 48,56 0,28 0,31 0,369 0,46 0,006 w czasie ci¹ y wykazywa³y istotnie ni sze parametry antropometryczne ni noworodki matek z m lub m przyrostem masy cia³a. Obserwowane ró nice potwierdzono w modelach regresji liniowej wielowymiarowej uwzglêdniaj¹cej zmienne niezale ne takie jak czas trwania ci¹ y, p³eæ noworodka, wiek matki, wykszta³cenie, wysokoœæ, masê cia- ³a przed ci¹ ¹ oraz kolejnoœæ ci¹ y. noworodków zale a³a istotnie od czasu trwania ci¹ y i p³ci dziecka, wykszta³cenia matki, wzrostu i masy cia³a przed ci¹ ¹, przyrostu masy cia³a kobiety w przebiegu ci¹ y a tak e kolejnoœci ci¹ y (tabela III). Korelacje te okreœlono równie oddzielnie w grupach z niedowag¹ i prawid³ow¹ mas¹ cia³a przed ci¹ ¹. W grupie kobiet z przedci¹ ow¹ niedowag¹ czas trwania ci¹- y, wysokoœæ matki oraz przyrost masy cia- ³a w przebiegu ci¹ y korelowa³y istotnie z parametrami urodzeniowymi noworodków. Zwiêkszenie przyrostu masy cia³a w czasie ci¹ y o jedn¹ kategoriê zwiêksza³o masê p urodzeniow¹ noworodków o 143,8 g, d³ugoœæ cia³a o 0,9 cm i obwód g³ówki o 0,36 cm. W grupie kobiet z m BMI przed ci¹ ¹ tylko masa noworodków korelowa³a dodatnio z wykszta³ceniem, wzrostem i przyrostem masy cia³a matki w przebiegu ci¹ y. Natomiast d³ugoœæ i obwód g³ówki urodzonych noworodków by³y zale ne od p³ci dziecka i czasu trwania ci¹ y. Analogiczne wyniki uzyskano w modelu, w którym przyrost masy cia³a wyra ono jako zmienn¹ ci¹g³¹. W koñcowym etapie oszacowano na podstawie regresji logistycznej ryzyko urodzenia noworodków o mniejszych parametrach antropometrycznych (poni ej pierwszego tercyla rozk³adu danej cechy), w zale noœci od kategorii przyrostu masy cia³a w czasie ci¹ y. Ryzyko urodzenia dziecka o wzglêdnie niskiej masie urodzeniowej < 3275 g, d³ugoœci < 53 cm i obwodzie g³ówki < 33 cm by³o dwukrotnie wy sze u kobiet z niskim przyrostem masy cia³a w przebiegu ci¹ y. Wiêkszy przyrost masy cia³a w ci¹ y mia³ szczególne znaczenie u kobiet z niedowag¹ przed ci¹ ¹, poniewa zmniejsza³ o ponad 70% ryzyko urodzenia noworodków o gorszych parametrach antropometrycznych. W grupie kobiet z prawid³ow¹ mas¹ cia³a przed ci¹ ¹ istotne zmniejszenie ryzyka zanotowano tylko dla masy cia³a noworodków (Isz=0,38; 95% PU:-0,87) (rycina 1). Dyskusja Niska masa noworodków wi¹ e siê z ich gorszym rozwojem psychofizycznym, jest równie jednym z czynników w patogenezie oty³oœci, cukrzycy, nadciœnienia têtniczego i chorób sercowo-naczyniowych. W populacji obserwuje siê coraz czêstsze wystêpowanie tych schorzeñ, nie tylko wœród ludzi starszych, ale tak e wœród dzieci. Przedstawione wyniki badañ wskazuj¹, e zarówno przedci¹ owy wskaÿnik masy cia³a kobiet jak i przyrost masy cia³a w ci¹- y s¹ czynnikami wp³ywaj¹cymi istotnie na parametry antropometryczne noworodków. W grupie kobiet z przedci¹ ow¹ niedowag¹ przyrost masy cia³a w ci¹ y determinowa³ istotnie wartoœci zarówno masy i d³ugoœci cia³a jak i obwodu g³ówki noworodków. Natomiast u kobiet z m przedci¹ owym wskaÿnikiem BMI przyrost masy cia³a w czasie ci¹ y korelowa³ jedynie z mas¹ urodzeniow¹ noworodków. Nale y podkreœliæ, e badania nasze zosta³y przeprowadzone wœród zdrowych, niepal¹cych kobiet, których ci¹ a przebiega³a bez powik³añ. Kobiety by³y pod sta³¹ kontrol¹ po³o nicz¹, poród zakoñczy³ siê si- ³ami natury w okresie normy biologicznej a noworodki urodzi³y siê w stanie ogólnym dobrym. Dotychczas publikowane badania na temat czynników wp³ywaj¹cych na parametry p³odu przeprowadzane by³y w populacjach kobiet ciê arnych z powik³aniami w przebiegu ci¹ y, natomiast nie prowadzono badañ w grupach kobiet gdzie zastosowano analogiczne kryteria wy³¹czaj¹ce. Badane grupy czêsto by³y niejednorodne, poniewa porody odbywa³y siê zarówno si³ami natury jak i poprzez ciêcie cesarskie. W badaniach analizowano szereg czynników 178 Przegl¹d Lekarski 2009 / 66 / 4 I. Kaim i wsp.

4 Iloraz szans 1,8 1,6 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 wp³ywaj¹cych na wewn¹trzmaciczne zahamowanie wzrostu p³odu, zbyt ma³¹ masê urodzeniow¹ p³odów, porody przedwczesne, makrosomiê p³odu, nadciœnienie ci¹ owe lub inne powik³ania po³o nicze, których nie obserwowaliœmy w naszym materiale. Z publikowanych dotychczas badañ wynika, e zarówno nadmierna masa cia³a, jak i niedowaga przed ci¹ ¹ odgrywaj¹ wa n¹ rolê w przebiegu ci¹ y. U kobiet z nadwag¹ przed ci¹ ¹ czêœciej obserwowano niedostateczny przyrost masy cia³a w przebiegu ci¹ y, zwiêkszone ryzyko wyst¹pienia nadciœnienia têtniczego, cukrzycy ci¹ owej i makrosomii p³odu [1,8,20,33]. Wœród powik³añ zwi¹zanych z niedowag¹ kobiet ciê arnych wymienia siê anemiê, poród przedwczesny, nisk¹ masê urodzeniow¹ i zwiêkszon¹ umieralnoœæ oko³oporodow¹ noworodków [20, 33]. Nadciœnienie têtnicze i makrosomiê p³odu obserwowano czêœciej, gdy przyrost masy cia³a kobiet w przebiegu ci¹ y przekracza³ 18 kg. Natomiast przyrost masy cia³a poni ej 9 kg zwiêksza³ ryzyko urodzenia noworodków o niskiej masie urodzeniowej niezale nie od przedci¹ owej masy cia³a [34]. Wyniki naszych badañ potwierdzaj¹ obserwacje Szostak-Wêgierek D. i wsp. [29]. Œrednia masa cia³a noworodków urodzonych przez kobiety z przedci¹ owym BMI <18,5 kg/m 2 by³a mniejsza ni kobiet z prawid³ow¹ mas¹ cia³a. Mniejsz¹ masê urodzeniow¹ stwierdzono tak e u noworodków matek ze zbyt ma³ym przyrostem masy cia- ³a w ci¹ y. Podobnie œrednia masa noworodków urodzonych przez kobiety o niskim przedci¹ owym BMI i ma³ym przyroœcie masy cia³a w ci¹ y by³a ni sza w porównaniu do grupy noworodków kobiet z przedci¹ ow¹ niedowag¹, lecz m przyrostem masy cia³a. Wyniki pozosta³y podobne po wykluczeniu z analizy kobiet pal¹cych papierosy i z nadciœnieniem têtniczym podczas ci¹ y. Równie w innych badaniach przedci¹ owy niedobór masy cia³a oraz zbyt niski przyrost masy cia³a w ci¹ y okaza³ siê przyrost masy cia³a w ci¹ y Rycina 1 Ryzyko urodzenia dziecka o niskiej masie urodzeniowej (<3275 g), ma³ej d³ugoœci urodzeniowej (<53cm) i ma³ym obwodzie urodzeniowym g³ówki (<33 cm) standaryzowane na kolejnoœæ ci¹ y, czas trwania ci¹ y, p³eæ dziecka, wzrost matki i masê cia³a przed ci¹ ¹. Risk of delivery baby of low birth weight (<3275 g), short length (<53cm) and small head circumference (<33 cm) adjusted for parity, gestational age, baby's gender, mother's height and weight before pregnancy. istotnym czynnikiem ryzyka urodzenia noworodków o niskiej masie, równie po uwzglêdnieniu szeregu zmiennych niezale - nych, takich jak wiek, rodnoœæ, palenie papierosów, przyrost masy cia³a podczas ci¹- y i czas trwania ci¹ y [5,20]. W badaniach Copper R.L. i wsp. [6] równie potwierdzili korelacje przedci¹ owego BMI z przyrostem masy cia³a w przebiegu ci¹ y oraz mas¹ urodzeniow¹ noworodków, przy czym kobiety z nadmiern¹ mas¹ cia³a przed ci¹ ¹ wykaza³y tendencjê do mniejszego przyrostu masy cia³a, lecz urodzi³y noworodki ciê sze, podczas gdy u kobiet z przedci¹ ow¹ niedowag¹ zaobserwowano wiêkszy przyrost masy cia³a, ale urodzone noworodki by³y l ejsze (3400 g vs 3114 g). Thame M. i wsp. [30] na podstawie analizy du ego materia- ³u przedstawili podobne wyniki, jednak w odró nieniu od naszych badañ autorzy nie potwierdzili znaczenia przyrostu masy cia³a kobiet w przebiegu ci¹ y w kszta³towaniu parametrów antropometrycznych noworodków. M³ody wiek rodz¹cej, nieuregulowany stan cywilny i niski poziom wykszta³cenia niektórzy badacze przedstawiaj¹ jako niezale ne od siebie czynniki zwiêkszaj¹ce w istotny sposób ryzyko urodzenia noworodka o niskiej masie urodzeniowej [2,4]. Równie niski status socjalno-ekonomiczny kobiet ciê arnych okaza³ siê jednym z czynników ryzyka urodzenia noworodków z nisk¹ mas¹ [7]. Nie znalaz³o to jednak potwierdzenia w naszych badaniach, prawdopodobnie ze wzglêdu na ma³¹ liczebnoœæ kobiet z niskim poziomem wykszta³cenia i z³ym statusem socjalnym. badanych kobiet tak- e nie wp³ywa³ w sposób istotny na parametry antropometryczne urodzonych noworodków, co by³oby zgodne z wynikami innych badañ [7,27]. Nale y podkreœliæ, e badania przeprowadzono wœród kobiet niepal¹cych papierosów, podczas gdy prace innych autorów nie uwzglêdnia³y tego czynnika. Ju w latach 70-tych w Polsce Jêdrychowski W. i wsp. [12,14,26] zwrócili uwagê, e czynne palenie tytoniu w okresie ci¹ y zmniejsza masê urodzonych noworodków; zosta³o ono powszechnie uznane za czynnik o silnym niekorzystnym dzia³aniu, hamuj¹cym nie tylko rozwój p³odu, ale tak e rozwój dziecka [9,13,23-25,32]. Wnioski 1. Ryzyko urodzenia dziecka o wzglêdnie niskiej masie urodzeniowej, d³ugoœci i obwodzie g³ówki jest prawie dwukrotnie wiêksze u kobiet ze zbyt niskim przyrostem masy cia³a w przebiegu ci¹ y. 2. W grupie kobiet z przedci¹ ow¹ niedowag¹ (BMI<19,8 kg/m 2 ) du y przyrost masy cia³a w czasie trwania ci¹ y zmniejsza o ponad 70% ryzyko urodzenia noworodka o mniejszych parametrach antropometrycznych. 3. Aktywne dzia³anie profilaktyczne, dobra opieka perinatologiczna oraz szkolenie kobiet w zakresie prawid³owego od ywiania, zmiany nawyków ywieniowych przed i w przebiegu ci¹ y mog¹ zapobiec w du ej mierze powik³aniom po³o niczym i urodzeniu noworodków o gorszych parametrach antropometrycznych. Piœmiennictwo 1. Abenhaim H.A., Kinch R.A., Morin L. et al.: Effect of prepreganancy body mass index categories on obstetrical and neonatal outcomes. Arch. Gynecol. Obstet. 2007, 257, Anholcer A., Brêborowicz G.H., Skrêt A. i wsp.: Wybrane spo³eczno-medyczne czynniki ryzyka porodu przedwczesnego. Klin. Perinat. Ginekol. 2003, 39, Barker D.J., Clark P.M.: Fetal undernutrition and disease in later life. Rev. Reprod. 1997, 2, Brêborowicz G.H., Gadzinowski J.: Edukacja i promocja zdrowia podczas ci¹ y. [W:] Brêborowicz GH, red. ego ryzyka. Wyd. 2. Poznañ: OWN; 2006, Catalano P.M., Drago N.M., Amini S.B.: Factors affecting fetal growth and body composition. Am. J. Obstet. Gynecol. 1995, 172, Copper R.L., DuBard M.B., Goldenberg R.L. et al.: The relationship of maternal attitude toward weight gain to weight gain during pregnancy and low birth weight. Obstet Gynecol. 1995, 85, Dickute J., Padaiga Z., Grabauskas V. et al.: Maternal socio-economic factors and the risk of low birth weight in Lithuania. Medicina (Kaunas, Lithuania). 2004, 40, Fiala J., Egan J., Lashqari M.: The influence of body mass index on pregnancy outcomes. Conn. Med. 2006, 70, Furuno J.P., Gallicchio L., Sexton M.: Cigarette smoking and low maternal weight gain in Medicaid - eligible pregnant women. J. Womens Health (Larchmat). 2004, 13, Godfrey K.M., Barker D.J.P.: Fetal nutrition and adult disease. Am. J. Clin. Nutr. 2000, 71, (Suppl.), Jêdrychowski W., Bendkowska I., Flak E. et al.: Estimated Risk for Altered Fetal Growth Resulting from Exposure to Fine Particles during Pregnancy: An Epidemiologic Prospective Cohort Study in Poland. Environ. Health Perspect. 2004, 112, Jêdrychowski W., Ma³olepszy A., Piotrowski J. et al.: Smoking habit in pregnant women, birth weight of infants and gestational age in Polish. Pol. Tyg. Lek. 1977, 30, Jêdrychowski W., Whyatt R.M., Camann D.E. et al.: Effect of prenatal PAH exposure on birth outcomes and neurocognitive development in a cohort of newborns in Poland. Study design preliminary ambient data. Int. J. Occup. Med. Environ. Health 2003, 16, Jêdrychowski W., Whyatt R., Perera F.P. et al.: Dose - Response Relationship Between Maternal Involuntary Tobacco Smoking and Various Birth Out- Przegl¹d Lekarski 2009 / 66 / 4 179

5 comes. Cent Eur. J. Occup. Environ. Med. 2004, 10, Kanadys W.M.: w ci¹ y. Relacja z przedci¹ ow¹ mas¹ cia³a. Ginekol. Pol. 2000, 71, Klimek M. Czajka R.: Poród przedwczesny. [W:] Szymañski W. red. Rudolfa Klimka Po³o nictwo. Kraków. DREAM Publ. Comp. Inc.; 1999, Klimek R.: Nowy wskaÿnik dojrza³oœci noworodka. Ginekol. Prakt. 1999, 34, Law C.M., Egger P., Dada O. et al.: Body size at birth and blood pressure among children in developing countries. Int. J. Epid. 2001, 30, Maddah M., Karandish M., Mohammadpour- Ahranjani B. et al.: Social factors and pregnancy weight gain in relation to infant birth weight: a study in public health centers in Rasht, Iran. Eur. J. Clin. Nutr. 2005, 59, Murakami M., Ohmichi M., Taksahashi T. et al.: Preregnancy body mass index as an important predictor of perinatal outcomes in Japanese. Arch. Gynecol. Obstet. 2005, 27, Nucci L.B., Schmidt M.I., Duncan B.B. et al.: Nutritional status of pregnant women: prevalence and associated pregnancy outcomes. Rev. Saude Publica 2001, 35, Nutrition During Pregnancy: Institute of Medicine, National Academy of Sciences. National Academy Press. Washington, D.C Perera F.P., Illman S.M., Kinney P.L. et al.: The challenge of preventing environmentally related disease in young children: community-based research in New York City. Environ Health Perspect. 2002, 110, Perera F.P., Rauh V., Tsai W.Y. et al.: Effects of transplacental exposure to environmental pollutants on birth outcomes in multiethnic population. Environ. Health Perspect. 2003, 111, Perera FP, Rauh V, Whyatt RM et al.: Molecular evidence of an interaction between prenatal environmental exposures and birth outcomes in a multiethnic population. Environ. Health Perspect. 2004, 112, Perera F.P., Whyatt R., Jêdrychowski W. et al.: A study of the effects of environmental polycyclic aromatic hydrocarbons on birth outcomes in Poland. Am. J. Epidemiol. 1998, 147, Powolny M., Adamska G., Brzozowska H. i wsp.: Analiza ci¹ y, porodu oraz stanu noworodka z bardzo nisk¹ mas¹ urodzeniow¹ ( g) w materiale oddzia³u po³o niczo-ginekologicznego i noworodkowego w latach Klin. Perinat. Ginekol. 1991, (Supl. 1), Strauss R.S., Dietz W.H.: Effects of intrauterine growth retardation in premature infants on early childhood growth. J. Pediatr. 1997, 130, Szostak-Wêgierek D., Szamotulska K., Szponar L.: Wp³yw stanu od ywiania matki na masê cia³a noworodka. Gin Pol., 2004, 75, Thame M., Wilks R.J., McFarlane-Anderson N.: Relationship between maternal nutritional status and infant's weight and body proportions at birth. Eur. J. Clin. Nutr. 1997, 51, Thompson Ch., Syddal H., Rodin I. et al.: Birth weight and the risk of depressive disorder in late life. Br. J. Psychiatry 2001, 179, Wen S.W., Goldenberg R.L., Cutter G.R. et al.: Smoking, maternal age, fetal growth and gestational age et delivery. Am. J. Obstet. Gynecol. 1990, 162, Wolfe H.M., Gross T.L.: Obesity in pregnancy. Clin Obstet Gynecol. 1994, 37, Yin Y.Z., Chen X.W., Li X.M. et al.: Relations of prepregnant weight and weight gain during pregnancy with pregnancy-induced hypertension and birth weight. Di Yi Jun Yi Da Xue Xue Bao. 2005, 25, Przegl¹d Lekarski 2009 / 66 / 4 I. Kaim i wsp.

Politechnika Radomska Wydział Nauczycielski Katedra Wychowania Fizycznego i Zdrowotnego

Politechnika Radomska Wydział Nauczycielski Katedra Wychowania Fizycznego i Zdrowotnego Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Renata Janiszewska Politechnika Radomska Wydział Nauczycielski Katedra Wychowania Fizycznego i Zdrowotnego ASPEKTY JAKOŚCIOWE

Bardziej szczegółowo

Przyrost masy ciała w ciąży a wybrane elementy oceny stanu noworodka

Przyrost masy ciała w ciąży a wybrane elementy oceny stanu noworodka Wdowiak Probl Hig A Epidemiol i wsp. Przyrost 2011, 92(2): masy ciała 281-285 w ciąży a wybrane elementy oceny stanu noworodka 281 Przyrost masy ciała w ciąży a wybrane elementy oceny stanu noworodka Women

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Wiek matek i kolejność porodów a cechy somatyczne noworodków

Wiek matek i kolejność porodów a cechy somatyczne noworodków Janiszewska Hygeia Public R. Health Wiek 2011, matek 46(2): i kolejność 261-265 porodów a cechy somatyczne noworodków 261 Wiek matek i kolejność porodów a cechy somatyczne noworodków Mothers age and succession

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZGONU MATKI W OKRESIE CIĄŻY, PORODU I POŁOGU

ANALIZA ZGONU MATKI W OKRESIE CIĄŻY, PORODU I POŁOGU Pieczęć oddziału/kliniki adres, tel./fax Miejscowość, dnia. ANALIZA ZGONU MATKI W OKRESIE CIĄŻY, PORODU I POŁOGU I. DANE OGÓLNE: 1. Imię i nazwisko m atki:... 2. Data urodzenia:...w iek:... 3. Miejsce

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA. o stanie i strukturze bezrobocia. rejestrowanego

INFORMACJA. o stanie i strukturze bezrobocia. rejestrowanego POWIATOWY URZĄD 1 PRACY 16-300 Augustów, ul. Mickiewicza 2, tel. (0-87) 6446890, 6447708, 6435802; fax. 6435803 e-mail: biau@praca.gov.pl; www.pup.augustow.pl INFORMACJA o stanie i strukturze bezrobocia

Bardziej szczegółowo

Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016

Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016 Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016 Współczynnik umieralności okołoporodowej na terenie województwa lubuskiego w roku 2013 wg GUS wyniósł 7,3 i uplasował województwo lubuskie

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Regresja logistyczna

Szkolenie Regresja logistyczna Szkolenie Regresja logistyczna program i cennik Łukasz Deryło Analizy statystyczne, szkolenia www.statystyka.c0.pl Szkolenie Regresja logistyczna Co to jest regresja logistyczna? Regresja logistyczna pozwala

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Przyrost masy ciała kobiet ciężarnych w zależności od wartości BMI w okresie przedkoncepcyjnym

Przyrost masy ciała kobiet ciężarnych w zależności od wartości BMI w okresie przedkoncepcyjnym prace oryginalne Borgis Postępy Nauk Medycznych, t. XXIV, nr 9, 2011 original papers *Regina Wierzejska 1, Mirosław Jarosz 1, Jerzy Stelmachów 2, Włodzimierz Sawicki 2, Magdalena Siuba 1 Gestational weight

Bardziej szczegółowo

Czym naprawdę jest picie alkoholu w czasie ciąŝ

Czym naprawdę jest picie alkoholu w czasie ciąŝ Czym naprawdę jest picie alkoholu w czasie ciąŝ ąŝy? Anna Dobrzańska Warszawa 2008 CZYM JES FAS? (Fetal Alcohol Syndrom) FAS to skutek spustoszeń,, jakie czyni alkohol przyjmowany przez cięŝ ęŝarną kobietę,,

Bardziej szczegółowo

Wiek produkcyjny ( M : 18-65 lat i K : 18-60 lat )

Wiek produkcyjny ( M : 18-65 lat i K : 18-60 lat ) DANE DEMOGRAFICZNE Na koniec 2008 roku w powiecie zamieszkiwało 115 078 osób w tym : y 59 933 ( 52,1 % ) męŝczyźni: 55 145 Większość mieszkanek powiatu zamieszkuje w miastach ( 79 085 osób ogółem ) y 41

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Warszawa, dnia 13.1.8 1 Wprowadzenie metodologiczne Dane zawarte w niniejszym raporcie pochodz z deklaracji osób, które

Bardziej szczegółowo

P R O C E D U R Y - ZASADY

P R O C E D U R Y - ZASADY ZASADY REKRUTACJI DO PUBLICZNYCH PRZEDSZKOLI, ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH PRZY SZKOŁACH PODSTAWOWYCH DLA KTÓRYCH ORGANEM PROWADZĄCYM JEST MIASTO I GMINA POŁANIEC NA ROK SZKOLNY 2016/2017 P R O C E D U R Y

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą:

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą: Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 2/2015 Dyrektora Szkoły Podstawowej nr 1 w Radzyniu Podlaskim z dnia 27 lutego 2015 r. Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej w Szkole Podstawowej nr 1 im. Bohaterów

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI DO ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH I KLAS PIERWSZYCH

ZASADY REKRUTACJI DO ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH I KLAS PIERWSZYCH 1 Załącznik do Statutu Szkoły Podstawowej nr 12 w Gdańsku Zgodnie z ustawą z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 7) wprowadza

Bardziej szczegółowo

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu 1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu Im wi kszy pies doros y, tym proporcjonalnie mniejsza waga urodzeniowa szczeni cia. Waga nowonarodzonego szczeni cia rasy Yorkshire

Bardziej szczegółowo

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA. Dariusz Gozdowski. Katedra Doświadczalnictwa i Bioinformatyki Wydział Rolnictwa i Biologii SGGW

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA. Dariusz Gozdowski. Katedra Doświadczalnictwa i Bioinformatyki Wydział Rolnictwa i Biologii SGGW Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA ( 4 (wykład Dariusz Gozdowski Katedra Doświadczalnictwa i Bioinformatyki Wydział Rolnictwa i Biologii SGGW Regresja prosta liniowa Regresja prosta jest

Bardziej szczegółowo

Fot. Sebastian Nowaczewski Fot. 1. Gęsi podkarpackie (Pd) cechują się stosunkowo długim grzebieniem mostka i tułowiem i przeważnie białym upierzeniem

Fot. Sebastian Nowaczewski Fot. 1. Gęsi podkarpackie (Pd) cechują się stosunkowo długim grzebieniem mostka i tułowiem i przeważnie białym upierzeniem INFORMACJA z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej Tytuł zadania: Analiza zmienności cech użytkowych i reprodukcyjnych oraz jakości jaj wylęgowych hodowlanych populacji

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Stan zdrowia jest jednym z ważniejszych czynników determinujących jakość życia Brak zdrowia stanowi znaczne

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska kampania społeczna. Młodość wolna od papierosa

Ogólnopolska kampania społeczna. Młodość wolna od papierosa Program Ograniczania Zdrowotnych Następstw Palenia Tytoniu w Polsce Ogólnopolska kampania społeczna Młodość wolna od papierosa Joanna Skowron Departament Zdrowia Publicznego i Promocji Zdrowia Główny Inspektorat

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2014 Wprowadzenie Prezentowane dane dotyczą szacunkowej

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 2007 r.

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 2007 r. Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 27 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności realizuje zadania z zakresu administracji rządowej

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU Lek. med. Ali Akbar Hedayati starszy asystent Oddziału Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej Szpitala Wojewódzkiego w Zielonej Górze Analiza wyników operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Olej rzepakowy, jako paliwo do silników z zapłonem samoczynnym

Olej rzepakowy, jako paliwo do silników z zapłonem samoczynnym Coraz częściej jako paliwo stosuje się biokomponenty powstałe z roślin oleistych. Nie mniej jednak właściwości fizykochemiczne oleju napędowego i oleju powstałego z roślin znacząco różnią się miedzy sobą.

Bardziej szczegółowo

HTA (Health Technology Assessment)

HTA (Health Technology Assessment) Krzysztof Łanda 1 z 5 HTA (Health Technology Assessment) Ocena leków stosowanych w okre lonych wskazaniach podlega tym samym generalnym regu om, co inne technologie terapeutyczne, jednak specyfika interwencji

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE. z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE. z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej zrealizowanego na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr 43/2015, znak: ŻWeoz/ek-8628-62/2015(3181),

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku

Uchwała Nr.. /.../.. Rady Miasta Nowego Sącza z dnia.. listopada 2011 roku Projekt Uchwała Nr / / Rady Miasta Nowego Sącza z dnia listopada 2011 roku w sprawie określenia wysokości stawek podatku od środków transportowych Na podstawie art 18 ust 2 pkt 8 i art 40 ust 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus

Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus Katedra Kardiologii, Wrodzonych Wad Serca i Elektroterapii Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych Podstawowe pojęcia: Badanie statystyczne - zespół czynności zmierzających do uzyskania za pomocą metod statystycznych informacji charakteryzujących interesującą nas zbiorowość (populację generalną) Populacja

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Pieczęć LGD KARTA OCENY OPERACJI WG LOKALNYCH KRYTERIÓW LGD

Pieczęć LGD KARTA OCENY OPERACJI WG LOKALNYCH KRYTERIÓW LGD Załącznik 7 do procedury wyboru Wzór karty oceny wg lokalnych kryteriów LGD.. Pieczęć LGD KARTA OCENY OPERACJI WG LOKALNYCH KRYTERIÓW LGD CZĘŚĆ I. Informacje o projekcie Nr ewidencyjny wniosku:..... Nr

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE

Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Miejskie Centrum Kultury w Tychach zaprasza do złożenia na sukcesywne świadczenie usług Inspektora Bezpieczeństwa i Higieny Pracy oraz Ochrony Przeciwpożarowej zgodnie

Bardziej szczegółowo

Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie

Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie Maria Kózka Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego Wydział Nauk

Bardziej szczegółowo

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE OKE Kraków 2012 Zadanie egzaminacyjne zostało opracowane

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 1/6 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:107085-2015:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 Przewozy

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej Szkoły Podstawowej im. Maksymiliana Wilandta w Darzlubiu. Podstawa prawna: (Dz.U.2014 poz.

Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej Szkoły Podstawowej im. Maksymiliana Wilandta w Darzlubiu. Podstawa prawna: (Dz.U.2014 poz. Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej Szkoły Podstawowej im. Maksymiliana Wilandta w Darzlubiu Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie o światy (Tekst jednolity Dz. U.z 2004

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

EKONOMETRIA dr inż.. ALEKSANDRA ŁUCZAK Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Finansów w i Rachunkowości ci Zakład Metod Ilościowych Collegium Maximum,, pokój j 617 Tel. (61) 8466091 luczak@up.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania Przodem do kierunku jazdy? Bokiem? Tyłem? Jak ustawić wózek, aby w razie awaryjnego hamowania dziecko było jak najbardziej bezpieczne? Na te

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje:

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: orzeczenia o niepełnosprawności dla osób, które nie ukończyły 16 roku życia, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla osób, które ukończyły

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Katowicach. NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Katowice

Powiatowy Urząd Pracy w Katowicach. NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Katowice NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Katowice POWIATOWY URZĄD PRACY W KATOWICACH UL. POŚPIECHA 14 40-852 KATOWICE WNIOSEK PRACODAWCY O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO (KFS) NA SFINANSOWANIE

Bardziej szczegółowo

Normy wskaÿnika wagowo-wzrostowego populacji dzieci i m³odzie y Ziemi Lubuskiej

Normy wskaÿnika wagowo-wzrostowego populacji dzieci i m³odzie y Ziemi Lubuskiej PRACE NAUKOWE Akademii im. Jana D³ugosza w Czêstochowie Seria: KULTURA FIZYCZNA z. VII, 2007 Ryszard Asienkiewicz, Józef Tatarczuk, Artur Wandycz Normy wskaÿnika wagowo-wzrostowego populacji dzieci i m³odzie

Bardziej szczegółowo

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07

Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowowytwórczej) 2015-12-17 16:02:07 2 Podatek przemysłowy (lokalny podatek od działalności usługowo-wytwórczej) Podatek przemysłowy (lokalny podatek

Bardziej szczegółowo

Opinie Polaków na temat zniesienie granic wewnętrznych w UE w rok po wejściu Polski do strefy Schengen

Opinie Polaków na temat zniesienie granic wewnętrznych w UE w rok po wejściu Polski do strefy Schengen Opinie Polaków na temat zniesienie granic wewnętrznych w UE w rok po wejściu Polski do strefy Schengen TNS OBOP dla Reprezentacji Komisji Europejskiej w Polsce grudzień 2008 Ośrodek Badania Opinii Publicznej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH We współczesnych samochodach osobowych są stosowane wyłącznie rozruszniki elektryczne składające się z trzech zasadniczych podzespołów: silnika elektrycznego; mechanizmu

Bardziej szczegółowo

1. Proszę krótko scharakteryzować firmę którą założyła Pani/Pana podgrupa, w zakresie: a) nazwa, status prawny, siedziba, zasady zarządzania (5 pkt.

1. Proszę krótko scharakteryzować firmę którą założyła Pani/Pana podgrupa, w zakresie: a) nazwa, status prawny, siedziba, zasady zarządzania (5 pkt. 1. Proszę krótko scharakteryzować firmę którą założyła Pani/Pana podgrupa, w zakresie: a) nazwa, status prawny, siedziba, zasady zarządzania (5 pkt.) b) produkt i najważniejsze parametry oraz metodyki

Bardziej szczegółowo

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego Mirosław Moskalewicz 1 z 7 Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego Specjalista Zdrowia Publicznego i Medycyny Spo ecznej Specjalista Po o nictwa i Ginekologii Lek. Med. Miros aw

Bardziej szczegółowo

NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Wolsztyn

NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Wolsztyn .... pieczęć firmowa wnioskodawcy..., dnia... NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Wolsztyn WNIOSEK o przyznanie środków z Krajowego Funduszu Szkoleniowego Podstawa prawna: 1) Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r.o promocji

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU REGIONU ŁÓDZKIEGO

FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA ROZWOJU REGIONU ŁÓDZKIEGO Dotyczy projektu: Wzrost konkurencyjności firmy poprzez wdrożenie innowacyjnej technologii nestingu oraz Województwa Łódzkiego na lata 2007-2013. Numer umowy o dofinansowanie: UDA-RPLD.03.02.00-00-173/12-00

Bardziej szczegółowo

Gdynia: Księgowość od podstaw Numer ogłoszenia: 60337-2012; data zamieszczenia: 15.03.2012 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi

Gdynia: Księgowość od podstaw Numer ogłoszenia: 60337-2012; data zamieszczenia: 15.03.2012 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi 1 z 5 2012-03-15 12:05 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.pupgdynia.pl Gdynia: Księgowość od podstaw Numer ogłoszenia: 60337-2012;

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT 1. Zamawiający: Skarb Państwa - Urząd Komunikacji Elektronicznej ul. Kasprzaka 18/20 01-211 Warszawa 2.

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I.

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I. Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I 1. 2. 3. 1. 1 Niniejsze Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I, zwane dalej OWU, stosuje siê w umowach ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I zawieranych przez

Bardziej szczegółowo

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych Kamila Mroczek Plan prezentacji 1. Definicje: stary, starzenie się, zdrowie 2. Naturalny proces starzenia a inne czynniki wpływające na stan zdrowia 3. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz - wizyta wstępna

Kwestionariusz - wizyta wstępna Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - PZH 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Tel: (22) 542-13-72, E-mail: beki@pzh.gov.pl Badanie Epidemiologii Krztuśca Kwestionariusz - wizyta wstępna 1.1. Data wizyty

Bardziej szczegółowo

I. Ogólne ZASADY. Rekrutacja na rok szkolnych 2015/2016 odbywa się przy pomocy systemu elektronicznego.

I. Ogólne ZASADY. Rekrutacja na rok szkolnych 2015/2016 odbywa się przy pomocy systemu elektronicznego. Zasady prowadzenia postępowania rekrutacyjnego do przedszkoli miejskich i oddziałów przedszkolnych w publicznych szkołach podstawowych prowadzanych przez miasto Łódź na rok szkolny 2015/2016 zostały przygotowane

Bardziej szczegółowo

Opinie mieszkańców Lubelszczyzny o zmianach klimatu i gazie łupkowym. Raport z badania opinii publicznej

Opinie mieszkańców Lubelszczyzny o zmianach klimatu i gazie łupkowym. Raport z badania opinii publicznej Opinie mieszkańców o zmianach klimatu i gazie łupkowym Raport z badania opinii publicznej Lena Kolarska-Bobińska, członek Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii w Parlamencie Europejskim, Platforma

Bardziej szczegółowo

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W POWIECIE GOŁDAPSKIM W 2012 ROKU

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W POWIECIE GOŁDAPSKIM W 2012 ROKU POWIATOWY URZĄD PRACY W GOŁDAPI ul. śeromskiego 18, 19-500 GOŁDAP (087) 615-03-95, www.goldap.pup.gov.pl, e-mail: olgo@praca.gov.pl RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W POWIECIE GOŁDAPSKIM W 2012

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA RODZICÓW. Będąc odpowiedzialnym za wychowanie mojego dziecka, wyrażam zgodę na uczestnictwo. ... imię i nazwisko dziecka, klasa

DEKLARACJA RODZICÓW. Będąc odpowiedzialnym za wychowanie mojego dziecka, wyrażam zgodę na uczestnictwo. ... imię i nazwisko dziecka, klasa DEKLARACJA RODZICÓW wyrażam zgodę na uczestnictwo...... data i podpis DEKLARACJA RODZICÓW wyrażam zgodę na uczestnictwo...... data i podpis ZGŁOSZENIE SPRZECIWU wyrażam sprzeciw wobec uczestnictwa... ZGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie. dla ucznia klasy (nazwa szkoły) I. Dane wnioskodawcy: 1. Imię i nazwisko. 3. Adres zamieszkania. 3.

Wniosek o dofinansowanie. dla ucznia klasy (nazwa szkoły) I. Dane wnioskodawcy: 1. Imię i nazwisko. 3. Adres zamieszkania. 3. Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 56/2012 Wójta Gminy Mrozy z dnia 13 lipca 2012r. Wniosek o dofinansowanie zakupu podręczników w roku szkolnym 2012/2013 Do Dyrektora...... dla ucznia klasy (nazwa szkoły)

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ

Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia

Bardziej szczegółowo

REKRUTACJA DO PROWADZONYCH PRZEZ GMINĘ STARACHOWICE PRZEDSZKOLI I ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKOŁACH PODSTAWOWYCH NA ROK SZKOLNY 2016/2017

REKRUTACJA DO PROWADZONYCH PRZEZ GMINĘ STARACHOWICE PRZEDSZKOLI I ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKOŁACH PODSTAWOWYCH NA ROK SZKOLNY 2016/2017 REKRUTACJA DO PROWADZONYCH PRZEZ GMINĘ STARACHOWICE PRZEDSZKOLI I ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKOŁACH PODSTAWOWYCH NA ROK SZKOLNY 2016/2017 Zasady rekrutacji na rok szkolny 2016/2017 1) Rekrutacja na rok

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 Nr wniosku.../... Bobrowniki, dnia... Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 1. Dane osobowe WNIOSKODAWCY Nazwisko

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Zarządzenia Dyrektora Szkoły nr 17/2013/2014 z dnia 26 lutego 2014r.

Załącznik nr 1 do Zarządzenia Dyrektora Szkoły nr 17/2013/2014 z dnia 26 lutego 2014r. Załącznik nr 1 do Zarządzenia Dyrektora Szkoły nr 17/2013/2014 z dnia 26 lutego 2014r. Regulamin przyjmowania dzieci do oddziałów przedszkolnych w Publicznej Szkole Podstawowej im. Komisji Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

Postrzeganie zdrowia i znajomość czynników na nie wpływających przez dzieci w wieku przedszkolnym.

Postrzeganie zdrowia i znajomość czynników na nie wpływających przez dzieci w wieku przedszkolnym. Postrzeganie zdrowia i znajomość czynników na nie wpływających przez dzieci w wieku przedszkolnym. W nowoczesnym podejściu do edukacji zdrowotnej, zwłaszcza dzięki rozwojowi nauk medycznych, w tym higieny,

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php? 1 z 6 2013-10-03 14:58 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?id=221 Szczecin: Usługa zorganizowania szkolenia specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

STUDIA I MONOGRAFIE NR 22. Spis treści

STUDIA I MONOGRAFIE NR 22. Spis treści STUDIA I MONOGRAFIE NR 22 Spis treści I Wprowadzenie II Materia³ i metody badañ 1 Ogólna charakterystyka próby 2 Badania antropometryczne 3 Próby sprawnoœci motorycznej 4 Ocena postawy cia³a 5 Metody opracowania

Bardziej szczegółowo

Programy profilaktyczne. finansowane przez MOW NFZ. Program profilaktyki chorób odtytoniowych. www.ceestahc.org

Programy profilaktyczne. finansowane przez MOW NFZ. Program profilaktyki chorób odtytoniowych. www.ceestahc.org Warszawa, 27 września 21 Funduszu Zdrowia w latach 28-21 Agata Smorżewska-Łaniewska 1 z 1 Programy profilaktyczne finansowane przez Mazowiecki Oddzia Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia w latach 28

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa

Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa Profilaktyka w zakresie udzielania pierwszej pomocy i ratownictwa dla Miasta Duszniki Zdrój na lata 2009 2014 Opracowała: Anna Podhalicz 1 Duszniki Zdrój 2008 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Podstawa prawna......

Bardziej szczegółowo

SPECJALNY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W DĘBOWEJ ŁĄCE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SPECJALNY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W DĘBOWEJ ŁĄCE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SPECJALNY OŚRODEK SZKOLNO-WYCHOWAWCZY W DĘBOWEJ ŁĄCE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI DĘBOWA ŁĄKA 2015 1 Profilaktyka jest chronieniem człowieka w rozwoju przed zagrożeniami i reagowaniem na nie. Celem jest

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE KADRA TORUŃ/POKL/2014

ZAPYTANIE OFERTOWE KADRA TORUŃ/POKL/2014 Toruń, 01.09.2014 r. ZAPYTANIE OFERTOWE KADRA TORUŃ/POKL/2014 Synik Teresa Centrum Edukacji Dorosłych w związku z realizacją projektu Rozwój kwalifikacji w zawodzie Technik informatyk wśród 50 osób dorosłych

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

woli rodziców w 2010 roku. 1. W roku szkolnym 2016/2017 obowiązek szkolny spełniają dzieci urodzone w 2009 roku oraz z

woli rodziców w 2010 roku. 1. W roku szkolnym 2016/2017 obowiązek szkolny spełniają dzieci urodzone w 2009 roku oraz z Zasady rekrutacji dzieci do oddziału przedszkolnego (rok urodzenia 2010 i 2011) i pierwszej klasy Szkoły Podstawowej w Pogórzu im kontradmirała Xawerego Czernickiego w roku szkolnym 2016/2017 I. Zasady

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak 1 Wyniki badań ankietowych nt.,,bezpieczeństwa uczniów w szkole przeprowadzone wśród pierwszoklasistów Zespołu Szkól Technicznych w Mielcu w roku szkolnym 2007/2008 Celem ankiety było zdiagnozowanie stanu

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami DANE NABYWCY Imię i Nazwisko:...... PESEL:... Data ur.:... Dokument tożsamości:... Seria i numer:...... Adres zamieszkania:...

Bardziej szczegółowo

USTAWA Z DNIA 28 LISTOPADA 2003 R. O ŚWIADCZENIACH RODZINNYCH

USTAWA Z DNIA 28 LISTOPADA 2003 R. O ŚWIADCZENIACH RODZINNYCH USTAWA Z DNIA 28 LISTOPADA 2003 R. O ŚWIADCZENIACH RODZINNYCH Rodzaj świadczenia Zasiłek rodzinny PRZEPISY OBOWIĄZUJĄCE DZISIAJ zasiłek przysługuje po spełnieniu kryterium dochodowego - rodzicom, opiekunowi

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo