Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej"

Transkrypt

1 diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2013 Volume 49 Number Praca poglądowa Review Article Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej Criminal liability for medical errors in laboratory diagnostics Anna Augustynowicz 1, Iwona Wrześniewska-Wal 1, Aleksandra Czerw 2, Dominik Olejniczak 2 1. Szkoła Zdrowia Medycznego, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego 2 Katedra i Zakład Zdrowia Publicznego, Warszawski Uniwersytet Medyczny Streszczenie W niniejszym artykule przedstawiono problematykę odpowiedzialności karnej diagnosty laboratoryjnego w razie popełnienia błędu medycznego. Podano definicję błędu medycznego oraz wyróżniane w literaturze prawniczej jego rodzaje. Dla lepszego zobrazowania podjętej tematyki krótko scharakteryzowano poszczególne rodzaje błędów. Przykładowo wskazano także nieprawidłowości, które mogą mieć miejsce w toku wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjne a są błędami medycznymi. Summary In present article there has been shown an issue of laboratory diagnostician s liability in case of committing medical malpractice. The text contains a definition of medical malpractice and its different kinds that can be found in law literature. For better understanding of subject matter, the article presents short characteristics of each kinds of malpractice. For instance, there have been pointed out abnormalities that may take place while performing the profession of laboratory diagnostician and they are called medical malpractice. Słowa kluczowe: błędy medyczne, diagnosta laboratoryjny, odpowiedzialność karna Key words: medical malpractice, laboratory diagnostician, liability Wstęp Gdy Hipokrates układał przysięgę lekarską istniała tylko prosta relacja pacjent lekarz. Leczenie polegało na przyjmowaniu leków lub zabiegach leczniczych, które chory czy lekarz wykonywali bez współudziału innych osób. Wraz z postępem medycznym sytuacja uległa zmianie. Powstały szpitale, instytuty czy wreszcie kompleksy klinik lub przychodni. W konsekwencji poszerzył się krąg osób zaangażowanych w proces leczenia czy konsultacji medycznej [1]. Dziś pacjent, zarówno w ramach lecznictwa szpitalnego jak i ambulatoryjnego, najczęściej ma do czynienia z zespołem diagnostyczno-terapeutycznym lekarzem, pielęgniarką, położną, diagnostą laboratoryjnym, psychologiem, dietetykiem, rehabilitantem i innymi osobami uczestniczącymi w tym procesie. Rolę diagnosty laboratoryjnego w procesie diagnostyczno-terapeutycznym akcentuje ustawa o diagnostyce laboratoryjnej [2]. W art. 27 tej ustawy czytamy: Diagnosta laboratoryjny bierze udział w postępowaniu diagnostycznym, profilaktycznym i monitorowaniu terapii ( ). Do tej kwestii nawiązuje także 6 Kodeksu Etyki Diagnosty Laboratoryjnego stanowiąc, iż diagnosta laboratoryjny dąży do uzyskania wiarygodnych wyników badań i dokonuje ich interpretacji dla potrzeb diagnostycznych, leczniczych, sanitarno-epidemiologicznych i profilaktycznych. Udział diagnosty laboratoryjnego w podejmowanym wobec pacjenta postępowaniu medycznym może polegać przede wszystkim na wykonywaniu czynności diagnostyki laboratoryjnej (art. 2 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej). W ramach wykonywanych czynności diagnostyki laboratoryjnej diagnosta laboratoryjny jest uprawniony do oceny jakości i wartości diagnostycznej badania oraz laboratoryjnej interpretacji wyniku badania. Są to szczególnie istotne informacje. Ułatwiają bowiem klinicyście podjęcie decyzji co do dalszego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego wobec pacjenta [3]. Nie ma także przeszkód prawnych by diagnosta laboratoryjny, mając wiedzę na temat najnowszych metod prowadzenia badań laboratoryjnych i ich wiarygodności, służył lekarzowi swoją wiedzą i doświadczeniem co do zakresu zlecanych badań. Diagnosta laboratoryjny jest także uprawniony do pobrania materiału diagnostycznego do badań laboratoryjnych (art. 6b ustawy o diagnostyce laboratoryjnej). Zaangażowanie w proces diagnozy i terapii profesjonalistów różnych dziedzin ma swoje dalsze konsekwencje. Osoby te bowiem odpowiadają za prawidłowość wykonanych przez 411

2 Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej siebie procedur. A w konsekwencji są współodpowiedzialni za rezultat prowadzonego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Błąd popełniony w toku tego postępowania może mieć istotne konsekwencje dla stanu zdrowia pacjenta. Może się także wiązać z odpowiedzialnością prawną osób udzielających świadczeń zdrowotnych pacjentowi, tj. odpowiedzialnością karną, cywilną a w przypadku osób wykonujących określone zawody medyczne także odpowiedzialnością zawodową. W konsekwencji odpowiedzialność prawna dotyczyć może nie tylko lekarza prowadzącego diagnozowanie i terapię pacjenta, ale również osób, które w toku udzielanych przez siebie świadczeń zdrowotnych dopuściły się nieprawidłowości. Nieprawidłowości, które naraziły pacjenta na niebezpieczeństwo bądź też spowodowały negatywne konsekwencje dla jego stanu zdrowia. Powyższe rodzi pytanie czy nieprawidłowości w działaniach diagnosty laboratoryjnego, który bierze udział w postępowaniu diagnostycznym, profilaktycznym i monitorowaniu terapii mogą być uznane za błędy medyczne? Udzielenie odpowiedzi na to pytanie wymaga przedstawienia definicji i wyróżnianych w literaturze prawniczej rodzajów błędów medycznych. I dalej jakie konsekwencje prawne, ze szczególnym uwzględnieniem konsekwencji prawno karnych, może ponieść diagnosta laboratoryjny w razie ich popełnienia? Przy czym podkreślenia wymaga, że celem niniejszej pracy nie jest szczegółowa analiza błędów laboratoryjnych. Zagadnienia takie jak częstotliwość występowania błędów, ich wpływ na decyzje medyczne czy tez wielkość potencjalnego zagrożenia dla zdrowia pacjenta z punktu widzenia odpowiedzialności karnej nie będą miały znaczenia. Dla odpowiedzialności karnej, mającej zindywidualizowany charakter, znaczenie ma odpowiedź na pytanie czy i ewentualnie jaki wpływ w konkretnym przypadku miał błąd laboratoryjny na stan zdrowia pacjenta. W tej mierze rozstrzygnięcie przyniesie prowadzone postępowanie karne. Stąd też wszelkie podane poniżej przykłady błędów laboratoryjnych mają jedynie charakter edukacyjny. Chodzi tu o zobrazowanie podjętych kwestii karno prawnych. Definicja i rodzaje błędów medycznych Błąd medyczny może być popełniony na każdym etapie kontaktu z pacjentem. W uproszczeniu można wskazać, że o błędzie mówimy wówczas, gdy personel medyczny postąpi niezgodnie z zasadami wiedzy, nie dołoży koniecznej staranności, przekroczy swoje kompetencje, czyli gdy postępuje contra lege artem. Ujmując generalnie, osoby uczestniczące w postępowaniu diagnostyczno-terapeutycznym obowiązuje zrobienie dla pacjenta, w konkretnej sytuacji, wszystkiego, co mogą i powinny. Rodzaj błędu i jego następstwa zależą od okoliczności, w jakich doszło do jego popełniania oraz skutku jaki jest jego następstwem. Albowiem ocenia się nie tylko formalnie błędne postępowanie, lecz także jego następstwa w postaci zagrożenia dla życia lub szkody na zdrowiu. Z drugiej strony popełnienie błędu nie musi oznaczać, że spowodował on powstanie szkody. Błędne bowiem postępowanie może nosić charakter tzw. błędu bezskutkowego. W literaturze prawniczej wyróżnia się błąd decyzyjny, wykonawczy, organizacyjny i opiniodawczy [4]. Błędem decyzyjnym są wszelkie niepoprawne decyzje, od których zależy rozpoznanie choroby oraz wybór terapii. Błąd decyzyjny może popełnić lekarz, ewentualnie w określonych przypadkach ratownik medyczny. Przy czym nie każdy. Tylko ten, od którego zależało postawienie rozpoznania i który zadecydował o wyborze terapii, względnie o dalszym postępowaniu z chorym. Błąd decyzyjny obejmuje więc przypadki nieprawidłowego rozpoznania, czego można było uniknąć, gdyby lekarz zastosował się do nakazów doktryny i wiedzy. Gdyby ich przestrzegał, mógłby poprawnie rozpoznać rodzaj schorzenia i zaplanować właściwe leczenie. Najczęściej do tego rodzaju błędu prowadzi złe zebranie wywiadu, mało wnikliwe lub niedbale zbadanie chorego, brak decyzji co do zlecenia wykonania koniecznych badań diagnostycznych np. laboratoryjnych, błędne odczytanie wyniku badań diagnostycznych [5]. Przy czym nie każda błędna interpretacja wyniku badania będzie przesądzała o tym, iż mamy do czynienia z błędem decyzyjnym. Chodzi tu o błędną interpretację, u źródeł której leży zignorowanie podstawowych zasad logicznego myślenia lub takiej, która odbiega od wypracowanych przez naukę medycyny i dotychczasową praktykę lekarską zasad wnioskowania w określonych przypadkach. Szczególnie istotne jest jednak to, że lekarz nie wysnuł odpowiedniego, logicznego wniosku. Czyli nie postawił właściwego rozpoznania, choć w danym przypadku było to możliwe. Brak właściwego rozpoznania skutkuje najczęściej zastosowaniem niewłaściwej bądź zbędnej terapii. Błąd decyzyjny jest tożsamy z wyróżnianym w literaturze przedmiotu przez niektórych autorów błędem diagnostycznym i terapeutycznym [5]. Błąd wykonawczy, nazywany również błędem technicznym, oznacza niepoprawne, niewłaściwe wykonanie pod względem technicznym świadczenia zdrowotnego. W odróżnieniu od błędu decyzyjnego, błąd wykonawczy może popełnić nie tylko lekarz, ale każdy fachowy pracownik opieki zdrowotnej udzielający świadczenia zdrowotnego. Czyli m.in. diagnosta laboratoryjny, pielęgniarka, położna, technik analityki medycznej, rehabilitant. Potrzebę wyróżnienia tego rodzaju błędu dyktuje organizacja opieki zdrowotnej. Lekarz pracuje w zespole, korzysta z pomocy specjalistów z różnych dziedzin, w tym m.in. diagnostów laboratoryjnych. Lekarz ma obowiązek wiedzieć jaki jest cel zleconego badania laboratoryjnego, czego ma oczekiwać od wyniku zleconego badania. Jeżeli jednak zlecenie wydane było poprawnie i celowo, to na specjaliście wykonującym dane świadczenie zdrowotne, np. diagnoście laboratoryjnym wykonującym badanie laboratoryjne, lekarzu wykonującym badanie endoskopowe, spoczywa obowiązek poprawnego wykonania badania i tym samym odpowiedzialność za skutki popełnionego błędu. Czyli krótko mówiąc odpowiedzialność za wykonanie konkretnej czynności w ramach wspólnego zadania jakim jest postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne wobec konkret- 412

3 nego pacjenta, spoczywa odrębnie na każdym specjaliście uczestniczącym w postępowaniu [4]. Błąd wykonawczy (techniczny) może występować w dwóch postaciach: błędu, u źródeł którego leży błąd sztuki medycznej oraz błędu spowodowanego zwykłą pomyłką lub zaniedbaniem. Pierwszy z nich może być stwierdzony na podstawie kryteriów czysto medycznych przez osobę mającą w tym względzie stosowną wiedzę. Natomiast zaniedbania i pomyłki powinny być oceniane jako niedopełnienie ze strony wykonującego czynność należytej staranności przy wykonywaniu swych funkcji [6]. Rozróżnienie to nie ma jednak większego znaczenia z punktu widzenia odpowiedzialności prawnej. Wystąpienie tak jednej, jak i drugiej z wymienionych form daje rezultat w postaci istnienia przesłanki odpowiedzialności prawnej osoby popełniającej błąd [5]. Nieprawidłowości w wykonaniu badań laboratoryjnych będą jedną z powszechniejszych postaci błędu wykonawczego. Błąd wykonawczy nastąpić może w toku wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej podejmowanych na podstawie zlecenia lekarskiego a także wykonywanych bez tego zlecenia tj. na życzenie pacjenta. Może on wystąpić w fazie przedanalitycznej, analitycznej i poanalitycznej. Oczywiście rodzi się pytanie o przykłady tego rodzaju błędów? Przykładem błędu wykonawczego w fazie przedanalitycznej zwanej również przedlaboratoryjną są czynności związane z pobraniem materiału. Płyny ustrojowe jako materiał do badań, są szczególnie narażone na wpływ wielu czynników, których zaistnienie może w sposób istotny zmienić wartość uzyskanego wyniku i wpływać na jego interpretację. Błędem tego rodzaju będzie pobranie materiału do badań z wkłucia centralnego, gdzie wcześniej podłączona była kroplówka z płynami infuzyjnymi, czy też pobranie materiału na badanie gazometrii krwi włośniczkowej u pacjentów hiperwentylowanych po wysiłku fizycznym (wejście po schodach np. na 3 piętro do laboratorium), kiedy to zwiększona ilość powietrza wnika do pęcherzyków płucnych, powodując zmniejszenie pco2 (hipokapnia) i prowadząc do rozwoju zasadowicy (alkalozy) oddechowej. Do istotnych klinicznie odchyleń dla pco2 i elektrolitów dochodzi także gdy materiał pobiera się w sposób niewystandaryzowany [7]. Istotny wpływ na jakość próbki mają także błędy popełniane na etapie pobierania krwi do badania. Najczęściej są to działania mechaniczne np. zbyt długi ucisk stazy, oklepywanie miejsca pobrania, zbyt intensywna aspiracja, użycie za cienkiej igły prowadzące do rozpadu krwinek. Następuje wtedy hemoliza erytrocytów. W próbkach zhemolizowanych uzyskuje się fałszywie zawyżone wyniki oznaczeń potasu, AST, LDH, żelaza wynikające z uwolnienia się tych składników z wnętrza krwinek ale także błędne wyniki oznaczeń związane z interferencją ze strony hemoglobiny. Hemoliza, która nie zawsze jest wykrywalna poprzez ocenę wizualną jest najczęściej wystepującym zakłóceniem analizy wstępnej i nadal jednym z największych wyzwań dla diagnostów laboratoryjnych [8]. Błędem wykonawczym u źródeł którego leżą nieprawidłowości w fazie przedanalitycznej będzie także wykonanie badań laboratoryjnych na materiale nie mającym wartości diagnostycznej z powodu nieprawidłowości w transporcie materiału do badań (np. wykonanie badania witaminy B12, przechowywanej i transportowanej w temp o C powyżej 15 minut z dostępem światła, lub wykonanie oznaczenia erytropoetyny w próbkach, które nie były transportowane w formie zamrożonej). Innym przykładem może być zbyt długi upływ czasu pomiędzy pobraniem materiału do badań a wykonaniem badania (np. oznaczenie czynnika VIII, gdzie stabilność w temp pokojowej wynosi tylko 3 godziny lub białka S, gdzie stabilność w temp o C wynosi 4 godz.). W tej materii zauważyć należy, iż zgodnie z załącznikami nr 1-6 do rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie standardów dla medycznych laboratoriów diagnostycznych i mikrobiologicznych [9], laboratorium sprawdza zgodność danych ze zlecenia z oznakowaniem materiału oraz ocenia przydatność materiału do badania. W przypadku stwierdzenia przez laboratorium niezgodności otrzymanego materiału do badań z wymaganiami dotyczącymi pobierania i transportu lub jakiegokolwiek innego rodzaju nieprawidłowości powodującej, że materiał nie może być wykorzystany do badania, pracownik zgłasza to kierownikowi laboratorium lub osobie przez niego upoważnionej, którzy w razie potwierdzenia niezgodności mogą zakwalifikować materiał jako niezdatny do badania i odmówić wykonania badania. Odmowę wykonania badania odnotowuje się w dokumentacji i zawiadamia się o tym fakcie zleceniodawcę. Dalsze postępowanie z materiałem laboratorium uzgadnia ze zleceniodawcą. Oczywistym jest, że w ramach oceny przydatności materiału do badania sprawdzana jest m.in. data i godzina pobrania materiału do badania. Jeżeli osoba uprawniona do wykonania czynności diagnostyki laboratoryjnej nie sprawdza powyższego i wykonuje badanie laboratoryjnej popełnia błąd z zaniedbania. Jeśli pomimo wskazania, że są wątpliwości co do przydatności materiału do badania laboratoryjnego przy braku jednoznacznych podstaw do odmowy wykonania badania, zlecenie wykonania badania na tym materiale zostanie ponowione, diagnosta laboratoryjny powinien, w ramach oceny jakości i wartości diagnostycznej badania, zamieścić na wyniku badania stosowny komentarz. Zwłaszcza, że wynik badania może być błędny a konsekwencją może być brak terapii bądź niewłaściwa terapia. W tym miejscu warto podkreślić, że aż 70% błędów, którymi obarczony może być wynik laboratoryjny, najczęściej jest efektem nieprawidłowości związanych z postępowaniem przedlaboratoryjnym (przygotowanie pacjenta do badań, pobieranie materiału biologicznego czy transport próbek do laboratorium) [10, 11]. Faza analityczna to również pole do popełnienie błędów przez diagnostę laboratoryjnego. Przyczynami powstania błędu w tej fazie mogą być m.in.: zły wzorzec i odczynniki, niezgodność kalibracyjna między wzorcem a badana próbą, niewykalibrowanie pipiety. Popełnienie błędu wykonawczego może się wiązać także z nieprawidłowościami w autoryzacji wyniku badania laboratoryjnego. Jeżeli technik analityki medycznej wykonuje mikrobiologiczne badanie la- 413

4 Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej boratoryjne płynów ustrojowych dla celów diagnostycznych i leczniczych (a jest do tego uprawniony na podstawie art. 6a ust. 1 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej) to wynik takiego badania wymagać będzie autoryzacji uprawnionej osoby np. diagnosty laboratoryjnego. Autoryzacja wyniku badania laboratoryjnego stanowi pisemne potwierdzenie przez diagnostę laboratoryjnego, że uzyskany wynik został poddany właściwie przeprowadzonej ocenie jakości i wartości diagnostycznej badania [12]. Jeżeli diagnosta laboratoryjny autoryzuje wynik badania laboratoryjnego jedynie poprzez złożenie podpisu na wyniku badania laboratoryjnego popełnia błąd wykonawczy wynikający z zaniedbania. Diagnosta laboratoryjny ma bowiem obowiązek, przed dokonaniem autoryzacji wyniku badania laboratoryjnego, sprawdzić czy czynność diagnostyki była przeprowadzona zgodnie z zasadami sztuki medycznej w tym zakresie (np. czy wzrost hodowli odbywał się w prawidłowych warunkach, czy uzyskany wynik identyfikacji pasuje do konkretnego gatunku bakterii a antybiogram jest wykonany zgodnie z zaleceniami EUCAST). Autoryzacja to nie tylko podpis na wyniku badania laboratoryjnego. To jednocześnie swoisty proces weryfikacyjny przebiegu czynności diagnostyki laboratoryjnej [3]. W pracy laboratoryjnej istotna jest również interpretacja otrzymanych wyników, czyli faza poanalityczna. Wyniki badań laboratoryjnych zależą od wielu czynników: m.in. od dojrzałości różnych narządów, układu immunologicznego czy osi hormonalnych, zmian z powodu andropauzy i menopauzy, zmian spowodowanych brakiem aktywności fizycznej, czynnikami środowiskowymi i zmian będących konsekwencją chorób. Odróżnienie zmian w stężeniach parametrów biochemicznych lub hematologicznych związanych powyższymi czynnikami od zmian patologicznych czy spowodowanych czynnikami środowiskowymi wymaga od diagnosty laboratoryjnego łączenia wiedzy praktycznej z wiedzą teoretyczną. Błąd wykonawczy na poziomie fazy poanalitycznej, który można by uznać jako pomyłkę, zaniedbanie to chociażby błędne wprowadzenie wyniku badania wykonywanego metodami manualnymi do systemu informatycznego lub na wynik badania np. Na: 48 mmol/l zamiast 4,8 mmol/l czy też pomyłka próbek pacjentów. O błędzie organizacyjnym mówimy w przypadkach, w których do powstania u pacjenta uszczerbku na zdrowiu lub życiu istotnie przyczyniło się złe zorganizowanie pracy w danym podmiocie leczniczym bądź jego jednostce organizacyjnej przez osoby kierujące pracą zespołu [5]. Do tej kategorii błędów zaliczamy wszelkiego typu niepoprawne decyzje kierowników zespołów (np. ordynatorów, kierowników klinik, kierowników laboratoriów), osób kierujących podmiotami leczniczymi (np. szpitale, przychodnie) a także osób odpowiedzialnych za organizację opieki zdrowotnej w regionie i w kraju (np. Minister Zdrowia, kierownicy wydziałów zdrowia w poszczególnych jednostkach samorządu terytorialnego). Potrzebę wyodrębnienia błędu organizacyjnego podyktowały wymogi procesowe przy dochodzeniu odpowiedzialności za nieprawidłowe wyniki kuracji w przypadkach, w których leczący chorego lekarze nie popełniali błędu, a poniesione szkody powstały w skutek decyzji podejmowanych przez kierujących danym podmiotem leczniczym bądź jego jednostką czy komórką organizacyjną. Wyróżniamy dwie kategorie błędu organizacyjnego. Pierwsza to błąd popełniony w zespole, jeżeli osoba odpowiedzialna za jego pracę nie dopilnuje właściwego rytmu pracy lub wykonywania zleceń. W tej kategorii błędu mieścić się będą np. nieprawidłowości w przechowywaniu odczynników, używanie do badań diagnostycznych odczynników, których termin ważności upłynął, brak w laboratoriach świadczących usługi całodobowo osoby uprawnionej do autoryzacji wyniku badania laboratoryjnego przez 24 godziny. Błędem organizacyjnym będą także nieprawidłowości w organizacji pracy personelu nie zapewniające odpowiedniej liczby personelu np. w przypadku pracowni serologii transfuzjologicznej zwiększające ryzyko powstania błędu wykonawczego. Drugą kategorię błędów organizacyjnych przypisuje się kierownikom dużych zespołów, lekarzom wojewódzkim, kierującym poszczególnymi resortami [4]. Błąd opiniodawczy wiąże się ze sporządzaniem opinii. Opinia jest dokumentem wydawanym na zlecenie organu uprawnionego do powoływania biegłych i zasięgania opinii. Są nimi m.in. sądy, prokuratury, policja [4]. W charakterze biegłego może być także powołany diagnosta laboratoryjny. Jeżeli diagnosta laboratoryjny wydając opinię postąpi niezgodnie z zasadami wiedzy, nie dołoży należytej staranności popełni błąd opiniodawczy. Konsekwencje karne popełnienia błędu medycznego W razie popełnienia błędu medycznego przez osobę uprawnioną do wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej może dojść do odpowiedzialności karnej, cywilnej a w przypadku diagnosty laboratoryjnego także do odpowiedzialności dyscyplinarnej. W tym miejscu podkreślić należy, iż nie tylko błędy medyczne mogą być podstawą odpowiedzialności prawnej osób wykonujących czynności diagnostyki laboratoryjnej. Odpowiedzialność prawna może także mieć miejsce chociażby w razie naruszenia praw pacjenta [13, 14]. Z uwagi na tematykę niniejszych rozważań w dalszej części omówione będą jedynie karnoprawne skutki popełnienia błędu medycznego. Już na wstępie rozważań dotyczących odpowiedzialności karnej diagnosty laboratoryjnego za błędy medyczne podkreślić należy, że sam fakt złamania reguł wykonywania zawodu np. zasad wynikających z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie standardów dla medycznych laboratoriów diagnostycznych i mikrobiologicznych nie oznacza automatycznie odpowiedzialności karnej diagnosty laboratoryjnego. To naruszenie reguł wykonywania zawodu wypełniać musi znamiona określonego przestępstwa [15]. I tu powstaje pytanie znamiona jakich przestępstw może wyczerpywać błąd medyczny popełniony w toku wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej? Odpowiedź na to pytanie uzależniona będzie od skutków wywołanych błędem medycznym. 414

5 W zależności od skutku może wchodzić w grę odpowiedzialność za odpowiednie przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu. W tym zakresie w zasadzie wykluczyć można odpowiedzialność za przestępstwa umyślne. Przestępstwa umyślne dla swego zaistnienia wymagają winy umyślnej, co oznacza, że sprawca chce popełnić przestępstwo albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi. Wina umyślna w przypadku podjęcia przez personel medyczny czynności diagnostyczno-terapeutycznych (ze swej istoty mających przecież na celu ratowanie życia lub poprawę zdrowia) jest w zasadzie wykluczona. W sferze odpowiedzialności pozostaną przede wszystkim nieumyślne przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu [5]. Mając powyższe na względzie w grę mogą wchodzić następujące przestępstwa: nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155 k.k.) za ten czyn kodeks karny przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, nieumyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, czyli nieumyślne pozbawienie człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej lub znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała (art k.k.) za ten czyn kodeks karny przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 3, nieumyślne spowodowanie średniego uszczerbku na zdrowiu, czyli nieumyślne spowodowanie naruszenia czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w art. 156 k.k. Sprawca tego czynu podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do roku, nieumyślne spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu, czyli nieumyślne spowodowanie naruszenia czynności narządu lub rozstroju zdrowia trwające nie dłużej niż 7 dni (art k.k.) za ten czyn przewidziana jest kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku. Jeżeli zatem błąd wykonawczy popełniony przez diagnostę laboratoryjnego skutkował błędnym wynikiem a ten zaś był podstawą zastosowania błędnego postępowania terapeutycznego, co wywołało u pacjenta średni uszczerbek na zdrowiu diagnosta laboratoryjny może ponieść odpowiedzialność karną. Czy zatem a contrario można przyjąć, że diagnosta laboratoryjny nie poniesie odpowiedzialności karnej za przestępstwa wyżej wymienione w sytuacji, gdy błąd wykonawczy skutkował co prawda błędnym wynikiem badania ale nie wywołał skutków wskazanych w art k.k.? Jeżeli nie nastąpił skutek w postaci śmierci lub uszczerbku na zdrowiu diagnosta laboratoryjny może ponieść odpowiedzialność za przestępstwo z art k.k.. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność sprawcy na którym ciąży obowiązek opieki nad inną osobą za narażenie jej na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli sprawca czynu działa nieumyślnie podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku. W przypadku, gdy sprawca działa nieumyślnie ściganie przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego. W tym przypadku mówimy o odpowiedzialności gwaranta bezpieczeństwa osoby zagrożonej w zakresie zdrowia i życia. Przepis ten wymaga kilka słów wyjaśnienia. Po pierwsze kiedy możemy przyjąć, że diagnosta laboratoryjny jest gwarantem bezpieczeństwa zdrowia lub życia pacjenta? Diagnosta laboratoryjny jest gwarantem bezpieczeństwa wtedy, gdy w stosunku do konkretnego pacjenta znajduje się w szczególnej relacji prawnej polegającej na tym, że w związku z wykonywaniem zawodu w podmiocie leczniczym jest on zobowiązany do uczestniczenia w zapobieganiu negatywnym skutkom dla zdrowia i życia pacjenta [16]. Szczególna relacja prawna, nadająca personelowi medycznemu, w tym również diagnoście laboratoryjnemu, status gwaranta może wynikać z umowy zawartej z podmiotem leczniczym. Mamy tu na myśli umowę o pracę zawartą pomiędzy diagnostą laboratoryjnym a podmiotem leczniczym. Na jej mocy diagnosta laboratoryjny zobowiązuje się do udzielania świadczeń zdrowotnych (czyli m.in. wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej) pacjentom tych podmiotów leczniczych w ramach i w zakresie określonym w obowiązujących przepisach prawnych i wyznaczonych przez kierownictwo tego podmiotu. W takich więc ramach i w takim zakresie staje się on wobec tych pacjentów gwarantem, na którym ciąży szczególny obowiązek świadczenia określonych usług medycznych wobec pacjentów podmiotu leczniczego. Identyczną podstawę tworzyć będzie istniejący między diagnostą laboratoryjnym a podmiotem leczniczym stosunek cywilny tzw. kontrakt [17]. Diagnosta laboratoryjny nie jest wówczas pracownikiem podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów kodeksu pracy [18], lecz stroną umowy cywilnoprawnej. Umowy w ramach której zobowiązuje się do udzielania określonych świadczeń zdrowotnych. Umowa ta rodzi jednak identyczne, jak w przypadku umowy o pracę, skutki prawne w relacji pacjenta diagnosta laboratoryjny. Diagnosta staje się więc gwarantem zapobiegania niekorzystnym skutkom zdrowotnym [5]. Gwarantem staje się również diagnosta prowadzący na własny rachunek laboratorium i wykonujący czynności diagnostyki laboratoryjnej jako podwykonawca, na zlecenie lekarza czy bez zlecenia lekarza ale zgodnie z wolą pacjenta zgłaszającego się celem wykonania badań laboratoryjnych. Narażenie, o którym mowa w tym przepisie, polega na tym, iż sprawca np. diagnosta laboratoryjny wykonując czynności diagnostyki laboratoryjnej lub zaniechając jej wykonania spowodował, że pacjent który nie znajdował się w stanie bezpośredniego zagrożenia utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, w takim stanie się znalazł. Bezpośredniość niebezpieczeństwa zachodzi wtedy, gdy wedle dającej się przewidzieć w konkretnym przypadku przyczynowości istnieją wszelkie realne przesłanki do przyjęcia, że niebezpieczeństwo utraty życia lub znacznego uszczerbku na zdrowiu zrealizuje się 415

6 Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej jako następne ogniwo przebiegu procesu. Procesu spowodowanego określonymi nieprawidłowościami. Nie chodzi jednakże o to, aby niebezpieczeństwo utraty życia lub znacznego uszczerbku na zdrowiu było nieuchronne. Wystarczy, że jest wysoce prawdopodobne. Diagnosta laboratoryjny musi mieć świadomość, że w związku z wykonywaniem swojego zawodu uczestniczy w zapobieganiu negatywnym skutkom dla zdrowia i życia pacjenta. Zatem diagnosta laboratoryjny - gwarant poniesie odpowiedzialność karną z art. art. 160 k.k., gdy w wyniku zaniechania wykonania czynności diagnostyki laboratoryjnej czy też nieprawidłowości w jej wykonaniu spowodował taki stan rzeczy, w którym pacjent znalazł się w sytuacji grożącej bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, mimo iż poprzednio w takim stanie nie był. Co nie oznacza, że wcześniej pacjent był zdrowy i nic mu nie zagrażało. Chodzi tu o sytuację, gdy nieprawidłowości wynikające z działań podejmowanych przez diagnostę laboratoryjnego zdynamizowały przebieg i rozwój procesów chorobowych w taki sposób, że zaczęły bezpośrednio zagrażać jego życiu lub stwarzać bezpośrednie niebezpieczeństwo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu [5] (np. podanie niezgodnego grupowo w układzie ABO preparatu krwiopochodnego co może spowodować wstrząs poprzetoczeniowy, który może zakończyć się zgonem, lub wytworzeniem np. przeciwciał odpornościowych). Dla zobrazowania dotychczasowych rozważań w kwestii odpowiedzialności karnej warto je odnieść do konkretnych przykładów. Jeżeli np. diagnosta laboratoryjny ma świadomość nieprawidłowości wynikających z tzw. fazy przedanalitycznej i nie zwraca na nie uwagi bierze na siebie ryzyko odpowiedzialności za błędne wyniki badań laboratoryjnych. Jeżeli błędny wynik badania laboratoryjnego spowodowany niedociągnięciami fazy przedanalitycznej (błędne przechowywanie materiału, niewłaściwe przygotowanie próbki) będzie podstawą zastosowania przez lekarza błędnego postępowania terapeutycznego diagnosta laboratoryjny powinien się liczyć z ewentualną odpowiedzialnością karną. Odpowiedzialnością karną za przestępstwa skutkowe, jeżeli wystąpi konkretny skutek spowodowany błędami diagnosty laboratoryjnego lub za przestępstwo narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub znacznego uszczerbku na zdrowiu. Odrębną kwestią pozostaje czy tylko i wyłącznie diagnosta laboratoryjny może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej? Jeżeli stan kliniczny pacjenta powinien zwrócić uwagę lekarza pod kątem wątpliwości co do prawidłowości wyniku badania laboratoryjnego a lekarz zignoruje te sygnały i swoje decyzje oprze jedynie na wyniku badania również on może odpowiadać przed sądem karnym. Czy zawsze w opisanej sytuacji diagnosta laboratoryjny poniesie odpowiedzialność karną? Oczywiście nie. Jeżeli na podstawie błędnego wyniku badania laboratoryjnego podano niepotrzebnie lek pacjentowi ale zażycie dawki leków nie spowodowało żadnych negatywnych następstw dla stanu zdrowia pacjenta nie można mówić o odpowiedzialności karnej diagnosty laboratoryjnego. Nieuzasadnione zażycie leków, które nie zdynamizowało przebiegu choroby lub nie spowodowało niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia pacjenta nie może być podstawą odpowiedzialności karnej, nawet z art k.k.. Może natomiast być podstawą odpowiedzialności dyscyplinarnej, o której mowa w rozdziale 7 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej. Jeżeli nieuzasadnione podanie konkretnego leku spowodowało u pacjenta silną reakcję alergiczną lub wysokie prawdopodobieństwo jej wystąpienia sytuacja karna diagnosty laboratoryjnego będzie zupełnie inna. Inny przykład może dotyczyć autoryzacji wyniku badania laboratoryjnego. Jeżeli prawidłowe przeprowadzenie autoryzacji czyniłoby prawdopodobnym stwierdzenie nieprawidłowości w wykonaniu czynności diagnostyki laboratoryjnej odpowiedzialność karna może dotyczyć także autoryzującego wynik. Jeżeli oczywiście błędny wynik badania laboratoryjnego wywołał określone negatywne następstwa. Pisząc o odpowiedzialności karnej za błędy medyczne warto także wskazać, że osoby dopuszczające się zaniedbań organizacyjnych odpowiadają na zasadach ogólnych za skutkowe nieumyślne przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu. Przy czym odpowiedzialność ta nie będzie miała nic wspólnego z odpowiedzialnością za błędy związane z wykonywaniem zawodu diagnosty laboratoryjnego. Albowiem pełnienie funkcji kierownika medycznego laboratorium diagnostycznego nie stanowi, w świetle art. 16 w zw. z art. 2 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej, wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego. Podsumowanie Odpowiedzialność karna diagnosty laboratoryjnego w razie popełnienia błędu medycznego to nie jedyna dolegliwość jaka może go w tej sytuacji spotkać. Poniesienie przez diagnostę laboratoryjnego odpowiedzialności karnej nie wyłącza bowiem innych rodzajów odpowiedzialności prawnej. Zatem nie jest wykluczona sytuacja, w której za określony czyn diagnosta laboratoryjny poniesie równocześnie odpowiedzialność karną, cywilną (gdy czynem tym diagnosta laboratoryjny przyczynił się do wyrządzenia szkody pacjentowi) oraz odpowiedzialność przed sądem zawodowym (czyn bowiem naruszył deontologiczną normę etyczną zawartą w Kodeksie Etyki Diagnosty Laboratoryjnego) [19]. W związku z popełnieniem określonych czynów związanych z wykonywaniem zawodu diagnosta laboratoryjny może również ponosić odpowiedzialność pracowniczą wynikającą z przepisów kodeksu pracy i relacji pracodawca pracownik [5]. Piśmiennictwo 1. Nielubowicz J. Tajemnica lekarska w: Tajemnica lekarska. Materiały z posiedzenia Komisji Etyki Lekarskiej w dniu 15 listopada 1993 r., Kraków Ustawa z 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej (Dz.U. z 2004 r., Nr 144, poz z późn. zm.). 3. Augustynowicz A, Budziszewska Makulska A, Tymiński R, Waszkiewicz M. Ustawa o diagnostyce laboratoryjnej. Komentarz, CeDeWu, Warszawa

7 4. Marek Z. Błąd medyczny. Wydawnictwo Medyczne, Kraków Filar M, Krześ S, Marszałkowska-Krześ E, Zaborowski P. Odpowiedzialność lekarzy i zakładów opieki zdrowotnej, LexisNexis, Warszawa Orzeczenie Sądu Najwyższego z 17 lutego 1967 r. (I CR 435/66, OSNCP 1967, Nr 10, poz. 177). 7. Kume T, Sisman AR, Solak A, et al. The effects of different syringe volume, needle size and sample volume on blood gas analysis in syringes washed with heparin. Biochem Med 2012; 22: Simundic AM, Lippi G. Preanalytical phase a continuous challenge for laboratory professionals. Biochem Med, 2012, Nr 22(2): Rozporządzenie z 23 marca 2006 r. w sprawie standardów dla medycznych laboratoriów diagnostycznych i mikrobiologicznych (Dz.U. Nr 61, poz. 435 z późn. zm.) 10. Sztefko K. Badania laboratoryjne u chorych z nadciśnieniem tętniczym. Nadciśnienie Tętnicze 2009; 13: Plebani M. Errors in clinical laboratories or errors in laboratory medicine? Clin Chem and Lab Med 2006; 44(6): Uchwała Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych Nr 61/2004 z 17 grudnia 2004 r. w sprawie określenia słownika pojęć zawartych w art. 2 pkt 4 ustawy o zmianie ustawy o diagnostyce laboratoryjnej. 13. Augustynowicz A. Problem zgody pacjenta na zabiegi i czynności diagnostyki laboratoryjnej. Diagn Lab 2012; 48(1): Augustynowicz A. Tajemnica zawodowa diagnosty laboratoryjnego. Diagn Lab 2012; 48(2): Gardocki L. Prawo karne. Wydawnictwo C.H.Beck. Warszawa Filar M. Odpowiedzialność karna lekarza. Zakamycze, Kraków Augustynowicz A. Diagnosta laboratoryjny w laboratorium prawne formy nawiązania współpracy. Diagn Lab 2012; 48(4): Ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.). 19. Uchwała Nr 4/2006 Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Diagnostów Laboratoryjnych w sprawie uchwalenia Kodeksu Etyki Diagnosty Laboratoryjnego. Adres do korespondencji: dr n. prawnych Anna Augustynowicz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego Warszawa, ul. Kleczewska 61/63 tel Zaakceptowano do publikacji:

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA dr n. med. Marta Rorat Katedra Medycyny Sądowej, Zakład Prawa Medycznego UM we Wrocławiu ISTOTA ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ Art. 1. 1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko,

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Dr n. med. Grażyna Rogala-Pawelczyk Uniwersytet Medyczny w Lublinie Warszawa 09.04.2011 ZAWÓD System czynności czy prac, który jest wewnętrznie spójny, skierowany

Bardziej szczegółowo

Karna Cywilna Dyscyplinarna

Karna Cywilna Dyscyplinarna Karna Cywilna Dyscyplinarna ukończone 17 lat czyn zabroniony, bezprawny, zawiniony, o stopniu szkodliwości społecznej większym niż znikomy wina umyślna wina nieumyślna (lekkomyślność świadomie narusza

Bardziej szczegółowo

Stosowanie leków poza ChPL

Stosowanie leków poza ChPL Stosowanie leków poza ChPL Gdzie znaleźć Charakterystykę Produktu Leczniczego (ChPL)? Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Środków Biobójczych na swojej stronie www podaje wykaz

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

T: Lecznictwo sądowo - lekarskie

T: Lecznictwo sądowo - lekarskie T: Lecznictwo sądowo - lekarskie 02.04.2007 KODEKS KARNY CZĘŚĆ OGÓLNA Rozdział I - Zasady odpowiedzialności karnej Art. 1 1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod

Bardziej szczegółowo

Reżimy odpowiedzialności prawnej lekarzy za błędy medyczne

Reżimy odpowiedzialności prawnej lekarzy za błędy medyczne Reżimy odpowiedzialności prawnej lekarzy za błędy medyczne Łukasz Dyba Radca prawny Kancelaria Prawna Sokrates Janusz Kaczmarek, Łukasz Dyba i Wspólnicy Spółka Komandytowa Wprowadzenie Niniejszy artykuł

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.)

Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) 1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia art. 68 ust. 1 Konstytucji, 2. Każdy obywatel ma prawo do równego

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki pacjenta

Prawa i obowiązki pacjenta Prawa i obowiązki pacjenta Podstawowe unormowania prawne Wynikają one z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) oraz następujących ustaw: z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Katedra Medycyny Sądowej Zakład Prawa Medycznego Akademii Medycznej we Wrocławiu lek. med., mgr prawa Tomasz Jurek KARNA KWALIFIKCJA OBRAŻEŃ CIAŁA

Katedra Medycyny Sądowej Zakład Prawa Medycznego Akademii Medycznej we Wrocławiu lek. med., mgr prawa Tomasz Jurek KARNA KWALIFIKCJA OBRAŻEŃ CIAŁA Katedra Medycyny Sądowej Zakład Prawa Medycznego Akademii Medycznej we Wrocławiu lek. med., mgr prawa Tomasz Jurek KARNA KWALIFIKCJA OBRAŻEŃ CIAŁA Kodeks krany przyjmuje trójstopniowy podział uszczerbku

Bardziej szczegółowo

Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego

Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego (stan prawny: 3 października 2016) Zbigniew Gąszczyk-Ożarowski Zakład Prawa Medycznego Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu PEŁNOLETNOŚĆ Art. 10 k.c. 1.

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.)

Karta Praw Pacjenta. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) 1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia art. 68 ust. 1 Konstytucji, 2. Każdy obywatel ma prawo do równego

Bardziej szczegółowo

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015 PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM Warszawa, 02.04.2015 WYKŁAD NR 6 1. Odpowiedzialność prawna lekarza w ogólności 2. Odpowiedzialność karna Mechanizm procesowy Ryzyko dla lekarza 3. Odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

POLSKA KARTA PRAW PACJENTA

POLSKA KARTA PRAW PACJENTA POLSKA KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) określone w ustawach *: I. Prawa pacjenta wynikające

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA GENOWEFA REJMAN ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 11 Spis treści Wstęp 7 Rozdział I Pojęcie odpowiedzialności i różne jej formy 9 1. Analiza odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1.

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1. Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2005 r. (poz. ) Załącznik Nr 1 Podstawowe standardy jakości w czynnościach laboratoryjnej diagnostyki medycznej, ocenie ich jakości i wartości diagnostycznej

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. Przepisy ogólne

KARTA PRAW PACJENTA. Przepisy ogólne KARTA PRAW PACJENTA Podstawowe unormowania prawne określone w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2009 nr.52 poz.417). Przepisy ogólne 1. Przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar Prawo w psychiatrii Marcin Wojnar Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (z dnia 19 sierpnia 1994 r.) Art. 22 1. Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje za jej

Bardziej szczegółowo

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala dr Marek Koenner, radca prawny Przesłanki Audytu rosnąca liczba postępowań w sprawach o błędy medyczne, zarówno

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta (wyciąg)

Karta Praw Pacjenta (wyciąg) Karta Praw Pacjenta (wyciąg) Prawa pacjenta są zbiorem praw, zawartych między innymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,

Bardziej szczegółowo

1. Podawanie leku podczas zabiegu

1. Podawanie leku podczas zabiegu 1. Podawanie leku podczas zabiegu Ustawa o zawodzie pielęgniarki i położnej (UZPIP) wskazuje, że wykonywanie zawodu polega m.in. na: realizowaniu zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

UMOWA o świadczenie usług zdrowotnych

UMOWA o świadczenie usług zdrowotnych UMOWA o świadczenie usług zdrowotnych Zawarta w dniu r. w Nowym Wiśniczu pomiędzy : Samodzielnym Publicznym Gminnym Zakładem Opieki Zdrowotnej z siedzibą w Nowym Wiśniczu, przy ul. Podzamcze 4, zarejestrowanym

Bardziej szczegółowo

Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje. dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie

Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje. dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie O niedoskonałych lekarzach Traktat z roku 1519. Zawierał sankcje karne

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA

PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA Akty prawne wyznaczające granice prawnego bezpieczeństwa USTAWA O DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki 1.1. Podstawowe pojęcia etyki ogólnej, niezbędne do zrozumienia zasad etyki lekarskiej i bioetyki..................................... 1 1.2. Pojęcia dobra

Bardziej szczegółowo

Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego sądowego

Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego sądowego System zarządzania bezpieczeństwem. w organizacjach lotnictwa cywilnego Uczelnia Łazarskiego, Warszawa, 18 marca 2014 Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego

Bardziej szczegółowo

OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA. z dnia 28 lipca 2015 r.

OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA. z dnia 28 lipca 2015 r. OPINIA KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA z dnia 28 lipca 2015 r. w przedmiocie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o diagnostyce laboratoryjnej oraz ustawy o działalności leczniczej Krajowa Rada Sądownictwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt V KK 176/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 sierpnia 2013 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński SSN Roman Sądej Protokolant Anna Kowal na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Kordel Pracownia Prawa Medycznego Katedra i Zakład Medycyny Sądowej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Krzysztof Kordel Pracownia Prawa Medycznego Katedra i Zakład Medycyny Sądowej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Błąd medyczny Krzysztof Kordel Pracownia Prawa Medycznego Katedra i Zakład Medycyny Sądowej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Lekarz ma kłopoty z prawem gdy: Leczy, a nie powinien

Bardziej szczegółowo

Prawo a choroby zakaźne dr n. med. Marta Rorat

Prawo a choroby zakaźne dr n. med. Marta Rorat Prawo a choroby zakaźne dr n. med. Marta Rorat Katedra i Zakład Medycyny Sądowej, Zakład Prawa Medycznego UM we Wrocławiu Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia w służbie zdrowia

Klauzula sumienia w służbie zdrowia MICHAŁ BALICKI Klauzula sumienia w służbie zdrowia Podstawowym zadaniem klauzuli sumienia jest zapewnienie lekarzom, pielęgniarkom oraz położnym możliwości wykonywania zawodu w zgodzie z własnym sumieniem.

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 17 listopada 2015 r. Poz. 1887 USTAWA z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, ustawy o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

- Wzór - UMOWA Nr o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarta w dniu.. r. w Tarnowie pomiędzy:

- Wzór - UMOWA Nr o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarta w dniu.. r. w Tarnowie pomiędzy: Załącznik nr 1 c - Wzór - UMOWA Nr o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarta w dniu.. r. w Tarnowie pomiędzy: Centrum Medycznym KOL-MED samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej w Tarnowie, adres:

Bardziej szczegółowo

Roszczenia pacjentów w kierunku błędu formalnego? dr Monika Urbaniak

Roszczenia pacjentów w kierunku błędu formalnego? dr Monika Urbaniak Roszczenia pacjentów w kierunku błędu formalnego? dr Monika Urbaniak Roszczenia odszkodowawcze Pacjent, który w wyniku leczenia w podmiocie leczniczym z powodu zawinionego działania osób tam zatrudnionych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 2006 r. PROKURATURA KRAJOWA PR I 070/7/06

Warszawa, dnia 2006 r. PROKURATURA KRAJOWA PR I 070/7/06 PROKURATURA KRAJOWA Warszawa, dnia 2006 r. PR I 070/7/06 I N F O R M A C J A dotycząca prowadzenia w 2005 r. postępowań przygotowawczych w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PRAWNE DOTYCZĄCE PRACY RATOWNIKA WOPR

ZAGADNIENIA PRAWNE DOTYCZĄCE PRACY RATOWNIKA WOPR ZAGADNIENIA PRAWNE DOTYCZĄCE PRACY RATOWNIKA WOPR Ogólne założenia kodeksu karnego Art. 1.. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą

Bardziej szczegółowo

10) istotne kliniczne dane pacjenta, w szczególności: rozpoznanie, występujące czynniki ryzyka zakażenia, w tym wcześniejsza antybiotykoterapia,

10) istotne kliniczne dane pacjenta, w szczególności: rozpoznanie, występujące czynniki ryzyka zakażenia, w tym wcześniejsza antybiotykoterapia, Załącznik nr 2 Standardy jakości w zakresie mikrobiologicznych badań laboratoryjnych, w tym badań technikami biologii molekularnej, oceny ich jakości i wartości diagnostycznej oraz laboratoryjnej interpretacji

Bardziej szczegółowo

Dotyczy : ISO 9001: 2008, AKREDYTACJA CMJ. Procedura. Stanowisko: Imię i Nazwisko Data Podpis. Opracował: Położna Anna Zimny

Dotyczy : ISO 9001: 2008, AKREDYTACJA CMJ. Procedura. Stanowisko: Imię i Nazwisko Data Podpis. Opracował: Położna Anna Zimny PROCEDURA: Postępowanie z Pacjentem na wypadek braku możliwości udzielenia świadczenia zdrowotnego w postaci terminacji ciąży z uwagi na skorzystanie przez lekarzy z klauzuli sumienia Stanowisko: Imię

Bardziej szczegółowo

Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE

Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE 1. Na podstawie badania osób żywych pokrzywdzonych i poszkodowanych; 2. W oparciu o analizę dokumentacji lekarskiej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WYKAZ WAŻNIEJSZYCH SKRÓTÓW 11 WPROWADZENIE 15. Część L CZĘŚĆ OGÓLNE 17

SPIS TREŚCI WYKAZ WAŻNIEJSZYCH SKRÓTÓW 11 WPROWADZENIE 15. Część L CZĘŚĆ OGÓLNE 17 SPIS TREŚCI WYKAZ WAŻNIEJSZYCH SKRÓTÓW 11 WPROWADZENIE 15 Część L CZĘŚĆ OGÓLNE 17 Rozdział 1. Podstawowe określenia związane z pomocą terapeutyczną 19 1. Podstawowe pojęcia 19 1.1. Zdrowie 19 1.2. Pacjent/klient

Bardziej szczegółowo

PRAWA PACJENTA. Prawo pacjenta do informacji Pacjent ma prawo do informacji o swoim stanie zdrowia.

PRAWA PACJENTA. Prawo pacjenta do informacji Pacjent ma prawo do informacji o swoim stanie zdrowia. PRAWA PACJENTA Załącznik nr 2 do Regulaminu Organizacyjnego MSZ Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością, odpowiadających wymaganiom

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie diagnostyka laboratoryjna za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie diagnostyka laboratoryjna za rok 2014 Marta Faryna Warszawa, 12 lutego 2015 Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawski Uniwersytet Medyczny 02-097 Warszawa, Banacha 1a tel. 5992405, fax. 5992104, marta.faryna@wum.edu.pl

Bardziej szczegółowo

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych Załącznik nr 3 Standardy jakości w zakresie czynności laboratoryjnej genetyki medycznej, oceny ich jakości i wartości diagnostycznej oraz laboratoryjnej interpretacji i autoryzacji wyniku badań 1. Zlecenie

Bardziej szczegółowo

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Procedura nr 195.101 Wersja nr 5 Strona 2/6 1. CEL PROCEDURY Procedura ma za zadanie ujednolicenie sposobu pobierania, przysyłania i przyjmowania próbek krwi wymagających opracowania w Pracowni Serologicznej

Bardziej szczegółowo

PROJEKT (ZAKŁAD PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZY) Umowa nr o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne zawarta w Kozienicach dnia.

PROJEKT (ZAKŁAD PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZY) Umowa nr o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne zawarta w Kozienicach dnia. Załącznik nr 3 do SWK pomiędzy: PROJEKT (ZAKŁAD PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZY) Umowa nr o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne zawarta w Kozienicach dnia. Samodzielnym Publicznym Zespołem Zakładów

Bardziej szczegółowo

LAS-MED. REHABILITACJA

LAS-MED. REHABILITACJA Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia

Bardziej szczegółowo

Lekarski obowiązek udzielenia pomocy i związana z nim odpowiedzialność karna za jego zaniechanie

Lekarski obowiązek udzielenia pomocy i związana z nim odpowiedzialność karna za jego zaniechanie Lekarski obowiązek udzielenia pomocy i związana z nim odpowiedzialność 69 Koło Naukowe Prawa Medycznego Lege Artis, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Lekarski

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel Sygn. akt II KK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 grudnia 2012 r. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz

Bardziej szczegółowo

Uchybienia w dokumentacji lekarskiej

Uchybienia w dokumentacji lekarskiej Uchybienia w dokumentacji lekarskiej Tym razem zamiast relacji z procesu,informacja Najwyższej Izby Kontroli, która zbadała w jaki sposób lekarze prowadzą swoją dokumentację. Wyniki są raczej porażające,

Bardziej szczegółowo

Rozdział XIX Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu

Rozdział XIX Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu Rozdział XIX Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu 3. Jeżeli czynu zabronionego określonego w 2 opuszcza, w celu trwałego uchylenia się od tej służby, wyznaczone miejsce wykonywania obowiązków służbowych

Bardziej szczegółowo

- podżeganie - pomocnictwo

- podżeganie - pomocnictwo FORMY WSPÓŁDZIAŁANIA PRZESTĘPNEGO (ZJAWISKOWE FORMY POPEŁNIENIA PRZESTĘPSTWA) sprawcze - sprawstwo pojedyncze - współsprawstwo - sprawstwo kierownicze - sprawstwo polecające niesprawcze - podżeganie -

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz.

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późniejszymi zmianami) określone w ustawach: z dnia 6

Bardziej szczegółowo

U M O W A. na udzielanie świadczeń zdrowotnych zwanych dalej świadczeniami

U M O W A. na udzielanie świadczeń zdrowotnych zwanych dalej świadczeniami Wzór kontraktu U M O W A na udzielanie świadczeń zdrowotnych zwanych dalej świadczeniami zawarta w dniu.. w Ostrowi Mazowieckiej pomiędzy: SAMODZIELNYM PUBLICZNYM ZESPOŁEM ZAKŁADÓW OPIEKI ZDROWOTNEJ W

Bardziej szczegółowo

dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne

dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne REGULAMIN ORGANIZACYJNY Nutricare Sp. z o.o. dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne 1 1. Podmiot leczniczy działa pod firmą Nutricare Sp. z o.o.(dalej:

Bardziej szczegółowo

Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej.

Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Prawo do świadczeń zdrowotnych Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Osoby wykonujące zawód medyczny (m.in. lekarz,

Bardziej szczegółowo

O P I N I A P R A W N A. dotycząca samodzielnej opieki położnej podczas transportu kobiety ciężarnej do ośrodka o wyższym stopniu re ferencyjnym

O P I N I A P R A W N A. dotycząca samodzielnej opieki położnej podczas transportu kobiety ciężarnej do ośrodka o wyższym stopniu re ferencyjnym Opole, dnia 2 grudnia 2014 r. Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych w Opolu ul. Świerkowa 24, 45-407 Opole O P I N I A P R A W N A dotycząca samodzielnej opieki położnej podczas transportu kobiety ciężarnej

Bardziej szczegółowo

Prawnokarne konsekwencje naruszenia prawa do informacji oraz obowiązku zachowania tajemnicy

Prawnokarne konsekwencje naruszenia prawa do informacji oraz obowiązku zachowania tajemnicy Prawnokarne konsekwencje naruszenia prawa do informacji oraz obowiązku zachowania tajemnicy dr inż. Agnieszka Gryszczyńska Katedra Prawa Informatycznego Wydział Prawa i Administracji UKSW Konferencja naukowa

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA I. PRAWO PACJENTA DO OCHRONY ZDROWIA PRAWO PACJENTA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH

KARTA PRAW PACJENTA I. PRAWO PACJENTA DO OCHRONY ZDROWIA PRAWO PACJENTA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH KARTA PRAW PACJENTA Biuro Rzecznika Praw Pacjenta Krystyna Barbara Kozłowska ul. Młynarska 46 01-171 Warszawa Sekretariat: tel. +48 22 532-82 - 50 fax. +48 22 532-82 - 30 sekretariat@bpp.gov.pl Ogólnopolska

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60 POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60 Definicja wypadku przy pracy Za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie: nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące

Bardziej szczegółowo

UMOWA o udzielanie świadczeń zdrowotnych

UMOWA o udzielanie świadczeń zdrowotnych UMOWA o udzielanie świadczeń zdrowotnych Załącznik Nr 2 Zawarta w dniu 01.02.2017 r. pomiędzy Samodzielnym Publicznym Zespołem Zakładów Opieki Zdrowotnej Sanatorium im. Jana Pawła II w Górnie reprezentowanym

Bardziej szczegółowo

Centrum Chirurgii Krótkoterminowej EPIONE KARTA PRAW PACJENTA

Centrum Chirurgii Krótkoterminowej EPIONE KARTA PRAW PACJENTA EPIONE KARTA PRAW PACJENTA Wydanie 1/6/05/2016 I. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych (opieki, leczenia) 1. Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej.

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie diagnostyka laboratoryjna za rok 2015

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie diagnostyka laboratoryjna za rok 2015 Marta Faryna Warszawa, 15 lutego 2016 Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawski Uniwersytet Medyczny 02-097 Warszawa, Banacha 1a tel. 5992405, fax. 5992104, marta.faryna@wum.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 26/2013 Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Przemyślu z dnia 31 maja 2013 roku

Zarządzenie Nr 26/2013 Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Przemyślu z dnia 31 maja 2013 roku Zarządzenie Nr 26/2013 Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Przemyślu z dnia 31 maja 2013 roku w sprawie: wdrożenia procedury postępowania w przypadku zaistnienia wypadku przy pracy w Powiatowym Urzędzie

Bardziej szczegółowo

Zgoda albo sprzeciw na leczenie osób z niepełnosprawnością intelektualną lub psychiczną dr Małgorzata Szeroczyńska

Zgoda albo sprzeciw na leczenie osób z niepełnosprawnością intelektualną lub psychiczną dr Małgorzata Szeroczyńska Zgoda albo sprzeciw na leczenie osób z niepełnosprawnością intelektualną lub psychiczną dr Małgorzata Szeroczyńska 27 lutego 2016 r. Pacjent niepełnosprawny intelektualnie lub psychicznie Pacjent niepełnosprawny

Bardziej szczegółowo

S T A N O W I S K O U Z A S A D N I E N I E

S T A N O W I S K O U Z A S A D N I E N I E Warszawa, 29 maja 2013 r. S T A N O W I S K O Osoba pracująca w weterynaryjnym laboratorium diagnostycznym nie może używać tytułu zawodowego diagnosty laboratoryjnego, w rozumieniu ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

Wszystko o prawach pacjenta. Kraków, 23 listopada 2012 r.

Wszystko o prawach pacjenta. Kraków, 23 listopada 2012 r. Wszystko o prawach pacjenta Kraków, 23 listopada 2012 r. Rzecznik Praw Pacjenta Rzecznik Praw Pacjenta jest centralnym organem administracji rządowej. Został powołany ustawą z dnia 6 listopada 2008 r.

Bardziej szczegółowo

STATUT. podmiotu leczniczego Szpitala Powiatowego w Wyrzysku Sp. z o. o. (tekst jednolity) Postanowienia ogólne 1.

STATUT. podmiotu leczniczego Szpitala Powiatowego w Wyrzysku Sp. z o. o. (tekst jednolity) Postanowienia ogólne 1. Załącznik do Uchwały Nr 24/2012 Zgromadzenia Wspólników Szpital Powiatowy w Wyrzysku Spółka z o. o. z dnia 25 czerwca 2012 r. STATUT podmiotu leczniczego Szpitala Powiatowego w Wyrzysku Sp. z o. o. (tekst

Bardziej szczegółowo

Wojewódzkim Zespołem Lecznictwa Psychiatrycznego w Olsztynie

Wojewódzkim Zespołem Lecznictwa Psychiatrycznego w Olsztynie UMOWA Nr /2013 pomiędzy: zawarta w dniu. 2013 roku Wojewódzkim Zespołem Lecznictwa Psychiatrycznego w Olsztynie Aleja Wojska Polskiego 35, 10-228 Olsztyn zwanym w dalszych postanowieniach niniejszej umowy

Bardziej szczegółowo

Umowa Nr Wzór na świadczenie usług medycznych

Umowa Nr Wzór na świadczenie usług medycznych Nr sprawy: 1/KMED/DCZP/2013/K Załącznik nr 5 do SWK Umowa Nr Wzór na świadczenie usług medycznych zwana w dalszej części Umową zawarta w dniu we Wrocławiu pomiędzy: Dolnośląskim Centrum Zdrowia Psychicznego

Bardziej szczegółowo

Śląski Urząd Wojewódzki dr n. med. Elżbieta Rabsztyn

Śląski Urząd Wojewódzki dr n. med. Elżbieta Rabsztyn Funkcjonowanie laboratoriów na terenie województwa śląskiego w aspekcie wymogów prawnych dla MLD z perspektywy przeprowadzonych kontroli w roku 2012 i 2013 Śląski Urząd Wojewódzki 11.04.2014 dr n. med.

Bardziej szczegółowo

Zadania przedstawicieli podmiotów odpowiedzialnych za stosownie procedury Niebieskie Karty

Zadania przedstawicieli podmiotów odpowiedzialnych za stosownie procedury Niebieskie Karty Pracownik socjalny jednostki organizacyjnej pomocy społecznej: - diagnozuje sytuację i potrzeby osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie; - udziela kompleksowych

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Gdańsk, dnia 6 lipca 2012 r. Poz. 2317 UCHWAŁA NR 406/XX/12 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO. z dnia 25 czerwca 2012 r.

DZIENNIK URZĘDOWY. Gdańsk, dnia 6 lipca 2012 r. Poz. 2317 UCHWAŁA NR 406/XX/12 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO. z dnia 25 czerwca 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 6 lipca 2012 r. Poz. 2317 UCHWAŁA NR 406/XX/12 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO z dnia 25 czerwca 2012 r. w sprawie nadania Statutu Pomorskiemu Centrum

Bardziej szczegółowo

WINA jako element struktury przestępstwa

WINA jako element struktury przestępstwa WINA jako element struktury przestępstwa Art. 1 k.k. 1 Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. 2. Nie

Bardziej szczegółowo

Inwestuj. w bezpieczeństwo. WYPADKOZNAWSTWO. Ireneusz Pawlik

Inwestuj. w bezpieczeństwo. WYPADKOZNAWSTWO. Ireneusz Pawlik Inwestuj w bezpieczeństwo. WYPADKOZNAWSTWO Ireneusz Pawlik RODZAJE WYPADKÓW wypadek przy pracy wypadek traktowany na równi z wypadkiem przy pracy wypadek do lub z pracy WYPADKI PRZY PRACY Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

Ogólne założenia kodeksu karnego Istota przestępstwa co to jest przestępstwo? Wiek a odpowiedzialność karna Podżeganie i pomocnictwo Wyłączenie odpowiedzialności karnej Rodzaje kar Istota przestępstwa

Bardziej szczegółowo

W praktyce jest to używanie w stosunku do pielęgniarki i położnej słów wulgarnych, powszechnie uznanych za obelżywe, gesty.

W praktyce jest to używanie w stosunku do pielęgniarki i położnej słów wulgarnych, powszechnie uznanych za obelżywe, gesty. Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 34/2014 Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Kaliszu z dnia 11.06.2014 r. w sprawie przyjęcia postępowania pielęgniarki/położnej objętej ochroną przewidzianą dla funkcjonariusza

Bardziej szczegółowo

! Cotygodniowa audycja w każdą środę po godz. 11:00 w Programie 1 Polskiego Radia.

! Cotygodniowa audycja w każdą środę po godz. 11:00 w Programie 1 Polskiego Radia. Czy rzeczywiście polskie przepisy łagodnie traktują pijanych kierowców? Czy tylko za spożycie alkoholu czeka nas odpowiedzialność karna? Jakiego rodzaju zachowania na drogach kodeks karny oraz kodeks wykroczeń

Bardziej szczegółowo

Zgoda pacjenta z zaburzeniami psychicznymi a ratowanie życia

Zgoda pacjenta z zaburzeniami psychicznymi a ratowanie życia Zgoda pacjenta z zaburzeniami psychicznymi a ratowanie życia 191 MARTA ŚWIEJKOWSKA Zgoda pacjenta z zaburzeniami psychicznymi a ratowanie życia Jedną z kluczowych wartości konstytucyjnych współcześnie

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY Profilaktyka ochrony zdrowia pracujących współpraca ze służbą medycyny pracy

BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY Profilaktyka ochrony zdrowia pracujących współpraca ze służbą medycyny pracy Krzysztof Zamajtys BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY Profilaktyka ochrony zdrowia pracujących współpraca ze służbą medycyny pracy Zadania, obowiązki, zakres świadczeń oraz sposób finansowania służby medycyny

Bardziej szczegółowo

Regulamin Organizacyjny Gminnego Ośrodka Zdrowia w Lisewie

Regulamin Organizacyjny Gminnego Ośrodka Zdrowia w Lisewie Regulamin Organizacyjny Gminnego Ośrodka Zdrowia w Lisewie Rozdział I. Postanowienia ogólne. Rozdział II. Cele i zadania podmiotu. Rozdział III. Struktura organizacyjna. SPIS TREŚCI Rozdział IV. Zakres

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POWYPADKOWA W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W LEGIONOWIE

PROCEDURA POWYPADKOWA W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W LEGIONOWIE Załącznik Nr 2 do Regulaminu pracy Zespołu Szkół nr 1 w Legionowie PROCEDURA POWYPADKOWA W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W LEGIONOWIE 1 Skróty Użyte w procedurze określenia oznaczają: 1) wypadek - wypadek określony

Bardziej szczegółowo

1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej 12 1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w Polsce 1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucyjna ochrona zdrowia Prawo do ochrony zdrowia gwarantuje

Bardziej szczegółowo

II posiedzenie KRDL IV Kadencja

II posiedzenie KRDL IV Kadencja II posiedzenie KRDL IV Kadencja Uchwała Nr 18/IV/2015 Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych z dnia 17 kwietnia 2015 roku w sprawie przeszkolenia diagnosty laboratoryjnego w związku z przerwą w wykonywaniu

Bardziej szczegółowo

Ustalanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy

Ustalanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Ustalanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy Zespół powypadkowy Okoliczności i przyczyny wypadków ustala, powoływany przez pracodawcę, zespół powypadkowy, w którego skład wchodzi pracownik służby

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks karny wykonawczy oraz ustawy Prawo ochrony środowiska (druk nr 754)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks karny wykonawczy oraz ustawy Prawo ochrony środowiska (druk nr 754) Warszawa, dnia 27 stycznia 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks karny wykonawczy oraz ustawy Prawo ochrony środowiska (druk nr 754) I. Cel i przedmiot ustawy Uchwalona

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161 POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161 Definicja wypadku przy pracy Za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie: nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz

Bardziej szczegółowo

UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ

UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ REGULAMIN ORGANIZACYJNY Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej im. Dzieci Warszawy w Dziekanowie Leśnym Na podstawie art. 18a ustawy z dnia 30.08.1991 r. o zakładach

Bardziej szczegółowo

SYLABUS x 8 x

SYLABUS x 8 x SYLABUS Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Reumatologia Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie 5-letnie Stacjonarne polski Rodzaj

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXII/165/2012 RADY GMINY MSTÓW. z dnia 14 czerwca 2012 r.

UCHWAŁA NR XXII/165/2012 RADY GMINY MSTÓW. z dnia 14 czerwca 2012 r. UCHWAŁA NR XXII/165/2012 RADY GMINY MSTÓW z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie nadania Statutu Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej Zespół Ośrodków Zdrowia Gminy Mstów Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. przekazana do publicznej wiadomości Komunikatem Ministerstwa Zdrowia z dnia 11 grudnia 1998r.

KARTA PRAW PACJENTA. przekazana do publicznej wiadomości Komunikatem Ministerstwa Zdrowia z dnia 11 grudnia 1998r. KARTA PRAW PACJENTA przekazana do publicznej wiadomości Komunikatem Ministerstwa Zdrowia z dnia 11 grudnia 1998r. I. Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. z 1997r. nr 78, poz. 483) 1. KaŜdy ma prawo

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA

PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA BIURO PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA STATUS PRAWNY: Państwowa jednostka budżetowa podległa ministrowi właściwemu do spraw

Bardziej szczegółowo

Umowa o udzielanie świadczeń zdrowotnych

Umowa o udzielanie świadczeń zdrowotnych Umowa o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarta w dniu. r w Piekoszowie, pomiędzy: Samorządowym Zakładem Podstawowej Opieki Zdrowotnej w Piekoszowie przy ul. Częstochowskiej 75, 26-065 Piekoszów, wpisanym

Bardziej szczegółowo

wpisany do...zwany dalej Przyjmującym Zamówienie

wpisany do...zwany dalej Przyjmującym Zamówienie Wzór załącznik nr 4 Umowa na udzielanie świadczeń zdrowotnych przez psychologa klinicznego zawarta w dniu r. w Przeworsku pomiędzy: Samodzielnym Publicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej w Przeworsku A ul.

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE I ROLA POCT W OIT. Andrzej Kübler Katedra i I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu

MIEJSCE I ROLA POCT W OIT. Andrzej Kübler Katedra i I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu MIEJSCE I ROLA POCT W OIT Andrzej Kübler Katedra i I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu CO OZNACZA POCT POCT (Point-of-care testing) - oznacza wykonywanie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXIV/100/2012 Rady Gminy w Chotczy

UCHWAŁA Nr XXIV/100/2012 Rady Gminy w Chotczy UCHWAŁA Nr XXIV/100/2012 Rady Gminy w Chotczy z dnia 28 czerwca 2012 roku w sprawie : nadania statutu Samodzielnemu Publicznemu Zdrowotnej Gminy Chotcza. Zakładowi Opieki Na podstawie art.18 ust.2 pkt.

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo 43 stażystów Orzecznictwo 94 stażystów

Orzecznictwo 43 stażystów Orzecznictwo 94 stażystów Zał. nr 1 do SIWZ Opis przedmiotu zamówienia Przedmiotem zamówienia jest organizacja i zapewnienie odbycia stażu podyplomowego dla zamieszkałych na obszarze województwa absolwentów studiów lekarskich i

Bardziej szczegółowo

J E Z I E R S K A K A R O L I N A

J E Z I E R S K A K A R O L I N A Warunki bezpiecznego stosowania promieniowania jonizującego dla wszystkich rodzajów ekspozycji medycznej: Zapobieganie i postępowanie w sytuacjach awaryjnych. J E Z I E R S K A K A R O L I N A Wypadek

Bardziej szczegółowo

Umowa zlecenie nr /2013 o udzielanie świadczeń zdrowotnych

Umowa zlecenie nr /2013 o udzielanie świadczeń zdrowotnych Umowa zlecenie nr /2013 o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarta w dniu r. w Rzeszowie, na podstawie art. 26, 26a i 27 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (tekst jednolity Dz.

Bardziej szczegółowo

WYKŁADY Z ZAKRESU BIOETYKI, PRAWA MEDYCZNEGO i ORZECZNICTWA LEKARSKIEGO

WYKŁADY Z ZAKRESU BIOETYKI, PRAWA MEDYCZNEGO i ORZECZNICTWA LEKARSKIEGO WYKŁADY Z ZAKRESU BIOETYKI, PRAWA MEDYCZNEGO i ORZECZNICTWA LEKARSKIEGO (dla stażystów lekarzy i lekarzy dentysów, którzy rozpoczęli staż podyplomowy 01.10.2014 r. i 01.03.2015 r.) - szkolenie od 13 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Minimalne normy zatrudnienia pielęgniarek i położnych Radca prawny Aleksandra Krzemińska

Minimalne normy zatrudnienia pielęgniarek i położnych Radca prawny Aleksandra Krzemińska Minimalne normy zatrudnienia pielęgniarek i położnych Radca prawny Aleksandra Krzemińska Opole, 20 lutego 2013 r. Podstawa prawna: Art. 50 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo