Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej"

Transkrypt

1 diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2013 Volume 49 Number Praca poglądowa Review Article Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej Criminal liability for medical errors in laboratory diagnostics Anna Augustynowicz 1, Iwona Wrześniewska-Wal 1, Aleksandra Czerw 2, Dominik Olejniczak 2 1. Szkoła Zdrowia Medycznego, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego 2 Katedra i Zakład Zdrowia Publicznego, Warszawski Uniwersytet Medyczny Streszczenie W niniejszym artykule przedstawiono problematykę odpowiedzialności karnej diagnosty laboratoryjnego w razie popełnienia błędu medycznego. Podano definicję błędu medycznego oraz wyróżniane w literaturze prawniczej jego rodzaje. Dla lepszego zobrazowania podjętej tematyki krótko scharakteryzowano poszczególne rodzaje błędów. Przykładowo wskazano także nieprawidłowości, które mogą mieć miejsce w toku wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjne a są błędami medycznymi. Summary In present article there has been shown an issue of laboratory diagnostician s liability in case of committing medical malpractice. The text contains a definition of medical malpractice and its different kinds that can be found in law literature. For better understanding of subject matter, the article presents short characteristics of each kinds of malpractice. For instance, there have been pointed out abnormalities that may take place while performing the profession of laboratory diagnostician and they are called medical malpractice. Słowa kluczowe: błędy medyczne, diagnosta laboratoryjny, odpowiedzialność karna Key words: medical malpractice, laboratory diagnostician, liability Wstęp Gdy Hipokrates układał przysięgę lekarską istniała tylko prosta relacja pacjent lekarz. Leczenie polegało na przyjmowaniu leków lub zabiegach leczniczych, które chory czy lekarz wykonywali bez współudziału innych osób. Wraz z postępem medycznym sytuacja uległa zmianie. Powstały szpitale, instytuty czy wreszcie kompleksy klinik lub przychodni. W konsekwencji poszerzył się krąg osób zaangażowanych w proces leczenia czy konsultacji medycznej [1]. Dziś pacjent, zarówno w ramach lecznictwa szpitalnego jak i ambulatoryjnego, najczęściej ma do czynienia z zespołem diagnostyczno-terapeutycznym lekarzem, pielęgniarką, położną, diagnostą laboratoryjnym, psychologiem, dietetykiem, rehabilitantem i innymi osobami uczestniczącymi w tym procesie. Rolę diagnosty laboratoryjnego w procesie diagnostyczno-terapeutycznym akcentuje ustawa o diagnostyce laboratoryjnej [2]. W art. 27 tej ustawy czytamy: Diagnosta laboratoryjny bierze udział w postępowaniu diagnostycznym, profilaktycznym i monitorowaniu terapii ( ). Do tej kwestii nawiązuje także 6 Kodeksu Etyki Diagnosty Laboratoryjnego stanowiąc, iż diagnosta laboratoryjny dąży do uzyskania wiarygodnych wyników badań i dokonuje ich interpretacji dla potrzeb diagnostycznych, leczniczych, sanitarno-epidemiologicznych i profilaktycznych. Udział diagnosty laboratoryjnego w podejmowanym wobec pacjenta postępowaniu medycznym może polegać przede wszystkim na wykonywaniu czynności diagnostyki laboratoryjnej (art. 2 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej). W ramach wykonywanych czynności diagnostyki laboratoryjnej diagnosta laboratoryjny jest uprawniony do oceny jakości i wartości diagnostycznej badania oraz laboratoryjnej interpretacji wyniku badania. Są to szczególnie istotne informacje. Ułatwiają bowiem klinicyście podjęcie decyzji co do dalszego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego wobec pacjenta [3]. Nie ma także przeszkód prawnych by diagnosta laboratoryjny, mając wiedzę na temat najnowszych metod prowadzenia badań laboratoryjnych i ich wiarygodności, służył lekarzowi swoją wiedzą i doświadczeniem co do zakresu zlecanych badań. Diagnosta laboratoryjny jest także uprawniony do pobrania materiału diagnostycznego do badań laboratoryjnych (art. 6b ustawy o diagnostyce laboratoryjnej). Zaangażowanie w proces diagnozy i terapii profesjonalistów różnych dziedzin ma swoje dalsze konsekwencje. Osoby te bowiem odpowiadają za prawidłowość wykonanych przez 411

2 Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej siebie procedur. A w konsekwencji są współodpowiedzialni za rezultat prowadzonego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Błąd popełniony w toku tego postępowania może mieć istotne konsekwencje dla stanu zdrowia pacjenta. Może się także wiązać z odpowiedzialnością prawną osób udzielających świadczeń zdrowotnych pacjentowi, tj. odpowiedzialnością karną, cywilną a w przypadku osób wykonujących określone zawody medyczne także odpowiedzialnością zawodową. W konsekwencji odpowiedzialność prawna dotyczyć może nie tylko lekarza prowadzącego diagnozowanie i terapię pacjenta, ale również osób, które w toku udzielanych przez siebie świadczeń zdrowotnych dopuściły się nieprawidłowości. Nieprawidłowości, które naraziły pacjenta na niebezpieczeństwo bądź też spowodowały negatywne konsekwencje dla jego stanu zdrowia. Powyższe rodzi pytanie czy nieprawidłowości w działaniach diagnosty laboratoryjnego, który bierze udział w postępowaniu diagnostycznym, profilaktycznym i monitorowaniu terapii mogą być uznane za błędy medyczne? Udzielenie odpowiedzi na to pytanie wymaga przedstawienia definicji i wyróżnianych w literaturze prawniczej rodzajów błędów medycznych. I dalej jakie konsekwencje prawne, ze szczególnym uwzględnieniem konsekwencji prawno karnych, może ponieść diagnosta laboratoryjny w razie ich popełnienia? Przy czym podkreślenia wymaga, że celem niniejszej pracy nie jest szczegółowa analiza błędów laboratoryjnych. Zagadnienia takie jak częstotliwość występowania błędów, ich wpływ na decyzje medyczne czy tez wielkość potencjalnego zagrożenia dla zdrowia pacjenta z punktu widzenia odpowiedzialności karnej nie będą miały znaczenia. Dla odpowiedzialności karnej, mającej zindywidualizowany charakter, znaczenie ma odpowiedź na pytanie czy i ewentualnie jaki wpływ w konkretnym przypadku miał błąd laboratoryjny na stan zdrowia pacjenta. W tej mierze rozstrzygnięcie przyniesie prowadzone postępowanie karne. Stąd też wszelkie podane poniżej przykłady błędów laboratoryjnych mają jedynie charakter edukacyjny. Chodzi tu o zobrazowanie podjętych kwestii karno prawnych. Definicja i rodzaje błędów medycznych Błąd medyczny może być popełniony na każdym etapie kontaktu z pacjentem. W uproszczeniu można wskazać, że o błędzie mówimy wówczas, gdy personel medyczny postąpi niezgodnie z zasadami wiedzy, nie dołoży koniecznej staranności, przekroczy swoje kompetencje, czyli gdy postępuje contra lege artem. Ujmując generalnie, osoby uczestniczące w postępowaniu diagnostyczno-terapeutycznym obowiązuje zrobienie dla pacjenta, w konkretnej sytuacji, wszystkiego, co mogą i powinny. Rodzaj błędu i jego następstwa zależą od okoliczności, w jakich doszło do jego popełniania oraz skutku jaki jest jego następstwem. Albowiem ocenia się nie tylko formalnie błędne postępowanie, lecz także jego następstwa w postaci zagrożenia dla życia lub szkody na zdrowiu. Z drugiej strony popełnienie błędu nie musi oznaczać, że spowodował on powstanie szkody. Błędne bowiem postępowanie może nosić charakter tzw. błędu bezskutkowego. W literaturze prawniczej wyróżnia się błąd decyzyjny, wykonawczy, organizacyjny i opiniodawczy [4]. Błędem decyzyjnym są wszelkie niepoprawne decyzje, od których zależy rozpoznanie choroby oraz wybór terapii. Błąd decyzyjny może popełnić lekarz, ewentualnie w określonych przypadkach ratownik medyczny. Przy czym nie każdy. Tylko ten, od którego zależało postawienie rozpoznania i który zadecydował o wyborze terapii, względnie o dalszym postępowaniu z chorym. Błąd decyzyjny obejmuje więc przypadki nieprawidłowego rozpoznania, czego można było uniknąć, gdyby lekarz zastosował się do nakazów doktryny i wiedzy. Gdyby ich przestrzegał, mógłby poprawnie rozpoznać rodzaj schorzenia i zaplanować właściwe leczenie. Najczęściej do tego rodzaju błędu prowadzi złe zebranie wywiadu, mało wnikliwe lub niedbale zbadanie chorego, brak decyzji co do zlecenia wykonania koniecznych badań diagnostycznych np. laboratoryjnych, błędne odczytanie wyniku badań diagnostycznych [5]. Przy czym nie każda błędna interpretacja wyniku badania będzie przesądzała o tym, iż mamy do czynienia z błędem decyzyjnym. Chodzi tu o błędną interpretację, u źródeł której leży zignorowanie podstawowych zasad logicznego myślenia lub takiej, która odbiega od wypracowanych przez naukę medycyny i dotychczasową praktykę lekarską zasad wnioskowania w określonych przypadkach. Szczególnie istotne jest jednak to, że lekarz nie wysnuł odpowiedniego, logicznego wniosku. Czyli nie postawił właściwego rozpoznania, choć w danym przypadku było to możliwe. Brak właściwego rozpoznania skutkuje najczęściej zastosowaniem niewłaściwej bądź zbędnej terapii. Błąd decyzyjny jest tożsamy z wyróżnianym w literaturze przedmiotu przez niektórych autorów błędem diagnostycznym i terapeutycznym [5]. Błąd wykonawczy, nazywany również błędem technicznym, oznacza niepoprawne, niewłaściwe wykonanie pod względem technicznym świadczenia zdrowotnego. W odróżnieniu od błędu decyzyjnego, błąd wykonawczy może popełnić nie tylko lekarz, ale każdy fachowy pracownik opieki zdrowotnej udzielający świadczenia zdrowotnego. Czyli m.in. diagnosta laboratoryjny, pielęgniarka, położna, technik analityki medycznej, rehabilitant. Potrzebę wyróżnienia tego rodzaju błędu dyktuje organizacja opieki zdrowotnej. Lekarz pracuje w zespole, korzysta z pomocy specjalistów z różnych dziedzin, w tym m.in. diagnostów laboratoryjnych. Lekarz ma obowiązek wiedzieć jaki jest cel zleconego badania laboratoryjnego, czego ma oczekiwać od wyniku zleconego badania. Jeżeli jednak zlecenie wydane było poprawnie i celowo, to na specjaliście wykonującym dane świadczenie zdrowotne, np. diagnoście laboratoryjnym wykonującym badanie laboratoryjne, lekarzu wykonującym badanie endoskopowe, spoczywa obowiązek poprawnego wykonania badania i tym samym odpowiedzialność za skutki popełnionego błędu. Czyli krótko mówiąc odpowiedzialność za wykonanie konkretnej czynności w ramach wspólnego zadania jakim jest postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne wobec konkret- 412

3 nego pacjenta, spoczywa odrębnie na każdym specjaliście uczestniczącym w postępowaniu [4]. Błąd wykonawczy (techniczny) może występować w dwóch postaciach: błędu, u źródeł którego leży błąd sztuki medycznej oraz błędu spowodowanego zwykłą pomyłką lub zaniedbaniem. Pierwszy z nich może być stwierdzony na podstawie kryteriów czysto medycznych przez osobę mającą w tym względzie stosowną wiedzę. Natomiast zaniedbania i pomyłki powinny być oceniane jako niedopełnienie ze strony wykonującego czynność należytej staranności przy wykonywaniu swych funkcji [6]. Rozróżnienie to nie ma jednak większego znaczenia z punktu widzenia odpowiedzialności prawnej. Wystąpienie tak jednej, jak i drugiej z wymienionych form daje rezultat w postaci istnienia przesłanki odpowiedzialności prawnej osoby popełniającej błąd [5]. Nieprawidłowości w wykonaniu badań laboratoryjnych będą jedną z powszechniejszych postaci błędu wykonawczego. Błąd wykonawczy nastąpić może w toku wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej podejmowanych na podstawie zlecenia lekarskiego a także wykonywanych bez tego zlecenia tj. na życzenie pacjenta. Może on wystąpić w fazie przedanalitycznej, analitycznej i poanalitycznej. Oczywiście rodzi się pytanie o przykłady tego rodzaju błędów? Przykładem błędu wykonawczego w fazie przedanalitycznej zwanej również przedlaboratoryjną są czynności związane z pobraniem materiału. Płyny ustrojowe jako materiał do badań, są szczególnie narażone na wpływ wielu czynników, których zaistnienie może w sposób istotny zmienić wartość uzyskanego wyniku i wpływać na jego interpretację. Błędem tego rodzaju będzie pobranie materiału do badań z wkłucia centralnego, gdzie wcześniej podłączona była kroplówka z płynami infuzyjnymi, czy też pobranie materiału na badanie gazometrii krwi włośniczkowej u pacjentów hiperwentylowanych po wysiłku fizycznym (wejście po schodach np. na 3 piętro do laboratorium), kiedy to zwiększona ilość powietrza wnika do pęcherzyków płucnych, powodując zmniejszenie pco2 (hipokapnia) i prowadząc do rozwoju zasadowicy (alkalozy) oddechowej. Do istotnych klinicznie odchyleń dla pco2 i elektrolitów dochodzi także gdy materiał pobiera się w sposób niewystandaryzowany [7]. Istotny wpływ na jakość próbki mają także błędy popełniane na etapie pobierania krwi do badania. Najczęściej są to działania mechaniczne np. zbyt długi ucisk stazy, oklepywanie miejsca pobrania, zbyt intensywna aspiracja, użycie za cienkiej igły prowadzące do rozpadu krwinek. Następuje wtedy hemoliza erytrocytów. W próbkach zhemolizowanych uzyskuje się fałszywie zawyżone wyniki oznaczeń potasu, AST, LDH, żelaza wynikające z uwolnienia się tych składników z wnętrza krwinek ale także błędne wyniki oznaczeń związane z interferencją ze strony hemoglobiny. Hemoliza, która nie zawsze jest wykrywalna poprzez ocenę wizualną jest najczęściej wystepującym zakłóceniem analizy wstępnej i nadal jednym z największych wyzwań dla diagnostów laboratoryjnych [8]. Błędem wykonawczym u źródeł którego leżą nieprawidłowości w fazie przedanalitycznej będzie także wykonanie badań laboratoryjnych na materiale nie mającym wartości diagnostycznej z powodu nieprawidłowości w transporcie materiału do badań (np. wykonanie badania witaminy B12, przechowywanej i transportowanej w temp o C powyżej 15 minut z dostępem światła, lub wykonanie oznaczenia erytropoetyny w próbkach, które nie były transportowane w formie zamrożonej). Innym przykładem może być zbyt długi upływ czasu pomiędzy pobraniem materiału do badań a wykonaniem badania (np. oznaczenie czynnika VIII, gdzie stabilność w temp pokojowej wynosi tylko 3 godziny lub białka S, gdzie stabilność w temp o C wynosi 4 godz.). W tej materii zauważyć należy, iż zgodnie z załącznikami nr 1-6 do rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie standardów dla medycznych laboratoriów diagnostycznych i mikrobiologicznych [9], laboratorium sprawdza zgodność danych ze zlecenia z oznakowaniem materiału oraz ocenia przydatność materiału do badania. W przypadku stwierdzenia przez laboratorium niezgodności otrzymanego materiału do badań z wymaganiami dotyczącymi pobierania i transportu lub jakiegokolwiek innego rodzaju nieprawidłowości powodującej, że materiał nie może być wykorzystany do badania, pracownik zgłasza to kierownikowi laboratorium lub osobie przez niego upoważnionej, którzy w razie potwierdzenia niezgodności mogą zakwalifikować materiał jako niezdatny do badania i odmówić wykonania badania. Odmowę wykonania badania odnotowuje się w dokumentacji i zawiadamia się o tym fakcie zleceniodawcę. Dalsze postępowanie z materiałem laboratorium uzgadnia ze zleceniodawcą. Oczywistym jest, że w ramach oceny przydatności materiału do badania sprawdzana jest m.in. data i godzina pobrania materiału do badania. Jeżeli osoba uprawniona do wykonania czynności diagnostyki laboratoryjnej nie sprawdza powyższego i wykonuje badanie laboratoryjnej popełnia błąd z zaniedbania. Jeśli pomimo wskazania, że są wątpliwości co do przydatności materiału do badania laboratoryjnego przy braku jednoznacznych podstaw do odmowy wykonania badania, zlecenie wykonania badania na tym materiale zostanie ponowione, diagnosta laboratoryjny powinien, w ramach oceny jakości i wartości diagnostycznej badania, zamieścić na wyniku badania stosowny komentarz. Zwłaszcza, że wynik badania może być błędny a konsekwencją może być brak terapii bądź niewłaściwa terapia. W tym miejscu warto podkreślić, że aż 70% błędów, którymi obarczony może być wynik laboratoryjny, najczęściej jest efektem nieprawidłowości związanych z postępowaniem przedlaboratoryjnym (przygotowanie pacjenta do badań, pobieranie materiału biologicznego czy transport próbek do laboratorium) [10, 11]. Faza analityczna to również pole do popełnienie błędów przez diagnostę laboratoryjnego. Przyczynami powstania błędu w tej fazie mogą być m.in.: zły wzorzec i odczynniki, niezgodność kalibracyjna między wzorcem a badana próbą, niewykalibrowanie pipiety. Popełnienie błędu wykonawczego może się wiązać także z nieprawidłowościami w autoryzacji wyniku badania laboratoryjnego. Jeżeli technik analityki medycznej wykonuje mikrobiologiczne badanie la- 413

4 Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej boratoryjne płynów ustrojowych dla celów diagnostycznych i leczniczych (a jest do tego uprawniony na podstawie art. 6a ust. 1 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej) to wynik takiego badania wymagać będzie autoryzacji uprawnionej osoby np. diagnosty laboratoryjnego. Autoryzacja wyniku badania laboratoryjnego stanowi pisemne potwierdzenie przez diagnostę laboratoryjnego, że uzyskany wynik został poddany właściwie przeprowadzonej ocenie jakości i wartości diagnostycznej badania [12]. Jeżeli diagnosta laboratoryjny autoryzuje wynik badania laboratoryjnego jedynie poprzez złożenie podpisu na wyniku badania laboratoryjnego popełnia błąd wykonawczy wynikający z zaniedbania. Diagnosta laboratoryjny ma bowiem obowiązek, przed dokonaniem autoryzacji wyniku badania laboratoryjnego, sprawdzić czy czynność diagnostyki była przeprowadzona zgodnie z zasadami sztuki medycznej w tym zakresie (np. czy wzrost hodowli odbywał się w prawidłowych warunkach, czy uzyskany wynik identyfikacji pasuje do konkretnego gatunku bakterii a antybiogram jest wykonany zgodnie z zaleceniami EUCAST). Autoryzacja to nie tylko podpis na wyniku badania laboratoryjnego. To jednocześnie swoisty proces weryfikacyjny przebiegu czynności diagnostyki laboratoryjnej [3]. W pracy laboratoryjnej istotna jest również interpretacja otrzymanych wyników, czyli faza poanalityczna. Wyniki badań laboratoryjnych zależą od wielu czynników: m.in. od dojrzałości różnych narządów, układu immunologicznego czy osi hormonalnych, zmian z powodu andropauzy i menopauzy, zmian spowodowanych brakiem aktywności fizycznej, czynnikami środowiskowymi i zmian będących konsekwencją chorób. Odróżnienie zmian w stężeniach parametrów biochemicznych lub hematologicznych związanych powyższymi czynnikami od zmian patologicznych czy spowodowanych czynnikami środowiskowymi wymaga od diagnosty laboratoryjnego łączenia wiedzy praktycznej z wiedzą teoretyczną. Błąd wykonawczy na poziomie fazy poanalitycznej, który można by uznać jako pomyłkę, zaniedbanie to chociażby błędne wprowadzenie wyniku badania wykonywanego metodami manualnymi do systemu informatycznego lub na wynik badania np. Na: 48 mmol/l zamiast 4,8 mmol/l czy też pomyłka próbek pacjentów. O błędzie organizacyjnym mówimy w przypadkach, w których do powstania u pacjenta uszczerbku na zdrowiu lub życiu istotnie przyczyniło się złe zorganizowanie pracy w danym podmiocie leczniczym bądź jego jednostce organizacyjnej przez osoby kierujące pracą zespołu [5]. Do tej kategorii błędów zaliczamy wszelkiego typu niepoprawne decyzje kierowników zespołów (np. ordynatorów, kierowników klinik, kierowników laboratoriów), osób kierujących podmiotami leczniczymi (np. szpitale, przychodnie) a także osób odpowiedzialnych za organizację opieki zdrowotnej w regionie i w kraju (np. Minister Zdrowia, kierownicy wydziałów zdrowia w poszczególnych jednostkach samorządu terytorialnego). Potrzebę wyodrębnienia błędu organizacyjnego podyktowały wymogi procesowe przy dochodzeniu odpowiedzialności za nieprawidłowe wyniki kuracji w przypadkach, w których leczący chorego lekarze nie popełniali błędu, a poniesione szkody powstały w skutek decyzji podejmowanych przez kierujących danym podmiotem leczniczym bądź jego jednostką czy komórką organizacyjną. Wyróżniamy dwie kategorie błędu organizacyjnego. Pierwsza to błąd popełniony w zespole, jeżeli osoba odpowiedzialna za jego pracę nie dopilnuje właściwego rytmu pracy lub wykonywania zleceń. W tej kategorii błędu mieścić się będą np. nieprawidłowości w przechowywaniu odczynników, używanie do badań diagnostycznych odczynników, których termin ważności upłynął, brak w laboratoriach świadczących usługi całodobowo osoby uprawnionej do autoryzacji wyniku badania laboratoryjnego przez 24 godziny. Błędem organizacyjnym będą także nieprawidłowości w organizacji pracy personelu nie zapewniające odpowiedniej liczby personelu np. w przypadku pracowni serologii transfuzjologicznej zwiększające ryzyko powstania błędu wykonawczego. Drugą kategorię błędów organizacyjnych przypisuje się kierownikom dużych zespołów, lekarzom wojewódzkim, kierującym poszczególnymi resortami [4]. Błąd opiniodawczy wiąże się ze sporządzaniem opinii. Opinia jest dokumentem wydawanym na zlecenie organu uprawnionego do powoływania biegłych i zasięgania opinii. Są nimi m.in. sądy, prokuratury, policja [4]. W charakterze biegłego może być także powołany diagnosta laboratoryjny. Jeżeli diagnosta laboratoryjny wydając opinię postąpi niezgodnie z zasadami wiedzy, nie dołoży należytej staranności popełni błąd opiniodawczy. Konsekwencje karne popełnienia błędu medycznego W razie popełnienia błędu medycznego przez osobę uprawnioną do wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej może dojść do odpowiedzialności karnej, cywilnej a w przypadku diagnosty laboratoryjnego także do odpowiedzialności dyscyplinarnej. W tym miejscu podkreślić należy, iż nie tylko błędy medyczne mogą być podstawą odpowiedzialności prawnej osób wykonujących czynności diagnostyki laboratoryjnej. Odpowiedzialność prawna może także mieć miejsce chociażby w razie naruszenia praw pacjenta [13, 14]. Z uwagi na tematykę niniejszych rozważań w dalszej części omówione będą jedynie karnoprawne skutki popełnienia błędu medycznego. Już na wstępie rozważań dotyczących odpowiedzialności karnej diagnosty laboratoryjnego za błędy medyczne podkreślić należy, że sam fakt złamania reguł wykonywania zawodu np. zasad wynikających z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie standardów dla medycznych laboratoriów diagnostycznych i mikrobiologicznych nie oznacza automatycznie odpowiedzialności karnej diagnosty laboratoryjnego. To naruszenie reguł wykonywania zawodu wypełniać musi znamiona określonego przestępstwa [15]. I tu powstaje pytanie znamiona jakich przestępstw może wyczerpywać błąd medyczny popełniony w toku wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej? Odpowiedź na to pytanie uzależniona będzie od skutków wywołanych błędem medycznym. 414

5 W zależności od skutku może wchodzić w grę odpowiedzialność za odpowiednie przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu. W tym zakresie w zasadzie wykluczyć można odpowiedzialność za przestępstwa umyślne. Przestępstwa umyślne dla swego zaistnienia wymagają winy umyślnej, co oznacza, że sprawca chce popełnić przestępstwo albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi. Wina umyślna w przypadku podjęcia przez personel medyczny czynności diagnostyczno-terapeutycznych (ze swej istoty mających przecież na celu ratowanie życia lub poprawę zdrowia) jest w zasadzie wykluczona. W sferze odpowiedzialności pozostaną przede wszystkim nieumyślne przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu [5]. Mając powyższe na względzie w grę mogą wchodzić następujące przestępstwa: nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155 k.k.) za ten czyn kodeks karny przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, nieumyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, czyli nieumyślne pozbawienie człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej lub znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała (art k.k.) za ten czyn kodeks karny przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 3, nieumyślne spowodowanie średniego uszczerbku na zdrowiu, czyli nieumyślne spowodowanie naruszenia czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w art. 156 k.k. Sprawca tego czynu podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do roku, nieumyślne spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu, czyli nieumyślne spowodowanie naruszenia czynności narządu lub rozstroju zdrowia trwające nie dłużej niż 7 dni (art k.k.) za ten czyn przewidziana jest kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku. Jeżeli zatem błąd wykonawczy popełniony przez diagnostę laboratoryjnego skutkował błędnym wynikiem a ten zaś był podstawą zastosowania błędnego postępowania terapeutycznego, co wywołało u pacjenta średni uszczerbek na zdrowiu diagnosta laboratoryjny może ponieść odpowiedzialność karną. Czy zatem a contrario można przyjąć, że diagnosta laboratoryjny nie poniesie odpowiedzialności karnej za przestępstwa wyżej wymienione w sytuacji, gdy błąd wykonawczy skutkował co prawda błędnym wynikiem badania ale nie wywołał skutków wskazanych w art k.k.? Jeżeli nie nastąpił skutek w postaci śmierci lub uszczerbku na zdrowiu diagnosta laboratoryjny może ponieść odpowiedzialność za przestępstwo z art k.k.. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność sprawcy na którym ciąży obowiązek opieki nad inną osobą za narażenie jej na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli sprawca czynu działa nieumyślnie podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku. W przypadku, gdy sprawca działa nieumyślnie ściganie przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego. W tym przypadku mówimy o odpowiedzialności gwaranta bezpieczeństwa osoby zagrożonej w zakresie zdrowia i życia. Przepis ten wymaga kilka słów wyjaśnienia. Po pierwsze kiedy możemy przyjąć, że diagnosta laboratoryjny jest gwarantem bezpieczeństwa zdrowia lub życia pacjenta? Diagnosta laboratoryjny jest gwarantem bezpieczeństwa wtedy, gdy w stosunku do konkretnego pacjenta znajduje się w szczególnej relacji prawnej polegającej na tym, że w związku z wykonywaniem zawodu w podmiocie leczniczym jest on zobowiązany do uczestniczenia w zapobieganiu negatywnym skutkom dla zdrowia i życia pacjenta [16]. Szczególna relacja prawna, nadająca personelowi medycznemu, w tym również diagnoście laboratoryjnemu, status gwaranta może wynikać z umowy zawartej z podmiotem leczniczym. Mamy tu na myśli umowę o pracę zawartą pomiędzy diagnostą laboratoryjnym a podmiotem leczniczym. Na jej mocy diagnosta laboratoryjny zobowiązuje się do udzielania świadczeń zdrowotnych (czyli m.in. wykonywania czynności diagnostyki laboratoryjnej) pacjentom tych podmiotów leczniczych w ramach i w zakresie określonym w obowiązujących przepisach prawnych i wyznaczonych przez kierownictwo tego podmiotu. W takich więc ramach i w takim zakresie staje się on wobec tych pacjentów gwarantem, na którym ciąży szczególny obowiązek świadczenia określonych usług medycznych wobec pacjentów podmiotu leczniczego. Identyczną podstawę tworzyć będzie istniejący między diagnostą laboratoryjnym a podmiotem leczniczym stosunek cywilny tzw. kontrakt [17]. Diagnosta laboratoryjny nie jest wówczas pracownikiem podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów kodeksu pracy [18], lecz stroną umowy cywilnoprawnej. Umowy w ramach której zobowiązuje się do udzielania określonych świadczeń zdrowotnych. Umowa ta rodzi jednak identyczne, jak w przypadku umowy o pracę, skutki prawne w relacji pacjenta diagnosta laboratoryjny. Diagnosta staje się więc gwarantem zapobiegania niekorzystnym skutkom zdrowotnym [5]. Gwarantem staje się również diagnosta prowadzący na własny rachunek laboratorium i wykonujący czynności diagnostyki laboratoryjnej jako podwykonawca, na zlecenie lekarza czy bez zlecenia lekarza ale zgodnie z wolą pacjenta zgłaszającego się celem wykonania badań laboratoryjnych. Narażenie, o którym mowa w tym przepisie, polega na tym, iż sprawca np. diagnosta laboratoryjny wykonując czynności diagnostyki laboratoryjnej lub zaniechając jej wykonania spowodował, że pacjent który nie znajdował się w stanie bezpośredniego zagrożenia utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, w takim stanie się znalazł. Bezpośredniość niebezpieczeństwa zachodzi wtedy, gdy wedle dającej się przewidzieć w konkretnym przypadku przyczynowości istnieją wszelkie realne przesłanki do przyjęcia, że niebezpieczeństwo utraty życia lub znacznego uszczerbku na zdrowiu zrealizuje się 415

6 Odpowiedzialność karna za błędy medyczne w diagnostyce laboratoryjnej jako następne ogniwo przebiegu procesu. Procesu spowodowanego określonymi nieprawidłowościami. Nie chodzi jednakże o to, aby niebezpieczeństwo utraty życia lub znacznego uszczerbku na zdrowiu było nieuchronne. Wystarczy, że jest wysoce prawdopodobne. Diagnosta laboratoryjny musi mieć świadomość, że w związku z wykonywaniem swojego zawodu uczestniczy w zapobieganiu negatywnym skutkom dla zdrowia i życia pacjenta. Zatem diagnosta laboratoryjny - gwarant poniesie odpowiedzialność karną z art. art. 160 k.k., gdy w wyniku zaniechania wykonania czynności diagnostyki laboratoryjnej czy też nieprawidłowości w jej wykonaniu spowodował taki stan rzeczy, w którym pacjent znalazł się w sytuacji grożącej bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, mimo iż poprzednio w takim stanie nie był. Co nie oznacza, że wcześniej pacjent był zdrowy i nic mu nie zagrażało. Chodzi tu o sytuację, gdy nieprawidłowości wynikające z działań podejmowanych przez diagnostę laboratoryjnego zdynamizowały przebieg i rozwój procesów chorobowych w taki sposób, że zaczęły bezpośrednio zagrażać jego życiu lub stwarzać bezpośrednie niebezpieczeństwo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu [5] (np. podanie niezgodnego grupowo w układzie ABO preparatu krwiopochodnego co może spowodować wstrząs poprzetoczeniowy, który może zakończyć się zgonem, lub wytworzeniem np. przeciwciał odpornościowych). Dla zobrazowania dotychczasowych rozważań w kwestii odpowiedzialności karnej warto je odnieść do konkretnych przykładów. Jeżeli np. diagnosta laboratoryjny ma świadomość nieprawidłowości wynikających z tzw. fazy przedanalitycznej i nie zwraca na nie uwagi bierze na siebie ryzyko odpowiedzialności za błędne wyniki badań laboratoryjnych. Jeżeli błędny wynik badania laboratoryjnego spowodowany niedociągnięciami fazy przedanalitycznej (błędne przechowywanie materiału, niewłaściwe przygotowanie próbki) będzie podstawą zastosowania przez lekarza błędnego postępowania terapeutycznego diagnosta laboratoryjny powinien się liczyć z ewentualną odpowiedzialnością karną. Odpowiedzialnością karną za przestępstwa skutkowe, jeżeli wystąpi konkretny skutek spowodowany błędami diagnosty laboratoryjnego lub za przestępstwo narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub znacznego uszczerbku na zdrowiu. Odrębną kwestią pozostaje czy tylko i wyłącznie diagnosta laboratoryjny może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej? Jeżeli stan kliniczny pacjenta powinien zwrócić uwagę lekarza pod kątem wątpliwości co do prawidłowości wyniku badania laboratoryjnego a lekarz zignoruje te sygnały i swoje decyzje oprze jedynie na wyniku badania również on może odpowiadać przed sądem karnym. Czy zawsze w opisanej sytuacji diagnosta laboratoryjny poniesie odpowiedzialność karną? Oczywiście nie. Jeżeli na podstawie błędnego wyniku badania laboratoryjnego podano niepotrzebnie lek pacjentowi ale zażycie dawki leków nie spowodowało żadnych negatywnych następstw dla stanu zdrowia pacjenta nie można mówić o odpowiedzialności karnej diagnosty laboratoryjnego. Nieuzasadnione zażycie leków, które nie zdynamizowało przebiegu choroby lub nie spowodowało niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia pacjenta nie może być podstawą odpowiedzialności karnej, nawet z art k.k.. Może natomiast być podstawą odpowiedzialności dyscyplinarnej, o której mowa w rozdziale 7 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej. Jeżeli nieuzasadnione podanie konkretnego leku spowodowało u pacjenta silną reakcję alergiczną lub wysokie prawdopodobieństwo jej wystąpienia sytuacja karna diagnosty laboratoryjnego będzie zupełnie inna. Inny przykład może dotyczyć autoryzacji wyniku badania laboratoryjnego. Jeżeli prawidłowe przeprowadzenie autoryzacji czyniłoby prawdopodobnym stwierdzenie nieprawidłowości w wykonaniu czynności diagnostyki laboratoryjnej odpowiedzialność karna może dotyczyć także autoryzującego wynik. Jeżeli oczywiście błędny wynik badania laboratoryjnego wywołał określone negatywne następstwa. Pisząc o odpowiedzialności karnej za błędy medyczne warto także wskazać, że osoby dopuszczające się zaniedbań organizacyjnych odpowiadają na zasadach ogólnych za skutkowe nieumyślne przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu. Przy czym odpowiedzialność ta nie będzie miała nic wspólnego z odpowiedzialnością za błędy związane z wykonywaniem zawodu diagnosty laboratoryjnego. Albowiem pełnienie funkcji kierownika medycznego laboratorium diagnostycznego nie stanowi, w świetle art. 16 w zw. z art. 2 ustawy o diagnostyce laboratoryjnej, wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego. Podsumowanie Odpowiedzialność karna diagnosty laboratoryjnego w razie popełnienia błędu medycznego to nie jedyna dolegliwość jaka może go w tej sytuacji spotkać. Poniesienie przez diagnostę laboratoryjnego odpowiedzialności karnej nie wyłącza bowiem innych rodzajów odpowiedzialności prawnej. Zatem nie jest wykluczona sytuacja, w której za określony czyn diagnosta laboratoryjny poniesie równocześnie odpowiedzialność karną, cywilną (gdy czynem tym diagnosta laboratoryjny przyczynił się do wyrządzenia szkody pacjentowi) oraz odpowiedzialność przed sądem zawodowym (czyn bowiem naruszył deontologiczną normę etyczną zawartą w Kodeksie Etyki Diagnosty Laboratoryjnego) [19]. W związku z popełnieniem określonych czynów związanych z wykonywaniem zawodu diagnosta laboratoryjny może również ponosić odpowiedzialność pracowniczą wynikającą z przepisów kodeksu pracy i relacji pracodawca pracownik [5]. Piśmiennictwo 1. Nielubowicz J. Tajemnica lekarska w: Tajemnica lekarska. Materiały z posiedzenia Komisji Etyki Lekarskiej w dniu 15 listopada 1993 r., Kraków Ustawa z 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej (Dz.U. z 2004 r., Nr 144, poz z późn. zm.). 3. Augustynowicz A, Budziszewska Makulska A, Tymiński R, Waszkiewicz M. Ustawa o diagnostyce laboratoryjnej. Komentarz, CeDeWu, Warszawa

7 4. Marek Z. Błąd medyczny. Wydawnictwo Medyczne, Kraków Filar M, Krześ S, Marszałkowska-Krześ E, Zaborowski P. Odpowiedzialność lekarzy i zakładów opieki zdrowotnej, LexisNexis, Warszawa Orzeczenie Sądu Najwyższego z 17 lutego 1967 r. (I CR 435/66, OSNCP 1967, Nr 10, poz. 177). 7. Kume T, Sisman AR, Solak A, et al. The effects of different syringe volume, needle size and sample volume on blood gas analysis in syringes washed with heparin. Biochem Med 2012; 22: Simundic AM, Lippi G. Preanalytical phase a continuous challenge for laboratory professionals. Biochem Med, 2012, Nr 22(2): Rozporządzenie z 23 marca 2006 r. w sprawie standardów dla medycznych laboratoriów diagnostycznych i mikrobiologicznych (Dz.U. Nr 61, poz. 435 z późn. zm.) 10. Sztefko K. Badania laboratoryjne u chorych z nadciśnieniem tętniczym. Nadciśnienie Tętnicze 2009; 13: Plebani M. Errors in clinical laboratories or errors in laboratory medicine? Clin Chem and Lab Med 2006; 44(6): Uchwała Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych Nr 61/2004 z 17 grudnia 2004 r. w sprawie określenia słownika pojęć zawartych w art. 2 pkt 4 ustawy o zmianie ustawy o diagnostyce laboratoryjnej. 13. Augustynowicz A. Problem zgody pacjenta na zabiegi i czynności diagnostyki laboratoryjnej. Diagn Lab 2012; 48(1): Augustynowicz A. Tajemnica zawodowa diagnosty laboratoryjnego. Diagn Lab 2012; 48(2): Gardocki L. Prawo karne. Wydawnictwo C.H.Beck. Warszawa Filar M. Odpowiedzialność karna lekarza. Zakamycze, Kraków Augustynowicz A. Diagnosta laboratoryjny w laboratorium prawne formy nawiązania współpracy. Diagn Lab 2012; 48(4): Ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.). 19. Uchwała Nr 4/2006 Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Diagnostów Laboratoryjnych w sprawie uchwalenia Kodeksu Etyki Diagnosty Laboratoryjnego. Adres do korespondencji: dr n. prawnych Anna Augustynowicz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego Warszawa, ul. Kleczewska 61/63 tel Zaakceptowano do publikacji:

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Dr n. med. Grażyna Rogala-Pawelczyk Uniwersytet Medyczny w Lublinie Warszawa 09.04.2011 ZAWÓD System czynności czy prac, który jest wewnętrznie spójny, skierowany

Bardziej szczegółowo

Karna Cywilna Dyscyplinarna

Karna Cywilna Dyscyplinarna Karna Cywilna Dyscyplinarna ukończone 17 lat czyn zabroniony, bezprawny, zawiniony, o stopniu szkodliwości społecznej większym niż znikomy wina umyślna wina nieumyślna (lekkomyślność świadomie narusza

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015 PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM Warszawa, 02.04.2015 WYKŁAD NR 6 1. Odpowiedzialność prawna lekarza w ogólności 2. Odpowiedzialność karna Mechanizm procesowy Ryzyko dla lekarza 3. Odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.)

Karta Praw Pacjenta. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) 1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia art. 68 ust. 1 Konstytucji, 2. Każdy obywatel ma prawo do równego

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki pacjenta

Prawa i obowiązki pacjenta Prawa i obowiązki pacjenta Podstawowe unormowania prawne Wynikają one z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) oraz następujących ustaw: z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.)

Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) 1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia art. 68 ust. 1 Konstytucji, 2. Każdy obywatel ma prawo do równego

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA GENOWEFA REJMAN ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa 11 Spis treści Wstęp 7 Rozdział I Pojęcie odpowiedzialności i różne jej formy 9 1. Analiza odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1.

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1. Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2005 r. (poz. ) Załącznik Nr 1 Podstawowe standardy jakości w czynnościach laboratoryjnej diagnostyki medycznej, ocenie ich jakości i wartości diagnostycznej

Bardziej szczegółowo

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar Prawo w psychiatrii Marcin Wojnar Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (z dnia 19 sierpnia 1994 r.) Art. 22 1. Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje za jej

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. Przepisy ogólne

KARTA PRAW PACJENTA. Przepisy ogólne KARTA PRAW PACJENTA Podstawowe unormowania prawne określone w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2009 nr.52 poz.417). Przepisy ogólne 1. Przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala dr Marek Koenner, radca prawny Przesłanki Audytu rosnąca liczba postępowań w sprawach o błędy medyczne, zarówno

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt V KK 176/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 sierpnia 2013 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński SSN Roman Sądej Protokolant Anna Kowal na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia w służbie zdrowia

Klauzula sumienia w służbie zdrowia MICHAŁ BALICKI Klauzula sumienia w służbie zdrowia Podstawowym zadaniem klauzuli sumienia jest zapewnienie lekarzom, pielęgniarkom oraz położnym możliwości wykonywania zawodu w zgodzie z własnym sumieniem.

Bardziej szczegółowo

Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje. dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie

Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje. dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie O niedoskonałych lekarzach Traktat z roku 1519. Zawierał sankcje karne

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA

PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA Akty prawne wyznaczające granice prawnego bezpieczeństwa USTAWA O DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki 1.1. Podstawowe pojęcia etyki ogólnej, niezbędne do zrozumienia zasad etyki lekarskiej i bioetyki..................................... 1 1.2. Pojęcia dobra

Bardziej szczegółowo

Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego sądowego

Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego sądowego System zarządzania bezpieczeństwem. w organizacjach lotnictwa cywilnego Uczelnia Łazarskiego, Warszawa, 18 marca 2014 Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 2006 r. PROKURATURA KRAJOWA PR I 070/7/06

Warszawa, dnia 2006 r. PROKURATURA KRAJOWA PR I 070/7/06 PROKURATURA KRAJOWA Warszawa, dnia 2006 r. PR I 070/7/06 I N F O R M A C J A dotycząca prowadzenia w 2005 r. postępowań przygotowawczych w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 17 listopada 2015 r. Poz. 1887 USTAWA z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, ustawy o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE

Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE 1. Na podstawie badania osób żywych pokrzywdzonych i poszkodowanych; 2. W oparciu o analizę dokumentacji lekarskiej

Bardziej szczegółowo

Roszczenia pacjentów w kierunku błędu formalnego? dr Monika Urbaniak

Roszczenia pacjentów w kierunku błędu formalnego? dr Monika Urbaniak Roszczenia pacjentów w kierunku błędu formalnego? dr Monika Urbaniak Roszczenia odszkodowawcze Pacjent, który w wyniku leczenia w podmiocie leczniczym z powodu zawinionego działania osób tam zatrudnionych

Bardziej szczegółowo

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych

2. Pobieranie materiału do badań laboratoryjnych Załącznik nr 3 Standardy jakości w zakresie czynności laboratoryjnej genetyki medycznej, oceny ich jakości i wartości diagnostycznej oraz laboratoryjnej interpretacji i autoryzacji wyniku badań 1. Zlecenie

Bardziej szczegółowo

- Wzór - UMOWA Nr o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarta w dniu.. r. w Tarnowie pomiędzy:

- Wzór - UMOWA Nr o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarta w dniu.. r. w Tarnowie pomiędzy: Załącznik nr 1 c - Wzór - UMOWA Nr o udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarta w dniu.. r. w Tarnowie pomiędzy: Centrum Medycznym KOL-MED samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej w Tarnowie, adres:

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie diagnostyka laboratoryjna za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie diagnostyka laboratoryjna za rok 2014 Marta Faryna Warszawa, 12 lutego 2015 Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawski Uniwersytet Medyczny 02-097 Warszawa, Banacha 1a tel. 5992405, fax. 5992104, marta.faryna@wum.edu.pl

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel Sygn. akt II KK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 grudnia 2012 r. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz.

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późniejszymi zmianami) określone w ustawach: z dnia 6

Bardziej szczegółowo

LAS-MED. REHABILITACJA

LAS-MED. REHABILITACJA Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia

Bardziej szczegółowo

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Procedura nr 195.101 Wersja nr 5 Strona 2/6 1. CEL PROCEDURY Procedura ma za zadanie ujednolicenie sposobu pobierania, przysyłania i przyjmowania próbek krwi wymagających opracowania w Pracowni Serologicznej

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 26/2013 Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Przemyślu z dnia 31 maja 2013 roku

Zarządzenie Nr 26/2013 Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Przemyślu z dnia 31 maja 2013 roku Zarządzenie Nr 26/2013 Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Przemyślu z dnia 31 maja 2013 roku w sprawie: wdrożenia procedury postępowania w przypadku zaistnienia wypadku przy pracy w Powiatowym Urzędzie

Bardziej szczegółowo

Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej.

Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Prawo do świadczeń zdrowotnych Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Osoby wykonujące zawód medyczny (m.in. lekarz,

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60 POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60 Definicja wypadku przy pracy Za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie: nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące

Bardziej szczegółowo

U M O W A. na udzielanie świadczeń zdrowotnych zwanych dalej świadczeniami

U M O W A. na udzielanie świadczeń zdrowotnych zwanych dalej świadczeniami Wzór kontraktu U M O W A na udzielanie świadczeń zdrowotnych zwanych dalej świadczeniami zawarta w dniu.. w Ostrowi Mazowieckiej pomiędzy: SAMODZIELNYM PUBLICZNYM ZESPOŁEM ZAKŁADÓW OPIEKI ZDROWOTNEJ W

Bardziej szczegółowo

Inwestuj. w bezpieczeństwo. WYPADKOZNAWSTWO. Ireneusz Pawlik

Inwestuj. w bezpieczeństwo. WYPADKOZNAWSTWO. Ireneusz Pawlik Inwestuj w bezpieczeństwo. WYPADKOZNAWSTWO Ireneusz Pawlik RODZAJE WYPADKÓW wypadek przy pracy wypadek traktowany na równi z wypadkiem przy pracy wypadek do lub z pracy WYPADKI PRZY PRACY Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

PROJEKT (ZAKŁAD PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZY) Umowa nr o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne zawarta w Kozienicach dnia.

PROJEKT (ZAKŁAD PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZY) Umowa nr o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne zawarta w Kozienicach dnia. Załącznik nr 3 do SWK pomiędzy: PROJEKT (ZAKŁAD PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZY) Umowa nr o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne zawarta w Kozienicach dnia. Samodzielnym Publicznym Zespołem Zakładów

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 1 Zranienia i zakłucia przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

S T A N O W I S K O U Z A S A D N I E N I E

S T A N O W I S K O U Z A S A D N I E N I E Warszawa, 29 maja 2013 r. S T A N O W I S K O Osoba pracująca w weterynaryjnym laboratorium diagnostycznym nie może używać tytułu zawodowego diagnosty laboratoryjnego, w rozumieniu ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

O P I N I A P R A W N A. dotycząca samodzielnej opieki położnej podczas transportu kobiety ciężarnej do ośrodka o wyższym stopniu re ferencyjnym

O P I N I A P R A W N A. dotycząca samodzielnej opieki położnej podczas transportu kobiety ciężarnej do ośrodka o wyższym stopniu re ferencyjnym Opole, dnia 2 grudnia 2014 r. Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych w Opolu ul. Świerkowa 24, 45-407 Opole O P I N I A P R A W N A dotycząca samodzielnej opieki położnej podczas transportu kobiety ciężarnej

Bardziej szczegółowo

WINA jako element struktury przestępstwa

WINA jako element struktury przestępstwa WINA jako element struktury przestępstwa Art. 1 k.k. 1 Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. 2. Nie

Bardziej szczegółowo

W praktyce jest to używanie w stosunku do pielęgniarki i położnej słów wulgarnych, powszechnie uznanych za obelżywe, gesty.

W praktyce jest to używanie w stosunku do pielęgniarki i położnej słów wulgarnych, powszechnie uznanych za obelżywe, gesty. Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 34/2014 Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Kaliszu z dnia 11.06.2014 r. w sprawie przyjęcia postępowania pielęgniarki/położnej objętej ochroną przewidzianą dla funkcjonariusza

Bardziej szczegółowo

dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne

dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne REGULAMIN ORGANIZACYJNY Nutricare Sp. z o.o. dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne 1 1. Podmiot leczniczy działa pod firmą Nutricare Sp. z o.o.(dalej:

Bardziej szczegółowo

! Cotygodniowa audycja w każdą środę po godz. 11:00 w Programie 1 Polskiego Radia.

! Cotygodniowa audycja w każdą środę po godz. 11:00 w Programie 1 Polskiego Radia. Czy rzeczywiście polskie przepisy łagodnie traktują pijanych kierowców? Czy tylko za spożycie alkoholu czeka nas odpowiedzialność karna? Jakiego rodzaju zachowania na drogach kodeks karny oraz kodeks wykroczeń

Bardziej szczegółowo

Zadania przedstawicieli podmiotów odpowiedzialnych za stosownie procedury Niebieskie Karty

Zadania przedstawicieli podmiotów odpowiedzialnych za stosownie procedury Niebieskie Karty Pracownik socjalny jednostki organizacyjnej pomocy społecznej: - diagnozuje sytuację i potrzeby osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie; - udziela kompleksowych

Bardziej szczegółowo

STATUT. Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej Opieki Zdrowotnej w Białej

STATUT. Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej Opieki Zdrowotnej w Białej Zmiany z 11,2007 STATUT Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej Opieki Zdrowotnej w Białej I. Postanowienia ogólne & 1. Samodzielny Publiczny Zakład Podstawowej Opieki Zdrowotnej w Białej, zwany

Bardziej szczegółowo

STATUT. podmiotu leczniczego Szpitala Powiatowego w Wyrzysku Sp. z o. o. (tekst jednolity) Postanowienia ogólne 1.

STATUT. podmiotu leczniczego Szpitala Powiatowego w Wyrzysku Sp. z o. o. (tekst jednolity) Postanowienia ogólne 1. Załącznik do Uchwały Nr 24/2012 Zgromadzenia Wspólników Szpital Powiatowy w Wyrzysku Spółka z o. o. z dnia 25 czerwca 2012 r. STATUT podmiotu leczniczego Szpitala Powiatowego w Wyrzysku Sp. z o. o. (tekst

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POWYPADKOWA W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W LEGIONOWIE

PROCEDURA POWYPADKOWA W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W LEGIONOWIE Załącznik Nr 2 do Regulaminu pracy Zespołu Szkół nr 1 w Legionowie PROCEDURA POWYPADKOWA W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W LEGIONOWIE 1 Skróty Użyte w procedurze określenia oznaczają: 1) wypadek - wypadek określony

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Gdańsk, dnia 6 lipca 2012 r. Poz. 2317 UCHWAŁA NR 406/XX/12 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO. z dnia 25 czerwca 2012 r.

DZIENNIK URZĘDOWY. Gdańsk, dnia 6 lipca 2012 r. Poz. 2317 UCHWAŁA NR 406/XX/12 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO. z dnia 25 czerwca 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 6 lipca 2012 r. Poz. 2317 UCHWAŁA NR 406/XX/12 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO z dnia 25 czerwca 2012 r. w sprawie nadania Statutu Pomorskiemu Centrum

Bardziej szczegółowo

UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ

UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ REGULAMIN ORGANIZACYJNY Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej im. Dzieci Warszawy w Dziekanowie Leśnym Na podstawie art. 18a ustawy z dnia 30.08.1991 r. o zakładach

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161 POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161 Definicja wypadku przy pracy Za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie: nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz

Bardziej szczegółowo

Diagnosta laboratoryjny w laboratorium formy prawne nawiązania współpracy

Diagnosta laboratoryjny w laboratorium formy prawne nawiązania współpracy diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2012 Volume 48 Number 4 467-471 Praca poglądowa Review Article Diagnosta laboratoryjny w laboratorium formy prawne nawiązania współpracy Laboratory

Bardziej szczegółowo

m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. dot. RPO-619466-II/09/PS 2009-11- O k

m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. dot. RPO-619466-II/09/PS 2009-11- O k m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH dot. RPO-619466-II/09/PS WPŁ. 2009-11- O k ZAL. NR Pan Janusz

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność prawna nieletnich

Odpowiedzialność prawna nieletnich Odpowiedzialność prawna nieletnich Referat poniższy ma charakter działań profilaktycznych i edukacyjnych. Mamy nadzieję, że nigdy nie wystąpi sytuacja z udziałem naszych wychowanek, w której będziemy musieli

Bardziej szczegółowo

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 8 stycznia 2010 r.

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 8 stycznia 2010 r. Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu USTAWA z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks karny wykonawczy oraz ustawy - Prawo ochrony środowiska

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo 43 stażystów Orzecznictwo 94 stażystów

Orzecznictwo 43 stażystów Orzecznictwo 94 stażystów Zał. nr 1 do SIWZ Opis przedmiotu zamówienia Przedmiotem zamówienia jest organizacja i zapewnienie odbycia stażu podyplomowego dla zamieszkałych na obszarze województwa absolwentów studiów lekarskich i

Bardziej szczegółowo

Wojewódzkim Zespołem Lecznictwa Psychiatrycznego w Olsztynie

Wojewódzkim Zespołem Lecznictwa Psychiatrycznego w Olsztynie UMOWA Nr /2013 pomiędzy: zawarta w dniu. 2013 roku Wojewódzkim Zespołem Lecznictwa Psychiatrycznego w Olsztynie Aleja Wojska Polskiego 35, 10-228 Olsztyn zwanym w dalszych postanowieniach niniejszej umowy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul.

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Lidia Popek Warszawa, 01.02.2015 Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Sobieskiego 9 tel. 22 4582806; fax22 6421272 ; email. lpopek@ipi.edu.pl Raport

Bardziej szczegółowo

Umowa Nr Wzór na świadczenie usług medycznych

Umowa Nr Wzór na świadczenie usług medycznych Nr sprawy: 1/KMED/DCZP/2013/K Załącznik nr 5 do SWK Umowa Nr Wzór na świadczenie usług medycznych zwana w dalszej części Umową zawarta w dniu we Wrocławiu pomiędzy: Dolnośląskim Centrum Zdrowia Psychicznego

Bardziej szczegółowo

1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej 12 1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w Polsce 1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucyjna ochrona zdrowia Prawo do ochrony zdrowia gwarantuje

Bardziej szczegółowo

STRONA PODMIOTOWA CZYNU ZABRONIONEGO

STRONA PODMIOTOWA CZYNU ZABRONIONEGO STRONA PODMIOTOWA CZYNU ZABRONIONEGO I. UMYŚLNOŚĆ Art. 9. 1 k.k. Czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA

PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA BIURO PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA STATUS PRAWNY: Państwowa jednostka budżetowa podległa ministrowi właściwemu do spraw

Bardziej szczegółowo

Operacja łapu-capu a odpowiedzialność prawna lekarza opis przypadku i przegląd aktów prawnych

Operacja łapu-capu a odpowiedzialność prawna lekarza opis przypadku i przegląd aktów prawnych Borgis Med Rodz 1(18): 38-42 Konrad Wroński 1, 2 Operacja łapu-capu a odpowiedzialność prawna lekarza opis przypadku i przegląd aktów prawnych Whoops operation and a doctor disclaimer a case report and

Bardziej szczegółowo

wpisany do...zwany dalej Przyjmującym Zamówienie

wpisany do...zwany dalej Przyjmującym Zamówienie Wzór załącznik nr 4 Umowa na udzielanie świadczeń zdrowotnych przez psychologa klinicznego zawarta w dniu r. w Przeworsku pomiędzy: Samodzielnym Publicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej w Przeworsku A ul.

Bardziej szczegółowo

OPINIA PRAWNA. w przedmiocie wniosku Pana... o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej w budownictwie

OPINIA PRAWNA. w przedmiocie wniosku Pana... o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej w budownictwie Warszawa, dnia 16 czerwca 2015 r. OPINIA PRAWNA w przedmiocie wniosku Pana... o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej w budownictwie Pana... opracowana przez

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA XXIX/549/12. z dnia 17 grudnia 2012 roku

UCHWAŁA XXIX/549/12. z dnia 17 grudnia 2012 roku UCHWAŁA XXIX/549/12 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO z dnia 17 grudnia 2012 roku w sprawie nadania statutu Wojewódzkiemu Szpitalowi Neuropsychiatrycznemu im. Oskara Bielawskiego w Kościanie. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w pierwotnym brzmieniu

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. I. Wiadomości ogólne

Spis treści: Wprowadzenie. I. Wiadomości ogólne Spis treści: Wprowadzenie I. Wiadomości ogólne 1. Podstawowe pojęcia i źródła prawa dotyczące wykonywania zawodu psychologa, psychoterapeuty, psychiatry oraz seksuologa 1.1. Podstawowe pojęcia 1.1.1. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

UMOWA ZLECENIE.../13

UMOWA ZLECENIE.../13 UMOWA ZLECENIE.../13 zawarta w dniu... pomiędzy Krakowskim Centrum Rehabilitacji i Ortopedii z siedziba w Krakowie, adres: 30-224 Kraków, Al. Modrzewiowa 22, zarejestrowanym w Sądzie Rejonowym dla Krakowa

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE I ROLA POCT W OIT. Andrzej Kübler Katedra i I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu

MIEJSCE I ROLA POCT W OIT. Andrzej Kübler Katedra i I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu MIEJSCE I ROLA POCT W OIT Andrzej Kübler Katedra i I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu CO OZNACZA POCT POCT (Point-of-care testing) - oznacza wykonywanie

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika.

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Zgodnie z art. 55 1¹ kodeksu pracy (dalej k.p.) pracownikowi przysługuje prawo do rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 26.02.2015

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 26.02.2015 PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM Warszawa, 26.02.2015 PROWADZĄCY Dr hab. Maria Boratyńska WPiA UW Mgr adw. Oskar Luty Kancelaria DFL Legal WYKŁAD NR 1 Podstawowe pojęcia prawa Ogólne informacje

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne STATUT WOJEWÓDZKIEGO SZPITALA NEUROPSYCHIATRYCZNEGO IM. OSKARA BIELAWSKIEGO W KOŚCIANIE ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Wojewódzki Szpital Neuropsychiatryczny im. Oskara Bielawskiego w Kościanie zwany

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r.

Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r. Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim

Bardziej szczegółowo

Rozdział 2 Organy Szpitala

Rozdział 2 Organy Szpitala Załącznik do uchwały Nr XVII/315/12 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 30 stycznia 2012 r. STATUT WOJEWÓDZKIEGO SZPITALA DLA NERWOWO I PSYCHICZNIE CHORYCH IM. DR J. BEDNARZA w ŚWIECIU Rozdział

Bardziej szczegółowo

Szkolenia BHP komentarz do rozporządzenia

Szkolenia BHP komentarz do rozporządzenia Vademecum BHP Jan M. Pióro Szkolenia BHP komentarz do rozporządzenia Jan M. Pióro SZKOLENIA BHP komentarz do rozporządzenia Autor: Jan M. Pióro specjalista z zakresu prawa pracy, biegły sądowy w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

1 z 8 2012-03-29 09:52

1 z 8 2012-03-29 09:52 1 z 8 2012-03-29 09:52 Dz.U.2003.171.1663 USTAWA z dnia 28 sierpnia 2003 r. o zmianie ustawy o diagnostyce laboratoryjnej oraz o zmianie innych ustaw 1) (Dz. U. z dnia 2 października 2003 r.) Art. 1.W

Bardziej szczegółowo

Regulamin Portalu Podkarpackiego Oddziału Wojewódzkiego. w zakresie Portalu Personelu

Regulamin Portalu Podkarpackiego Oddziału Wojewódzkiego. w zakresie Portalu Personelu Załącznik do Zarządzenia nr 40/2015 Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z siedzibą w Rzeszowie z dnia 15 czerwca 2015 r. Regulamin Portalu Podkarpackiego Oddziału

Bardziej szczegółowo

1 S t r o n a ZAŁĄCZNIK NR 1 P1.1 PODEJŚCIE DO KLASYFIKACJI DLA DOKUMENTACJI MEDYCZNEJ - AKTUALNY STAN PRAWNY

1 S t r o n a ZAŁĄCZNIK NR 1 P1.1 PODEJŚCIE DO KLASYFIKACJI DLA DOKUMENTACJI MEDYCZNEJ - AKTUALNY STAN PRAWNY 1 S t r o n a ZAŁĄCZNIK NR 1 P1.1 PODEJŚCIE DO KLASYFIKACJI DLA DOKUMENTACJI MEDYCZNEJ - AKTUALNY STAN PRAWNY 2 S t r o n a Informacje o dokumencie Właściciel Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Stowarzyszenia na Rzecz Chorych z Chorobą Nowotworową Promyk w Giżycku

REGULAMIN ORGANIZACYJNY Stowarzyszenia na Rzecz Chorych z Chorobą Nowotworową Promyk w Giżycku REGULAMIN ORGANIZACYJNY Stowarzyszenia na Rzecz Chorych z Chorobą Nowotworową Promyk w Giżycku I. Postanowienia ogólne 1 1. Regulamin organizacyjny Stowarzyszenia Promyk siedzibą w Giżycku, zwanej dalej

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1)2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1)2) Dz.U.07.138.973 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)2) z dnia 16 lipca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków pobierania, przechowywania i przeszczepiania komórek, tkanek i narządów Na podstawie art. 36

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA KUJAWSKO-POMORSKIEGO. Bydgoszcz, dnia 19 czerwca 2012 r. Poz. 1327

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA KUJAWSKO-POMORSKIEGO. Bydgoszcz, dnia 19 czerwca 2012 r. Poz. 1327 DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA KUJAWSKO-POMORSKIEGO Bydgoszcz, dnia 19 czerwca 2012 r. Poz. 1327 UCHWAŁA Nr XXI/395/12 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA KUJAWSKO-POMORSKIEGO z dnia 28 maja 2012 r. w sprawie nadania Statutu

Bardziej szczegółowo

WYPADEK PRZY PRACY I CHOROBA ZAWODOWA

WYPADEK PRZY PRACY I CHOROBA ZAWODOWA WYPADEK PRZY PRACY I CHOROBA ZAWODOWA Za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z wykonywaną pracą. Wszystkie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POLICJI Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POLICJI Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ 1. W przypadku, kiedy do jednostki policji zgłasza się osoba pokrzywdzona, aby zawiadomić o popełnieniu przestępstwa przeciwko wolności seksualnej (art. 197-200 Kodeksu karnego), należy: Ustalić czy pokrzywdzony

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność cywilna diagnosty laboratoryjnego

Odpowiedzialność cywilna diagnosty laboratoryjnego diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2013 Volume 49 Number 4 419-424 Praca poglądowa Review Article Odpowiedzialność cywilna diagnosty laboratoryjnego Liability laboratory diagnostician

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ RADCÓW PRAWNYCH NACZELNEJ IZBY LEKARSKIEJ

ZESPÓŁ RADCÓW PRAWNYCH NACZELNEJ IZBY LEKARSKIEJ ZESPÓŁ RADCÓW PRAWNYCH NACZELNEJ IZBY LEKARSKIEJ Warszawa, dnia 3 października 2013 r. Informacja nt. obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej lekarz i lekarza dentysty oraz podmiotu leczniczego

Bardziej szczegółowo

Roszczenia przysługujące pracownikowi z tytułu mobbingu.

Roszczenia przysługujące pracownikowi z tytułu mobbingu. Roszczenia przysługujące pracownikowi z tytułu mobbingu. Aleksandra Kępniak Zjawisko mobbingu w miejscu pracy istnieje od bardzo dawna. Współcześnie stało się ważnym problemem społecznym, dostrzeżonym

Bardziej szczegółowo

Regulaminu organizacyjny specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej

Regulaminu organizacyjny specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej Regulaminu organizacyjny specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej I. Postanowienia wstępne 1 Regulamin obowiązuje w Uniwersytecie Medycznym w Lublinie, w Zakładzie Psychologii Klinicznej ul. Chodźki

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej

Regulamin organizacyjny specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej Regulamin organizacyjny specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej I. Postanowienia wstępne 1 1. Regulamin organizacyjny specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej, zwany dalej Regulaminie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA WOJEWÓDZKIEGO OŚRODKA MEDYCYNY PRACY W TORUNIU CZĘŚĆ OGÓLNA

KARTA PRAW PACJENTA WOJEWÓDZKIEGO OŚRODKA MEDYCYNY PRACY W TORUNIU CZĘŚĆ OGÓLNA KARTA PRAW PACJENTA WOJEWÓDZKIEGO OŚRODKA MEDYCYNY PRACY W TORUNIU Wydanie 3 Data wydania: 02.01.2013 r. CZĘŚĆ OGÓLNA Dotyczy pacjentów korzystających ze świadczeń zdrowotnych w ramach ubezpieczenia zdrowotnego,

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz.

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. określone w ustawach: KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY PODMIOTU LECZNICZEGO MAZOWIECKIE CENTRUM REUMATOLOGII I OSTEOPOROZY M. PRZYGODZKA SPÓŁKA JAWNA

REGULAMIN ORGANIZACYJNY PODMIOTU LECZNICZEGO MAZOWIECKIE CENTRUM REUMATOLOGII I OSTEOPOROZY M. PRZYGODZKA SPÓŁKA JAWNA REGULAMIN ORGANIZACYJNY PODMIOTU LECZNICZEGO MAZOWIECKIE CENTRUM REUMATOLOGII I OSTEOPOROZY M. PRZYGODZKA SPÓŁKA JAWNA Postanowienia ogólne 1 1. Podmiot leczniczy działa pod firmą Mazowieckie Centrum Reumatologii

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny specjalizacji w dziedzinie epidemiologii. I. Postanowienia wstępne

Regulamin organizacyjny specjalizacji w dziedzinie epidemiologii. I. Postanowienia wstępne Regulamin organizacyjny specjalizacji w dziedzinie epidemiologii I. Postanowienia wstępne 1 Regulamin obowiązuje w Katedrze i Zakładzie Epidemiologii SUM./nazwa jednostki uprawnionej do prowadzenia specjalizacji/

Bardziej szczegółowo

Wzór. ... zwanym dalej Przyjmującym zamówienie. o następującej treści:

Wzór. ... zwanym dalej Przyjmującym zamówienie. o następującej treści: Wzór Umowa o udzielanie świadczeń zdrowotnych w ramach Poradni Neurologicznej Wojewódzkiego Szpitala Neuropsychiatrycznego im. Oskara Bielawskiego w Kościanie zawarta w dniu.. w Kościanie po przeprowadzonym

Bardziej szczegółowo

UMOWA na udzielanie świadczeń zdrowotnych

UMOWA na udzielanie świadczeń zdrowotnych UMOWA na udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarta w Parzymiechach w dniu. 2012r. pomiędzy: Niepublicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej Ośrodkiem Terapii Uzależnień sp. z o.o. w Parzymiechach, reprezentowaną

Bardziej szczegółowo

Umowa kontraktowa o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne w zakresie Gabinetu Radiodiagnostyki

Umowa kontraktowa o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne w zakresie Gabinetu Radiodiagnostyki Załącznik nr 2.5 Umowa kontraktowa o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne w zakresie Gabinetu Radiodiagnostyki Zawarta w dniu 02.01.2014 w Braniewie pomiędzy WSPL SP ZOZ w Braniewie reprezentowaną

Bardziej szczegółowo

1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży,

1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży, brzmienie od 2002-01-01 Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z dnia 7 stycznia 1993 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 78) zmiany: Dz.U. 2001 Nr 154, poz.

Bardziej szczegółowo

Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r.

Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-116-03 Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r. Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118

Bardziej szczegółowo