Bezdomni wędrowcy w strumieniu wiecznej teraźniejszości. Miasto w filmach Luca Bessona

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Bezdomni wędrowcy w strumieniu wiecznej teraźniejszości. Miasto w filmach Luca Bessona"

Transkrypt

1 18 A l e k s a n d r a Drzał-Sierocka Bezdomni wędrowcy w strumieniu wiecznej teraźniejszości. Miasto w filmach Luca Bessona Nie móc odnaleźć się w mieście, to nic wielkiego. Ale błądzić w mieście tak, jak błądzi się w lesie to wymaga nauki. Walter Benjamin, Berlińskie dzieciństwo około roku tysiąc dziewięćsetnego Luc Besson to twórca szczególny. Niezwykle płodny jako producent, o wiele bardziej zachowawczy w roli reżysera i scenarzysty. Jego twórczość reżyserska zamyka się w kilkunastu zaledwie obrazach, co zresztą zapowiadał już na początku swojej kariery. W jednym z wywiadów mówił z typową dla siebie ironią i przekąsem: Jest paru reżyserów, których naprawdę cenię, a którzy zrobili pięć czy sześć świetnych filmów i nadal kręcą, chociaż już nie są dobrzy. Mam ochotę powiedzieć im: Przestańcie, proszę. To takie naturalne: dorastasz i masz tak wiele do powiedzenia, ale potem pewnego dnia okazuje się, że mówisz po raz kolejny to samo. Uważam, że elegancja wymaga, by w takim momencie powiedzieć: Już to przecież mówiłem. Do widzenia. 1 W tak nielicznym filmowym zbiorze można znaleźć kilka istotnych punktów wspólnych. Obok umiłowania kiczu jest to między innymi fascynacja przemocą, z którą bezpośrednio związany jest motyw wielkiego miasta. Przemoc ma w filmach Bessona znamiona spektaklu. Bohaterowie zabijają i umierają, a oba typy scen (częściej całych sekwencji) są tu misternie i precyzyjnie skomponowane, oszałamiają widza barwami, tempem i choreografią. Motywu fizycznej agresji nie ma właściwie tylko w Wielkim błękicie, ale przecież tu z kolei mamy do czynienia z wątkiem intensywnej rywalizacji, która doprowadza do śmierci jednego z antagonistów. Co charakterystyczne, filmy Bessona zupełnie pozbawione są elementów ocennych agresja nie jest tu ani krytykowana, ani gloryfikowana. Ona po prostu jest istnieje w świecie przedstawionym w sposób absolutnie konieczny, jest niezbędnym składnikiem tych opowieści i można ją wyróżnić zarówno na poziomie treści, jak i formy (w sensie agresji wizualnej). Właśnie od tego drugiego typu chciałabym rozpocząć. 1 Luc Besson interviewed by Richard Jobson, The Guardian March 23, 2000; <http://film.guardian.co.uk/ Guardian_NFT/interview/0,4479,153490,00.html>. Besson zapowiadał, że zrealizuje tylko dziesięć pełnometrażowych filmów fabularnych. Do tej pory nakręcił ich osiem oraz jedną krótkometrażówkę, jeden film dokumentalny oraz trzy części animacji i Minimkach.

2 Kultura Miasta 2/3 (5) Precyzyjna, misterna inscenizacja scen przemocy sprawia, że agresja staje się atrakcyjna wizualnie i jako widzowie akceptujemy ją na poziomie estetyki. Z kolei uzasadnienie, jakie przynosi fabuła dla brutalnych czynów bohaterów prowadzi do akceptacji brutalności na poziomie etyki. Obie sfery spaja w tych filmach motyw wielkiego miasta. Pokazywane przez Luca Bessona brutalne i pełne przemocy życie niemal zawsze toczy się właśnie w mieście 2, które jest dla reżysera z jednej strony obiektem do pokazania, z drugiej zaś areną zdarzeń. Tym samym wielkomiejska przestrzeń istnieje w tych filmach zarówno na poziomie formy, jak i treści. Miasto i fenomen miejskości Metropolia to jeden z najbardziej charakterystycznych znaków współczesności, a wobec tego bardzo specyficzna przestrzeń filmowego dziania się: ma swój rytm, koloryt i melodię, na dźwiękach której muszą być rozpisane poszczególne elementy fabuły. Besson w dodatku wybiera najczęściej dwa z najbardziej bodaj charakterystycznych a jednocześnie bardzo się od siebie różniących miast świata: ogromny, nowoczesny i wielokulturowy Nowy Jork ( Leon, Piąty element ) oraz kojarzony najczęściej z bogatą historią, wysoką kulturą oraz kawiarnianymi rozmowami Paryż ( Subway, Nikita, Angel-A ). Oba mają też bogate tradycje filmowe ( piewcą Nowego Jorku jest choćby Woody Allen, Paryża zaś Jean-Luc Godard czy Jacques Tati). Przestrzeń miejska może istnieć w filmach na dwa sposoby. W pierwszym przypadku miasto istnieje niejako na prawach tekstu wpisanego w film. Celem nie jest tu odwzorowanie jakiejkolwiek konkretnej przestrzeni (splatają się motywy zapożyczone z wielu realnych przestrzeni oraz zupełnie przez autora wymyślone), ale symboliczne przedstawienie szeregu fenomenów społecznych, kulturowych i estetycznych, składających się na szeroko ujęte pojęcie miejskości. 3 Drugi sposób to próba ukazania w filmie konkretnego, realnie istniejącego miasta (reprezentacja). 4 Besson w swej twórczości łączy oba sposoby wpisywania miejskiej przestrzeni w świat filmu. Z jednej strony mamy tu do czynienia z reprezentacją konkretnych, realnie istniejących miast, z drugiej jednak wyczuwamy, że chodzi tu także o przedstawienie fenomenu miejskości w sensie społecznym, kulturowym i estetycznym. Jednym ze szczególnych wyznaczników tego fenomenu na wszystkich trzech poziomach jest w filmach Bessona kategoria przemocy. Agresja jest tu naturalnie wpisana w wielkomiejską przestrzeń. Powracamy tym 2 Wyjątek stanowi Atlantis oraz Wielki błękit, w którym wprawdzie pojawia się motyw metropolii (Johanna mieszka w Nowym Jorku), ale jako przestrzeń dziania się akcji pełni jednak marginalną funkcję zwłaszcza w porównaniu z pozostałymi obrazami Bessona będąc dla widza raczej elementem wpisanym w temperament bohaterki (Johanna jako mieszkanka wielkiego miasta jest dla nas bardziej istotna niż samo miasto). 3 Saryusz-Wolska, Magdalena, 2007, Berlin: filmowy obraz miasta, Rabid, Kraków, s Podział taki przedstawia choćby Ewa Mazierska w tekście Janusowe oblicze filmowego miasta ( Kwartalnik Filmowy 1999 nr 28). Magdalena Saryusz-Wolska wskazuje cały szereg autorów, którzy do takiego właśnie podziału się odwołują - m.in. Manfreda Smudę i Karla Schlögela.

3 20 samym do starej i wysłużonej już nieco metafory asfaltowej dżungli: bohaterowie Bessona niczym dzikie zwierzęta chroniące się w swych coraz silniej atakowanych azylach, przemocą i agresją odpowiadają na wszelkie próby wkroczenia w ich prywatną (a w każdym razie oswojoną) przestrzeń. Taką właśnie postawę przybiera Leon w swym dusznym mieszkanku, Nikita zamknięta w zimnej celi, czy Mężczyzna z Ostatniej walki, który znalazł schronienie w zrujnowanym budynku szpitala; motyw twierdzy, której należy bronić jest też istotnym elementem w Joannie D Arc. Zygmunt Bauman, zastanawiając się nad możliwością istnienia jakiejkolwiek formy wspólnotowości we współczesnym mieście, dochodzi do wniosku, że jej cechą konstytutywną jest silne dążenie do izolacji. Wskazanym przez autora przykładem są ogrodzone i monitorowane całą dobę osiedla mieszkalne. Mają one wszelkie pozory silnych relacji sąsiedzkich, tyle że odmienne są tu podstawy zawiązywania i trwania wspólnoty niż to było w przypadku społeczeństw tradycyjnych: Wspólnota zdefiniowana raczej przez swoje pilnie strzeżone granice niż przez swoje treści, obrona wspólnoty oznaczająca zatrudnianie uzbrojonych strażników do pilnowania bram wjazdowych, prześladowca i podejrzany osobnik jako wrogowie publiczni numer jeden, sprowadzanie miejsc publicznych do roli pilnie strzeżonych enklaw o ograniczonej dostępności, polityka separacji zamiast wypracowania zasad współżycia, poparta kryminalizacją każdej szczątkowej odmienności oto główne wymiary obecnej ewolucji miejskiego życia. 5 Besson w swej definicji miejskiej izolacji idzie jeszcze dalej ku absolutnemu, jednostkowemu odgrodzeniu. Nie istnieje tu jakakolwiek wspólnota są pojedyncze jednostki budujące mur wokół swoich ciasnych kawałków przestrzeni. W tak nakreślonym i skonstruowanym świecie przemoc (realna lub choćby potencjalna) charakteryzuje wszystkich zarówno agresorów, jak i ofiary, przy czym obie postawy dzieli krok tylko. Nawiązanie jakiejkolwiek bliższej relacji z drugim człowiekiem jest w takich okolicznościach zagrożeniem, bo może osłabić czujność, sprawić, że poczujemy się zbyt bezpiecznie. Dlatego w wielkim mieście lepiej wybrać samotność. Tu nie zwraca się na innych uwagi z obawy, że ktoś rzuci się na nas z jakimś nieznośnym żądaniem seksualnym, finansowym lub uczuciowym. Ponieważ wszystko naładowane jest somnambuliczną przemocą, należy unikać kontaktu, by umknąć potencjalnemu zagrożeniu opisuje Baudrillard swoje wrażenia z wędrówek po wielkich miastach; i dalej: Otaczające nas ze wszystkich stron szklane fasady z przydymionego szkła są jak twarze: matowe powierzchnie, za którymi nikogo nie ma, jakby wewnątrz nikogo nie było. I rzeczywiście nikogo tam nie ma. Oto kondycja idealnego miasta. 6 Samotność jest przekleństwem, ale jednocześnie tylko ona zapewnia względne bezpieczeństwo w wielkomiejskiej przestrzeni. To dlatego bohaterowie filmów Bessona nie mają rodziny ani bliskich i w ogóle bardzo niechętnie wchodzą w jakiekolwiek relacje. Świetnie widać to w jednej ze scen Leona, gdy Matylda wraca ze sklepu z zakupami, które kazał jej s Bauman, Zygmunt, 2006, Płynna nowoczesność, przeł. Tomasz Kunz, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 6 Baudrillard, Jean, 2001, Ameryka, przeł. Renata Lis, Wydawnictwo Sic!, Warszawa, s

4 Kultura Miasta 2/3 (5) zrobić ojciec oraz dwoma kartonami mleka dla Leona. Idąc korytarzem, powoli orientuje się, że w jej mieszkaniu doszło do tragedii. Mordercy jej rodziny stoją wciąż na klatce schodowej, a przez uchylone drzwi widać ślady niedawnej masakry. Dziewczynka ze łzami w oczach mija swoje mieszkanie, udając, że niczego nie zauważyła i naciska dzwonek przy drzwiach Leona. Mężczyzna bardzo długo waha się, czy otworzyć drzwi Matyldzie. Najciekawszy jest jednak fakt, że oglądając ten fragment, nie mamy wątpliwości, iż niewinność i zagubienie małej dziewczynki budzą w nim większe obawy, niż uzbrojeni przestępcy stojący w głębi korytarza. Leon wie, że wpuszczając Matyldę do swojego mieszkania narazi się na emocjonalne zaangażowanie w jej problemy. Rysuje się tu jednocześnie kolejna charakterystyczna cecha wielkiego miasta i życia w nim zupełna nieprzewidywalność: czasem większe niebezpieczeństwo może przynieść przygarnięcie małej bezbronnej dziewczynki, niż ruszenie do ataku przeciwko uzbrojonym wrogom; nigdy nie wiadomo, co zapewni nam bezpieczeństwo, a co przyniesie ze sobą zagrożenie. Przecież Joannę D Arc na śmierć skazali ci, w imieniu których początkowo występowała. Bezdomni wędrowcy Bohaterowie Bessona zajadle bronią dostępu do swoich kawałków przestrzeni, izolując się od otoczenia. Trzeba tu jednocześnie poczynić jedno istotne zastrzeżenie: nigdy nie jest to w pełni ich przestrzeń nie może być mowy o jakimkolwiek przywiązaniu, czy domu w pełnym tego słowa znaczeniu. Charakterystyczna jest tu przejściowość, tymczasowość. W obliczu zagrożenia Leon bez żalu opuszcza swoje mieszkanie. W finale wprawdzie do niego powraca, ale nie z sentymentu, lecz ze względów praktycznych dobrze zna topografię tego miejsca i okolicy, więc tu łatwiej będzie mu walczyć ze Stansfieldem. W życiu bohaterów istotny jest motyw wędrówki, przemieszczania się. Przywodzi to na myśl figurę flâneura. Pierwotnie było to pejoratywne określenie osób społecznie wyizolowanych bezdomnych, włóczęgów, przestępców. W sensie metaforycznym oznacza wielkomiejskiego spacerowicza, indywidualistę-samotnika, czujnego obserwatora nie wchodzącego w bliższe relacje z otaczającym go tłumem 7. W postawie flâneura jest jednak coś, czego niemal wszystkim bohaterom Bessona brakuje fascynacja otoczeniem, mijanymi na ulicach ludźmi i budynkami: Z jednej strony [flâneur] jako wyznawca niczym nieskrępowanego indywidualizmu kultywuje samotność i anonimowość, lecz z drugiej strony instynktownie zmierza w rejony tłumne, by w nich się schronić i rozkoszować obfitością wrażeń, jakie mają mu do zaoferowania. Samotność w tłumie cechująca flâneura nie jest więc tutaj tradycyjnym symbolem alienacji wielkomiejskiej, lecz stanowi fenomen przyjmowany z afirmacją. 8 Taka charakterystyka pasuje do bodaj dwóch tylko postaci Leeloo ( Piąty element ) i Angeli ( Angel-A ), czyli kobiet z innego 7 Do szerokiej refleksji nad kondycją człowieka pojęcie flâneura wprowadził Walter Benjamin (metafora ta pojawia się także w poezji i eseistyce Charlesa Baudelaire a oraz pracach filozoficzno-socjologicznych m. in. u George a Simmela i Siegfrieda Kracauera). 8 Dzionek, Michał, 2003, W stronę antropologii przestrzeni. Flâneur szkic do portretu, Anthropos? nr 2-3.

5 22 świata, w jak najdosłowniejszym sensie (Leloo przybywa z kosmosu, a Angela jest aniołem). Obie mają w oczach typowe dla flâneura zainteresowanie otoczeniem i nie unikają tłocznych miejsc, doskonałych do obserwacji ludzkich zachowań. Inni bohaterowie (a więc zdecydowana większość) traktują wędrówkę ulicami miasta jako konieczność, która sama w sobie nie przynosi satysfakcji czy przyjemności: wędrują w poszukiwaniu lepszej kryjówki (Mężczyzna z Ostatniej walki, Leon i Matylda z filmu Leon, Fred z Subway ), w pogoni za nowym wyzwaniem (Jacques z Wielkiego błękitu ) lub by odnaleźć rozwiązanie swoich problemów (André z filmu Angel-A ). Tym samym bliżej im do modelu nomady. Kim jest nomada? Po pierwsze, terytorium jest dla niego zupełnie czymś innym, niż dla osiedleńca; ten ostatni pozostaje przy punktach (punkt wody, punkt żyznej ziemi), podczas gdy nomada punkty jedynie przemierza i je pozostawia. 9 Jednak najbliżej postaciom Bessona do Baumanowskiego włóczęgi wędrującego wciąż bez jakiegokolwiek zamierzonego celu, człowieka bez korzeni i domu, czy w ogóle jakiegokolwiek własnego oswojonego miejsca i przestrzeni. Dorota Plat w tekście Ponowoczesność według Bessona zastanawia się, na ile filmowi bohaterowie wpisują się we wzorce osobowe wyodrębnione przez Zygmunta Baumana 10. Autorka dochodzi do wniosku, że większość tworzonych przez Bessona postaci ma w sobie pewne znamiona zarówno gracza (umiejętność podejmowania ryzyka i gotowość do wcielenia się w nową rolę), turysty (fakt posiadania mieszkania), spacerowicza (zakotwiczenie w wielkomiejskiej kulturze), jak i włóczęgi, gros jednak miejsca w swej analizie poświęca ostatniemu ze wzorców, wskazując najwięcej fundamentalnych analogii w życiowej postawie. Podstawą egzystencji włóczęgi jest bowiem bezustanna wędrówka, bez z góry ustalonej trasy, bez ostatecznego miejsca przeznaczenia. Kolejny etap podróży może zależeć od nastroju włóczęgi, pogody, nieprzychylnych okoliczności; od czegokolwiek. Włóczęga nigdy nie wie ani dokąd, ani kiedy dotrze. 11 Tworzeni przez Bessona bohaterowie nigdzie nie są zadomowieni, nigdzie nie są u siebie. Ich mieszkania jeśli już je mają przypominają raczej noclegownie, bo brakuje w nich zupełnie ciepłej, domowej atmosfery. Kiedy i gdzie to jest? Nowatorskie podejście do filmowej czasoprzestrzeni Bezdomni bohaterowie Bessona są ponadto niejako wyrwani z historycznego ciągu. To ludzie z piętnem bolesnej przeszłości, której się wyrzekają i nie chcą pamiętać, ale która jednocześnie w znacznym stopniu kształtuje ich obecne podejście do otoczenia (nieszczęśliwa miłość Leona, nieudana akcja Freda, przeżycie katastrofy nuklearnej przez Mężczyznę, obecność Joanny przy śmierci siostry). Charakterystyczny jest tu więc motyw nowego początku, czasem dodatkowo sygnalizowany wkroczeniem bohatera w odmienną przestrzeń lub 9 Wilkoszewska, Krystyna, 2000, Wariacje na postmodernizm, UNIVERSITAS, Kraków, s Zob.: Bauman, Zygmunt, 1994, Ponowoczesne wzory osobowe, w: Dwa szkice o moralności ponowoczesnej, Instytut Kultury, Warszawa, s Autor wyróżnia tu i opisuje cztery wzorce osobowe charakterystyczne dla czasu ponowoczesności. Są to: włóczęga, spacerowicz, turysta oraz gracz. 11 Plat, Dorota, 2001, Ponowoczesność według Bessona, Kwartalnik filmowy nr 34, s. 154.

6 Kultura Miasta 2/3 (5) symbolicznym przekroczeniem jakiejś granicy (wjechanie do podziemi metra w Subway, sfingowana śmierć Nikity, skok André z mostu, czy scena, w której przed Matyldą otwierają się wreszcie drzwi mieszkania Leona) albo wręcz zmianą filmowej estetyki (w Joannie D Arc część batalistyczna, która rozpoczyna się wraz z przemianą bohaterki, zrealizowana jest zupełnie inaczej, niż wcześniejszy fragment filmu). W tym sensie czasoprzestrzeń ma dla bohaterów tylko jeden wymiar teraźniejszość; chcą zapomnieć o bolesnej przeszłości i w miarę możliwości nie mają też jakichkolwiek planów na przyszłość. Co charakterystyczne, wbrew pozorom trudno w odniesieniu do filmów Bessona udzielić odpowiedzi na pytania o czas i miejsce akcji. Reżyser jest absolutnym mistrzem w żonglowaniu czasoprzestrzenią i zmylaniu odbiorcy. W Ostatniej walce Besson pokazał świat bliżej nieokreślonej przyszłości, po katastrofie nuklearnej. Film jest jednak czarno-biały, co widzowi absolutnie nie kojarzy się z formułą filmu science-fiction. Także wygląd bohaterów nie przywodzi na myśl opowieści o przyszłości. Ubrani są oni w łachmany, strzępy materiałów, skór i futer, obwiązane sznurkami. Wyglądają trochę jak nędzarze, a trochę jak ludzie pierwotni z dalekiej przeszłości. Nigdy nie dowiadujemy się też, jak odległa jest przyszłość pokazywana przez Bessona. Głównym miejscem akcji Ostatniej walki jest zrujnowane miasto. To także nieszczególnie wpisuje się w formułę filmów science-fiction, w których najczęściej oglądamy triumf nowoczesnej cywilizacji. Wprawdzie częsty jest tu motyw zagłady, ale dokonuje się ona pośród imponujących wybuchów, przy użyciu najnowocześniejszej technologii. Tego w filmie Bessona zupełnie nie ma. Pokazywana tu przyszłość jest zaprzeczeniem nowoczesności i cywilizacji, co najpełniej podkreślają właśnie ruiny stanowiące tło akcji. Miasto symbolizuje zwykle porządek, chęć ogarnięcia (może nawet przezwyciężenia) chaosu. Ludzie od zawsze wznosili miasta, by stworzyć własny mikrokosmos przestrzeń, nad którą będą potrafili w pełni zapanować. Miasto związane jest zawsze z pojęciem kultury (w sensie najogólniejszym jako ludzkiej działalności), zaś to, co poza miejskimi murami utożsamia naturę. Krzysztof Cibor tak pisze o symbolicznym znaczeniu miasta: Kiedy je zakładamy, wyznaczamy krąg. Wewnątrz tego kręgu będziemy tworzyć nasz ład. Na zewnątrz jest dzikość, to, co stworzył Bóg i co nas przerasta. Wewnątrz jest kultura, na zewnątrz natura mówi nam mit. 12 W Ostatniej walce jest miasto, ale nie ma wielkomiejskiej kultury. Ruiny miast bliższe są naturze niż kulturze, a ponadto są poniekąd znakiem ostatecznego zwycięstwa natury nad kulturą. Pośród gruzów, niczym dzikie zwierzęta, grasują szabrownicy; prawa dżungli są tu bardziej adekwatne, niż jakiekolwiek kodeksy stworzone przez człowieka. Miasto określa się czasem mianem asfaltowej dżungli ; w miejskich ruinach czai się jednak jeszcze większa dzikość, ponieważ są one znakiem dżungli, która odrodziła się na gruzach miasta. Dla nas współczesnych mieszkańców miejskich metropolii ruiny są czymś szczególnie przerażającym. Szkielety domów straszą niczym trupy, bo miasto to nasze naturalne środowisko życia. Obraz ruin utożsamia nasze lęki przed upadkiem cywilizacji, którą miasta poniekąd symbolizują. 12 Cibor, Krzysztof, 2003, Jak przeżyć w miejskiej dżungli?, (op.cit.,) nr 6(13).

7 24 Akcja Subway dzieje się z pozoru w Paryżu w latach 80. (tj. w czasie powstania filmu). Jednak wygląd i atrybuty bohaterów nie do końca przystają do tamtej dekady. Futurystyczna, potargana fryzura Freda, suknia Heleny godna baśniowej księżniczki, świecące wrotki Wrotkarza, nadludzka siła Wielkiego Billa wszystko to sprawia, że postrzegamy te postaci jako wyrwane z jakiejś innej czasoprzestrzeni. Takie wrażenie dopełnia fakt, że niemal cała akcja filmu rozgrywa się w podziemiach metra; nie jest tu ważne, czy to metro paryskie, nowojorskie, londyńskie to po prostu specyficzna przestrzeń, rządząca się własnymi, specyficznymi prawami. Podziemia metra stanowią więc wyraźnie osobny świat. Nie tyle nierealny, co raczej realny inaczej. Przywodzi to na myśl jeden z wymiarów przestrzeni bajki magicznej opisywany przez Władimira Proppa: Kompozycja bajki w głównej mierze opiera się bowiem na współwystępowaniu dwóch światów: realnego, ziemskiego i magicznego, bajkowego, nierzeczywistego, w którym panują niezwykłe, zupełnie inne prawa. 13 Tak właśnie jest w Subway. Gdzieś na górze jest zwyczajny Paryż z jego zwyczajnymi mieszkańcami, ale to nie w takim Paryżu rozgrywa się akcja filmu. Besson umieścił ją w magicznej (i bajkowo groźnej) przestrzeni podziemi metra. Tym samym podobnie, jak w przypadku bajki odbieramy tę historię jako taką, która nie wydarzyła się nigdy (w sensie realności czasu); albo może właśnie mogłaby wydarzyć się zawsze. Podobny problem z określeniem czasu i miejsca akcji mamy w przypadku Nikity. Pozornie to znowu zwyczajna historia dziejąca się we współczesnym Paryżu. Tyle, że rozwój fabuły sprawia, że zaczynamy mieć co do tego wątpliwości. Upozorowana kara śmierci, a zamiast niej skazanie bohaterki na trudny los płatnej morderczyni To nie brzmi zbyt realistycznie. Dlatego widz niejako odruchowo sytuuje akcję filmu w bliżej nieokreślonej przyszłości. Atlantis to uniwersalna przypowieść o istocie człowieczeństwa. Tego typu impresja z konieczności nie ma konkretnego miejsca i czasu. To film raczej o idei morza, niż o samym morzu; czy konkretniej o wszystkich ideach, uczuciach i emocjach, które woda zdaniem Luca Bessona symbolizuje, unaocznia i tłumaczy. W tym sensie można postrzegać Atlantis jako epilog Wielkiego błękitu, bo zbliża nas do tego, co tak bardzo pociągało Jacquesa; pozwala zrozumieć, co miał na myśli Enzo mówiąc: Tam na dole jest lepiej. Wspaniale. Zresztą, jak przyznaje Luc Besson w wywiadzie udzielonym dla The Guardian 14, taka właśnie była geneza powstania Atlantis : Po ukończeniu Wielkiego błękitu odczuwałem pewnego rodzaju frustrację, ponieważ ciągle przebywaliśmy w owym błękicie, a tam jest tyle życia; chciałem to pokazać. Przyjemne było uświadomienie widzowi, że życie pochodzi z morza; zresztą nie tylko życie, ale w ogóle wszystko, czego się nauczyliśmy. Przez pierwsze dziesięć minut [trwania filmu przyp. A.D-S.] jesteś człowiekiem oglądającym zwierzęta, ale zanim film się skończy, czujesz się jak ryba. I czujesz, że jesteś w domu. W Atlantis Besson pokazuje własną wizję zaginionego 13 Propp, Wladimir, 2000, Nie tylko bajka, wybór i tłumaczenie Danuta Ulicka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s Luc Besson interviewed by Richard Jobson, The Guardian March 23, 2000; <http://film.guardian.co.uk/ Guardian_NFT/interview/0,4479,153490,00.html>.

8 Kultura Miasta 2/3 (5) świata swoją osobistą Atlantydę. To podwodny świat, prawdziwy i bliski, choć jednocześnie niedostępny człowiekowi nieprzystosowanemu do życia pod wodą. W przypadku Leona niezwykle ciekawy jest pomysł na ukazanie wielkomiejskiej przestrzeni. Oficjalnie wiadomo, że akcja filmu rozgrywa się w Nowym Jorku, ale w rzeczywistości co nie jest tu nigdy wprost powiedziane, ale jest jednak wyczuwalne tylko zdjęcia plenerowe kręcone były w amerykańskiej metropolii, wnętrza zaś są paryskie. Widzowi niezwykle trudno zorientować się, że ma do czynienia z takim filmowym podstępem. Wszak miasto widziane jedynie z perspektywy mieszkania bohatera nie jest już tak łatwo rozpoznawalne. Jednak oglądając scenę pierwszego spotkania Matyldy i Leona na korytarzu ich kamienicy, czujemy, że ta przestrzeń wyraźnie odcina się od nowojorskich wnętrz z naszych wyobrażeń jest tak specyficznie kameralna, europejska. W podobnej kamienicy rozgrywała się akcja choćby Lokatora (1976) Romana Polańskiego, czy wiele scen Skazy (1992) Louisa Malle a. Jest w paryskich wnętrzach ta charakterystyczna kameralność, mroczność, miękkość, której nie sposób nie wyczuć, ale też trudno podrobić. Dlatego, gdy bohaterowie Leona zostają tu przeniesieni z nowojorskiej ulicy, widz odczuwa specyficzny zgrzyt, którego jednak nie może od razu zrozumieć i zdefiniować. Taki pomysł, by spoić dwie najsłynniejsze bodaj, a jednocześnie tak różne, metropolie sprawia, że film opowiada jednak nie o samym Nowym Jorku, ale o mieście w ogóle i w tym sensie staje się wielkomiejską symfonią 15 na bardzo szczególnych prawach, symfonią miejskości można by powiedzieć. Akcja Piątego elementu również rozgrywa się w Nowym Jorku. I znowu nie jest to zwyczajny Nowy Jork. Tym razem Besson pokazuje nam wizję miasta przyszłości (akcja rozgrywa się w XXIII wieku) i jest to obraz bardzo specyficzny. Tętniący życiem i nabrzmiały kolorami Nowy Jork z Piątego elementu to w zasadzie n a d m i a r miasta. Widz ma nieodparte wrażenie, że wszystkiego jest tu za dużo: ludzi, budynków i pojazdów, które być może właśnie dlatego przemieszczają się na wielu poziomach w przestrzeni wertykalnej. Miasto choć przecież konkretnie nazwane jest tu raczej syntezą różnych tradycji wielkomiejskiej architektury, niż po prostu Nowym Jorkiem. Mark Stetson (specjalista od efektów specjalnych pracujący przy Piątym elemencie ) przyznaje: Luc i Dan [Luc Besson reżyser oraz Dan Weil scenograf przyp. A.D-S.] chcieli przedstawić Nowy Jork tak, jak sami go widzieli raczej w europejski niż amerykański sposób. (...) To w pewnym stopniu odzwierciedla różnice między tradycją amerykańskich powieści komediowych i francuskim dziedzictwem grafiki artystycznej, która jest ostatnio inspiracją dla wyglądu i projektowania filmowej przestrzeni. 16 Nigel Floyd pisze w tym kontekście o Nowym Jorku jako mieście bezkresnym/nieskończonym Niektórzy filmoznawcy i historycy kina z Davidem Bordwellem i Kristin Thompson na czele mówią wręcz o istnieniu gatunku filmowego symfonia miejska (nazwa pochodzi oczywiście od tytułu filmu Waltera Ruttmanna Berlin, symfonia wielkiego miasta, 1927). 16 Cyt. za: Floyd, Nigel, Infinite City, Sight & Sound, June 1997; <http://www.artofeurope.com/besson/ 5ess.htm>. 17 Tytuł jego eseju na temat przestrzeni Piątego elementu to Infinite City.

9 26 W filmie Joanna D Arc z kolei najbardziej interesujące wydaje się podejście do kwestii czasu. Akcja rozgrywa się w średniowieczu, ale całość zdecydowanie odbiega od kanonów kina historycznego. Mówi się, że filmy science-fiction odzwierciedlają największe obawy i lęki współczesnych. Pytanie, czy z obrazami historycznymi jest podobnie. Przeszłość twórczo re-konstruowana ukrywa, czy właśnie odzwierciedla teraźniejszość? Besson sięga do najnowocześniejszych technik filmowej produkcji. Filmowane tak stare wilgotne korytarze zamku w Chinon mają w sobie mrok piwnicy wielkiego bloku bardziej niż historycznej budowli, co oczywiście wcale nie oznacza, że pozbawione są atmosfery grozy i tajemnicy. Rzecz jednak w tym, iż Bessonowskie średniowiecze jest raczej rodzajem przestrzeni równoległej niż epoką historyczną; niczym plansza do gry, na której toczy się jak najbardziej współczesna rozgrywka. Joanna D Arc to film historyczny, a jednocześnie tak bardzo nowoczesny. Besson był zresztą po premierze oskarżany o niepotrzebne wykorzystanie poetyki MTV, która zdaniem niektórych krytyków wypaczyła historyczną (i religijną!) wymowę filmu. Angel-A to powrót Bessona do konwencji miejskiej symfonii. Paryż jest tu przepięknie pokazany w czarno-białych obrazach. Ale jednocześnie to opowieść o Paryżu innym, niż najczęściej go kojarzymy. Wśród pięknych historycznych budowli rozgrywa się na wpół śmieszny i groteskowy dramat pewnego życiowego nieudacznika. Ważne zdarzenia i rozmowy nie odbywają się w pięknym otoczeniu paryskich zabytków, ale w miejscach najbardziej trywialnych i brzydkich: w nowoczesnym tandetnym klubie z dyskoteką, w publicznej toalecie, w kiczowatych rezydencjach lokalnych bossów. Wbrew pozorom, pod względem miejsca, w którym rozgrywa się akcja, wiele Angelę łączy z Ostatnią walką. Wprawdzie w Ostatniej walce przestrzeń wyznaczały ruiny wielkiego miasta, tu zaś oglądamy metropolię w rozkwicie, jednak dość wyraźnie rysują się podobieństwa w sposobie definiowania przestrzeni, choćby dlatego, że w obu przypadkach jest ona pokazana jako pole walki głównego bohatera; w dodatku Mężczyzna i André fizycznie są do siebie dość podobni czarnowłosi, niscy i drobni zupełnie nie w typie wojownika. Spotkanie, które nadaje sens Wytchnienie i chwilę na refleksję przynosi Bessonowskim bohaterom spotkanie z drugim człowiekiem, często równie jak oni osamotnionym, zawsze zaś bardzo od nich innym. Główni bohaterowie i ich towarzysze różnią się od siebie, ale też może właśnie dlatego działają na siebie nawzajem niczym zwierciadło, w którym można się przejrzeć i dostrzec istotę własnej odmienności. Mężczyzna i Lekarz ( Subway ) mają zupełnie inną wrażliwość i temperament, ale łączy ich niemoc mówienia oraz pragnienie przezwyciężenia jej. Nagle, ukryci w murach zrujnowanego, opuszczonego szpitala, orientują się, że wiele mogą się od siebie nauczyć. Johanna i Jacques ( Wielki błękit ) różnią się od siebie pochodzeniem, usposobieniem i zainteresowaniami, ale ich związek przynosi im cenne doświadczenie nauczyli się zupełnie bezinteresownie i spontanicznie kochać i być z drugim człowiekiem, tak bardzo od nich innym. Związek Heleny i Freda ( Subway ) ukazywany jest niemal jak mezalians. Bohaterka występuje tu w roli współczesnej królewny w pięknej sukni, a mężczyzna jako

10 Kultura Miasta 2/3 (5) uroczy prostaczek z niższej klasy społecznej. Także Nikita i Marco ( Nikita ) to osoby z różnych światów i z bardzo odmiennym temperamentem. Ona zdecydowana, dynamiczna, bezwzględna zabójczyni; on kasjer w markecie, delikatny i wrażliwy. W przypadku tej pary bohaterów najjaskrawiej bodaj widać tendencję Bessona do przekraczania, a nawet odwracania, stereotypowych przekonań na temat męskości i kobiecości. Sam reżyser otwarcie się do tego przyznaje: Lubię pokazywać kontrasty. Ciekawią mnie męskie cechy u kobiet i słabości mężczyzn. Przez wiele lat kino ignorowało kobiety. Były pięknym dodatkiem do umięśnionego macho. 18 Tego rodzaju dodatkiem nie jest też na pewno Matylda dla Leona ( Leon ), Leeloo dla Korbena ( Piąty element ), ani Angela dla André ( Angela-A ); ta ostatnia także dlatego, że góruje nad swoim partnerem już z powodu postury. Ludzkie odmienności zostają ze sobą zderzone z ogromnym impetem. Nie jest bowiem tak, że bohaterowie trochę się od siebie różnią; te różnice są radykalne i ogromne, tym bardziej, że dodatkowo każda z postaci jest bardzo wyrazista. W takiej sytuacji spotkanie z drugim człowiekiem przynosi zawsze zwrot w życiu bohaterów. Dopiero, gdy w życiu naszych bohaterów pojawi się ten drugi, rozpoczyna się proces wychodzenia ze stanu samotności, a także o czym się wkrótce przekonamy proces dojrzewania do stanu samoświadomości. ( ) Lekarz, Marco, Johanna, Matylda wszystkie te postacie są w pewnym sensie duchowymi przewodnikami naszych bohaterów, ponieważ, poprzez swoje bezinteresowne bycie dla nich, poprzez miłość po prostu, odkrywają przed nimi drogi, których wcześniej nie znali, bo nie byli nawet świadomi ich istnienia. 19 Do metafor duchowego przewodnika odwołuje się w tym kontekście także Magdalena Łapińska: [bohaterowie] otrzymują współczesnego ducha-przewodnika, który pomaga im pokonać drogę wiodącą ich do przemiany i oprowadza po świecie, pokazując, czym on naprawdę jest. 20 Rzeczywiście, towarzysze głównych bohaterów zdecydowanie lepiej odnajdują się w rzeczywistości i orientują w społecznych relacjach; nawet, jeśli są znacznie młodsi (Matylda), działają mniej zdecydowanie (Marco), albo pochodzą z innej czasoprzestrzeni (Angela). Tłumacząc swoim partnerom niuanse międzyludzkich relacji i świat, objaśniają też ich w nim miejsce. Samoświadomość, którą zyskują bohaterowie dzięki spotkaniu i nawiązaniu relacji z drugim człowiekiem jest tyleż cenna, co niebezpieczna, bo przecież buduje złudne poczucie bezpieczeństwa i osłabia czujność. Jednocześnie jednak sprawia, że łatwiej postaciom poznać, a następnie oswoić się z własną zagmatwaną osobowością. Filmografia: 1. Angel-A, Francja Atlantis, Francja, Włochy Joanna D Arc ( The Messenger: Joan of Arc ), Francja, USA W: Gawrońska, Maja, 2007, Ludzie mają mnie dosyć (rozmowa z Lucem Bessonem), Dziennik. Polska- Europa-Świat, 5 stycznia, s Plat, Dorota, 2001, Ponowoczesność według Bessona, Kwartalnik filmowy nr 34, s Łapińska, Magdalena, 1998, Luc Besson obserwator gwiazdozbiorów samotności, Kwartalnik Filmowy nr 21-22, s. 239.

11 28 4. Leon, Francja, USA Nikita, Francja Ostatnia walka ( Le Dernier Combat ), Francja Piąty element ( The Fifth Element ), Francja, USA Subway, Francja Wielki błękit ( Le Grand Bleu ), Francja, Włochy, USA 1988 Bibliografia: 1. Baudrillard, Jean, 2001, Ameryka, przeł. Renata Lis, Wydawnictwo Sic!, Warszawa. 2. Bauman, Zygmunt, 2006, Płynna nowoczesność, przeł. Tomasz Kunz, Wydawnictwo Literackie, Kraków. 3. Bauman, Zygmunt, 1994, Ponowoczesne wzory osobowe, w: Dwa szkice o moralności ponowoczesnej, Instytut Kultury, Warszawa. 4. Cibor, Krzysztof, 2003, Jak przeżyć w miejskiej dżungli?, (op.cit.,) nr 6(13). 5. Dzionek, Michał, 2003, W stronę antropologii przestrzeni. Flâneur szkic do portretu, Anthropos? nr Floyd, Nigel, Infinite City, Sight & Sound, June 1997; <http://www.artofeurope.com/besson/5ess.htm>. 7. Gawrońska, Maja, 2007, Ludzie mają mnie dosyć (rozmowa z Lucem Bessonem), Dziennik. Polska-Europa- Świat 5 stycznia. 8. Luc Besson interviewed by Richard Jobson, The Guardian March 23, 2000; <http://film.guardian.co.uk/ Guardian_NFT/interview/0,4479,153490,00.html>. 9. Łapińska, Magdalena, 1998, Luc Besson obserwator gwiazdozbiorów samotności, Kwartalnik Filmowy nr Mazierska, Ewa, 1999, Janusowe oblicze filmowego miasta, Kwartalnik Filmowy nr Plat, Dorota, 2001, Ponowoczesność według Bessona, Kwartalnik filmowy nr Propp, Władimir, 2000, Nie tylko bajka, wybór i tłumaczenie Danuta Ulicka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. 13. Saryusz-Wolska, Magdalena, 2007, Berlin: filmowy obraz miasta, Rabid, Kraków. 14. Wilkoszewska, Krystyna, 2000, Wariacje na postmodernizm, UNIVERSITAS, Kraków. Aleksandra Drzał-Sierocka filmoznawca, medioznawca; doktor nauk humanistycznych w dyscyplinie kulturoznawstwo, absolwentka dziennikarstwa i komunikacji społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obecnie zatrudniona jako adiunkt w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej. Współpracuje z instytucjami kultury przy projektach związanych z edukacją filmową. Wcześniej pracowała m.in. jako dziennikarz prasowy i specjalista do spraw PR. Interesuje się kinem (zwłaszcza współczesnym i zjawiskiem postmodernizmu filmowego) oraz innymi mediami (głównie telewizją, która wciąż silnie wpływa na naszą percepcję świata, tworząc obrazy w naszych głowach ).

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ )

Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ ) Temat: Obcy, który trafia na Północ, płacze dwa razy (scenariusz lekcji na podstawie filmu Jeszcze dalej niż Północ ) 1. Komedia Jeszcze dalej niż północ przebiła swoją popularnością taki nieśmiertelny

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Temat: Jak wędrówka może zmienić człowieka? (na podstawie filmu Emilio Esteveza Droga życia )

Temat: Jak wędrówka może zmienić człowieka? (na podstawie filmu Emilio Esteveza Droga życia ) Temat: Jak wędrówka może zmienić człowieka? (na podstawie filmu Emilio Esteveza Droga życia ) 1. W filmie Emilio Esteveza Droga życia reżyser wykorzystuje retrospekcję. W jaki sposób to robi i czemu ten

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Scenariusz podstawa produkcji filmowej Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Wprowadzenie W procesie produkcji wideofonicznej wyróżniamy dwa wzajemnie ze sobą powiązane i oddziaływujące na siebie wątki tj.

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

Rozwiązywanie problemów wychowawczych wymiar praktyczny i metodologiczny

Rozwiązywanie problemów wychowawczych wymiar praktyczny i metodologiczny Rozwiązywanie problemów wychowawczych wymiar praktyczny i metodologiczny Dobre praktyki? żeby brać z nich przykład? w miarę jedzenia pyszności apetyt rośnie Ważnym problemem szkoły wprowadzającej edukację

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot Opowieści nocy reż. Michel Ocelot 1. Scenariusz lekcji. (str. 2) Temat: Jak powstaje film? 2. Karta pracy. (str. 5) MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DLA NAUCZYCIELI SPIS TREŚCI SCENARIUSZ LEKCJI Opracowała: Paulina

Bardziej szczegółowo

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r.

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others to prezentacja malarstwa trzech artystek. Artystki łączy miejsce urodzenia Gliwice

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014

LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LISTA TEMATÓW DO USTNEGO EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 1 I. LITERATURA 1. Dziecko jako ofiara wojny. Omów na przykładzie wybranych dzieł 2. Lalka jako bohaterka literacka.

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

Życzliwość na co dzień

Życzliwość na co dzień Życzliwość na co dzień Codziennie na swojej drodze mijamy setki ludzi - w pracy, szkole, na ulicach, w sklepach i w komunikacji miejskiej. Czy nie byłoby nam wszystkim milej i łatwiej, gdybyśmy byli dla

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa im. Jakuba Szelesta w Dębskiej Woli BEZPIECZNA +

Szkoła Podstawowa im. Jakuba Szelesta w Dębskiej Woli BEZPIECZNA + Szkoła Podstawowa im. Jakuba Szelesta w Dębskiej Woli BEZPIECZNA + Rządowy program wspomagania w latach 2015 2018 organów prowadzących szkoły w zapewnieniu bezpiecznych warunków nauki, wychowania i opieki

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

zapraszają na Film Cezarego Ibera

zapraszają na Film Cezarego Ibera Page1 zapraszają na Film Cezarego Ibera Od 14 stycznia 2011 Page2 Od piątku, 14 stycznia 2011 DIALOG będzie wyświetlany na regularnych pokazach w KinoLAB w Warszawie. W ten sposób zostanie zainaugurowany

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum

Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum Scenariusz lekcji języka polskiego dla klasy III gimnazjum Temat: Świat na strychu tworzymy opis świata wewnętrznego Myszki. Cel główny: Próba interpretacji i analizy tekstu literackiego Cele operacyjne:

Bardziej szczegółowo

UCZENIE SIĘMIĘDZYKULTUROWE

UCZENIE SIĘMIĘDZYKULTUROWE UCZENIE SIĘMIĘDZYKULTUROWE UCZENIE SIĘ MIĘDZYKULTUROWE źródłó: https://www.youtube.com/watch?v=rjqb21rnyf Uczenie sięna różnych poziomach Uczenie się poznawcze oznacza zdobywanie wiedzy lub przyswajanie

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową.

Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową. Klub Otwartej Kultury w ramach projektu Patriotyzm Jutra Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową. 1. Gatunki filmu animowanego. rysunkowy lalkowy wycinankowy plastelinowy animacja 3D

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy

Przewodnik po autyzmie. Materiał doszkalający dla wolontariuszy Przewodnik po autyzmie 1 Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, związanym z nieprawidłowym rozwojem i funkcjonowaniem mózgu we wczesnym dzieciństwie. Symptomy nieprawidłowości rozwoju

Bardziej szczegółowo

FILM ANIMOWANY KRÓTKOMETRAŻOWY

FILM ANIMOWANY KRÓTKOMETRAŻOWY UCZNIOWSKI MINI PROJEKT BADAWCZY W ZAKRESIE INNOWACYJNEGO ZASTOSOWANIA W PRAKTYCE WIEDZY Z OBSZARU ZAWODU TECHNIK CYFROWYCH PROCESÓW GRAFICZNYCH FILM ANIMOWANY KRÓTKOMETRAŻOWY Najpierw 1. Który rodzaj

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO LITERATURA LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Na wybranych przykładach z różnych epok omów funkcję aluzji jako świadomego umieszczania tekstu w polu tradycji literackiej.

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Dr Michał Zając, Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski

Dr Michał Zając, Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski Dr Michał Zając, Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych, Uniwersytet Warszawski Jak sprawić, aby uczniowie czytali rola nauczycieli i bibliotekarzy Falenty 10.09.2014 Anty - Motto: Do

Bardziej szczegółowo

Patyk się żeni reż. Martin Lund

Patyk się żeni reż. Martin Lund Patyk się żeni reż. Martin Lund MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DLA NAUCZYCIELI SPIS TREŚCI 1. Scenariusz lekcji. (str. 2) Temat: Co to jest scenografia i czego się dzięki niej dowiadujemy? stowarzyszenie nowe horyzonty

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu R A Z E M Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce czyli jak efektywnie ucząc dzieci mieć z tego przyjemność? Joanna Matejczuk Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Uczelnie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI

SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI [czas trwania wywiadu do 120 minut] Ogólne wskazówki odnośnie przeprowadzania wywiadu: Pytania

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

Popiół i diament w Nollywood. Rozmowa z Jankiem Simonem

Popiół i diament w Nollywood. Rozmowa z Jankiem Simonem Popiół i diament w Nollywood. Rozmowa z Jankiem Simonem Janek Simon, Mission Auropol, kadr z filmu Skąd pomysł na remake Popiołu i Diamentu w Nollywood? Czy jechałeś do Nigerii z tym pomysłem, czy wpadłeś

Bardziej szczegółowo

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 INSTRUKCJA Poniżej znajdują się twierdzenia dotyczące pewnych cech, zachowań, umiejętności i zdolności,

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. NARZĘDZIA I TECHNIKI ANALIZY Film i metafilm: niebezpośredniość tekstu filmowego Jacques Aumont Michel Marie

SPIS TREŚCI. NARZĘDZIA I TECHNIKI ANALIZY Film i metafilm: niebezpośredniość tekstu filmowego Jacques Aumont Michel Marie SPIS TREŚCI 5 WPROWADZENIE... 11 Rozdział 1 PRÓBA DEFINICJI ANALIZY FILMU... 17 1. Analiza i inne dyskursy o filmie... 19 1.1. Różne typy dyskursu o filmie... 19 1.2. Analiza i krytyka... 22 1.3. Analiza

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011

Tematy na egzamin wewnętrzny z. języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Tematy na egzamin wewnętrzny z języka polskiego na rok szkolny 2010/2011 Zespół Szkół Kształcenia Ustawicznego w Krośnie Opracował zespół w składzie: Justyna Czekańska Elżbieta Gancarz Karolina Krężałek

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

robi, i którzy traktują je jako część swojego życia... 100 lat w kinie,1995

robi, i którzy traktują je jako część swojego życia... 100 lat w kinie,1995 Temat: Oddać głos zwykłym widzom, tym, dla których się filmy robi, i którzy traktują je jako część swojego życia... 100 lat w kinie,1995 (http://ninateka.pl/artykul/100-lat-w-kinie-pawel-lozinski) 1. Przeczytaj

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER

PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER PIWNICA ODOLAŃSKA 10 CHEŁCHOWSKI*WÓJCIK CHOJECKI*TURCZYŃSKI GREGOREK*SZPINDLER Od góry: Bartek Gregorek Kuba Turczyński Staszek Wójcik Wojtek Chełchowski Michał Chojecki INFORMACJE O WYSTAWIE: Wystawa

Bardziej szczegółowo

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Literatura 1. Literackie portrety ludzi szczęśliwych.

Bardziej szczegółowo

Projekt: 3 Biegun. Wyprawa szlakiem św. Jakuba z Kaliningradu do Santiago de Compostela. Trasa: Rosja, Polska, Niemcy, Belgia, Francja, Hiszpania

Projekt: 3 Biegun. Wyprawa szlakiem św. Jakuba z Kaliningradu do Santiago de Compostela. Trasa: Rosja, Polska, Niemcy, Belgia, Francja, Hiszpania Projekt: 3 Biegun Wyprawa szlakiem św. Jakuba z Kaliningradu do Santiago de Compostela. Trasa: Rosja, Polska, Niemcy, Belgia, Francja, Hiszpania Wyprawa wspierać będzie metodę edukacyjną BIEGUN pozwalającą

Bardziej szczegółowo

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO w roku szkolnym 2013 / 2014 I LITERATURA 1. Samotność bohatera romantycznego i człowieka

Bardziej szczegółowo

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY Często będę Ci mówić, że to ważna lekcja, ale ta jest naprawdę ważna! Bez niej i kolejnych trzech, czyli całego pierwszego tygodnia nie dasz rady zacząć drugiego. Jeżeli czytałaś wczorajszą lekcję o 4

Bardziej szczegółowo

MOJE MIEJSCE PRACY BAROMETR BIUROWY

MOJE MIEJSCE PRACY BAROMETR BIUROWY MOJE MIEJSCE PRACY BAROMETR BIUROWY Moje Miejsce Pracy - Barometr Biurowy to prekursorskie badanie pracowników biurowych przeprowadzone metodą telefonicznych, standaryzowanych wywiadów kwestionariuszowych

Bardziej szczegółowo

Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO

Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Ustrzykach Dolnych Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO program integrujący klasę. Autor programu mgr Ewa Lejowska Ustrzyki

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Propozycja metodyczna dla klasy VI

Propozycja metodyczna dla klasy VI Język Polski w Szkole IV VI R. X, nr 4 Joanna Piasta-Siechowicz Propozycja metodyczna dla klasy VI TEMAT: Poznajemy lekturę Opowieści z Narnii. Lew, Czarownica i stara szafa. Czas zajęć: 2 x 45 min. Cele

Bardziej szczegółowo

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko Anna Bakuła Jak diagnozować krzywdzenie dziecka Wielu autorów twierdzi, że na zjawisko maltretowania dzieci należy spojrzeć z perspektywy właściwości indywidualnych dziecka, cech jego rodziny jako systemu,

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie WPROWADZENIE D zień dobry, Przyjaciele. Pragnę powitać tych wszystkich, któ rzy kroczą drogą dalszego energoinformacyjnego rozwoju oraz tych, którzy stawiają na niej dopiero pierwsze kroki. Czy gotowi

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

Colorful B S. Autor: Alicja Wołk-Karaczewska. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2

Colorful B S. Autor: Alicja Wołk-Karaczewska. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2 Autor: Alicja Wołk-Karaczewska Wydawca: Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2 Copyright by COLORFUL MEDIA Poznań 2012 Okładka: Skład i łamanie: Colorful B S O OK Alicja Wołk-Karaczewska Cyberprzemoc

Bardziej szczegółowo

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 LEARNIT KOBIETY W IT EMANUELA (IT) Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Projekt lub publikacja odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autora i Komisja Europejska

Bardziej szczegółowo

Dziennikarstwo obywatelskie. Czym jest?

Dziennikarstwo obywatelskie. Czym jest? Dziennikarstwo obywatelskie Czym jest? Dziennikarze obywatelscy Kim są? Dziennikarstwo obywatelskie......to rodzaj dziennikarstwa uprawianego przez nieprofesjonalnych dziennikarzy w interesie społecznym.

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami.

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami. Współczesne przedszkola są otwarte na potrzeby rodziców i dzieci, dlatego też podejmują wiele inicjatyw i działań własnych, których celem jest podnoszenie jakości pracy placówki, a co za tym idzie podniesienie

Bardziej szczegółowo

Czy wirusy komputerowe porywają księżniczki?

Czy wirusy komputerowe porywają księżniczki? Jak zapewne wiecie, są różne rodzaje gier. W gry podwórkowe gra się na podwórku, w gry karciane za pomocą kart, a za pomocą czego gra się w gry komputerowe? Pewnie mieliście okazję grać w niejedną z nich.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Narzędzia coachingowe w edukacji dzieci Dr Małgorzata Kołodziejczak Wydział Zarządzania Uniwersytet Łódzki 17 maja 2015 r. Plan na dzisiejsze spotkanie Co to jest coaching?

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI Autorki: Agnieszka Błyszczek, Magdalena Gołębiewska INFORMACJE O AUTORKACH Doktorantki I roku Pedagogiki, na Wydziale Nauk

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU Z JĘZYKA POLSKIEGO NA EGZAMIN MATURALNY W ROKU 2014 I. LITERATURA 1. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza. Przedstaw temat w oparciu o wybrane przykłady.

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

Konspekt zajęć wychowawczych. Cel główny: zapoznanie uczniów z etapami rozwoju miłości.

Konspekt zajęć wychowawczych. Cel główny: zapoznanie uczniów z etapami rozwoju miłości. Konspekt zajęć wychowawczych Temat: Miłość w trzech kolorach Cel główny: zapoznanie uczniów z etapami rozwoju miłości. Cele szczegółowe Uczeń: - definiuje etapy miłości, -weryfikuje własne przekonania

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW PREZENTACJI NA CZĘŚĆ USTNĄ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

LISTA TEMATÓW PREZENTACJI NA CZĘŚĆ USTNĄ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 LISTA TEMATÓW PREZENTACJI NA CZĘŚĆ USTNĄ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 LITERATURA 1. Różne sposoby i funkcje ukazywania świata wewnętrznego bohatera w wybranych powieściach

Bardziej szczegółowo

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska ATMOSFERA: - klimat społeczny, psychospołeczny - dotyczy tego, jak członkowie

Bardziej szczegółowo

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz).

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). wstęp Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). W pierwszym wypadku, widząc piękno kobiety, można

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek Granice w procesie wychowania Iwona Janeczek Czym są granice? w świecie fizycznym są to płoty, szlabany, żywopłoty; informują o tym gdzie zaczyna się moja własność; w świecie duchowym są równie rzeczywiste,

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN

SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN Szkolenie prowadzone w dniach 28-29 września i 23-24 listopada 2012 roku w wymiarze 30 godzin. Uczestnicy mieszkańcy DPS, uzależnieni od alkoholu. Przebieg szkolenia: Trudnością

Bardziej szczegółowo

Relacja z wyprawy nurkowej DAHAB 22 29 03. 2011 r. Centrum Nurkowe Planet Divers w Dahab (12 nurkowań, w tym 2 z łodzi)

Relacja z wyprawy nurkowej DAHAB 22 29 03. 2011 r. Centrum Nurkowe Planet Divers w Dahab (12 nurkowań, w tym 2 z łodzi) Relacja z wyprawy nurkowej DAHAB 22 29 03. 2011 r. Centrum Nurkowe Planet Divers w Dahab (12 nurkowań, w tym 2 z łodzi) Uczestnicy 1. Stanisław Bek 2. Katarzyna Chirowska Żak 3. Andrzej Wienc 4. Jerzy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Narzędzia coachingowe w edukacji dzieci mgr Anna Baran Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 22 maja 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

Temat: Ja też będę stary, ja też będę stara. - lekcja wychowawcza na podstawie filmu Marcela Łozińskiego Wszystko może się przytrafić

Temat: Ja też będę stary, ja też będę stara. - lekcja wychowawcza na podstawie filmu Marcela Łozińskiego Wszystko może się przytrafić Temat: Ja też będę stary, ja też będę stara. - lekcja wychowawcza na podstawie filmu Marcela Łozińskiego Wszystko może się przytrafić Opracowanie: Anna Twardowska Etap edukacyjny: gimnazjum, liceum Czas:

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Lody na drodze Ent-teach Rozdział 6 Zarządzanie Projektami

ĆWICZENIE Lody na drodze Ent-teach Rozdział 6 Zarządzanie Projektami ĆWICZENIE Lody na drodze Ent-teach Rozdział 6 Zarządzanie Projektami Opis ćwiczenia W poniższym zadaniu, uczestnicy muszą zaplanować tydzień sprzedaży lodów na ulicy w ich rodzinnym mieście (centrum).

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM

KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM 11. 10. 2005 Klasa II b Prowadzący: Katarzyna Listwan.. Temat: Każdy z nas jest Odysem, co wraca do swej Itaki (L. Staff) Koncepcja człowieka jako homo

Bardziej szczegółowo

Gra komputerowa jako przedmiot prawa autorskiego [PRZEDSPRZEDAŻ] Ireneusz Matusiak Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE

Gra komputerowa jako przedmiot prawa autorskiego [PRZEDSPRZEDAŻ] Ireneusz Matusiak Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE Gra komputerowa jako przedmiot prawa autorskiego [PRZEDSPRZEDAŻ] Ireneusz Matusiak Wolters Kluwer Polska - LEX, Seria: MONOGRAFIE Gry komputerowe stanowią fenomen technicznego, kulturowego i artystycznego

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Zdaję się na to Was. I zawsze się udaje. Specjalista w dziedzinie konstrukcji metalowych, Harry Schmidt, w rozmowie o terminach i planowaniu. Liczą się

Bardziej szczegółowo

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją?

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? test, BONUS SPECJALNY dla czytelniczek i klientek Inkubatora Kobiecych Pasji Autorka testu: Grażyna Białopiotrowicz Jaki jest poziom Twojej

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz

Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz 1 2 Pisanie projektu unijnego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Danuta Janakiewicz Wydanie pierwsze, Toruń 2009 ISBN: 978-83-61744-02-3 Wszelkie prawa zastrzeżone! Autor oraz Wydawnictwo dołożyli wszelkich

Bardziej szczegółowo

Prezentacja wyników H1 2013

Prezentacja wyników H1 2013 WYNIKI FINANSOWE Warszawa, 03.09.2013 Prezentacja wyników H1 2013 Agenda Istotne wydarzenia Wyniki finansowe Grupy Alien Rage Enemy Front Lords of the Fallen Pytania i odpowiedzi Istotne wydarzenia Spłata

Bardziej szczegółowo

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Pojęcie i cechy kultury masowej Wzory socjokulturowe cielesności i sprawności fizycznej Wzory lansowane przez mass media a wzory realizowane Kultura masowa

Bardziej szczegółowo

Rozwój osobisty Medytacje terapeutyczne

Rozwój osobisty Medytacje terapeutyczne Ryszard Krupiński Rozwój osobisty Medytacje terapeutyczne Wydawnictwo Psychoskok 1 Ryszard Krupiński Rozwój osobisty Medytacje terapeutyczne Wydawnictwo Psychoskok 1 Copyright by Ryszard Krupiński Copyright

Bardziej szczegółowo