KONWENCJE I ZNACZENIA W FILMIE John Carey Przełożyła Alicja Helman Kino 1985, nr 3

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KONWENCJE I ZNACZENIA W FILMIE John Carey Przełożyła Alicja Helman Kino 1985, nr 3"

Transkrypt

1 KONWENCJE I ZNACZENIA W FILMIE John Carey Przełożyła Alicja Helman Kino 1985, nr 3 Konwencje filmu można opisywać jako stałe wzory wykorzystywane przez realizatorów w celu komunikowania znaczeń publiczności kinowej. Konwencje obejmują potencjalnie każdy element pozostający pod kontrolą realizatora np. punkt widzenia kamery, technikę montażu, przedmioty wykorzystane w kadrze, oświetlenie, dialog i strukturę akcji. Konwencje są stałe w tym sensie, że szczególna technika montażu lub ruch kamery są wykorzystywane wielokrotnie przez tego samego twórcę lub wielu twórców dla zakomunikowania skończonego, rozpoznawalnego zbioru znaczeń. Tak rozumiane konwencje są elementami strukturalnymi obecnymi stale, we wszystkich filmach. Chciałbym też podkreślić, że pojecie realizatora odnoszę tu do autora zbiorowego, zarówno reżysera jak i montażysty, scenarzysty lub operatora, którzy sprawują kontrolę nad konwencjami będącymi przedmiotem mojej uwagi. Literatura przedmiotu traktuje konwencje filmowe w rozległej perspektywie. W poszczególnych przypadkach ujęcia te mogą rzucać światło na niektóre konwencje np. porównanie pozycji kamery do techniki powieściowej jaką jest punkt widzenia. Postawy takie potraktowane łącznie mogą jednakże w rozległości ujęcia zagubić istotę naszego rozumienia znaczenia w filmie. W jaki sposób publiczność pojmuje, co się dzieje, gdy ogląda film? Skąd rodzi się znaczenie? Aby zająć się tym zagadnieniem trzeba najpierw poddać analizie niektóre powszechnie przyjęte postawy, które mają wpływ na nasze myślenie o filmie. Punkty widzenia na film Wiele popularnych książek o filmie, podobnie jak krytyka zamieszczana na łamach gazet i w telewizji przyjmują estetyczny punkt widzenia w sposób nader powierzchowny, osądzając filmy jako złe lub dobre za pomocą zbioru norm. Często ten zbiór jest niczym innym, jak wyrazem czysto osobistej postawy krytyka. Filmy na ogół porównuje się z innymi filmami tego samego reżysera lub filmami tego samego gatunku dla wsparcia argumentów dotyczących wartości rozpatrywanych dzieł. Z tego punktu widzenia filmy uznawano za nudne, ekscytujące, zabawne, rozwlekłe itp. Zawierały one olśniewające i głośne sceny oraz otoczone były atmosferą sensacyjnych plotek dotyczących realizacji bądź aktorów. Krytyka dziennikarska nie wypracowała modelu wyjaśniającego (tj. umiejętności formułowania odpowiedzi na pytania, dlaczego rzecz toczy się w określony sposób i jak nabiera znaczenia) ani też nie brała pod uwagę roli audytorium w procesie komunikacji. Nie oznacza to, iż krytykę tego rodzaju należy dezawuować jako bezwartościową. Jest ona ważna dla publiczności, której pomaga w podjęciu decyzji, jakie filmy oglądać, a także dostarcza materiału do rozmówek towarzyskich na przyjęciach. Niewiele jednak wnosi do teorii filmu. Zbliżony punkt widzenia znajdziemy w krytyce i historii filmów awangardowych oraz artystycznych. Podejście estetyczne charakteryzuje również wykładowców niektórych kursów wiedzy o filmie. Przywiązują oni szczególną wagę do tego, co dzieje się w filmie, poza samą akcją, a wiec do sposobów posługiwania się kamerą, oświetlenia, ewolucji charakterów oraz innych komponentów całości. Te szczegóły służyły do oceniania filmu w kategoriach jasno określonego zbioru norm. Dodajmy, że ten zbiór norm jest często respektowany również przez naukowców. Także i ten punkt widzenia charakteryzuje się poważnymi ograniczeniami jako model wyjaśniający. Jest związany z pojęciem dobrego filmu" jego tendencjami rozwojowymi, spójnością i niespójnością, przełomami (np. pierwszy film wykorzystujący określoną technikę) i innymi właściwościami, które zapewniają filmowi wartość. Typowy dla takiego stanowiska jest dystans między realizatorami a

2 publicznością. W istocie, proces komunikacyjny, poprzez który następuje wymiana znaczeń między artystą a audytorium, może być potraktowany jako tabu i niewytłumaczalna sakralna podstawa twórczości. Wielu renomowanych krytyków filmowych traktuje procesy komunikacyjne jako element wysoce tajemniczy, który czyni film formą sztuki, ale nie może zostać rozszyfrowany. Praktyki zawodowe, których uczą w profesjonalnych szkołach i które opisywane są w podręcznikach mówią explicité o prawach i procedurach, którymi realizator winien się kierować tworząc film. W niektórych wypadkach technika jest charakteryzowana jako rzemieślnicza poprawność bez jakichkolwiek rozważań na temat jej znaczenia, takich jak np. odpowiedź na pytanie, jak posłużyć się cięciem montażowym, by uzyskać ciągłość akcji. W innych przypadkach znaczenie jest przypisane technice w sposób niezmienny: np. przejście cięciem z planu średniego do zbliżenia, by zakomunikować wzrastające napięcie. Zazwyczaj praktyki zawodowe bardziej zajmują się tym, jak coś jest zrobione, a nie jak powinno być zrobione w określony sposób. Literatura tego rodzaju dostarcza ogromnego materiału badaczom, którzy chcieliby analizować znaczenia, ponieważ mogą tam znaleźć precyzyjny opis wielu konwencji. Teoretycznego ujęcia problemu konwencji nie znajdujemy jednakże u autorów piszących zawodowe poradniki. Inna grupa badaczy wyprowadza film z ujęcia językowego. Bazin mówi o gramatyce i składni filmu. Jest to nęcąca perspektywa, umożliwia bowiem powstawanie pożytecznych prac opisujących i analizujących strukturę filmu. Zawiodła ona jednak wielu autorów na jedną z dwu dróg charakteryzujących się wyraźnymi ograniczeniami. Pierwsza droga zakłada odnoszenie do filmu struktur lingwistycznych i poszukiwanie filmowych morfemów i fonemów oraz gramatycznych powiązań między nimi. Lecz w filmie istnieje zbyt wiele elementów nieporównywalnych do struktur lingwistycznych (i vice versa). Rezultatem takiego podejścia może być tylko nieadekwatna gramatyka filmu odnosząca się do ograniczonego zbioru rozwiązań. Drugą językową drogą, która na pozór wygląda nader zachęcająco, jest przenoszenie do filmu zasad strukturalnych powieści lub teatru. Jest rzeczą oczywistą, że filmowcy zapożyczają liczne konwencje z obu tych mediów. Balazs zauważył to w odniesieniu do wczesnych filmów: Kiedy reżyser chce zmienić scenę, a nie chce pokazać scen pośrednich, często używa kurtyny cienia, technicznie określonej mianem ściereczki przesłaniającej obraz. Innymi słowy, rozpoczyna nową scenę środkiem zapożyczonym z teatru". Jakkolwiek ta perspektywa jest użyteczna dla zrozumienia pewnych konwencji w filmie, dobrze jest wiedzieć, kiedy ten sposób badania osiąga granice swoich możliwości i zaczyna się wtłaczanie struktury filmowej w formy literackie bądź teatralne. Wielu badaczy odnosi do filmu teorie komunikacji. W tej grupie możemy zaobserwować dwa odmienne punkty widzenia: tych, którzy wierzą, że film operuje wrodzonymi, uniwersalnymi właściwościami, które dyktują strukturę konwencji i tych, którzy utrzymują, że konwencje filmowe zostały stworzone przez realizatorów i wyuczone przez publiczność. Istota sprawy znajduje swoje odbicie w samej terminologii używanej przez poszczególne grupy, gdy dyskutują na ten temat. Czy realizatorzy filmowi tworzą czy odkrywają, wynajdują czy tylko czynią użytek z konwencji? Czy D.W. Griffith stworzył czy odkrył montaż równoległy? Można dowodzić, że odkrył właściwość immanentnie związaną z medium filmowym lub alternatywnie że stworzył konwencję, której publiczność musiała się nauczyć. Niektórzy badacze traktują filmowców jak chemików, którzy odkrywają właściwości jakiegoś elementu i posługują się nimi zgodnie z prawami natury. Arnheim formułuje zdecydowanie tezy teoretyczne popierające ten punkt widzenia. Utrzymuje on mianowicie, że istnieje fizyczny porządek i rzeczywistość wizualna, z którą jesteśmy biologicznie i percepcyjnie zestrojeni i na którą możemy błyskawicznie reagować. Dla Arnheima bodziec wizualny ma swój własny charakter i zawiera obiektywne właściwości, które rządzą systemem organizacyjnym naszych mózgów. Ten stosunek determinuje formę i znaczenie

3 specyficznych, strukturalnych elementów filmu. Z tego punktu widzenia, konwencje filmowe są manifestacjami samego medium filmowego i fizjologicznego wyposażenia" widzów. Co więcej, właściwości filmu są uniwersalne i niezmienne. Nie zmieniają się w zależności od tych, którzy realizują i oglądają filmy lub w zależności od czasu. Podczas gdy Arnheim dowodzi, że znaczenie jest zakorzenione w procesach biologicznych, Sol Worth utrzymuje, że jest ono zakorzenione w procesach komunikacji społecznej i w stosunkach między tymi, którzy posługują się obrazami, by przekazać znaczenie, a tymi, którzy oglądają oraz interpretują te obrazy. Z tego punktu widzenia można powiedzieć, że filmowcy tworzą konwencje a publiczność uczy się ich. Obie strony dysponują tą samą wiedzą i doświadczeniami odwołującymi się do innych filmów, obrazów, wizualnych elementów codzienności, jak też konwencji wyrastających z powieści, teatru i wielu innych mediów. Ten amalgamat wspólnej wiedzy i doświadczeń zabezpiecza materiał i zbiór ograniczeń dla konwencji, które są prawdopodobne w danym okresie. W obrębie tej perspektywy trzeba rozumieć równie dobrze odbiorców jak realizatorów, by w pełni zdawać sobie sprawę z konwencji filmowych oraz ich znaczenia. Dodajmy, że jest to model płynny, w którym zmieniają się konwencje, różnicuje publiczność oraz możliwe są rozliczne znaczenia i interpretacje konwencji. Jeśli nawet konwencje wyłaniają się ze złożonych interakcji między różnymi elementami, są jednak poznawalne i mogą być przedmiotem analizy. Jeśli chciałoby się uprościć wszystkie perspektywy uprzednio opisane, okaże się, że konwencje filmowe mogą być uznane za: 1. procesy artystyczne, które mogą być dostrzeżone, lecz nie zrozumiane; 2. zawodowe praktyki, które nie wymagają dalszej analizy; 3. wizualny ekwiwalent struktur językowych; 4. zapożyczenie z innych dziedzin (jak powieść czy dramat); 5. statyczny system praw determinowanych przez rzeczywistość wizualną, z którymi jesteśmy biologicznie zestrojeni; 6. mechanizmy tworzone przez filmowców i wyuczone przez publiczność, wykorzystujące schematy podzielane przez obie grupy i dlatego zmieniające się w czasie i w różnych kulturach. Przejścia czasowe i przestrzenne w filmie Aby oceniać perspektywy, w jakich patrzymy na film, powinniśmy przeanalizować zbiór konwencji występujących w wielu filmach. Zbiór ten zawiera te mechanizmy i techniki, które wykorzystuje film, aby informować o zmianach przestrzennych i czasowych, tj. sposobach, jakimi reżyser komunikuje, że dane ujęcie lub scena rozgrywa się w innym miejscu i czasie niż poprzednia. Dla przykładu: jeśli oglądamy scenę, która opisuje port lotniczy w Atlancie, a reżyser chce przejść do sceny rozgrywającej się na lotnisku w Paryżu w dwa tygodnie później, jak nam komunikuje o tym przejściu? Takie przejścia, a zatem i ich konwencje, występują w niemal wszystkich pełnometrażowych filmach fabularnych. Ogólnie rzecz biorąc konwencje przejść czasowych i przestrzennych wykorzystują ściemnienia, rozjaśnienia, roletki, wędrującą maskę i cięcia przy zmianie sceny. Wchodzi w to także znaczny zbiór ujęć wcinanych między sceny. Mogą to być napisy informujące nas o mającej nastąpić zmianie lub symbole wizualne, jak np. kalendarz ścienny gubiący kartki, statek przemierzający ocean czy zegarek, którego wskazówki biegną na naszych oczach. Przebadanie dużej grupy filmów fabularnych z lat uwidacznia w sposób oczywisty strukturę tych konwencji i drogi, na jakich komunikowane jest znaczenie. Odsłania znaczące zmiany w mechanizmach oznaczania przejść czasowych i przestrzennych w historii filmu, a także stałość wzorów posługiwania się tymi mechanizmami w obrębie poszczególnych okresów. Realizatorzy obserwują konwencje używane przez swoich współczesnych, a nie zbiór inwariantnych zasad. Co więcej, odmiany wobec konwencji współczesnych mają również charakter wzorów, tak, by uczyć odbiorców, co one mogą

4 znaczyć. Te właśnie ustrukturowane warianty dostarczają środków, za pomocą których dokonują się historyczne zmiany konwencji. Rozważmy to na przykładzie jednego elementu (np. jedna scena przenika w następną lub mamy proste ściemnienie w jednej, a rozjaśnienie w drugiej, bez żadnych wciętych napisów lub kadrów w obrębie przejścia): w latach analiza odsłoni powszechne posługiwanie się ściemnieniem, umiarkowane występowanie przenikań, sporadyczne pojawianie się ścieraczki lub maski. W latach dokonuje się znaczący zwrot: użycie zaciemnienia podlega gwałtownej redukcji. W tym okresie konwencją dominującą staje się przenikanie, a ścieraczka lub maska stają się rzadkie. Wyłania się nowa konwencja: proste przejście cięciem z jednej sceny do drugiej. W latach posługiwanie się ściemnieniem jest redukowane dalej, przenikania są mniej powszechne, zaczyna dominować proste cięcie. Te wzory są stałe w komediach, filmach przygodowych i innych rodzajach filmów w obrębie każdego okresu. Jeśli zbadamy ilość przejść z elementem multiplikowanym (takich, kiedy np. spadające kartki z kalendarza zostają wcięte w obręb przejścia) w stosunku do ilości wszystkich przejść w filmie, znajdziemy znaczący udział przejść z elementem multiplikowanym w latach 20-tych. W przybliżeniu będzie to dwie trzecie przejść. Ilość przejść z elementem multiplikowanym utrzymuje się w granicach 25% w latach Spada ostro do mniej niż 5% w latach Długość czasu trwania potrzebnego na przejście zmienia się w historii filmu w sposób znaczący. W obrębie poszczególnych okresów czas potrzebny na przejście jest raczej stały. Biorąc pod uwagę wszystkie typy przejść, zarówno przez element pojedynczy jak i z elementem multiplikowanym, czas potrzebny dla pełnego dokonania się przejścia spada z 6 sek. w latach 20-tych do mniej niż pół sekundy w dekadzie Np. typowy film z lat 20-tych ściemnia się w jednej scenie (1 sek.), daje wcięty napis informacyjny (4 sekundy) i rozjaśnia się w nowej scenie (1 sek.). Typowy film lat 40-tych przechodzi od sceny do sceny powolnym przenikaniem (3 sek.). Film lat 80-tych posłuży się trwającym bardzo krótko przenikaniem (1 sek.) lub prostym cieciem (0 sek.). Kiedy twórca zmienia konwencje danego okresu, wariant przez niego użyty ma za zadanie wnieść nowe znaczenie. Zatem jeśli w filmie z lat 80-tych pojawi się 3-sekundowe przenikanie, chodzi zazwyczaj o jego ekspresyjne znaczenie wykraczające poza prostą informację, iż oto dokonuje się przejście. Np. w filmie Oto jest głowa zdrajcy (1966) przetrzymane przenikania w trakcie przejść czasowo-przestrzennych pojawiają się w momentach o najwyższym napięciu dramaturgicznym. W latach 30-tych i 40-tych występowała poważna ilość skonwencjonalizowanych wciętych kadrów w momentach przejść zegar z obracającymi się wskazówkami, statek przemierzający Atlantyk, pociąg jadący przez góry, zakwitający kwiat itp. Reżyser, który posłużył się takim konwencjonalnym symbolem, mógł oczekiwać, że publiczność wywnioskuje, co on znaczy bez żadnych dodatkowych informacji. Publiczność mogła odnosić symbol do swej wiedzy z innych filmów, gdzie ten symbol miał szczególne znaczenie i przez to wnioskować, ku czemu zmierzał autor. Twórcy mogli jednak użyć też symboli nieskonwencjonalizowanych dla ułatwienia informacji o przejściu. W takich przypadkach instruowali widzów co do znaczenia nowej konwencji. Np. w filmie Lloyd's of London" (1936) ujęcie dzwonu okrętowego służy do komunikowania przejść czasowoprzestrzennych w całym utworze. Gdy dzwon pojawia się po raz pierwszy, widzimy cały kontekst sytuacji, który informuje nas co do znaczenia tego elementu. Jest to stary dzwon okrętowy w tawernie. Kiedy przychodzi wiadomość o zaginionych statkach, dzwon dzwoni i informacja pojawia się na tablicy. Później dzwon pojawia się już bez tego kontekstu, by sygnalizować przejście w czasie i dostarczyć nowych wiadomości. Widzowie mogą odnosić ujęcie do jego pełnego kontekstu (z czym zetknęli się wcześniej) i tym samym rozumieć znaczenie, dokładnie w ten sam sposób, jak czynią to natknąwszy się na symbol skonwencjonalizowany, który odnoszą do szerszego kontekstu, a jego znajomość zawdzięczają filmom uprzednio oglądanym.

5 Zmiany w konwencjach przejść są pouczające dla oceny komunikacji między realizatorami i publicznością. W latach dwudziestych napisy wcięte między sceny informowały widzów jednoznacznie o tym, iż dokonuje się zmiana czasoprzestrzenna. Twórca mógł równocześnie posłużyć się napisem dla skomentowania akcji. W latach dwudziestych, gdy realizator wychodził poza opowiadanie, by dokonać przejścia czasoprzestrzennego, wykorzystywał często tę okazję, by przekazać odbiorcom jakieś szczegóły dotyczące postaci lub akcji, te, których publiczność nie mogła wydedukować z przebiegu obrazów. W Królu Królów" (1927) wcięte napisy są czasem cytatami z Biblii, co wzmacnia moralną treść przekazu. A zatem realizator wykorzystuje informację werbalną, całkowicie zewnętrzną wobec wizualnie przedstawionej akcji, aby komunikować o przejściach czasoprzestrzennych i komentować sceny. W latach trzydziestych konwencje te często zastępowano w przypadku przejść czasoprzestrzennych przez włączenie np. nagłówków gazet, notkę napisaną ręką bohatera lub inne podobne werbalne wypowiedzi, które wynikały z danej sceny filmowej. Np. scena w biurze przechodziła w tytuł z gazety informującej o strajku, ta z kolei na podtytuł przekazujący kolejną informację, by przejść do scen na zewnątrz fabryki, ukazujących robotników i policję gotowych do konfrontacji. W latach czterdziestych spotykamy jeszcze nieliczne informacje werbalne wcięte w film w momentach przejść. Ale większość tych wcięć to symbole wizualne: zniszczony but, nieomal pusta butelka, tonący statek. W latach pięćdziesiątych wcięcia w obrębie przejść niosą mniej informacji. Wydaje się, że napięcie dramatyczne i inne ekspresyjne sygnały komunikowane są głównie za pomocą formy wykorzystującej element multiplikowany. Reżyser nie używa wcięć, aby sugerować napięcie dramatyczne. Sama struktura przejścia wydaje się komunikować znaczenie ekspresyjne. W Kapeluszu pełnym deszczu" (1957) multiplikowany element przejścia pojawia się, gdy Eva Marie Saint idzie do domu, by powiedzieć mężowi, że go opuszcza. Wizualne wcięcia w obrębie przejść czasoprzestrzennych nie są ani dramatyczne w swym wyrazie, ani potrzebne widzowi jako informacje o przejściu. Ta struktura przejścia, rzadka zarówno w filmie drugiej połowy lat pięćdziesiątych, jak i w filmie właśnie wymienionym, służy wzmożeniu napięcia oczekiwanej konfrontacji. Podsumowując, komunikowanie poprzez wcinane napisy w latach 20-tych zostaje w latach trzydziestych zastąpione nagłówkami gazet i telegramami, w latach czterdziestych symbolami wizualnymi, a w latach pięćdziesiątych strukturami wizualnymi. W latach 60-tych użycie wcięć w obrębie przejść staje się rzadkie. Większość przejść czasoprzestrzennych dokonuje się prostym cięciem od jednej sceny rozgrywającej się w jakimś miejscu i czasie do innej sceny dziejącej się w innym momencie i w innym miejscu. W tym punkcie rodzi się istotne pytanie. Jeśli cięcia łączące sceny są identyczne z cięciami w obrębie scen, skąd publiczność wie, że przejście czasoprzestrzenne miało miejsce? I jak twórca może komunikować ekspresyjne sygnały dotyczące akcji, gdy sugeruje przejście? W latach sześćdziesiątych przejście było sygnalizowane przez stosunek strukturalny lub symboliczny informacji wizualnej zawartej w obrębię ujęć poprzedzających i następujących po przejściu: ujęcia te należały do toku akcji. W Planecie małp" w obrębie sceny kamera panoramą przechodzi na ujęcie słońca. Następuje cięcie do innego ujęcia słońca z nieco odmiennego kąta widzenia. Kamera panoramuje w dół do innej sceny rozgrywającej się w innym miejscu i czasie. W obu scenach przedmiot wizualny (słońce) i ruch kamery służą posuwaniu akcji naprzód. Ale przez swój stosunek strukturalny komunikują też dodatkowe znaczenia. Twórcy i publiczność wiedzą, że ten wzór sygnalizuje przejście czasoprzestrzenne. Zmiany w konwencjach przejść czasoprzestrzennych wskazują, że konwencje filmowe nie są statycznym systemem inwariantnych zasad. Przejścia czasoprzestrzenne ewoluowały w kierunku odchodzenia od eksplicytnych informacji werbalnych na rzecz symbolicznej informacji wizualnej. Publiczność lat 20-tych przyzwyczajona do wcinanych dodatkowych napisów przeszła do przedmiotów wizualnych zawierających informację werbalną (nagłówki gazet), a potem do wizualnych przedmiotów-symboli (statek przemierzający ocean), następnie do samych struktur wizualnych i ostatnio, do stosunków wizualnych, które musi wnioskować z przedmiotów i ruchów kamery przed i po przejściu czasoprzestrzennym. W

6 rezultacie, konwencje stały się bardziej efektywne, w tym znaczeniu, że przejście zajmuje teraz mniej czasu. W przeważającej mierze znaczenie jest rezultatem współdziałania konwencji i struktury wizualnej, a w mniejszym stopniu eksplicytnego lingwistycznego lub piktograficznego zakodowania, co sugeruje, że publiczność dojrzała, jeśli chodzi o poziom rozumienia komunikacji filmowej. Nie tylko przystosowała się do zmian w mechanizmach przejść, lecz także nauczyła się percypować i rozumieć konwencje natury bardziej symbolicznej w znacznie krótszym czasie. Ten proces zmiany prowadzący od eksplicytnych wypowiedzi werbalnych ku symbolicznej informacji wizualnej ma swoje odpowiedniki w innych mediach. Malarstwo przedrenesansowe często posługiwało sie słowami, by zakomunikować słuchaczowi cel i znaczenie obrazów. Podobnie reklamy prasowe w Stanach Zjednoczonych zmieniły się radykalnie w okresie , jeśli chodzi o zaufanie do znaczeń przenoszonych przez słowa. W latach pięćdziesiątych nieomal każda reklama była wypełniona akapitami drukowanej informacji. W latach siedemdziesiątych wiele reklam zawiera albo jeden tylko slogan, albo nie proponuje żadnego. Przeważająca część znaczenia kodowana jest przez techniki fotograficzne i skojarzenia z zakresu symboliki wizualnej. W miarę jak publiczność dojrzewała do zrozumienia wzrastającej ilości konwencji przejść, reżyserzy korzystali z tej wiedzy nagromadzonej w umysłach widzów do tworzenia skojarzeń między filmami współczesnymi i dawniejszymi. Żądło" (1973), film nawiązujący do jednego z wcześniejszych okresów w historii Ameryki, czyni użytek z konwencji przejścia pochodzących właśnie z tego okresu (napisy wcięte pomiędzy sceny), aby przekazać jego klimat. Podobnie westerny klasy B realizowane w latach siedemdziesiątych, lecz wzorowane na typowych schematach fabularnych westernu lat czterdziestych, wykorzystują nagłówki gazet i listy gończe, by nawiązać do formy tych wcześniejszych filmów. Konwencje i znaczenia Co to wszystko mówi nam o konwencjach filmowych? Konwencje tu opisane w sposób oczywisty nie mają charakteru statycznego, jak sugerują to podręczniki. Ponadto, ewolucja konwencji oznaczających przejścia czasoprzestrzenne nie potwierdza tezy, iż struktura filmu jest związana z pewną wrodzoną rzeczywistością wizualną, jak utrzymuje Arnheim. Wydaje się, że niektóre wczesne konwencje zapożyczają pewne elementy z teatru. Lecz takie zapożyczenia ze sztuki, którą publiczność w tym okresie dobrze rozumiała, są tylko jedną cząstką w ogólnej strukturze, a nie modelem wyjaśniającym konwencje i znaczenia. Podobnie, analogie lingwistyczne mogą być użyteczne, lecz model języka nie wydaje sie właściwy wobec konwencji filmu. Analiza przejść czasoprzestrzennych potwierdza model sugerowany przez Wortha i innych teoretyków komunikacji (np. Batesona), utrzymujących, że konwencje wizualne są społeczną umową między tymi, którzy tworzą komunikaty a tymi, którzy je odbierają. Ten model wyjaśnia stałość wzorów w danym czasie i ich zmianę w przebiegu czasowym. Pozwala także strukturować odmiany konwencji, stosowane przez poszczególnych twórców. Model winien być jednak nadal sprawdzany. Jeśli trafne jest spostrzeżenie, że konwencje i związane z nimi znaczenia w filmie nie są powierzchniowymi manifestacjami wrodzonych i uniwersalnych wzorów rzeczywistości wizualnej, zatem należałoby wnosić, iż są one wyuczone. Ponadto, współcześni naiwni widzowie muszą uczyć się znacznie większej ilości wzorów, niż ta sama kategoria widzów w latach dwudziestych, ponieważ obecnie widzowie muszą oglądać i rozumieć filmy realizowane w czasie całych dziejów kina. Wreszcie, naiwni widzowie bardzo szybko spotykają w filmach współczesnych ten poziom konwencji wizualnych, który ma charakter w wyższym stopniu symboliczny, niż w filmach lat dwudziestych. Można by zatem oczekiwać, iż albo (1) współczesne dzieci, którym serwuje się to wszystko naraz popadają w stan niebywałego pomieszania, albo (2) pewne mechanizmy filmu i telewizji zmierzają do tego, aby wyuczyć dzieci konwencji i adaptować je do tempa, w jakim muszą je przyswajać.

7 Analiza amerykańskich telewizyjnych filmów rysunkowych i kinowych filmów dla dzieci, zrealizowanych w ostatniej dekadzie, odsłania strukturę podobną do struktury wielu filmów realizowanych w latach dwudziestych i trzydziestych dla widowni dorosłej. Telewizyjne filmy rysunkowe wykorzystują wolne przenikanie, ścieraczki i maski dla komunikowania przejść czasoprzestrzennych. Typowa półgodzinna kreskówka wykorzystuje jedno standardowe przejście czasoprzestrzenne w całym programie. Np. dwusekundowe przenikanie za każdym razem, gdy reżyser pragnie powiadomić o przejściu. Często konwencja sięga po dobrze znany symbol reprezentujący bohatera spektaklu. Rysunkowy program z Batmanem wykorzystuje wędrującą maskę w kształcie płaszcza bohatera przy każdym przejściu czasoprzestrzennym. Freedom Force" proponuje maskę trójkątną (ich symbol), a Plastic Man" zwitek plastyku pomiędzy scenami. Ponadto każdy z tych filmów posługuje się standardowym efektem dźwiękowym dla wsparcia konwencji wizualnej. Wędrująca maska w filmie rysunkowym wymaga około trzech sekund. W wielu filmach dla dzieci przejście czasoprzestrzenne jest podkreślane wypowiedziami werbalnymi. Wypowiedzi te można włożyć w usta bohatera w scenie bezpośrednio poprzedzającej przejście lub powierzyć narratorowi. Funkcja narratora w filmach dla dzieci jest podobna do tej, jaką pełniły napisy między kadrami w filmach z lat dwudziestych. Np. w pełnometrażowym filmie fabularnym pt. Scruffy niewidzialny narrator w wybranych momentach informuje publiczność, że przejście właśnie się dokonuje, a przy tym komentuje akcję. A zatem charakterystycznymi cechami filmów dla dzieci są właściwości następujące: czas potrzebny do dokonania przejścia, wzmocnienie przekazu informacją w dodatkowym kanale; stałe posługiwanie się jedną konwencją w danym programie; wsparcie informacją werbalną z zewnątrz. Sugerują one, iż dzieci są wprowadzane w konwencje wizualne we wczesnym stadium rozwoju, i że w filmach tych występują mechanizmy nauczające konwencji. Struktura przejść czasoprzestrzennych w filmach dziecięcych dowodzi, że konwencje zmieniają się zależnie od publiczności, do której filmy są adresowane. Zatem rozumienie procesów komunikacji filmowej wymaga modelu, który uwzględnia stosunek między źródłem bądź nadawcą informacji a tymi, do których jest ona kierowana. Konwencje są wyrazem stosunku między realizatorami a publicznością. Model w działaniu Zbadanie jednego zbioru konwencji przejść czasowych i przestrzennych odsłania zasady, które mogą być użyteczne dla skonstruowania bardziej ogólnego, aczkolwiek próbnego modelu konwencji i znaczeń w filmie. Ci, którzy realizują filmy dzielą wspólny zasób wiedzy i doświadczeń z tymi, którzy filmy oglądają. Niektóre z tych doświadczeń są natury fizjologicznej (np. percepcja koloru) i przez to są względnie stałe. W przeważającej mierze jednak wspólne doświadczenia są częścią życia społecznego: jak przemówienia polityków, rodzinne obiady czy plotki z przyjaciółmi. Także wiele z naszych wspólnych doświadczeń zapośredniczonych jest przez środki masowego przekazu: ilustrowane magazyny, telewizje i co najistotniejsze dla naszego modelu filmy. Oczywiście, doświadczenia te i wiedza, która z nich wynika nie są jednakie u wszystkich realizatorów i każdego z widzów. Niemniej, te płynne i zmienne schematy, razem ze wszystkimi elementami dostępnymi w filmowym medium, dostarczają składników dla konstrukcji znaczenia w konwencjach filmowych. Reżyser, który chce zakomunikować pewne znaczenia publiczności, czy to będzie rys akcji czy umiejscowienie sceny, używa słów, działań, kostiumów i dekoracji wraz z takimi filmowymi elementami, jak punkty widzenia kamery i techniki montażowe dla przekazania tego znaczenia. Bardzo rzadko (jeśli kiedykolwiek) przedstawienie filmowe odpowiada czemuś w świecie rzeczywistym: jest konstrukcją, która może zawierać pewne elementy z realnego świata. Te elementy jednakże zorganizowane są zgodnie z wzorami

8 relatywizowanymi wobec filmowych konwencji. Strukturowanie transformuje elementy zaczerpnięte z rzeczywistości i daje im znaczenie uzależnione od kontekstu filmu. Kiedy ludzie oglądają filmy, mogą traktować to, co widzą, jako część realnego świata i interpretować to zgodnie z takim przeświadczeniem. Istotnie, donoszono, że na wczesnym etapie rozwoju kina widzowie czasem zrywali się i wykrzykiwali różne kwestie kierowane do bohaterów. Jest bardziej prawdopodobne, że niektóre jednostki interpretują pewne aspekty filmu, w szczególnych okolicznościach, w kategoriach zaczerpniętych z rzeczywistego świata i przez to pomijają ten sposób interpretacji, jaki poczyniłyby akceptując konwencje filmowe. Na przykład weteran wojny wietnamskiej może wywnioskować inne znaczenie jakiejś sceny z Łowcy jeleni (1979) niż to, które zamierzył reżyser. Byłoby to nader mylące, gdyby wszystkie znaczenia w filmie otwierały się na nieskończenie rozległe interpretacje, zależne od życiowego doświadczenia każdego z widzów. Może nas bawić dyskusja o osobowości bohatera z kimś, kto również obejrzał ten sam film co my. Byłoby to jednak kłopotliwe, jeśli nasz dyskutant interpretowałby film jako western w starym stylu, podczas gdy my uznaliśmy go za science-fiction rozgrywającą się w XXI wieku. Konwencje filmowe jawią się nam jako potężne narzędzie reorganizujące i transformujące elementy realnego świata oraz czyniące je częściami świata filmowego. Ponadto sterują one publicznością prowadząc do zawężenia obszarów interpretacji filmu, interpretacji odwołujących się do tego, co uprzednio wyuczone w trakcie oglądania filmów, które wykorzystywały te same konwencje. Z tego punktu widzenia można mówić o dwu składnikach konwencji filmowych: sygnale i odniesieniu. By przekazać znaczenie reżyser musi dać sygnał (np. przenikanie) i odniesienie, które powie widzom, do jakiego rodzaju nabytej uprzednio wiedzy o filmie winni się odwołać, by zrozumieć znaczenie. Na przykład, jeśli oglądamy dziś film, w którym znajduje się ujęcie zawierające kartki spadające z kalendarza i rozpoznajemy, iż pochodzi on z lat trzydziestych, wywnioskujemy, że jest to w pełni uzasadnione przejście. Gdyby coś wskazywało na to, że film powstał w latach pięćdziesiątych, odniesienie do kontekstu sugerowałoby, iż ujęcie takie jest niestosowne. Jeśli coś w tym samym filmie odnosiłoby się do kontekstu lat sześćdziesiątych moglibyśmy śmiać się z realizatorów, jeśli odczulibyśmy, iż zmierzali do nieekspresyjnego przejścia, lub śmiać się razem z realizatorami, gdybyśmy byli pewni, że konwencja z lat trzydziestych została świadomie wykorzystana dla uzyskania efektu komicznego. Biorąc rzecz bardziej ogólnie: realizatorzy muszą komunikować swojej publiczności (przez punkty widzenia kamery, światło, dźwięk), że biorą pod uwagę ustrukturowane oczekiwania widzów w zakresie konwencji filmowych, właściwych dla czasu, kiedy film został zrealizowany; bądź odchodzą od tych konwencji na rzecz innego zbioru konwencji znanego publiczności; bądź też odchodzą ku czemuś nowemu, lecz w tym przypadku muszą nie tylko nauczyć publiczność nowych konwencji, lecz zbudować kontekst odniesienia, który da konwencjom znaczenie zamierzone przez twórcę, gdy publiczność napotyka je ponownie w tym samym filmie lub w jakimś filmie późniejszym. Konkluzja Zbadanie konwencji i znaczeń w filmie zapewniło oczywistość zaproponowanemu modelowi teoretycznemu. Jednakże nieodzowne są dalsze badania, zwłaszcza jeśli chodzi o interpretację przez publiczność różnych typów filmów i o konteksty społeczne, w których filmy są oglądane. Rozważmy sekwencję wstępną w filmie Imperium kontratakuje", gdzie reżyser odwołuje się do wiedzy publiczności na temat konwencji serialu filmowego. Publiczność czyta napis, który identyfikuje film jako rozdział szósty. Ten mechanizm odnosi film do kontekstu seriali lat czterdziestych i pozwala widzowi wnioskować, iż Imperium..." jest częścią długiego serialu, a nie tylko następuje po Gwiezdnych wojnach". Ponadto, Gwiezdne wojny" musiały być rozdziałem piątym", ponieważ akcja prowadzi wprost ku filmowi Imperium kontratakuje". Czy każdy kto oglądał film wyciąga ten wniosek? Być może

9 niektórzy nie uczynili tego, lecz dowiedzieli się z komentarza telewizyjnego lub z rozmów o filmie z przyjaciółmi. Jaka jest rola tych kanałów informacji prezentacji telewizyjnych, reklam kinowych, dyskusji w gronie znajomych dla interpretacji znaczenia w filmie? Wydaje się, że wiele filmów realizowanych w latach osiemdziesiątych odwołuje się do znajomości licznych filmów, co pozwala rozumieć niektóre szczególne sekwencje w danym filmie. Na przykład sekwencja wstępna w filmie Airplane!" (1980) wykorzystuje konwencję muzyczną ze Szczęk (muzyka, która sygnalizuje zbliżanie się rekina), aby wywołać efekt komiczny. Widz, który nie widział Szczęk" nie zrozumie chwytu parodystycznego. Ale istnieje inne wyjaśnienie potencjalnie każdy widz amerykański słyszał uprzednio muzykę ze Szczęk" np. w reklamach radiowych lub zapowiedziach telewizyjnych, może wiec wnioskować znaczenie zamierzone przez twórców Airplane!. A zatem te inne kanały informacji o konwencjach i znaczeniach w filmie są pomocne dla ukształtowania wiedzy, którą posługują się ludzie oglądający filmy. Wydaje się, że wiele konwencji jest związanych z pewnymi kategoriami filmów np. z westernami. Jakie są logiczne typy tych filmów w ujęciu realizatorów i odbiorców? Czy filmy pościgu" lub filmy z Burtem Reynoldsem" są takimi logicznymi kategoriami filmów, z którymi związane są określone konwencje? Czy Francuski łącznik" (1971) i The Blues Brothers" (1980) operują tym samym zbiorem konwencji? Zbadanie tych spraw prawdopodobnie odsłoni, iż podział na typy logiczne nie jest zjawiskiem jednowymiarowym i że każdy film wykorzystuje konwencje związane z dwoma, trzema lub więcej logicznymi kategoriami. Dodajmy, że dyskusja tu prowadzona ograniczyła się tylko do komercyjnych filmów fabularnych. Gdyby włączyć dokumenty, dramaty dokumentalne lub kino domowe, strategie rzeczywistości dla oceny zdarzeń weszłyby w bardziej bezpośrednią konkurencję z filmowymi konwencjami w sterowaniu interpretacją tego, co odbiorcy oglądają w kinie. Te obszary badań określają potrzebę komunikacyjnego modelu filmu, w którym odbiorcy uczestniczą na równi z widzami. P.S. Autor wykorzystał tu rezultaty swych badań opublikowane uprzednio pt.: Temporal and Spatial Transitions In American Fiction Films w: Studies In the Anthropology of Visual Comunication 1,1 (Fall 1974). Przełożyła Alicja Helman

Film to życie, z którego wymazano plamy nudy (A. Hitchcock) rodzaje i gatunki filmowe

Film to życie, z którego wymazano plamy nudy (A. Hitchcock) rodzaje i gatunki filmowe Scenariusz lekcji bibliotecznej pt. Film to życie, z którego wymazano plamy nudy (A. Hitchcock) rodzaje i gatunki filmowe CEL GŁÓWNY: kształcenie umiejętności patrzenia na film i dyskutowania o nim CELE

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową.

Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową. Klub Otwartej Kultury w ramach projektu Patriotyzm Jutra Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową. 1. Gatunki filmu animowanego. rysunkowy lalkowy wycinankowy plastelinowy animacja 3D

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Opinie o polskim filmie

Opinie o polskim filmie Opinie o polskim filmie Wyniki badania dla SFP przeprowadzonego przez CBOS na reprezentatywnej próbie mieszkańców Polski od 15 roku życia w dniach 26 sierpnia 2 września 2009 Ile razy w ostatnich dwóch

Bardziej szczegółowo

Polskie kino w opinii Internautów. wyniki badań bezpośrednich

Polskie kino w opinii Internautów. wyniki badań bezpośrednich Polskie kino w opinii Internautów wyniki badań bezpośrednich Zakres i częstotliwość oglądania polskich filmów Badani są bardzo aktywnymi uczestnikami życia kulturalnego. Niemal 60% badanych było w ciągu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. NARZĘDZIA I TECHNIKI ANALIZY Film i metafilm: niebezpośredniość tekstu filmowego Jacques Aumont Michel Marie

SPIS TREŚCI. NARZĘDZIA I TECHNIKI ANALIZY Film i metafilm: niebezpośredniość tekstu filmowego Jacques Aumont Michel Marie SPIS TREŚCI 5 WPROWADZENIE... 11 Rozdział 1 PRÓBA DEFINICJI ANALIZY FILMU... 17 1. Analiza i inne dyskursy o filmie... 19 1.1. Różne typy dyskursu o filmie... 19 1.2. Analiza i krytyka... 22 1.3. Analiza

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWKA MATURALNA PORADNIK

ROZPRAWKA MATURALNA PORADNIK ROZPRAWKA MATURALNA PORADNIK CO TRZEBA NAPISAĆ NA MATURZE Na maturze z języka polskiego poziomie podstawowym zdający będą mieli do wyboru dwa tematy wypracowań. Rozwinięcie każdego z nich będzie wymagało

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Uchwały nr 17 /2014/2015 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 24 lutego 2015 r.

Załącznik nr 2 do Uchwały nr 17 /2014/2015 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 24 lutego 2015 r. Specjalnościowe efekty kształcenia dla kierunku DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Studia pierwszego stopnia profil praktyczny (Tabela efektów specjalnościowych i ich odniesień do efektów kierunkowych)

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET ŚLĄSKI W KATOWICACH

UNIWERSYTET ŚLĄSKI W KATOWICACH UNIWERSYTET ŚLĄSKI W KATOWICACH STUDIUM PRAKTYCZNEJ NAUKI JĘZYKÓW OBCYCH FORMAT EGZAMINU: EGZAMIN CERTYFIKUJĄCY Z JĘZYKA OBCEGO, POZIOM B2 Egzamin sprawdza znajomość języka obcego ogólnego na poziomie

Bardziej szczegółowo

Szwedzki dla imigrantów

Szwedzki dla imigrantów Szwedzki dla imigrantów Cel kształcenia Celem kształcenia w ramach kursu Szwedzki dla imigrantów (sfi) jest zapewnienie osobom dorosłym, które nie posiadają podstawowej znajomości języka szwedzkiego, możliwości

Bardziej szczegółowo

Analiza zawartości a analiza treści jako metody badawcze. mgr Magdalena Szpunar

Analiza zawartości a analiza treści jako metody badawcze. mgr Magdalena Szpunar Analiza zawartości a analiza treści jako metody badawcze mgr Magdalena Szpunar Znaczenie analizy zawartości Najbardziej widocznym i dostępnym przejawem działania mediów są niesione przezeń przekazy Bodźcami

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje;

śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje; SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II w I okresie Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: opanował technikę czytania; śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje;

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2014 r. Test humanistyczny język polski

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2014 r. Test humanistyczny język polski Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2014 r. Test humanistyczny język polski Zestaw standardowy zawierał 22 zadania, w tym 20 zadań zamkniętych i 2 zadania otwarte. Wśród zadań zamkniętych dominowały

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

Etapy modelowania ekonometrycznego

Etapy modelowania ekonometrycznego Etapy modelowania ekonometrycznego jest podstawowym narzędziem badawczym, jakim posługuje się ekonometria. Stanowi on matematyczno-statystyczną formę zapisu prawidłowości statystycznej w zakresie rozkładu,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski

Scenariusz podstawa produkcji filmowej. Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Scenariusz podstawa produkcji filmowej Opracował: dr inż. Piotr Suchomski Wprowadzenie W procesie produkcji wideofonicznej wyróżniamy dwa wzajemnie ze sobą powiązane i oddziaływujące na siebie wątki tj.

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V WYMAGANIA NA OCENĘ CELUJĄCĄ Jak na ocenę bardzo dobrą oraz: -uczeń bierze udział i osiąga sukcesy w konkursach szkolnych i międzyszkolnych, -posiada rozszerzone

Bardziej szczegółowo

OD SCENARIUSZA DO RECENZJI INNY SŁOWNIK FILMOWY

OD SCENARIUSZA DO RECENZJI INNY SŁOWNIK FILMOWY OD SCENARIUSZA DO RECENZJI INNY SŁOWNIK FILMOWY ZACZYNAMY OD... Adaptacja (łac. adaptatio przystosowanie) przetworzenie dzieła sztuki lub publikacji do odbioru za pomocą innego środka przekazu niż to planowano

Bardziej szczegółowo

Europejski system opisu kształcenia językowego

Europejski system opisu kształcenia językowego Europejski system opisu kształcenia językowego Opis poziomów Poziom językowy A1 - Poziom początkowy Potrafię zrozumieć znane mi słowa i bardzo podstawowe wyrażenia dotyczące mnie osobiście, mojej rodziny

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2013/2014 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II GIMNAZJUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II GIMNAZJUM OCENA WYMAGANIA CELUJĄCA (6) BARDZO DOBRA (5) Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą, osiągając 95%-100%

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

ROZUMIENIE ZE SŁUCHU

ROZUMIENIE ZE SŁUCHU Imię i nazwisko: Data urodzenia: Kraj: Kierunek studiów: punkty: / 70 p. ROZUMIENIE ZE SŁUCHU Proszę wysłuchać tekstu i wykonać zadania. Tekst zostanie odczytany dwa razy. 1. Proszę wybrać jedną poprawną

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test humanistyczny język polski

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test humanistyczny język polski Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test humanistyczny język polski Arkusz standardowy zawierał 22 zadania, w tym 20 zadań zamkniętych i 2 zadania otwarte. Wśród zadań zamkniętych pojawiły się

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny)

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny) 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry)

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OGÓLNE język polski klasa III. (ocena: dostateczny) UCZEŃ

KRYTERIA OGÓLNE język polski klasa III. (ocena: dostateczny) UCZEŃ 1 KRYTERIA OGÓLNE język polski klasa III SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry) UCZEŃ SŁUCHANIE

Bardziej szczegółowo

Pułapki ilościowych badań pre-testowych. Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak

Pułapki ilościowych badań pre-testowych. Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak Pułapki ilościowych badań pre-testowych Przygotowali: Małgorzata Kozarow Krzysztof Tomczak O czym chcemy powiedzieć? O perswazyjności, i jej ograniczeniach jako głównej miary w pre-testach O komunikacji,

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) Wymagania szczegółowe 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Zestaw zadań egzaminacyjnych z zakresu języka polskiego posłużył do sprawdzenia poziomu opanowania wiedzy i

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014 SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA MATURĘ USTNĄ Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013/2014 LITERATURA 1. Jednostka wobec nieustannych wyborów moralnych. Omów problem, analizując zachowanie wybranych bohaterów literackich 2. Obrazy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 Spis treści Wprowadzenie... 13 Rozdział I Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 1.1. Biblioteka jako audytorium... 22 1.1.1. Biblioteka publiczna... 23 1.1.1.1. Typy czytelników...

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY PROJEKTU (poniższe dane wypełnia Ekspert)

KRYTERIA OCENY PROJEKTU (poniższe dane wypełnia Ekspert) Załącznik nr Do Regulaminu Regionalnego Funduszu Filmowego Poznań Tytuł filmu Reżyser. Autor scenariusza. Producent (wnioskodawca). KARTA OCENY PROJEKTU Regionalny Fundusz Filmowy Poznań Imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM Obowiązuje znajomość lektur:

Bardziej szczegółowo

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot Opowieści nocy reż. Michel Ocelot 1. Scenariusz lekcji. (str. 2) Temat: Jak powstaje film? 2. Karta pracy. (str. 5) MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DLA NAUCZYCIELI SPIS TREŚCI SCENARIUSZ LEKCJI Opracowała: Paulina

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

SPECJALNOŚĆ: TWÓRCZE PISANIE (CREATIVE WRITING): FILM TEATR - TELEWIZJA

SPECJALNOŚĆ: TWÓRCZE PISANIE (CREATIVE WRITING): FILM TEATR - TELEWIZJA PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: TWÓRCZE PISANIE (CREATIVE WRITING): FILM TEATR - TELEWIZJA FORMA STUDIÓW : stacjonarne POZIOM KSZTAŁCENIA : I stopnia

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N. Postanowienia ogólne

R E G U L A M I N. Postanowienia ogólne R E G U L A M I N przyjmowania w poczet członków Stowarzyszenia Autorów ZAiKS oraz przenoszenia członków nadzwyczajnych do kategorii członków zwyczajnych, uchwalony przez Zarząd Stowarzyszenia w dniu 5

Bardziej szczegółowo

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013 Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny rok szkolny 2012/2013 Literatura 1. Kobiety irytujące i intrygujące w literaturze polskiej. Oceń postawy i zachowania wybranych bohaterek. 2. Poezja

Bardziej szczegółowo

Mówienie. Rozumienie ze słuchu

Mówienie. Rozumienie ze słuchu Kryteria oceniania z języka angielskiego Ocena celująca Stopień CELUJĄCY otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie kryteria potrzebne na ocenę bardzo dobrą, ponadto opanował wiadomości i umiejętności wykraczające

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego S Y L A B U S MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013 1. NAZWA PRZEDMIOTU polska/angielska 2. KOD PRZEDMIOTU Dramaturgia / Dramaturgy 3. KIERUNEK Reżyseria dramatu WYDZIAŁ 4. SPECJALNOŚĆ Reżyseria

Bardziej szczegółowo

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń:

OCENA CELUJĄCA. Słuchanie: Uczeń: Wymagania na poszczególne oceny z języka angielskiego dla uczniów Technikum Zawodowego, Zasadniczej Szkoły Zawodowej i Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych, Regionalnego Centrum Edukacji Zawodowej w

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ Opracowała: Tetyana Ouerghi I. ZASADY: 1. Każdy uczeń jest oceniany zgodnie z zasadami sprawiedliwości. 2. Ocenie podlegają wszystkie

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa III Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO. Poziomy wymagań:

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa III Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO. Poziomy wymagań: WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa III Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO - potrafi poprawnie operować niedużą ilością najprostszych struktur gramatycznych - potrafi budować zdania ale

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA. SPECJALNOŚĆ: dziennikarstwo radiowe i telewizyjne

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA. SPECJALNOŚĆ: dziennikarstwo radiowe i telewizyjne PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: dziennikarstwo radiowe i telewizyjne FORMA STUDIÓW : niestacjonarne POZIOM KSZTAŁCENIA : I stopnia PROGRAM OBOWIĄZUJĄCY

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO LITERATURA LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Na wybranych przykładach z różnych epok omów funkcję aluzji jako świadomego umieszczania tekstu w polu tradycji literackiej.

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OBSERWACJI ZAJĘĆ

ARKUSZ OBSERWACJI ZAJĘĆ ARKUSZ OBSERWACJI ZAJĘĆ Załącznik nr 4 Narzędzie doskonali umiejętność: obserwacji, projektowania, analizowania przebiegu zajęć oraz ułatwia ewaluację rezultatów zajęć w kontekście zamierzonych i osiągniętych

Bardziej szczegółowo

Słownictwo: umiejętność radzenia sobie w codziennych sytuacjach, odpowiedni dobór słownictwa, odpowiedni zakres słownictwa.

Słownictwo: umiejętność radzenia sobie w codziennych sytuacjach, odpowiedni dobór słownictwa, odpowiedni zakres słownictwa. język francuski, klasy: 4 6 Zgodnie z WZO, śródroczne i roczne oceny z języka francuskiego w klasach IV VI wyrażone są stopniem w następującej skali: stopień celujący 6, stopień bardzo dobry 5, stopień

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

PORADY DLA MATURZYSTÓW JĘZYK POLSKI, MATURA PISEMNA

PORADY DLA MATURZYSTÓW JĘZYK POLSKI, MATURA PISEMNA PORADY DLA MATURZYSTÓW JĘZYK POLSKI, MATURA PISEMNA A. Poziom podstawowy Rozumienie czytanego tekstu 1. Przeczytaj uważnie tekst, zwracając uwagę na śródtytuły i przypisy. 2. Na ogół jeden akapit rozwija

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Zgodnie z Podstawą Programową jako priorytetowe przyjmuje się na lekcjach plastyki w gimnazjum wymagania ogólne: 1. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Szkolny Klub Dyskusyjny

Szkolny Klub Dyskusyjny Program wychowawczo- profilaktyczny Szkolny Klub Dyskusyjny FILMOLANDIA wrzesień 2013 r. Opracowały: mgr Joanna Guze, mgr Wiesława Strzelczyk Strona 1 Kształcić tylko umysł człowieka, nie udzielając mu

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI Formy aktywności i częstotliwość ich sprawdzania: Lp. Forma aktywności Skrót Częstotliwość (min. w semestrze) 1. odpowiedź ustna o 1 2. czytanie ze zrozumieniem

Bardziej szczegółowo

Plan kursu: Nauczanie języka szwedzkiego dla imigrantów

Plan kursu: Nauczanie języka szwedzkiego dla imigrantów POLSKA Plan kursu: Nauczanie języka szwedzkiego dla imigrantów Cel nauczania Nauczanie języka szwedzkiego dla imigrantów jest zaawansowanym kursem językowym, którego celem jest przekazanie dorosłym imigrantom

Bardziej szczegółowo

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA Elementy składowe sylabusu Opis Nazwa przedmiotu/modułu Animacje komputerowe Kod przedmiotu PPR56 Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Sztuki Lalkarskiej

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa I gimnazjum Mgr Magdalena Mazanek Mgr Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa I gimnazjum Mgr Magdalena Mazanek Mgr Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO. WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO klasa I gimnazjum Mgr Magdalena Mazanek Mgr Magdalena Pajor GRAMATYKA I SŁOWNICTWO - potrafi poprawnie operować niedużą ilością poznanych struktur gramatycznych

Bardziej szczegółowo

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna JĘZYK POLSKI Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i platformy Filmoteka Szkolna (45 min) Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA OCENY DRACO DESCUBRE A1.1

WYMAGANIA NA OCENY DRACO DESCUBRE A1.1 Stopień w skali 1-6 Opis słowny 6 celujący Wyrażenia opisujące wybitny, wyjątkowo staranny, systematyczny, pilny, uczynny, pomocny, wrażliwy, o wysokiej kulturze osobistej, otwarty, tolerancyjny, wyrozumiały,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OGÓLNE. 14. Sukcesy osiągnięte przez ucznia w konkursach przedmiotowych mogą wpłynąć na podwyższenie oceny z przedmiotu.

KRYTERIA OGÓLNE. 14. Sukcesy osiągnięte przez ucznia w konkursach przedmiotowych mogą wpłynąć na podwyższenie oceny z przedmiotu. KRYTERIA OGÓLNE 1. Oceny bieżące postępów ucznia uwzględniają wszystkie cztery sprawności językowe, tj.: rozumienie ze słuchu, pisanie, czytanie, mówienie oraz tzw. podsystemy języka, czyli gramatykę i

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 43 w BIAŁYMSTOKU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 43 w BIAŁYMSTOKU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY IV-VI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 43 w BIAŁYMSTOKU I. ZASADY OGÓLNE Przedmiotowy System Nauczania ma na celu: 1) bieżące i systematyczne obserwowanie

Bardziej szczegółowo

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2013

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2013 Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2013 LITERATURA 1. Na podstawie wybranych utworów omów funkcje ironii w literaturze. 2. Folklor jako inspiracja

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi do testu z języka polskiego dla uczniów gimnazjów /etap szkolny/ Liczba punktów możliwych do uzyskania: 63.

Klucz odpowiedzi do testu z języka polskiego dla uczniów gimnazjów /etap szkolny/ Liczba punktów możliwych do uzyskania: 63. Klucz odpowiedzi do testu z języka polskiego dla uczniów gimnazjów /etap szkolny/ Liczba punktów możliwych do uzyskania: 63 Zadania zamknięte Zad.1 Zad.4 Zad.6 Zad.8 Zad.9 Zad.11 Zad.13 Zad.14 Zad.16 Zad.18

Bardziej szczegółowo

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO PREAMBUŁA Przedsięwzięcie społeczne to przede wszystkim wielka odpowiedzialność wobec tych, na rzecz których działamy. To działanie powinno być trwałe i

Bardziej szczegółowo

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania.

W badaniach 2008 trzecioklasiści mieli kilkakrotnie za zadanie wyjaśnić wymyśloną przez siebie strategię postępowania. Alina Kalinowska Jak to powiedzieć? Każdy z nas doświadczał z pewnością sytuacji, w której wiedział, ale nie wiedział, jak to powiedzieć. Uczniowie na lekcjach matematyki często w ten sposób przekonują

Bardziej szczegółowo

SESJA NAUKOWA ODKRYWANIE UMYSŁU: LUDZKIE POZNANIE, EMOCJE, TWÓRCZOŚĆ I KOMUNIKACJA

SESJA NAUKOWA ODKRYWANIE UMYSŁU: LUDZKIE POZNANIE, EMOCJE, TWÓRCZOŚĆ I KOMUNIKACJA 16 października 2008 SESJA NAUKOWA ODKRYWANIE UMYSŁU: LUDZKIE POZNANIE, EMOCJE, TWÓRCZOŚĆ I KOMUNIKACJA Umysł ludzki jako produkt ewolucji godz. 10.00-10.30 prof. dr hab. Krzysztof Łastowski, Umysł ludzki

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI JĘZYK

WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI JĘZYK WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI JĘZYK JĘZYK -TEMATY CZĘŚĆ WPROWADZAJĄCA 1. Czym jest język? 2. Jak nasze myśli wpływają na język? 3. Zasady jak się porozumiewać by być zrozumianym. 4. Jak język wpływa na nasze

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność

KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność KOMUNIKOWANIE SIĘ sztuka i umiejętność 1. ISTOTA I ZNACZENIE KOMUNIKOWANIA SIĘ 2. PROCES KOMUNIKOWANIA SIĘ 3. STYLE KOMUNIKOWANIA SIĘ 4. PRZESZKODY W KOMUNIKOWANIU SIĘ 1.ISTOTA I ZNACZENIE KOMUNIKOWANIA

Bardziej szczegółowo

wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją

wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją Charakterystyka trzech rodzajów literackich Cechy charakterystyczne epiki wydarzeniach w utworze epickim opowiada narrator; jego relacja ma najczęściej charakter zobiektywizowany i cechuje ją chłodny dystans;

Bardziej szczegółowo

stworzony w celu ustalenia jednolitych kryteriów oceny znajomości języka i umiejętności językowych uczących się języka Europejczyków.

stworzony w celu ustalenia jednolitych kryteriów oceny znajomości języka i umiejętności językowych uczących się języka Europejczyków. EUROPEJSKI SYSTEM OPISU KSZTAŁCENIA JĘZYKOWEGO Poziomy biegłości językowej: Europejski System Opisu Kształcenia Językowego Rady Europy stworzony w celu ustalenia jednolitych kryteriów oceny znajomości

Bardziej szczegółowo

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA GRUP DSD II W KLASACH I III

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA GRUP DSD II W KLASACH I III ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA PSZCZEGÓLNE CENY SZKLNE Z JĘZYKA NEMECKEG DLA GRUP DSD W KLASACH cena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery sprawności językowe, tj.: rozumienie ze słuchu,

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji z języka polskiego w szkole ponadgimnazjalnej

Scenariusz lekcji z języka polskiego w szkole ponadgimnazjalnej Scenariusz lekcji z języka polskiego w szkole ponadgimnazjalnej Temat lekcji: Na pograniczu słowa i obrazu spotkanie z Royem Liechtensteinem. Cele ogólne lekcji: Kształcenie umiejętności interpretacji

Bardziej szczegółowo

Obraz i słowo w procesach poznawczych

Obraz i słowo w procesach poznawczych Obraz i słowo w procesach poznawczych mgr Beata Gozdur Obrazy - zarówno odbierane z zewnątrz, w postaci dzieł sztuki, ilustracji, filmów, plakatów itp., jak i wewnętrzne, w postaci wyobrażeń - są istotnym

Bardziej szczegółowo

ROK SZKOLNY: 2011/ Cel zajęć:

ROK SZKOLNY: 2011/ Cel zajęć: dr Natasza Posadzy PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA I LO IM. C. K. NORWIDA ROK SZKOLNY: 2011/2012 PRZEDMIOT: Kultura Hiszpanii (historia, geografia, literatura) 1. Cel zajęć: Celem zajęć jest zapoznanie uczniów

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA TOTALNA. czyli jak prezentować aby osiągać swój cel

PREZENTACJA TOTALNA. czyli jak prezentować aby osiągać swój cel PREZENTACJA TOTALNA czyli jak prezentować aby osiągać swój cel Każdy z nas chyba uczestniczył w nudnej prezentacji W czasie takich prezentacji, tylko jedna myśl ciśnie się słuchaczowi na usta... WTF!?!

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego

Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego Uczeń otrzymuje oceny za: 1. Pisemne prace klasowe 2 razy w semestrze, trwające 90 lub 45 minut; 2. Pisemne i ustne zadania domowe; 3. Testy sprawdzające

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI

KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI Grażyna Habrajska Uniwersytet Łódzki KATEGORIA OBSERWATORA A PROCES WIZUALIZACJI Opublikowano w: Komunikacja wizualna w przestrzeni publicznej, red. Anna Obrębska, Łódź 2009, s. 9-19 Kategoria obserwatora

Bardziej szczegółowo

Komunikacja społeczna. Opracowanie: Aneta Stosik

Komunikacja społeczna. Opracowanie: Aneta Stosik Komunikacja społeczna Opracowanie: Aneta Stosik Proces komunikowania się Komunikowanie się to wzajemne przekazywanie informacji, umiejętności, pojęć, idei, uczuć, itp. za pomocą symboli tworzonych przez

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Moduł I Ewaluacja w praktyce szkolnej istota, cele, rodzaje.

Moduł I Ewaluacja w praktyce szkolnej istota, cele, rodzaje. Moduł I Ewaluacja w praktyce szkolnej istota, cele, rodzaje. Sesja 1: Podstawowe informacje o ewaluacji. Sesja 2: Ewaluacja w procesie rozwoju szkoły i w pracy nauczyciela PROGRAM I SCENARIUSZE ZAJĘĆ SESJA

Bardziej szczegółowo

1. Dostępność programów telewizyjnych dla osób z niepełnosprawnościami

1. Dostępność programów telewizyjnych dla osób z niepełnosprawnościami RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-715848- I/12/KK 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pan Bogdan Zdrojewski Minister Kultury i Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA Nasielsk, 5 kwietnia 2013 r. Lista tematów na część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2014 w Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Bardziej szczegółowo

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Pojęcie i cechy kultury masowej Wzory socjokulturowe cielesności i sprawności fizycznej Wzory lansowane przez mass media a wzory realizowane Kultura masowa

Bardziej szczegółowo

GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych.

GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych. GH - Charakterystyka arkuszy egzaminacyjnych. A. Arkusz standardowy GH-A, B, C oraz arkusze przystosowane: GH-A4, GH-A5, GH-A6. Zestaw zadań z zakresu przedmiotów humanistycznych, skonstruowany wokół tematu

Bardziej szczegółowo

KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO GIMNAZJUM. opracował zespół nauczycieli polonistów OCENA DOPUSZCZAJĄCA

KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO GIMNAZJUM. opracował zespół nauczycieli polonistów OCENA DOPUSZCZAJĄCA WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO opracował zespół nauczycieli polonistów Adriana Haładuda, Justyna Kmiecik, Magdalena Spychała-Reiss, Piotr Reiss KLASA I GIMNAZJUM OCENĘ NIEDOSTATECZNĄ otrzymuje

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA MOWA CIAŁA

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA MOWA CIAŁA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA MOWA CIAŁA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA to psychologiczny proces, dzięki któremu jednostka przekazuje i otrzymuje informacje w bezpośrednim kontakcie

Bardziej szczegółowo