Posiew krwi. Kluczowe badanie w diagnostyce zakażeń krwi

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Posiew krwi. Kluczowe badanie w diagnostyce zakażeń krwi"

Transkrypt

1 07-08 / 010PL99024A / Dokument ten nie jest prawnie wiążący. biomérieux zastrzega sobie prawo do modyfikacji zawartość bez powiadomienia / BIOMERIEUX, jego niebieskie logo, BacT/ALERT, VITEK, VIDAS, chromid i Hemoline są znakami towarowymi używanymi, w trakcie rejestracji i/lub zastrzeżonymi, należącymi do biomérieux S.A. lub jednego z przedstawicielstw / B R A H M S PCT jest zarejestrowanym znakiem towarowym B R A H M S Aktiengesellschaft / SampLOK jest zarejestrowanym znakiem towarowym należącym do Noble House Group Pty Ltd. / Wydrukowano we Francji / THERA Conseil / RCS Lyon B Podane w broszurze informacje stanowią wyłącznie wskazówki i nie wyczerpują tematu. W żaden sposób nie wiążą one biomérieux S.A. z postawioną diagnozą lub leczeniem zaordynowanym przez lekarza. biomérieux Polska Sp. z o.o. ul. Żeromskiego Warszawa Tel. : Fax : Twoja pieczątka Posiew krwi Kluczowe badanie w diagnostyce zakażeń krwi

2 Wprowadzenie Sepsa to zespół objawów klinicznych określanych jako układowa odpowiedź zapalna organizmu na zakażenie. Jest to najczęstsza przyczyna zgonów w nie-kardiologicznych oddziałach intensywnej terapii, z wysoką śmiertelnością sięgającą odpowiednio 32 lub 54% w przypadku ostrej sepsy lub szoku septycznego. 1 Posiewy krwi i wczesna właściwa antybiotykoterapia są priorytetowymi czynnościami podejmowanymi w trakcie 6 godzinnego okresu resuscytacji przy rozpoczęciu leczenia sepsy. Wczesna, poprawna identyfikacja bakterii lub grzybów wywołujących zakażenia krwi może dostarczyć istotnych klinicznie informacji, wymaganych przy diagnozowaniu i leczeniu sepsy. Posiewy krwi - laboratoryjne wykrywanie bakteriemii i fungemii - jedno z najprostszych i najczęściej stosowanych badań potwierdzających czynnik etiologiczny układowych zakażeń krwi. Nasze specjalne podziękowania kierujemy do Profesora Briana DUERDEN a, Inspector of Microbiology and Infection Control, Department of Health, U.K. Za nieocenioną pomoc i wyczerpującą recenzję tej broszury. Celem tej broszury jest: odpowiedź na kluczowe pytania zadawane często w związku z posiewami krwi dostarczenie praktycznych wskazówek dla rutynowej procedury związanej z posiewami krwi przedstawienie ilustrowanego przewodnika obrazującego etapy dobrej praktyki pobierania posiewów krwi. Broszura ta powinna stanowić użyteczne narzędzie ze wskazówkami dla lekarzy, pielęgniarek, osób pobierających krew, personelu laboratoriów i wszystkich innych pracowników służby zdrowia zaangażowanych w badanie posiewu krwi.

3 Spis treści > Co to jest posiew krwi? 2 > Dlaczego posiewy krwi są ważne? 2 > Kiedy pobierać posiew krwi? 3 > Jak pobierać posiew krwi? 5 > Jakie stosować podłoża? 6 > Jaka powinna być objętość krwi? 8 > Ile pobierać zestawów na posiew krwi? 10 > Jak długi czas inkubacji stosować? 12 > Zanieczyszczenie, czy prawdziwy patogen? 13 > Specjalne przypadki: infekcyjne zapalenie wsierdzia 16 > Wykonanie posiewu krwi 17 > Interpretacja wyników 19 > Rozwiązania firmy biomérieux w diagnostyce zakażeń krwi i sepsie 20 > Piśmiennictwo 24 > Notatki 26 > Zalecenia dla pobierania posiewu krwi 28

4 Co to jest posiew krwi? Posiew krwi jest badaniem laboratoryjnym, w którym krew jest pobierana od pacjenta i nanoszona do butelek zawierających podłoża hodowlane, aby określić czy drobnoustroje wywołujące zakażenie (bakterie lub grzyby) zasiedlają krwioobieg pacjenta. Na kompletne badanie posiewu krwi składa się: prawidłowe pobranie próbki wykrycie, izolacja i identyfikacja mikroorganizmu wywołującego zakażenie krwi dostarczenie klinicyście wyniku testu lekowrażliwości Trzy główne cele posiewu krwi potwierdzenie etiologii infekcyjnej identyfikacja czynnika etiologicznego ukierunkowanie antybiotykoterapii Jednakże, aby posiew krwi był skutecznym narzędziem trzeba przykładać najwyższą wagę do prawidłowego pobrania próbki. Stosowanie się do zaleceń pobierania posiewu krwi, może znacząco podnieść jakość i wartość kliniczną posiewu oraz obniżyć liczbę przypadków zanieczyszczenia próbki i fałszywie dodatnich wyników. Wykonany prawidłowo posiew krwi dostarcza użytecznej klinicznie informacji, która może wpłynąć na poprawę stanu pacjenta, skrócić czas hospitalizacji i zapobiec nadużywaniu antybiotyków. Dlaczego posiewy krwi są ważne? Sepsa jest jednym z największych wyzwań intensywnej opieki medycznej, a wczesna diagnoza jednym z najważniejszych czynników decydujących o wyniku leczenia pacjenta. Najważniejszym narzędziem, dostępnym w diagnostyce do wykrywania bakteriemii i fungemii, jest posiew krwi. Badanie to ma duży wpływ na diagnozowanie i leczenie pacjentów z zakażeniami krwi i podej - rzeniem sepsy. Dodatni wynik posiewu krwi jest podstawą lub potwierdzeniem infekcyjnej etiologii choroby. 3 Dostarcza również drobnoustroju, będącego czynnikiem etiologicznym, do wykonania testu lekowrażliwości, a co za tym idzie optymalizacji antybiotykoterapii. 3 Zapoczątkowanie efektywnego leczenia antybiotykami, tak wcześnie jak to jest możliwe, może mieć znaczący wpływ na ostateczny wynik terapii. 4,5 Kiedy pobierać posiew krwi? Przy podejrzeniu zakażenia krwi lub sepsy należy zawsze wykonywać posiewy krwi. Objawami klinicznymi u pacjenta, które skłaniają do podejrzenia o zakażenie krwi są: gorączka o nieustalonej etiologii (> 36 C) lub hipotermia (< 36 C) wstrząs, dreszcze, zwiększone napięcie ciężkie zakażenia miejscowe (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, wsierdzia, płuc, odmiedniczkowe zapalenie nerek, ropnie w obrębie jamy brzusznej,...) podwyższone tętno obniżone lub podwyższone ciśnienie krwi przyspieszony oddech 2 3

5 Czas pobierania posiewów krwi Posiewy krwi należy pobierać jak najszybciej od pojawienia się objawów. Ideałem jest pobieranie próbek przed przystąpieniem do antybiotykoterapii. Jeżeli pacjent jest już w trakcie leczenia antybiotykami, posiew krwi powinien zostać pobrany bezpośrednio przed podaniem kolejnej dawki. Na ogół zaleca się pobieranie w krótkim czasie (np. w ciągu 1 godziny) 2-3 zestawów na posiew krwi (2 butelki w zestawie). Wykonywanie kolejnych posiewów w określonych odstępach czasowych np. co 1 do 2 godzin jest zalecane wyłącznie w celu monitorowania ciągłej bakteriemii / fungemii u pacjentów z podejrzeniem zapalenia wsierdzia lub innych infekcji wewnątrznaczyniowych (np. związanych z cewnikami). Jak pobierać posiew krwi? Pobieranie próbki jest kluczowym etapem posiewu krwi. W trakcie procedury należy przedsięwziąć standardowe środki ostrożności i rygorystycznie zachowywać warunki aseptyczne. Aby zapoznać się z ilustrowanym przewodnikiem przedstawiającym krok po kroku zasady dobrej praktyki pobierania posiewu krwi, patrz str. 26. Prawidłowo pobrana próbka, wolna od zanieczyszczeń, ma klu - czowe znacznie dla otrzymania prawdziwego, użytecznego wyniku posiewu krwi. Tabela 1 Zalecenia dotyczące czasu pobierania krwi na posiew przy różnych uwarunkowaniach i objawach klinicznych 6 Baron, E.J., M.P. Weinstein, W.M. Dunne, Jr., P. Yagupsky, D.F. Welch, and D.M. Wilson. Cumitech 1C, Blood Cultures IV. Coordinating ed., E.J. Baron. ASM Press, Washington, D.C Warunek lub objaw Zalecenia Podejrzenie ostrej pierwotnej bakteriemii lub fungemii, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, szpiku kostnego, stawów lub płuc. Gorączka nieznanego pochodzenia (np. ukryty ropień, dur brzuszny, brucelloza lub inne niezdiagnozowane objawy gorączkowe). Podejrzenie bakteriemii lub fungemii ze stale ujemnymi wynikami posiewów krwi Pobrać dwa lub trzy posiewy krwi jeden po drugim z różnych anatomicznie miejsc, uważając na przypadki kliniczne precypitacji posiewu krwi Pobrać na początek dwa lub trzy posiewy krwi jeden po drugim z różnych anatomicznie miejsc. Jeśli dadzą one wynik ujemny po godzinach inkubacji, pobrać kolejne dwa lub więcej posiewów z różnych anatomicznie miejsc. Rozważyć alterantywne metody posiewu krwi, aby zwiększyć szansę wyhodowania mykobakterii, grzybów oraz rzadkich lub wymagających drobnoustrojów. Zaleca się, aby posiewy krwi były pobierane wyłącznie przez personel medyczny (lekarzy, pielęgniarki, osoby zajmujące się pobieraniem krwi lub techników), który został prawidłowo przeszkolony, a jego kompetencje w pobieraniu posiewów krwi potwierdzone. 7 Kluczowe zagadnienia dotyczące właściwego pobierania próbek: Przed pobraniem należy upewnić się, że butelki nie wykazują jakichkolwiek oznak uszkodzenia lub rozkładu (odbarwienia). Nie używać butelek zawierających podłoża ze zmętnieniem lub nadmiernym ciśnieniem gazu, ponieważ są to możliwe oznaki zanieczyszczenia. Sprawdzić datę ważności butelek. Wyrzucić podłoża przeterminowane. Butelki z posiewem krwi powinny być czytelnie i dokładnie opisane. Każdy zestaw złożony z dwóch butelek należy pobierać z różnych anatomicznie miejsc. Posiewy krwi pobierać z żył, a nie z tętnic. 8 Zaleca się unikania pobierania posiewów krwi z cewników dożylnych lub dotętniczych, ponieważ urządzenia te są obciążone wyższym odsetkiem kontaminacji. 9 Szczególnie ważna jest dezynfekcja skóry przed pobraniem próbki. Po pobraniu, butelki z posiewem wraz z wypełnionym zleceniem badania należy dostarczyć do klinicznego laboratorium mikrobiologicznego tak szybko, jak to jest możliwe, najlepiej w ciągu 2 godzin. 3 Przy jakimkolwiek opóźnieniu butelki przechowywać w temperaturze pokojowej

6 Zastosowanie poczty pneumatycznej może przyspieszyć transport butelek do laboratorium mikrobiologicznego. 11 Wszystkie posiewy krwi powinny być udokumentowane w historii choroby pacjenta poprzez datę, czas i miejsce pobrania oraz wskazania. Podłoże do hodowli krwi musi być: wystarczająco czułe, aby wykryć - szeroki zakres istotnych klinicznie drobnoustrojów, nawet tych najbardziej wymagających (Neisseria, Haemophilus, ) - drobnoustroje uwalniające niewielkie ilości CO2 (Brucella, Acinetobacter, ) uniwersalne: umożliwiać dostarczenie wyniku dla wszystkich typów pobranych próbek (dorośli, dzieci, pacjenci w trakcie antybiotykoterapii, jałowe płyny ustrojowe...) Jakie stosować podłoża? Drobnoustroje wywołujące zakażenia krwi są bardzo różnorodne (tlenowe, beztlenowe, grzyby, mikroorganizmy wymagające...) i w stosunku do wymagań odżywczych mogą również potrzebować specyficznych czynników wzrostu i/lub specjalnej atmosfery. Zaleca się, aby każdy rutynowo pobierany od dorosłego pacjenta posiew krwi stanowił parę butelek, umożliwiających hodowlę tlenową i beztlenową. 12 Pobraną krew należy równo rozdzielić pomiędzy butelkę tlenową i beztlenową. Jeżeli nie wykonuje się hodowli w warunkach beztlenowych, powinna ona być zastąpiona dodatkową butelką tlenową, aby upewnić się, że została pobrana wystarczająca objętość krwi. 6 Do której butelki jako pierwszej należy pobierać krew? W przypadku stosowania zamkniętych systemów do pobierania krwi, jako pierwszą należy posiać butelkę tlenową, aby zapobiec przedostaniu się powietrza do butelki beztlenowej. Przy użyciu igły ze strzykawką, najpierw nanieść próbkę do butelki beztlenowej, w celu uniknięcia przedostania się tam powietrza. Jeżeli objętość pobranej krwi jest mniejsza od zalecanej*, próbkę należy najpierw nanieść do butelki tlenowej, ponieważ większość bakteriemii jest wywoływana przez bakterie tlenowe i fakultatywne. W dodatku patogenne drożdżaki i bezwzględne tlenowce (np. Pseudomonas) są hodowane prawie wyłącznie w butelkach tlenowych. Pozostałą próbkę powinno posiać się do butelki beztlenowej. 6 Posiewy krwi należy pobierać: w określonych jednostkach chorobowych we właściwym czasie we właściwy sposób * Aby zapoznać się z zalecanymi objętościami, patrz rozdział Jaka powinna być objętość krwi? 6 7

7 Jaka powinna być objętość krwi? Optymalny odzysk bakterii i grzybów z krwi zależy od użycia do hodowli odpowiedniej objętości krwi. Pobranie wystarczającej próbki zapewnia wykrycie patogennych bakterii i grzybów, które występują w niewielkich ilościach. Jest to szczególnie istotne w podejrzeniu infekcji wewnątrznaczyniowych (takich jak zapalenie wsierdzia). Dla każdego dodatkowego mililitra pobranej krwi poziom odzysku mikroorganizmów wzrasta u dorosłych wprost proporcjonalnie aż do 30 ml. 13 Korelacja ta jest związana z małą liczbą jednostek tworzących kolonie (Colony Forming Units CFU) obecnych w mililitrze krwi osób dorosłych. 3 Dorośli Dla dorosłych zalecana objętość krwi pobieranej jednorazowo na posiew to 20 do 30 ml. 6 Ponieważ każdy zestaw zawiera butelkę tlenową i beztlenową, do każdej z nich należy nanieść do 10 ml krwi. Jeżeli stosuje się trzecią butelkę, powinna ona być tlenowa. Taka objętość jest wskazana ze względu na optymalizację odzysku patogenów w licznych przypadkach bakteriemii / fungemii, w których występuje mniej niż 1 CFU na ml krwi. Dzieci Optymalna objętość krwi pobieranej od niemowląt i dzieci nie jest ostatecznie zdefiniowana, choć dostępne dane wskazują, że odzysk patogenów również wzrasta wprost proporcjonalnie do objętości próbki. 15 Zalecane objętości pobieranej krwi powinny być uzależnione od ciężaru ciała pacjenta (patrz poniżej tabela 2.) i należy stosować butelki tlenowe. Objętość krwi pobrana do każdego zestawu na posiew jest najważniejszą zmienną wpływającą na odzysk drobnoustrojów z próbki pobranej od pacjenta z zakażeniem krwi. 14 Tabela 2 Sugerowane do pobierania objętości krwi od niemowląt i dzieci 15 Zaadaptowane w/g Kellogg i in. Frequency of low-level bacteriemia in children from brith to fifteen years of age. J Clin Microbiol. 2000; 38: Ciężar Całkowita objętość pacjenta krwi pacjenta kg funt ,1-2 2,2-4, ,1-12,7 4,5-27 > ,8-36, > 800 > 36,3 > 80 > 2200 Zalecana objętość Całkowita objętość % całkowitej objętości krwi na posiew (ml) krwi na posiew krwi pacjenta Hodowla nr 1 Hodowla nr ,8-2,7 8 9

8 Ile pobierać zestawów na posiew krwi? Czułość pojedynczego zestawu na posiew krwi jest ograniczona, ponieważ bakterie i grzyby nie są stale obecne w krwioobiegu. Ostatnie badania prowadzone przy użyciu monitorowanych systemów automatycznych, skupiały się na skumulowanej czułości posiewów krwi pobieranych kolejno w ciągu 24 godzin. Zaobserwowano, że skumulowany odzysk patogenów z trzech zestawów na posiew krwi (2 butelki na zestaw), przy każdorazowym pobraniu 20 ml krwi (po 10 ml na butelkę), wynosił 73,2% dla pierwszego zestawu, 93,9% dla dwóch pierwszych zestawów i 96,9% dla trzech. Jednakże dla uzyskania poziomu detekcji dla zakażeń krwi > 99%, konieczne jest zastosowanie aż czterech zestawów. 16 Rycina 1 Skumulowana czułość pobieranych zestawów na posiew krwi 16 Weinstein i in. Detection of Bloodstream Infections in Adults: How Many Blood Cultures Are Needed J Clin Microbiol. 2007; 45: Nigdy nie należy pobierać pojedynczego zestawu na posiew krwi od osób dorosłych, ponieważ taka praktyka powoduje pobieranie nieodpowiedniej objętości krwi i możliwość nie zdignozowania znacznej liczby bakteriemii. 3,6 Kontaminacja zazwyczaj zdarza się tylko w jednej butelce z zestawu, w przeciwieństwie do prawdziwego zakażenia krwi, w którym kilka próbek z zestawów pobranych z różnych anatomicznie miejsc, może być dodatnich. Jest to kolejnym uzasadnieniem konieczności pobierania więcej niż jednego zestawu na posiew z różnych anatomicznie miejsc. 6 Na ogół zaleca się pobieranie 2 lub jeszcze lepiej 3 zestawów na posiew krwi z różnych anatomicznie miejsc w trakcie każdego epizodu septycznego. 3 Jeżeli po pobraniu 2 do 3 zestawów, hodowle pozostają ujemne po 24 godzinach inkubacji, a pacjent wykazuje nadal objawy septyczne, można pobrać kolejne 2-3 zestawy, co jest przedstawione na poniższym schemacie. Czułość detekcji 100% 90% 80% 73,2% 93,9% 96,9% Rycina 2 Zalecana liczba pobieranych zestawów na posiew krwi Pobrać 2 lub 3 zestawy butelek (tlenowa + beztlenowa) dla każdego epizodu septycznego Jeśli po 24 godzinach inkubacji hodowle są ujemne, a pacjent nadal wykazuje objawy septyczne 70% Zestaw 1 Zestaw 2 Zestaw 3 Pobrać dodatkowe 2 lub 3 zestawy butelek (tlenowa + beztlenowa) Jeśli po 24 godzinach inkubacji hodowle są ujemne Jeśli to konieczne, powtórzyć procedurę Przedłużyć inkubację Wykonać badania w kierunku etiologii nie mikrobiologicznej 10 11

9 Jak długi czas inkubacji stosować? Obecne zalecenia i standardy, dotyczące długości inkubacji dla rutynowych hodowli krwi w automatycznych systemach monitorujących, wskazują na pięć dni. 17 Jednakże publikowane dane sugerują, że trzy dni wystarczają do odzysku 95 do 97% klinicznie istotnych drobnoustrojów. Ostatnie badania wykazały jako liczbę istotnych mikroorganizmów wyizolowanych w ciągu dnia z kolejno pobranych posiewów krwi przez 30 miesięcy, 2601 izolatów znaczących klinicznie oraz 1097 stanowiących zanieczyszczenia. 18 Rycina 3 Znaczące izolaty na dzień 18 Bourbeau PP i in. Routine incubation of BacT/ALERT FA and FN blood culture bottles for more than 3 days may not be necessary. J Clin Microbiol. 2005;43: % 20% 4% 2% 1% Dzień 1 Dzień 2 Dzień 3 Dzień 4 Dzień 5 Wyniki te wskazują, że 98% klinicznie ważnych izolatów wykryto w trakcie pierwszych 3 dni inkubacji, a 94% w ciągu 2 dni. Inkubacja drobnoustrojów wymagających pod względem odżywczym Inne współczesne badania wskazują, że użycie automatycznych systemów monitorujących pozwala na wykrycie 99,5% zakażeń krwi innych niż zapalenie wsierdzia i 100% epizodów zapaleń wsierdzia w ciągu 5 dni inkubacji. 13 Dane te sugerują, że przedłużanie czasu inkubacji pierwotnie rekomendowanego do wykrywania drobnoustrojów wymagających*, które czasami wywołują zapalenie wsierdzia, jest w zasadzie obecnie niekonieczne, od kiedy wprowadzono nowoczesne automatyczne systemy monitorowania posiewów krwi. 6 * w tym Brucella, Capnocytophaga i Campylobacter spp.oraz grupa HACEK (Haemophilus, Actinobacillus, Cardiobacterium, Eikenella i Kingella spp.) Zanieczyszczenie, czy prawdziwy patogen? Zanieczyszczenie próbki krwi w trakcie jej pobierania powoduje znaczny odsetek fałszywie dodatnich wyników i może mieć poważny wpływ na stan pacjenta. Wynik fałszywie dodatni jest definiowany jako wzrost bakterii w butelce hodowlanej, a brak ich występowania w krwioobiegu pacjenta i wprowadzenie drobnoustrojów do butelki w trakcie pobierania próbki. Źródłem zanieczyszczenia mogą być różne czynniki: skóra pacjenta, narzędzia zastosowane do pobierania próbki, ręce osoby pobierającej lub środowisko. Pobranie próbki krwi bez kontaminacji jest krytycznym punktem uzyskania istotnego klinicznie wyniku posiewu. Niektóre drobnoustroje takie jak corynebacteria, Propionibacterium spp., gronkowce koagulazo-ujemne, Streptococcus viridans, Bacillus spp. rzadko wywołują poważne infekcje bakteryjne lub zakażenia krwi. Są one popularnie występującymi na skórze drobnoustrojami i chociaż mogą powodować poważne infekcje w sprzyjających warunkach, ich wykrycie w pojedynczej hodowli krwi może być z pewnością traktowane jako zanieczyszczenie bez znaczenia klinicznego

10 Jednakże ważne jest wzięcie pod uwagę, że gronkowce koagulazoujemne są podstawową przyczyną zarówno zakażeń odcewnikowych jak i fałszywie dodatnich wyników posiewów krwi i mogą mieć znaczenie kliniczne w 20% przypadków. 19 Najtrudniejszym problemem dla lekarzy w interpretacji wyniku jest ocena, czy bakteria, która została wyhodowana z posiewu krwi stanowi prawdziwą przyczynę infekcji, czy zanieczyszczenie. Jeżeli byłoby to zanieczyszczenie, a pacjent otrzyma niepotrzebnie antybiotyki, prowadzi to do nadużywania leków i rozwoju lekooporności szczepów. W przeciwieństwie do pacjentów z infekcyjnym zapaleniem wsierdzia lub innym prawdziwym zakażeniem krwi, pacjenci, u których występuje kontaminacja, mają zazwyczaj tylko jedną hodowlę z wynikiem dodatnim. Ta informacja ma dużą praktyczną wartość dla lekarzy i podkreśla znaczenie pobierania dwóch lub trzech zestawów na posiew krwi z różnych anatomicznie miejsc. 6 Rycina 4 Laboratoryjny algorytm służący do określania kontaminacji w posiewach krwi. 19 W/g Richter i in. Minimizing the workup of blood culture conaminants: implementation and evaluation of a laboratory-based algorithm. J Clin Microbiol. 2002;40: Drobnoustrój stanowiący potencjalne zanieczyszczenie* wyizolowany z posiewu krwi Dodatkowe pobranie + /- w ciągu 48 godzin? NIE Ocena przez miejscowego patologa Poziom zanieczyszczeń można skutecznie obniżyć poprzez restrykcyjne stosowanie się do procedury higieny rąk oraz postępowanie zgodnie z zasadami dobrej praktyki przy pobieraniu krwi, szczególnie na etapie odkażania skóry, nakłuwania żyły i przenoszenia próbki do butelek. TAK Wynik dodatni ten sam drobnoustrój? NIE Możliwe zanieczyszczenie nie wykonywać antybiogramu chyba, że na życzenie Jednakże nawet przy stosowaniu najlepszej procedury pobierania krwi, nie jest możliwe obniżenie współczynnika kontaminacji poniżej 2%. 20 TAK Wpływ poziomu zanieczyszczeń Zanieczyszczone hodowle krwi mogą wpływać na stosowanie niepotrzebnej antybiotykoterapii, wydłużać czas hospitalizacji i podnosić jej koszty. Każdy przypadek fałszywie dodatniego wyniku może prowadzić do: przedłużenia pobytu pacjenta w szpitalu średnio 4,5 dnia wzrostu zużycia antybiotyków 39% wzrostu ogólnych wydatków o US$. 21 Paciorkowce zieleniące? TAK Patogen; wykonać antybiogram NIE Ocena przez miejscowego patologa * Drobnoustroje takie jak gronkowce koagulazo-ujemne, Streptococcus viridans, Bacillus spp., Propionibacterium spp., dyfteroidy, Micrococcus spp

11 Specjalne przypadki: infekcyjne zapalenie wsierdzia Posiew krwi jest kluczowym badaniem w diagnostyce infekcyjnego zapalenia wsierdzia (zakażenie zastawek serca). W tej trudnej do zdiagnozowania chorobie posiewy krwi powinny być wykonywane sukcesywnie przy powtarzających się epizodach gorączkowych, kiedy bakterie / grzyby są uwalniane z zastawek sercowych do krwioobiegu. U pacjentów z infekcyjnym zapaleniem wsierdzia wyniki dodatnie posiewów krwi są uzyskiwane w 90% przypadków, jeśli respektuje się optymalne warunki hodowli. 22 Ostre infekcyjne zapalenie wsierdzia Poważna choroba postępująca szybko przez kolejne dni i tygodnie, którą mogą wywołać patogeny o wysokiej wirulencji takie jak Staphylococcus aureus. Przy jej podejrzeniu należy natychmiast pobrać krew na posiew, aby uniknąć niepotrzebnego opóźnienia terapii. Kilka zestawów na posiew krwi powinno się pobrać w ciągu 30 minut przed podaniem empirycznej antybiotykoterapii. 2 Podostre infekcyjne zapalenie wsierdzia Jeśli występuje podejrzenie podostrej infekcji nie ma potrzeby pilnego wkraczania z antybiotykoterapią empiryczną. Ważniejsza jest próba ustalenia diagnozy mikrobiologicznej. Należy pobrać kilka zestawów krwi na posiew w odstępach 30 minut do jednej godziny. Może to pomóc w potwierdzeniu ciągłej bakteriemii, co jest dodatkową wartością kliniczną. 3 Grzybicze infekcyjne zapalenie wsierdzia W przeszłości przypadki grzybiczego zapalenia wsierdzia występowały rzadko. Obecnie zaś ich liczba znacząca wzrasta. 23 Najczęstszym patogenem należącym do grzybów izolowanym z infekcyjnego zapalenia wsierdzia jest Candida. Przy zastosowaniu optymalnych warunków hodowli odsetek dodatnich wyników posiewów krwi przy grzybiczych zapaleniach wsierdzia wywoływanych przez Candida spp. sięga 83 do 95%. 25 Ile pobierać zestawów na posiew krwi? Aby rozróżnić pomiędzy kontaminacją, a prawdziwą bakteriemią powinno wystarczyć pobranie trzech do pięciu zestawów na posiew krwi. Początkowo od pacjenta z podejrzeniem infekcyjnego zapalenia wsierdzia należy pobrać 3 zestawy na posiew krwi. Jeśli w ciągu 24 godzin dają one wyniki ujemne, pobrać kolejne dwie lub więcej próbek na posiew, tak aby ogólna ich liczba wyniosła pięć. 3 Często u pacjentów z podejrzeniem infekcyjnego zapalenia wsierdzia, antybiotykoterapię rozpoczyna się przed pobraniem krwi na posiew. Jest to najważniejsza przyczyna uzyskiwania ujemnych wyników hodowli przy infekcyjnych zapaleniach wsierdzia. Dlatego ważne jest stosowanie podłoży umożliwiających wzrost drobnoustrojów w obecności antybiotyków (patrz rozdział Jakie stosować podłoża? ). 26,27 Jednakże ujemne wyniki hodowli w zapaleniach wsierdzia mogą być również spowodowane wymagającymi odżywczo drobnoustrojami takimi jak Aspergillus spp., Brucella spp., Coxiella burnetii, Chlamydia spp. i grupą HACEK. Odkąd automatyczne systemy monitorowania posiewów krwi są w stanie wykryć wszystkie bakterie z grupy HACEK i inne wymagające drobnoustroje w trakcie 5 dniowej inkubacji, nie uważa się za konieczne przedłużanie czasu hodowli poza ten okres, a z wszystkich butelek od pacjentów z podejrzeniem infekcyjnego zapalenia wsierdzia należy wykonać przesiew na agar czekoladowy. 28 Wykonanie posiewu krwi Obecnie automatyczne systemy monitorowania posiewów krwi dostarczają optymalnego rozwiązania dla wykonywania hodowli krwi. Ogólnie przyjęty czas inkubacji wynosi 5 7 dni, przy czym najczęściej stosuje się 5 dni. W ciągu pierwszych 3 dni uzyskuje się 98% wyników dodatnich (patrz Ryc. 3)

12 Po uzyskaniu informacji z aparatu o wyniku dodatnim wyjmuje się butelkę i wykonuje preparat barwiony metodą Grama oraz przesiew na podłoża stałe. Jeżeli preparat potwierdzi, że hodowla jest dodatnia, natychmiast należy podać morfologię drobnoustroju lekarzowi oraz przeprowadzić dalsze badania w celu identyfikacji i oceny lekowrażliwości. Jeżeli wynik preparatu barwionego metodą Grama będzie ujemny, nie informuje się klinicysty chyba, że uzyska się wzrost z przesiewu na podłożach stałych. Wyniki istotne klinicznie należy przekazywać natychmiast po ich uzyskaniu, ponieważ mogą mieć duży wpływ na dalsze leczenie pacjenta. Badania wykazały, że jeśli wyniki są przekazywane szybko mają one dużą wagę i skutecznie wpływają na terapię. 29,30 Należy stosować szybkie metody identyfikacji i oceny lekowrażliwości dla dodatnich hodowli krwi, aby dostarczyć klinicyście kompletny wynik badania. Zarządzanie antybiotykoterapią (racjonalna antybiotykoterapia) ma istotne znaczenie w przypadku zakażeń krwi i sepsy. Dokładne określenie profilu oporności patogenu umożliwia wprowadzenie najskuteczniejszej antybiotykoterapii, co może mieć istotny wpływ na wynik leczenia pacjenta. 1 Więcej niż jeden wynik dodatni z organizmem patogennym Interpretacja wyników Laboratorium mikrobiologiczne powinno dostarczyć klinicyście użytecznej informacji, aby pomóc mu rozstrzygnąć, czy wynik dla pobranej próbki krwi jest prawdziwie, czy fałszywie dodatni (konta- minacja). Na przykład, identyfikacja wyizolowanego drobnoustroju może pomóc określić, czy hodowla była zanieczyszczona, a kilka dodatnich hodowli z wyizolowanym tym samym drobnoustrojem umożliwia potwierdzenie prawdziwej infekcji. 31 Ponieważ nie istnieją oficjalne zalecenia dla interpretacji wyników posiewów krwi, poniżej przedstawiony prawdopodobny model algorytmu może stanowić jedynie wskazówkę. 19,31,32 Zalecenia te powinny być stosowane łącznie z wytycznymi klinicznymi dotyczącymi np. ogólnej objętości krwi pacjenta, obecności cewników, badaniami radiologicznymi... Jeżeli lekarz podejrzewa klinicznie istotne zakażenie musi przeprowadzić dalsze badania. Rycina 5 Algorytm interpretacji dla wyników posiewów krwi 2 Wynik dodatni tylko dla jedne butelki monokultura + objawy kliniczne (np. endocarditis, zapalenie opon mózgowordzeniowych, zapalenie płuc,...) wyhodowanie więcej niż jednego drobnoustroju (w określonych jednostkach chorobowych (np. transplantacja, zakażenia wewnątrz jamy brzusznej, pacjenci z obniżoną odpornością...)) jeśli patogen to: Salmonella, Listeria, S. aureus, Brucella, Haemophilus, E. coli, P. aeruginosa, jeśli to drobnoustrój normalnej flory skóry: Propionibacterium, Corynebacterium, Bacillus, gronkowce koagulazo-ujemne jeśli to paciorkowce zieleniące lub gronkowce koagulazoujemne, co współgra z objawami klinicznymi (np. cewnik założony na stałe, sztuczne zastawki serca, pacjenci z obniżoną odpornością) zakażenie krwi możliwe zakażenie krwi możliwe zakażenie krwi możliwe zanieczyszczenie możliwe zakażenie krwi 3 18 Ujemne wyniki posiewów krwi z jednoczesnymi objawami klinicznymi Powtórzyć badania krwi Sprawdzić etiologię wirusową lub związaną z drobnoustrojami niemożliwymi do wyhodowania 19

13 Rozwiązania firmy w diagnostyce zakażeń Firma biomérieux, od ponad 40 lat światowy lider na polu diagnostyki in vitro, ma duże doświadczenie w mikrobiologicznym wykrywaniu i szybkiej diagnostyce infekcji bakteryjnych. Nasza oferta zawiera zarówno podłoża do manualnej i automatycznej diagnostyki posiewów krwi, jak i podłoża hodowlane, automatyczne systemy immunochemiczne, manualne i zautomatyzowane systemy do identyfikacji i oceny lekowrażliwości. biomérieux krwi i sepsie Dostarczając w odpowiednim czasie istotnych informacji, produkty te pomagają lekarzom w podejmowaniu codziennych decyzji i przepisywaniu właściwej antybiotykoterapii, co ma bezpośredni wpływ na poprawę opieki nad pacjentem. Podłoża do manulanych posiewów krwi > Hemoline : Dwufazowe podłoża dla drobnoustrojów o wysokich wymaganiach odżywczych Automatyczny system do posiewów krwi > BacT/ALERT 3D: System do mikrobiologicznego wykrywania drobnoustrojów we krwi, płynach ustrojowych i hodowli prątków gruźlicy Podłoża hodowlane > Konwencjonalne i chromogenne podłoża na płytkach: chromid MRSA, chromid S. aureus Marker zakażeń bakteryjnych / Prokalcytonina > VIDAS B R A H M S PCT: Inowacyjny test do oznaczania prokalcytoniny, do wczesnego wykrywania ciężkich zakażeń bakteryjnych. Systemy VIDAS są w pełni dostosowane do diagnozowania stanów nagłych. Automatyczne oznaczenia identyfikacji i lekowrażliwości > VITEK 2 i VITEK 2 Compact: Po uzyskaniu dodatniego wyniku hodowli krwi, zastosowanie szybkich metod identyfikacji i oceny lekowrażliwości dostarcza klinicyście kompletnego wyniku badania i wpływa na prowadzoną antybiotykoterapię

14 BacT/ALERT 3D - System do mikrobiologicznego wykrywania drobnoustrojów Firma biomérieux włączyła się w rozwój automatyzacji w posiewach krwi w 1990 roku. BacT/ALERT 3D automatyczny system monitorowania posiewów krwi oferuje przy minimalnej pracy operatora, maksymalną skuteczność w wykrywaniu zakażeń krwi i informowaniu o tym klinicysty. System BacT/ALERT 3D dostarcza optymalnych warunków dla odzysku szerokiej gamy patogenów, w tym bakterii, grzybów i prątków gruźlicy. Jest on również dostępnym najbardziej funkcjonalnym, modułowym i elastycznym aparatem do hodowli krwi. Pojedynczy system stanowi jednocześnie platformę dla wykrywania drobnoustrojów z krwi, jałowych płynów ustrojowych i materiałów badanych na obecność prątków gruźlicy pochodzących zarówno z dróg oddechowych lub innych miejsc. BacT/ALERT 3D Butelki z podłożami do systemu BacT/ALERT Szeroki asortyment podłoży wychodzący naprzeciw specyficznym potrzebom, w tym butelki pediatryczne i do hodowli prątków gruźlicy. Cechy zwiększające bezpieczeństwo Aby być w zgodzie z przepisami mówiącymi o ochronie pracowników służby zdrowia przed patogenami szerzącymi się drogą krwi, firma biomérieux wprowadziła plastikowe butelki z podłożami do systemu BacT/ALERT, w miejsce szklanych. Nietłukący materiał, z którego są produkowane butelki daje użytkownikom lepsze zabezpieczenie przed przypadkowym kontaktem z krwią. Dodatkowo firma biomérieux wprowadziła ostatnio specjalne nasadki adaptujące SampLOK i wkładki do butelek BacT/ALERT. Akcesoria te zabezpieczają ponadto personel przed ryzykiem zakłucia końcem igły. BacT/ALERT 3D 240 BacT/ALERT 3D 120 BacT/ALERT 3D

15 Piśmiennictwo 1.Vincent J-L, Sakr Y, Sprung CL, et al. Sepsis in European intensive care units: Results of the SOAP study. Crit Care Med 2006;34: Osborn TM., Nguyen HB., Rivers EP. Emergency medicine and the surviving sepsis campaign: an international approach to managing severe sepsis and septic shock. Ann Emerg Med 2005;46: Wayne, P.A. Principles and procedures for Blood Cultures; Approved Guideline, CLSI document M47-A. Clinical and Laboratory Standards Institute (CLSI); Garey KW., Rege M., Manjunath P. Pai, Mingo DE., Suda KJ., Turpin RS., Bearden DT. Time to Initiation of Fluconazole Therapy Impacts Mortality in Patients with Candidemia: A Multi-Institutional Study. Clin Infect Dis. 2006;43(1): Khatib R., Saeed S., Sharma M., Riederer K., Fakih MG., Johnson LB. Impact of initial antibiotic choice and delayed appropriate treatment on the outcome of Staphylococcus aureus bacteremia. Eur J Clin Microbial Infect Dis. 2006;25(3): Baron, E.J., M.P. Weinstein, W.M. Dunne, Jr., P. Yagupsky, D.F. Welch, and D.M. Wilson. Cumitech 1C, Blood Cultures IV. Coordinating ed., E.J. Baron. ASM Press, Washington, D.C UK Department of Health: Taking Blood Cultures A summary of best practice Weinstein M.P. Current blood culture methods and systems: clinical concepts, technology, and interpretation of results. Clin Infect Dis. 1996;23: Everts R.J., Vinson E.N., Adholla P.O., Reller L.B. Contamination of catheter-drawn blood cultures. J. Clin Microbiol. 2001;39: Seegmüller I., Eschenbach U., Kamarek K., Miethke T. Sensitivity of the BacT/ALERT FA-medium for detection of Pseudomonas aeruginosa in pre-incubated blood cultures and its temperature-dependence. J Med Microbiol. 2004;53: Joslin L. An evaluation of the rapid transport of BacT/ALERT blood culture bottles via a vacuum sample transport system at a UK regional hospital. Poster presented at ESCMID Riley J.A., Heiter B.J., Bourbeau P.P. Comparison of recovery of blood culture isolates from two BacT/ALERT FAN aerobic blood culture bottles with recovery from one FAN aerobic bottle and one FAN anaerobic bottle. J Clin Microbiol. 2003;41: Cockerill FR III, Wilson J.W., Vetter E.A., et al. Optimal testing parameters for blood cultures. Clin Infect Dis. 2004;38: Mermel L.A., Maki D.G. Detection of bacteremia in adults : consequences of culturing an inadequate volume of blood. Ann Intern Med. 1993;119: Kellogg J.A., Manzella J.P., Bankert D.A. Frequency of low-level bacteremia in children from birth to fifteen years of age. J Clin Microbiol. 2000;38: Weinstein MP., Lee A., Mirrett S., Barth Reller L. Detection of Bloodstream Infections in Adults: How Many Blood Cultures Are Needed? J Clin Microbiol 2007;45: Wilson M.L., Mirrett S., Reller L.B. t al. Recovery of clinically important microorganisms from the BacT/ALERT blood culture system does not require testing for 7 days. Diagn Microbiol Infect Dis. 1993;16: Bourbeau PP., Foltzer M. Routine incubation of BacT/ALERT FA and FN blood culture bottles for more than 3 days may not be necessary. J Clin Microbiol. 2005;43: Richter S.S., Beekman S.E., Croco D.J., Koontz R.P., Pfaller M.A., Doern G.V. Minimizing the workup of blood culture contaminants: implementation and evaluation of a laboratory-based algorithm. J Clin Microbiol. 2002;40: Dunne W.M. Jr., Nolte F.S., Wilson M.L. Cumitech 1B, Blood Cultures III. Coordinating ed., Hindler J.A. ASM Press. Washington, D.C Bates DW., Goldman L., Lee TH. Contaminant Blood Cultures and Resource Utilization. JAMA. 1991; Vol. 265 No. 3: Towns M.L., Reller L.B. Diagnostic methods : current best practices and guidelines for isolation of bacteria and fungi in infective endocarditis. Infect Dis Clin N Am ;16 : Rubenstein E., Lang R. Fungal endocarditis. Eur Heart J. 1995; 16(Suppl B): Ellis ME., Al-Abdely H., Standridge A., Greer W., Venturea W. Fungal endocarditis: evidence in the world literature, ;32: McLeod R., Remington JS. Fungal endocarditis. In: Rahimtoola SH et al., eds. Infective Endocarditis. New York, NY: Gune & Stratton.1978; Ziegler R., Johnscher I., Martus P., Lendardt D., Just HM. Controlled Clinical Laboratory Comparison of Two Supplemented Aerobic and Anaerobic Media Used in Automated Blood Culture Systems To Detect Bloodstream Infections. J Clin Microbiol. 1998;36: Pohlman JK., Kirkley BA., Easley KA., Basille BA., Washington JA. Controlled Clinical Evaluation of BACTEC Plus Aerobic/F and BacT/ALERT Aerobic FAN Bottles for Detection of Bloodstream Infections. J Clin Microbiol. 1995;33: Baron EJ., Scott JD., Tompkins LS. Prolonged incubation and extensive subculturing do not increase recovery of clinically significant microorganisms from standard automated blood cultures. Clin Infect Dis. 2005;41: Beekmann SE., Diekama D.J., Chapin KC., Doern GV. Effects of rapid detection of bloodstream infections on length of hospitalization and hospital charges. J Clin Microbiol. 2003;41: Munson E., Diekama DJ., Beekmann SE., Chapin KC., Doern GV. Detection and treatment of bloodstream infection: laboratory reporting and antimicrobial management. J Clin Microbiol. 2003;41: Weinstein MP., Blood Culture Contamination: Persisting Problems and Partial Progress. J Clin Microbiol. 2003;41: Weinstein MP., Towns ML, Quartey SM. et al. The clinical significance of positive blood cultures in the 1990s: a prospective comprehensive evaluation of the microbiology, epidemiology and outcome of bacteremia and fungemia in adults. Clin Infect Dis. 1997;24:

16 Notatki 26 27

17 Zalecenia dotyczące pobierania krwi na posiew Wyciąg z zasad dobrej praktyki A - Przy użyciu zamkniętych systemów pobierania krwi 3> Przygotowanie miejsca wkłucia Sprawdzić dane pacjenta. Jeżeli skóra jest wyraźnie brudna, umyć przy użyciu wody i mydła. Zacisnąć opaskę jednorazowego użytku. Umiejscowić palcami żyłę i odkazić właściwym środkiem odkażającym, takim jak 2% chlorheksydyna w 70% alkoholu izopropylowym, 70% alkohol izopropylowy lub jodyna w formie gazika lub aplikatora. Miejsce wkłucia nie jest wystarczająco czyste aż do całkowitego odparowania środka dezynfekcyjnego. 6> Posiew do butelki z podłożem Umieścić nasadkę na butelce tlenowej i nacisnąć w celu przekłucia gumowego korka. Butelkę trzymać w pozycji pionowej i obserwować skalę w celu dokładnego odmierzenia objętości próbki. Pobrać do 10 ml krwi do butelki dla dorosłych i do 4 ml do butelki pediatrycznej. Po posianiu butelki tlenowej zdjąć nasadkę i powtórzyć procedurę dla butelki beztlenowej. Nie zaleca się stosowania nasadki adaptującej bez zamkniętego systemu pobierania krwi. 1> Przygotowanie zestawu do pobierania Przed pobraniem należy zgromadzić wszystkie niezbędne materiały. Upewnić się, że butelki z podłożem nie są przeterminowane. Nie stosować butelek wykazujących jakiekolwiek oznaki uszkodzenia, rozkładu lub zanieczyszczenia. 4> Umyć ręce. Założyć rękawice Ponownie umyć ręce lub przetrzeć alkoholem i założyć rękawice służące do badań. Stosowanie jałowych rękawic nie jest konieczne. 7> Inne badania krwi Jeżeli przewidziane jest pobranie krwi również na inne badania, umieścić wkładkę w nasadce adaptującej. Wkładka umożliwia naprowadzenie probówek zamkniętego systemu na igłę. Jeśli zlecone są dodatkowe badania krwi, posiew do butelek z podłożem powinien być wykonany jako pierwszy. 2> Przygotowanie butelek do pobrania Umyć ręce wodą z mydłem i wysuszyć lub przetrzeć alkoholem. Zdjąć plastikową zatyczkę z butelek i zdezynfekować gumowy korek właściwym środkiem odkażającym, takim jak 2% chlorheksydyna w 70% alkoholu izopropylowym, 70% alkohol izopropylowy lub jodyna w formie gazika lub aplikatora. Dla każdej butelki należy używać nowego gazika / aplikatora. Odczekać do całkowitego wyschnięcia środka dezynfekcyjnego. 5> Nakłucie żyły Przyłączyć zestaw do pobierania z motylkiem do nasadki adaptującej. Aby zapobiec zanieczyszczeniu miejsca nakłucia nie umiejscawiać ponownie palcem żyły przed wprowadzeniem igły. Wykonać nakłucie. 8> Zakończenie procedury Wyrzucić zestaw do pobierania z motylkiem do specjalnego kontenera na ostre narzędzia i przykryć miejsce wkłucia odpowiednim opatrunkiem. Zdjąć rękawice i umyć ręce przed opisaniem wykonanej procedury, w tym wpisaniem wskazówek dotyczących hodowli, czasu, miejsca nakłucia i pojawiających się problemów. Upewnić się, że dodatkowe etykiety nie zakrywają kodu kreskowego butelki, a odrywalna część kodu nie została zerwana. 28

18 B- Przy użyciu igły i strzykawki 3> Przygotowanie miejsca wkłucia Sprawdzić dane pacjenta. Jeżeli skóra jest wyraźnie brudna, umyć przy użyciu wody i mydła. Zacisnąć opaskę jednorazowego użytku. Umiejscowić palcami żyłę i odkazić właściwym środkiem odkażającym, takim jak 2% chlorheksydyna w 70% alkoholu izopropylowym, 70% alkohol izopropylowy lub jodyna w formie gazika lub aplikatora. Miejsce wkłucia nie jest wystarczająco czyste aż do całkowitego odparowania środka dezynfekcyjnego. 6> Posiew do butelki z podłożem Pobrać próbkę. Napełnić krwią butelki zaczynając od beztlenowej. Butelki trzymać w pozycji pionowej i obserwować skalę w celu dokładnego odmierzenia objętości próbki. Nanieść do 10 ml krwi do butelki dla dorosłych i do 4 ml do butelki pediatrycznej. 1> Przygotowanie zestawu do pobierania Przed pobraniem należy zgromadzić wszystkie niezbędne materiały. Upewnić się, że butelki z podłożem nie są przeterminowane. Nie stosować butelek wykazujących jakiekolwiek oznaki uszkodzenia, rozkładu lub zanieczyszczenia. 2> Przygotowanie butelek do pobrania Umyć ręce wodą z mydłem i wysuszyć lub przetrzeć alkoholem. Zdjąć plastikową zatyczkę z butelek i zdezynfekować gumowy korek właściwym środkiem odkażającym, takim jak 2% chlorheksydyna w 70% alkoholu izopropylowym, 70% alkohol izopropylowy lub jodyna w formie gazika lub aplikatora. Dla każdej butelki należy używać nowego gazika / aplikatora. Odczekać do całkowitego wyschnięcia środka dezynfekcyjnego. 4> Umyć ręce. Założyć rękawice Ponownie umyć ręce lub przetrzeć alkoholem i założyć rękawice służące do badań. Stosowanie jałowych rękawic nie jest konieczne. 5> Nakłucie żyły Nałożyć igłę na strzykawkę. Aby zapobiec zanieczyszczeniu miejsca nakłucia nie umiejscawiać ponownie palcem żyły przed wprowadzeniem igły. Ostrożnie wprowadzić igłę do żyły. 7> Zakończenie procedury Wyrzucić strzykawkę z igłą do specjalnego kontenera na ostre narzędzia i przykryć miejsce wkłucia odpowiednim opatrunkiem. Zdjąć rękawice i umyć ręce przed opisaniem wykonanej procedury, w tym wpisaniem wskazówek dotyczących hodowli, czasu, miejsca nakłucia i pojawiających się problemów. Upewnić się, że dodatkowe etykiety nie zakrywają kodu kreskowego butelki, a odrywalna część kodu nie została zerwana. 29

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna sepsy oferta firmy biomerieux Automatyczne analizatory do posiewów krwi Automatyczne analizatory do identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Nowoczesna diagnostyka mikrobiologiczna

Nowoczesna diagnostyka mikrobiologiczna Nowoczesna diagnostyka mikrobiologiczna 1 2 Nowoczesne laboratorium mikrobiologiczne połączenie metod manualnych i automatyzacji Nowoczesne laboratorium mikrobiologiczne To nie tylko sprzęt diagnostyczny,

Bardziej szczegółowo

Pobieranie, transport i przechowywanie materiału biologicznego do badań mikrobiologicznych

Pobieranie, transport i przechowywanie materiału biologicznego do badań mikrobiologicznych Pobieranie, transport i przechowywanie materiału biologicznego do badań mikrobiologicznych Instrukcje ogólne Wszystkie materiały diagnostyczne powinny być pobrane przed podaniem choremu antybiotyków lub

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE W-0018_001 WYTYCZNE WYDAWANIA RAPORTÓW Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH. Data wprowadzenia: 10-10-2010

WYTYCZNE W-0018_001 WYTYCZNE WYDAWANIA RAPORTÓW Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH. Data wprowadzenia: 10-10-2010 WYDAWANIA RAPORTÓW Z BADAŃ Data wprowadzenia: 1 / 6 Nazwisko Stanowisko Data Podpis Opracował Tadeusz Gadomski Kierownik 10.10.2010 ZaakceptowałBożena Szelągowska Pełnomocnik ds. Zarządzania Jakością 10.10.2010

Bardziej szczegółowo

Program ćwiczeń z mikrobiologii dla studentów III roku Oddziału Analityki Medycznej, rok akademicki 2014/2015 SEMESTR LETNI

Program ćwiczeń z mikrobiologii dla studentów III roku Oddziału Analityki Medycznej, rok akademicki 2014/2015 SEMESTR LETNI Program ćwiczeń z mikrobiologii dla studentów III roku Oddziału Analityki Medycznej, rok akademicki 2014/2015 SEMESTR LETNI Wykłady (16 godz.): Środa 12.15-13.45 Ćwiczenia (60 godz.) środa: 9.45-12.00

Bardziej szczegółowo

aktualności biomérieux #73 grudzień 2015

aktualności biomérieux #73 grudzień 2015 #73 grudzień 2015 aktualności biomérieux Odkryj NOWY standard szybkich testów bionexia Influenza A+B nr kat. 410918 (10 testów) szybki test immunochromatograficzny przeznaczony do detekcji i różnicowania

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka molekularna w OIT

Diagnostyka molekularna w OIT Diagnostyka molekularna w OIT B A R B A R A A D A M I K K A T E D R A I K L I N I K A A N E S T E Z J O L O G I I I I N T E N S Y W N E J T E R A P I I U N I W E R S Y T E T M E D Y C Z N Y W E W R O C

Bardziej szczegółowo

FAX : (22) 488 37 70 PILNE

FAX : (22) 488 37 70 PILNE KARTA ZAPALENIA OTRZEWNEJ Nr Przypadku Baxter: Data raportu:... Data otrzymania informacji przez Baxter:... (wypełnia Baxter) (wypełnia Baxter) Proszę wypełnić poniższe pola i odesłać faxem do: Baxter

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie nowych technologii w diagnostyce mikrobiologicznej. Ireneusz Popławski

Zastosowanie nowych technologii w diagnostyce mikrobiologicznej. Ireneusz Popławski Zastosowanie nowych technologii w diagnostyce mikrobiologicznej Ireneusz Popławski 22 biomerieux Polska partner w mikrobiologii z wieloletnim doświadczeniem 33 biomerieux Polska Sp. z o.o. biomerieux Polska

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje diagnostyczne inwazyjnych zakażeń bakteryjnych nabytych poza szpitalem M. Kadłubowski, A. Skoczyńska, W. Hryniewicz, KOROUN, NIL, 2009

Rekomendacje diagnostyczne inwazyjnych zakażeń bakteryjnych nabytych poza szpitalem M. Kadłubowski, A. Skoczyńska, W. Hryniewicz, KOROUN, NIL, 2009 Opracowanie: Marcin Kadłubowski, Anna Skoczyńska, Waleria Hryniewicz Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego (KOROUN) Zakład Epidemiologii i Mikrobiologii

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Problemy diagnostyki mikrobiologicznej czyli ujemnych posiewów przy ewidentnej infekcji Anna Polewczyk II Klinika Kardiologii Świętokrzyskie Centrum Kardiologii Wydział Nauk o Zdrowiu UJK Kielce Problemy

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Kontrakty na usługi dla szpitali SIWZ dla badań mikrobiologicznych Danuta Pawlik SP ZOZ ZZ Maków Mazowiecki Stowarzyszenie Higieny Lecznictwa Warunki prawne dotyczące konkursu ofert Ustawa z dnia 15 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA 2015-04-23

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA 2015-04-23 Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Wewnątrznaczyniowe zakażenie obejmujące struktury serca (np. zastawki, wsierdzie komór i przedsionków), duże naczynia krwionośne

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH Nr 20006/11859/09

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH Nr 20006/11859/09 SPRAWOZDANIE MOŻE BYĆ POWIELANE TYLKO W CAŁOŚCI. INNA FORMA KOPIOWANIA WYMAGA PISEMNEJ ZGODY LABORATORIUM. SPRAWOZDANIE Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH Nr 20006/11859/09 BADANIA WŁASNOŚCI PRZECIWDROBNOUSTROJOWYCH

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Infekcje układów sterujących pracą serca - podziały, kryteria oceny rozległości infekcji Anna Polewczyk II Klinika Kardiologii Świętokrzyskie Centrum Kardiologii Wydział Nauk o Zdrowiu UJK Kielce Infekcje

Bardziej szczegółowo

Powikłania zapaleń płuc

Powikłania zapaleń płuc Powikłania zapaleń płuc Katarzyna Krenke Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Miejscowe powikłania zapaleń płuc Powikłany wysięk parapneumoniczny/ropniak

Bardziej szczegółowo

HEMATOLOGIA. Przed każdym pobieraniem krwi należy umyć ręce i nałożyć rękawice.

HEMATOLOGIA. Przed każdym pobieraniem krwi należy umyć ręce i nałożyć rękawice. HEMATOLOGIA POBIERANIE KRWI ŻYLNEJ Pobieranie krwi żylnej przy pomocy systemu otwartego: Przed każdym pobieraniem krwi należy umyć ręce i nałożyć rękawice. Wyszukać żyłę odpowiednią do pobrania krwi. Zdezynfekować

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA

Definicja INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA INFEKCYJNE ZAPALENIE WSIERDZIA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Definicja Wewnątrznaczyniowe zakażenie obejmujące struktury serca (np. zastawki, wsierdzie komór i przedsionków), duże naczynia krwionośne

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Business Development Manager Konferencja naukowo-szkoleniowa Ryn Badania laboratoryjne w chorobach nerek Wyzwaniem dla współczesnej medycyny jest badanie

Bardziej szczegółowo

Od Wykonawców wpłynęły następujące pytania :

Od Wykonawców wpłynęły następujące pytania : Mazowieckie Centrum Leczenia Chorób Płuc i Gruźlicy ul. Narutowicza 80, 05-400 Otwock, tel. () 344 64 00, 344 64 71, FAX () 344-64-74, centr. () 344 6 00 http://www.otwock-szpital.pl e-mail: sekretariat.otw@otwock-szpital.pl,

Bardziej szczegółowo

Mikrobiologia - Bakteriologia

Mikrobiologia - Bakteriologia Mikrobiologia - Bakteriologia 5050 Bezpośrednie barwienie bakteriologiczne Kwiecień, październik 3-9 zdjęć cyfrowych wybarwionych bezpośrednio preparatów, prezentowane na stronie internetowej Labquality

Bardziej szczegółowo

Powikłania zapaleń płuc

Powikłania zapaleń płuc Powikłania zapaleń płuc Katarzyna Krenke Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Miejscowe powikłania zapaleń płuc Powikłany wysięk parapneumoniczny/ropniak

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Polityka antybiotykowa w oddziale pediatrycznym Adam Hermann Zespół Kontroli Zakażeń Szpitalnych Stowarzyszenie Higieny Lecznictwa Fundacja Instytut Profilaktyki Zakażeń Adam Hermann Stare Jabłonki 05-07.10.2014r.

Bardziej szczegółowo

Spis treœci. 1. Wstêp... 1

Spis treœci. 1. Wstêp... 1 Spis treœci 1. Wstêp........................................................... 1 Czêœæ 1: MIKROBIOLOGIA OGÓLNA..................................... 3 2. Budowa i taksonomia bakterii.....................................

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań odbierane są osobiście przez pacjenta, przez jego przedstawiciela ustawowego lub przez osobę upoważnioną przez pacjenta.

Wyniki badań odbierane są osobiście przez pacjenta, przez jego przedstawiciela ustawowego lub przez osobę upoważnioną przez pacjenta. Zlecenie badania mikrobiologicznego następuje na podstawie pisemnego zlecenia przez lekarza. (wzór załącznik nr 04.02.01/2) Prawidłowo wypełnione skierowanie zawiera następujące dane: - nazwisko i imię,

Bardziej szczegółowo

Szpitalna polityka antybiotykowa. Agnieszka Misiewska Kaczur Szpital Śląski w Cieszynie

Szpitalna polityka antybiotykowa. Agnieszka Misiewska Kaczur Szpital Śląski w Cieszynie Szpitalna polityka antybiotykowa Agnieszka Misiewska Kaczur Szpital Śląski w Cieszynie Niezwłoczne zdiagnozowanie zakażenia Dobór antybiotykoterapii wstępnejempirycznej Optymalizacji parametrów farmakokinetycznych

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Krystyna Paszko Monitorowanie patogenów alarmowych w Szpitalu św. Wojciecha w Gdańsku nowe przepisy i ich konsekwencje dla monitorowania patogenów alarmowych XII Konferencja naukowo-szkoleniowa SHL Stare

Bardziej szczegółowo

Instrukcje do ćwiczeń oraz zakres materiału realizowanego na wykładach z przedmiotu Mikrobiologia na kierunku chemia kosmetyczna

Instrukcje do ćwiczeń oraz zakres materiału realizowanego na wykładach z przedmiotu Mikrobiologia na kierunku chemia kosmetyczna 1 Zakład Mikrobiologii UJK Instrukcje do ćwiczeń oraz zakres materiału realizowanego na wykładach z przedmiotu Mikrobiologia na kierunku chemia kosmetyczna 2 Zakład Mikrobiologii UJK Zakres materiału (zagadnienia)

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL WAŻNE INFORMACJE DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA: INSTANYL, AEROZOL DO NOSA LEK STOSOWANY W LECZENIU PRZEBIJAJĄCEGO BÓLU NOWOTWOROWEGO Szanowny Farmaceuto, Należy

Bardziej szczegółowo

IMMUNOCHEMIA. Przed każdym pobieraniem krwi należy umyć ręce i nałożyć rękawice.

IMMUNOCHEMIA. Przed każdym pobieraniem krwi należy umyć ręce i nałożyć rękawice. IMMUNOCHEMIA POBIERANIE KRWI ŻYLNEJ Pobieranie krwi żylnej przy pomocy systemu otwartego: Przed każdym pobieraniem krwi należy umyć ręce i nałożyć rękawice. Wyszukać żyłę odpowiednią do pobrania krwi.

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 20/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Program skutecznego zwalczania infekcji poprzez szybkie

Bardziej szczegółowo

KLINDACIN T Clindamycinum 10 mg/g żel

KLINDACIN T Clindamycinum 10 mg/g żel Ulotka dla pacjenta Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. - Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

Rodzaj materiału. Uwagi dla pacjenta. krew, płyny z jam ciała, PMR, punktaty lub inne materiały w podłożach do aparatu BactAlert ------- do 10 dni

Rodzaj materiału. Uwagi dla pacjenta. krew, płyny z jam ciała, PMR, punktaty lub inne materiały w podłożach do aparatu BactAlert ------- do 10 dni Rodzaj materiału Godziny przyjmowa nia materiału Min. czas oczekiwania na wynik Uwagi dla pacjenta krew, płyny z jam ciała, PMR, punktaty lub inne materiały w podłożach do aparatu BactAlert do 10 dni i

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Użycie wkłuć doszpikowych. Przygotowane przez: rat. med. Mateusz Wszół

Użycie wkłuć doszpikowych. Przygotowane przez: rat. med. Mateusz Wszół Użycie wkłuć doszpikowych Przygotowane przez: rat. med. Mateusz Wszół Przygotowane przez: rat. med. Mateusz Wszół Po odbyciu tego kursu uczestnik powinien umieć: Omówić wskazania do założenia dojścia doszpikowego.

Bardziej szczegółowo

Wpływ racjonalnej antybiotykoterapii na lekowrażliwość drobnoustrojów

Wpływ racjonalnej antybiotykoterapii na lekowrażliwość drobnoustrojów WOJSKOWY SZPITAL KLINICZNY Wpływ racjonalnej BYDGOSZCZ antybiotykoterapii na lekowrażliwość drobnoustrojów 10 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ w Bydgoszczy dr n. med. Joanna Sierzputowska

Bardziej szczegółowo

MIKROBIOLOGIA. Z kanału nosowego pobiera się wymaz oddzielnym jałowym wacikiem (wymazówką) suchym lub zwilżonym jałowym roztworem soli fizjologicznej.

MIKROBIOLOGIA. Z kanału nosowego pobiera się wymaz oddzielnym jałowym wacikiem (wymazówką) suchym lub zwilżonym jałowym roztworem soli fizjologicznej. MIKROBIOLOGIA POBIERANIE MATERIAŁU BIOLOGICZNEGO Z NOSA Z kanału nosowego pobiera się wymaz oddzielnym jałowym wacikiem (wymazówką) suchym lub zwilżonym jałowym roztworem soli fizjologicznej. Pobrany wymaz

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwdrobnoustrojowe - wytyczne postępowania w neutropenii

Leczenie przeciwdrobnoustrojowe - wytyczne postępowania w neutropenii Leczenie przeciwdrobnoustrojowe - wytyczne postępowania w neutropenii Zakażenia są częstym powikłaniem i główną przyczyną zgonów pacjentów z nowotworami zarówno krwi jak i narządów litych. Wynikają one

Bardziej szczegółowo

Przedmiot zamówienia -Specyfikacja cenowa

Przedmiot zamówienia -Specyfikacja cenowa Przedmiot zamówienia -Specyfikacja cenowa Zał nr 1 do SIWZ Grupa 1: gotowe podłoża, testy i odczynniki Podłoża na płytkach petriego o średnicy 90 mm, podłoża w probówkach,testy i odczynniki mikrobiologiczne

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

Zasady autologicznej terapii komórkowej w leczeniu schorzeń ortopedycznych u psów

Zasady autologicznej terapii komórkowej w leczeniu schorzeń ortopedycznych u psów Strona 1 z 1 STANDARDOWA PROCEDURA OPERACYJNA Tytuł: Zasady autologicznej terapii komórkowej w leczeniu schorzeń ortopedycznych u psów SOP obowiązuje od: 05.06.2014 Data ważności: 31.10.2014 Zastępuje

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze MIKROBIOLOGII

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze MIKROBIOLOGII OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze MIKROBIOLOGII Opracowanie zestawu do wykrywania DNA Aspergillus flavus za pomocą specjalistycznego sprzętu medycznego. Jednym

Bardziej szczegółowo

PIC Polska rekomendacje weterynaryjne

PIC Polska rekomendacje weterynaryjne Choroby a Ekonomia Około 65% stad w Polsce jest zakażonych wirusem PRRS, a ponad 95% Mycoplasma hyopneumoniae (Mhp). Choroby układu oddechowego, zwłaszcza o charakterze przewlekłym, są dziś główną przyczyną

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE I ROLA POCT W OIT. Andrzej Kübler Katedra i I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu

MIEJSCE I ROLA POCT W OIT. Andrzej Kübler Katedra i I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu MIEJSCE I ROLA POCT W OIT Andrzej Kübler Katedra i I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu CO OZNACZA POCT POCT (Point-of-care testing) - oznacza wykonywanie

Bardziej szczegółowo

Procedury związane z żywieniem pozajelitowym w warunkach domowych. Magdalena Sumlet Monika Kupiec

Procedury związane z żywieniem pozajelitowym w warunkach domowych. Magdalena Sumlet Monika Kupiec Procedury związane z żywieniem pozajelitowym w warunkach domowych Magdalena Sumlet Monika Kupiec Procedury związane z żywieniem pozajelitowym w warunkach domowych Higieniczne mycie rąk; Zmiana opatrunku

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Zakażenia w Oddziałach Intensywnej Terapii SEPSA Możliwe miejsca zakażenia Czynniki patogenne Bakterie G dodatnie, G ujemne Bakterie beztlenowe Grzyby Wirusy Pierwotniaki Zakażenia szpitalne Występują

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 448

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 448 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 448 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 12, Data wydania: 29 września 2014 r. Nazwa i adres AB 448 WOJEWÓDZKA

Bardziej szczegółowo

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych Warszawa, 15.06.2015 Rekomendacje Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych (PZEdsPSO) dotyczące realizacji szczepień obowiązkowych, skoniugowaną szczepionką przeciwko pneumokokom;

Bardziej szczegółowo

Streszczenie Celem pracy Materiał :

Streszczenie Celem pracy Materiał : Streszczenie Żywienie pozajelitowe w warunkach domowych (ż.p.d.) umożliwia długotrwałe i prawie normalne życie chorym którzy do niedawna ginęli śmiercią głodową. Najgroźniejszym powikłaniem jest odcewnikowe

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

Zalecenia rekomendowane przez Ministra Zdrowia. KPC - ang: Klebsiella pneumoniae carbapenemase

Zalecenia rekomendowane przez Ministra Zdrowia. KPC - ang: Klebsiella pneumoniae carbapenemase Zalecenia dotyczące postępowania w przypadku identyfikacji w zakładach opieki zdrowotnej szczepów bakteryjnych Enterobacteriaceae wytwarzających karbapenemazy typu KPC * * KPC - ang: Klebsiella pneumoniae

Bardziej szczegółowo

CENNIK - DIAGNOSTYKI MIKROBIOLOGICZNEJ

CENNIK - DIAGNOSTYKI MIKROBIOLOGICZNEJ (obowiązuje od 01 czerwca 2015 roku) załącznik nr 4 do regulaminu organizacyjnego CENNIK - DIAGNOSTYKI MIKROBIOLOGICZNEJ Zakład Diagnostyki Mikrobiologicznej - siedziba ul. Św. Józefa 53-59 oraz ul. Konstytucji

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

Podstawa doboru preparatów dezynfekcyjnych ocena ich skuteczności działania

Podstawa doboru preparatów dezynfekcyjnych ocena ich skuteczności działania Ewa Röhm-Rodowald, Bożenna Jakimiak Podstawa doboru preparatów dezynfekcyjnych ocena ich skuteczności działania Zakład Zwalczania Skażeń Biologicznych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego

Bardziej szczegółowo

marketinginformacja Diagnostyka weterynaryjna Szybkie testy dla rolnictwa +++ dostępne w SalesPlusie +++

marketinginformacja Diagnostyka weterynaryjna Szybkie testy dla rolnictwa +++ dostępne w SalesPlusie +++ marketinginformacja Data 24.10.2014 Numer Autor MI_FS_13_2014_Testy weterynaryjne Philipp Peters Diagnostyka weterynaryjna Szybkie testy dla rolnictwa +++ dostępne w SalesPlusie +++ Dzięki szybkim testom

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Najważniejsze zagrożenia epidemiczne w oddziałach dziecięcych w Polsce Dr med. Paweł Grzesiowski STOWARZYSZENIE HIGIENY LECZNICTWA SZPITAL SPECJALISTYCZNY ŚW. ZOFII W WARSZAWIE FUNDACJA INSTYTUT PROFILAKTYKI

Bardziej szczegółowo

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO 1. Pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) Podstawowym sposobem uzyskania próbki do badania płynu mózgowo rdzeniowego jest punkcja lędźwiowa. Nakłucie lędźwiowe przeprowadza

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYNIKÓW POSIEWÓW KRWI U DZIECI Z ZAŁOŻONYM CEWNIKIEM CENTRALNYM

ANALIZA WYNIKÓW POSIEWÓW KRWI U DZIECI Z ZAŁOŻONYM CEWNIKIEM CENTRALNYM PRZEGL EPIDEMIOL 2008; 62: 47-53 Anna Delińska-Galińska 1, Elżbieta Arłukowicz 2, Katarzyna Plata-Nazar 1, Grażyna Łuczak 1, Ewa Kozielska 1, Aldona Kotłowska-Kmieć 1, Anna Borkowska 1. ANALIZA WYNIKÓW

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Zapalenia płuc u dzieci. Joanna Lange

Zapalenia płuc u dzieci. Joanna Lange Zapalenia płuc u dzieci Joanna Lange choroba przebiegająca z dusznością, gorączką oraz różnymi objawami osłuchowymi, potwierdzona (zgodnie z definicją kliniczno - radiologiczną) lub nie (zgodnie z definicją

Bardziej szczegółowo

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ AZOOSPERMIA badanie wykrywa delecje w regionie długiego ramienia chromosomu Y w fragmencie zwanym AZF, będące często przyczyną azoospermii lub oligospermii o podłożu

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

HIGIENA RĄK PROCEDURA (WZÓR) 1. CEL Celem procedury jest opisanie wytycznych dotyczących zasad higieny rąk dla pracowników medycznych.

HIGIENA RĄK PROCEDURA (WZÓR) 1. CEL Celem procedury jest opisanie wytycznych dotyczących zasad higieny rąk dla pracowników medycznych. HIGIENA RĄK PROCEDURA (WZÓR) 1. CEL Celem procedury jest opisanie wytycznych dotyczących zasad higieny rąk dla pracowników medycznych. 2. ZAKRES Procedura dotyczy sposobu mycia i dezynfekcji rąk przez

Bardziej szczegółowo

DETEKCJA PATOGENÓW POWODUJĄCYCH ZAPALENIE OPON MÓZGOWO-RDZENIOWYCH

DETEKCJA PATOGENÓW POWODUJĄCYCH ZAPALENIE OPON MÓZGOWO-RDZENIOWYCH DETEKCJA PATOGENÓW POWODUJĄCYCH ZAPALENIE OPON MÓZGOWO-RDZENIOWYCH Detekcja enterowirusów Detekcja sześciu typów ludzkich herpeswirusów (HHV) Detekcja pięciu bakterii Seeplex Detekcja patogenów powodujących

Bardziej szczegółowo

STANDARDY AKREDYTACYJNE A BEZPIECZEŃSTWO EPIDEMIOLOGICZNE mgr Katarzyna Konrad Paprotnia, 26 maja 2011 r. Idea akredytacji placówek służby zdrowia powstała w USA w 1898 roku, jako odpowiedź na niską jakość

Bardziej szczegółowo

BIOCHEMIA. Przed każdym pobieraniem krwi należy umyć ręce i nałożyć rękawice.

BIOCHEMIA. Przed każdym pobieraniem krwi należy umyć ręce i nałożyć rękawice. BIOCHEMIA POBIERANIE KRWI ŻYLNEJ Pobieranie krwi żylnej przy pomocy systemu otwartego: Przed każdym pobieraniem krwi należy umyć ręce i nałożyć rękawice. Wyszukać żyłę odpowiednią do pobrania krwi. Zdezynfekować

Bardziej szczegółowo

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Odział Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii Al. Dzieci Polskich 20, 04-730, Warszawa Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych

Bardziej szczegółowo

Wskazania do wykonywania badań mikrobiologicznych u pacjentów hospitalizowanych

Wskazania do wykonywania badań mikrobiologicznych u pacjentów hospitalizowanych Wskazania do wykonywania badań mikrobiologicznych u pacjentów hospitalizowanych prof. dr hab. med. Waleria Hryniewicz dr n. med. Tomasz Ozorowski mgr Katarzyna Pawlik dr n. med. Elżbieta Stefaniuk Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Pseudovac, roztwór do wstrzykiwań Szczepionka poliwalentna przeciwko pałeczce ropy błękitnej Pseudomonas aeruginosa 1 ml szczepionki zawiera antygeny

Bardziej szczegółowo

OGÓLNY PLAN ĆWICZEŃ I SEMINARIÓW Z MIKROBIOLOGII OGÓLNEJ dla studentów STOMATOLOGII w roku akademickim 2015-2016 semestr zimowy

OGÓLNY PLAN ĆWICZEŃ I SEMINARIÓW Z MIKROBIOLOGII OGÓLNEJ dla studentów STOMATOLOGII w roku akademickim 2015-2016 semestr zimowy OGÓLNY PLAN ĆWICZEŃ I SEMINARIÓW Z MIKROBIOLOGII OGÓLNEJ dla studentów STOMATOLOGII w roku akademickim 2015-2016 semestr zimowy Ćwiczenia - co tydzień 5 ćwiczeń x 2 godz. = 10 godz. Piątek: 9.45-11.15

Bardziej szczegółowo

Pro/con debate: should synthetic colloids be used in patients with septic shock? James Downar and Stephen Lapinsky Critical Care 2009 Koloidy są powszechnie stosowane w celu uzyskania i utrzymania adekwatnej

Bardziej szczegółowo

Czy wybór antybiotyku jest trudnym pytaniem dla neonatologa?

Czy wybór antybiotyku jest trudnym pytaniem dla neonatologa? 0/0/205 Czy wybór antybiotyku jest trudnym pytaniem dla neonatologa? Krystyna Bober Olesińska Klinika Neonatologii WUM 2 Struktura oddziałów neonatologicznych na Mazowszu 53 - oddziały Stopień referencyjności

Bardziej szczegółowo

BACTEC Mycosis-IC/F Culture Vials Pod³o e selektywne dla grzybów i dro d aków

BACTEC Mycosis-IC/F Culture Vials Pod³o e selektywne dla grzybów i dro d aków BACTEC Mycosis-IC/F Culture Vials Pod³o e selektywne dla grzybów i dro d aków PP113JAA 2008/01 Polski PRZEZNACZENIE BACTEC Mycosis-IC/F butelki hodowlane s³u ¹ do tlenowych posiewów krwi. Podstawowe zastosowanie

Bardziej szczegółowo

AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR)

AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR) AmpliTest Salmonella spp. (Real Time PCR) Zestaw do wykrywania sekwencji DNA specyficznych dla bakterii z rodzaju Salmonella techniką Real Time PCR Nr kat.: BAC01-50 Wielkość zestawu: 50 oznaczeń Objętość

Bardziej szczegółowo

Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej

Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej D. Payen i E. Gayat Critical Care, listopad 2006r. Opracowała: lek. Paulina Kołat Cewnik do tętnicy płucnej PAC, Pulmonary

Bardziej szczegółowo

DORIPENEM NOWY LEK Z GRUPY KARBAPENEMÓW

DORIPENEM NOWY LEK Z GRUPY KARBAPENEMÓW DORIPENEM NOWY LEK Z GRUPY KARBAPENEMÓW dr n. med. Dorota Żabicka, prof. dr hab n. med. Waleria Hryniewicz Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Lekowrażliwości Drobnoustrojów Narodowy Instytut Leków, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne o grypie

Informacje ogólne o grypie ABY ZMNIEJSZYĆ RYZYKO ZACHOROWANIA NA PTASIĄ GRYPĘ Jako światowy lider w opracowywaniu rozwiązań zapewniających właściwe warunki sanitarne, Ecolab przyjął aktywną postawę mającą na celu ochronę naszych

Bardziej szczegółowo

Inwazyjna choroba meningokokowa. Posocznica (sepsa) meningokokowa

Inwazyjna choroba meningokokowa. Posocznica (sepsa) meningokokowa Inwazyjna choroba meningokokowa Posocznica (sepsa) meningokokowa Sepsa, posocznica, meningokoki to słowa, które u większości ludzi wzbudzają niepokój. Każdy z nas: rodzic, opiekun, nauczyciel, dorosły

Bardziej szczegółowo

Ropniak opłucnej czy gruźliczy wysięk opłucnowy? - Rola torakoskopii

Ropniak opłucnej czy gruźliczy wysięk opłucnowy? - Rola torakoskopii Michał Pasierbek, Andrzej Grabowski, Filip Achtelik, Wojciech Korlacki Ropniak opłucnej czy gruźliczy wysięk opłucnowy? - Rola torakoskopii Klinika Chirurgii Wad Rozwojowych Dzieci i Traumatologii w Zabrzu

Bardziej szczegółowo

............ Wymagania Zamawiającego

............ Wymagania Zamawiającego Załącznik nr 4 do siwz /pieczęć Wykonawcy/ SZCZEGÓŁOWY OPIS: ANALIZATORA DO IDENTYFIKACJI I LEKOOPORNOŚCI BAKTERII NA 60 MIEJSC ANALIZATORA DO IDENTYFIKACJI I LEKOOPORNOŚCI BAKTERII NA 30 MIEJSC Wykonawca

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 Metodyka pobrania materiału przedstawiona jest w osobnym Instrukcja PZH

Załącznik nr 4 Metodyka pobrania materiału przedstawiona jest w osobnym Instrukcja PZH Załącznik nr 4 Metodyka pobrania materiału przedstawiona jest w osobnym Instrukcja PZH 1. Rodzaj materiału klinicznego w zależności od kierunku i metodyki badań wykonywanych przez PZH Poz. Badanie Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do specyfikacji. ... (Pieczęć Wykonawcy/Wykonawców) FORMULARZ CENOWY. Wykaz odczynników. Wartość netto za okres 48 m-cy (zł)

Załącznik nr 2 do specyfikacji. ... (Pieczęć Wykonawcy/Wykonawców) FORMULARZ CENOWY. Wykaz odczynników. Wartość netto za okres 48 m-cy (zł) ... (Pieczęć Wykonawcy/Wykonawców) FORMULARZ CENOWY Załącznik nr 2 do specyfikacji Wykaz odczynników ZAKUP I DOSTAWA ODCZYNNIKÓW I MATERIAŁÓW ZUŻYWALNYCH DO IDENTYFIKACJI DROBNOUSTROJÓW ORAZ OZNACZANIA

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 010

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 010 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 010 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 4 Data wydania: 2 lutego 2016 r. Nazwa i adres AM 010 Kod identyfikacji

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA NA TEMAT ZAKAŻEŃ SKÓRY WYWOŁYWANYCH PRZEZ GRONKOWCA ZŁOCISTEGO (STAPHYLOCOCCUS AUREUS) OPORNEGO NA METICYLINĘ (MRSA)

INFORMACJA NA TEMAT ZAKAŻEŃ SKÓRY WYWOŁYWANYCH PRZEZ GRONKOWCA ZŁOCISTEGO (STAPHYLOCOCCUS AUREUS) OPORNEGO NA METICYLINĘ (MRSA) INFORMACJA NA TEMAT ZAKAŻEŃ SKÓRY WYWOŁYWANYCH PRZEZ GRONKOWCA ZŁOCISTEGO (STAPHYLOCOCCUS AUREUS) OPORNEGO NA METICYLINĘ (MRSA) MRSA zwykle przenosi się poprzez: Kontakt bezpośredni z osobą zakażoną lub

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

Narodowy Instytut Leków ul. Chełmska 30/34, 00-725 Warszawa Tel. 022 851-46-70, Fax. 022 841-29-49 www.korld.edu.pl Warszawa, dn. 21.10.2009r.

Narodowy Instytut Leków ul. Chełmska 30/34, 00-725 Warszawa Tel. 022 851-46-70, Fax. 022 841-29-49 www.korld.edu.pl Warszawa, dn. 21.10.2009r. Narodowy Instytut Leków ul. Chełmska 30/34, 00-725 Warszawa Tel. 022 851-46-70, Fax. 022 841-29-49 www.korld.edu.pl Warszawa, dn. 21.10.2009r. Wytyczne postępowania w przypadku wykrycia szczepów pałeczek

Bardziej szczegółowo

PAKIET F. oraz dezynfekcja zgodnie z wymaganiami zawartymi w Pakiecie.

PAKIET F. oraz dezynfekcja zgodnie z wymaganiami zawartymi w Pakiecie. PAKIET F Załącznik nr 15 Usługi opiekuńczo pielęgnacyjne i higieniczne świadczone dla oddziałów przez całą dobę oraz dezynfekcja zgodnie z wymaganiami zawartymi w Pakiecie. Usługi opiekuńczo - pielęgnacyjne

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY 1. CEL Celem procedury jest określenie zasad postępowania w przypadku wystąpienia u pracownika ekspozycji

Bardziej szczegółowo

BACTEC Diluting Fluid

BACTEC Diluting Fluid BACTEC Diluting Fluid Polski PRZEZNACZENIE Ciecz do rozcieñczania BACTEC (BACTEC Diluting FLuid) stosuje siê w procedurach, w których hodowle drobnoustrojów rozcieñcza siê do celów inokulacji. Jej g³ównym

Bardziej szczegółowo

Pobranie i transport materiału biologicznego do badań mikologicznych

Pobranie i transport materiału biologicznego do badań mikologicznych Pobranie i transport materiału biologicznego do badań mikologicznych Diagnostyka grzybic układowych 1. Plwocina 1.1. Przygotowanie pacjenta przed pobraniem materiału Protezy, dostawki uzębienia należy

Bardziej szczegółowo

Program ćwiczeń z mikrobiologii klinicznej dla studentów III roku Oddziału Analityki Medycznej, rok akademicki 2015/2016

Program ćwiczeń z mikrobiologii klinicznej dla studentów III roku Oddziału Analityki Medycznej, rok akademicki 2015/2016 Program ćwiczeń z mikrobiologii klinicznej dla studentów III roku Oddziału Analityki Medycznej, rok akademicki 2015/2016 SEMESTR ZIMOWY Wykłady (14 godz.): Ćwiczenia (60 godz.): Wtorek 15.00 16.30 sala

Bardziej szczegółowo

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom".

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom. PROJEKTUCHWALY Uchwala nr. Rady Miasta Katowice z dnia. BIURO RADY MIASTA KATOWICE Wpl. 2012-09-., 2 BRM...... w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom". przeciwko pneumokokom

Bardziej szczegółowo

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA dr hab. med. Ewa Konduracka Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krakowski Szpital Specjalistyczny

Bardziej szczegółowo

obowiązują takie same zasady jak przy każdym innym dostępie centralnym, a więc: aseptyka,

obowiązują takie same zasady jak przy każdym innym dostępie centralnym, a więc: aseptyka, PROCEDURA OBSŁUGI PORTU DOŻYLNEGO WSTĘP Port dożylny jest długoterminowym dostępem centralnym. Podczas korzystania z portu dożylnego obowiązują takie same zasady jak przy każdym innym dostępie centralnym,

Bardziej szczegółowo

Pracownia w Kaliszu 62-800 Kalisz ul. Warszawska 63a tel: 62 767-20-25 fax: 62 767-66-23 zhw.kalisz@wiw.poznan.pl

Pracownia w Kaliszu 62-800 Kalisz ul. Warszawska 63a tel: 62 767-20-25 fax: 62 767-66-23 zhw.kalisz@wiw.poznan.pl Pracownia w Kaliszu 62-800 Kalisz ul. Warszawska 63a tel: 62 767-20-25 fax: 62 767-66-23 zhw.kalisz@wiw.poznan.pl Kierownik Pracowni w Kaliszu Dział badań Dział badań mikrobiologicznych lek. wet. Danuta

Bardziej szczegółowo