informacji1 Arkusz HIV/AIDS i drogi zakażenia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "informacji1 Arkusz HIV/AIDS i drogi zakażenia"

Transkrypt

1 HIV/AIDS i drogi zakażenia Arkusz informacji1 HIV - jest skrótem nazwy wirusa ludzkiego niedoboru odporności ( ang. human immunodeficiency virus). Jeżeli jesteś HIV-dodatnia, to znaczy, że jesteś zakażona tym wirusem. Twój organizm reaguje na fakt zakażenia wytworzeniem przeciwciał anty-hiv. Jeżeli masz możliwość wykonania testu na HIV, to wykaże on obecność tych przeciwciał w twojej krwi. Będąc zakażona HIV, możesz nie mieć żadnych objawów i pozostawać zdrową przez wiele lat. Jednak, niezależnie od tego jak dobrze się czujesz, wirus pozostaje w twoim organizmie i możesz zakażać innych ludzi w sytuacjach, podczas których jest to możliwe (np. podczas niezabezpieczonych kontaktów seksualnych). AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome) oznacza nabyty zespół niedoboru odporności. Jeżeli jesteś zakażona HIV, twój układ odpornościowy może być osłabiony i możesz być podatna na pewne choroby, które występują rzadziej u zdrowych osób, nie zakażonych tym wirusem. Do tych chorób należy między innymi: gruźlica, niektóre nowotwory, choroby oczu, skóry i układu nerwowego, których przebieg może być bardzo ciężki. Jednakże rozpoznanie AIDS nie oznacza, że stan zdrowia nie może się poprawić. Wiele osób zakażonych HIV przechodzi poważną chorobę, z której zostają wyleczeni i żyją dalej w dobrym zdrowiu. Istotnym czynnikiem takiego przebiegu choroby jest podjęcie leczenia przeciwwirusowego (antyretrowirusowego). HIV może przenosić się przez: waginalny (dopochwowy) lub analny (doodbytniczy) kontakt seksualny bez zabezpieczenia (bez prezerwatywy) z osobą zakażoną HIV; używanie wspólnych, nie sterylizowanych odpowiednio igieł, strzykawek lub innego sprzętu do iniekcji, sprzętu do tatuażu lub kolczykowania (piercingu), który nie był wysterylizowany we właściwy sposób; przetoczenie krwi lub preparatów krwiopochodnych, niezbadanych, a zakażonych HIV (obecnie w Polsce wszyscy dawcy krwi badani są w kierunku zakażenia HIV bardzo czułymi metodami diagnostycznymi, więc to ryzyko jest minimalne); sztuczną inseminację nasieniem zakażonym HIV (w Polsce, dawcy nasienia i innych tkanek czy organów stosowanych do przeszczepów badani są na obecność zakażenia HIV bardzo czułymi metodami diagnostycznymi). Transmisja wertykalna, czyli przeniesienie zakażenia HIV z matki na dziecko, może zdarzyć się gdy: wirus przeniknie do płodu przez łożysko; dziecko zakazi się w czasie porodu; dziecko ulegnie zakażeniu mlekiem matki (w trakcie karmienia piersią). Dzieci mogą również zakazić się HIV poprzez: przetoczenie zakażonej krwi; nie sterylny sprzęt medyczny jak igły, strzykawki, narzędzia chirurgiczne; kontakt płciowy waginalny lub analny, będący wynikiem wykorzystania seksualnego. Seks oralny Istnieje ryzyko zakażenia HIV w trakcie stosunku oralnego. Seks oralny ma miejsce wówczas, gdy ktoś liże lub ssie członek mężczyzny albo łechtaczkę czy pochwę kobiety. Jeżeli kobieta zakażona HIV jest w trakcie menstruacji, wskazane jest unikanie seksu oralnego. Kontakty seksualne dopochwowe w okresie menstruacji wiążą się z większym ryzykiem zakażenia HIV. W porównaniu z kontaktem płciowym waginalnym lub analnym bez zabezpieczenia, ryzyko zakażenia HIV związane z seksem oralnym jest niewielkie. Z uwagi na udokumentowane przypadki zakażeń tą drogą zaleca się, aby także w trakcie seksu oralnego stosować zabezpieczenia w postaci prezerwatywy lub serwetki lateksowej. HIV nie przenosi się przez: podanie ręki ani przytulanie, łzy i pot, zastawę stołową, sztućce ani bieliznę pościelową, korzystanie ze wspólnej toalety, ugryzienie psa, kota czy owadów, pocałunki lub ślinę, jedzenie z tego samego talerza. Poradnik kobiety żyjącej z HIV, ICW, Unit 6, Building I, Canonbury Yard, 190a New North Road, London N I 7Bj, UK

2

3 Rady dotyczące pożywnej diety Arkusz informacji2 Prawidłowe odżywianie: umożliwia układowi odpornościowemu funkcjonowanie na miarę jego najlepszych możliwości; dostarcza organizmowi podstawowych substancji odżywczych, niezbędnych dla zachowania zdrowia; utrzymuje właściwą wagę; dodaje siły i energii; pomaga zapobiegać chorobom; może dostarczać przyjemności. Zrównoważona dieta Właściwe odżywianie jest ważnym elementem utrzymywania dobrego stanu zdrowia. Jeżeli jesteś zakażona HIV, zrównoważona dieta może wspomagać twoje zdrowie, a jednocześnie być korzystna dla twojej rodziny. Pokarm Substancje odżywcze stanowią składniki pokarmu, które organizm wykorzystuje do wytworzenia energii koniecznej do wzrostu i ruchu, do budowy i naprawy tkanek oraz do obrony przed zakażeniami. Codzienne, niedrogie pożywienie może być źródłem wszystkich substancji odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Najlepiej jest, jeżeli każdy posiłek zawiera składniki ze wszystkich grup pokarmowych wymienionych poniżej. Pokarmy dostarczające energii: do tej grupy należy ryż, owsianka, chleb lub ziemniaki. Najbardziej wartościowe są w postaci nie przetworzonej. Te pokarmy stanowią główną część posiłku i dostarczają większej części energii. Tłuszcze zwierzęce oraz orzechy zawierają energię w skoncentrowanej postaci, ale powinny być używane oszczędnie, jeżeli występuje ryzyko, że spowodują niestrawność. Pokarmy dostarczające budulca to np.: kurczak, ryby, przetwory mleczne, groch, soczewica, fasola lub orzechy. Wymienione pokarmy zawierają białko, minerały takie jak cynk, wapń oraz niektóre witaminy. Staraj się unikać czerwonego mięsa (wołowiny i wieprzowiny), które zawiera więcej toksyn, a także jego trawienie bywa wydłużone. Czysta woda nazywana słusznie źródłem życia, jest niezbędnym elementem dobrego funkcjonowania organizmu. Ważne jest, aby woda, którą pijemy i używamy do przygotowania posiłków była czysta i pochodziła z pewnego źródła. Pokarmy bogate w witaminy to: warzywa, zwłaszcza ciemnozielone i pomarańczowe, oraz owoce. Brak apetytu Powinnaś zrozumieć, że jedzenie odpowiednich produktów umożliwia dostarczenie właściwych ilości substancji odżywczych. Powoduje także wzrost apetytu, wzrost wagi oraz odzyskanie sił utraconych w trakcie choroby. Rady: jeżeli nie masz apetytu, spróbuj jeść niewielkie ilości, za to częściej niż zwykle, w miarę możliwości posiłki powinny być urozmaicone; jeżeli masz nudności, unikaj pokarmów o silnym aromacie, a także unikaj intensywnych zapachów kuchennych. Bolesne zmiany w ustach Jeżeli masz bolesne zmiany w jamie ustnej, spróbuj jeść pokarmy niewymagające żucia, np. jogurt, owsianka, zupy, owoce i warzywa w postaci musu. Jogurt zawiera enzymy, które wpływają kojąco na zmiany w jamie ustnej i przyspieszają ich gojenie. Ważne jest, aby w trakcie przygotowywania warzyw nie gotować ich zbyt długo w dużej ilości wody. Wiele składników mineralnych i witamin jest w ten sposób traconych. Jeśli jest to możliwe, gotuj warzywa na parze lub w minimalnej ilości wody wówczas najlepiej jest zjeść je razem z płynem, w którym się gotowały. Chłodne pokarmy mogą działać kojąco, w przeciwieństwie do gorących. Unikaj ostrych przypraw. Unikaj soków owocowych. Napoje mleczne są łagodniejsze dla jamy ustnej i gardła. Płukanie jamy ustnej z dodatkiem olejku z drzewa herbacianego, naparem z szałwi lub rumianku może być pomocne w leczeniu zmian drożdżakowych (pleśniawek) jamy ustnej i gardła. Patrz: Arkusz Informacji nr 7: Drożdżyca Ciąg dalszy na drugiej stronie

4 Odżywianie przy biegunce W czasie biegunki błona śluzowa jelita ulega uszkodzeniu, co powoduje gorsze wchłanianie substancji odżywczych. W takim stanie przewód pokarmowy potrzebuje łatwostrawnego pokarmu jak ryż, owsianka lub zupa. Tłuste pokarmy mogą nasilać biegunkę, ponieważ w trakcie choroby nie ulegają one przyswojeniu. U niektórych osób także mleko może powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. W trakcie choroby mogą wystąpić objawy nietolerancji laktozy, która jest cukrem naturalnie występującym w mleku. Jeżeli masz utrzymującą się biegunkę, można rozważyć wyłączenie mleka z diety, aby sprawdzić, czy nie zmniejszy to dolegliwości. Wiele kobiet nie tolerujących mleka, może jeść jogurt, który pomaga przywrócić naturalną równowagę w jelicie. Pamiętaj, że antybiotyki mogą nasilać biegunkę. Spróbuj jeść jogurt z żywymi kulturami bakterii, gdy bierzesz antybiotyki. W aptekach dostępne są też odpowiednie preparaty zawierające bakterie. W czasie choroby, a szczególnie biegunki z wymiotami, aby zapobiec odwodnieniu, niezbędne jest przyjmowanie większej niż zwykle ilości płynów. Spróbuj lekkiego kleiku owsianego, ryżowego, soku owocowego rozcieńczonego czystą wodą, rzadkiej zupy jarzynowej lub napojów na bazie jogurtu. Sole mineralne, które można nabyć w aptece również pomogą zapobiec odwodnieniu (dostępny jest także preparat Gastrolit ). Jeżeli dziecko ma biegunkę i jest odwodnione, wymaga podania doustnej mieszanki nawadniającej tak szybko, jak to jest możliwe. Jeżeli nie jest odwodnione, powinno być na diecie z mniejszą ilością mleka zwierzęcego, dopóki biegunka nie ustąpi. Jeżeli dziecko otrzymuje inne mleko, należy zastąpić połowę mleka innym półpłynnym pokarmem. Bezpieczne przygotowywanie pożywienia Osoby żyjące z HIV są podatne na infekcje. Zachowanie czystości przy przygotowywaniu oraz przechowywaniu pożywienia zmniejsza ryzyko rozprzestrzeniania się drobnoustrojów, również tych, które powodują biegunkę. Przestrzegaj zatem poniższych zaleceń: gotuj pokarm tak długo, aż całkowicie się ugotuje, a płyny co najmniej do momentu wrzenia, aby zabić zarazki; unikaj przechowywania ugotowanego jedzenia dłużej niż 24 godziny; jeżeli pokarm nie został zjedzony w ciągu 2 godzin po ugotowaniu, przegotuj go; przechowuj wodę i pożywienie w czystych zamykanych pojemnikach; myj owoce i warzywa czystą wodą; używaj czystej wody do picia i przygotowywania jedzenia; gotuj wodę przez 10 minut lub filtruj ją; myj ręce wodą z mydłem przed i po przygotowaniu posiłku oraz przed jedzeniem; upewnij się, że wszystkie osoby z twojej rodziny myją ręce wodą z mydłem po wypróżnieniu się i przed jedzeniem; używaj czystych przyborów do przygotowywania pożywienia oraz spożywania posiłków; utrzymuj miejsce, w którym gotujesz, w jak największej czystości; upewnij się, że twoje pożywienie jest zabezpieczone przed owadami, gryzoniami i zwierzętami domowymi. Poradnik kobiety żyjącej z HIV, ICW, Unit 6, Building I, Canonbury Yard, 190a New North Road, London N I 7Bj, UK

5 Zapobieganie przeniesieniu zakażenia z matki na dziecko (transmisji wertykalnej) Arkusz informacji3 Jest to krótkie streszczenie znacznie dłuższego dokumentu, który można otrzymać (w języku angielskim) pocztą elektroniczną, pisząc na adres: można go też znaleźć na stronie internetowej ICW wspiera prawo wszystkich kobiet do ich samodzielnego wyboru o posiadaniu dziecka. Kobiety zakażone HIV, które pragną mieć dzieci, powinny mieć dostęp do opieki medycznej i leków, dzięki którym ciąża przebiega prawidłowo, a ich dzieci nie ulegną zakażeniu HIV. Poniżej streszczono informacje, które kobieta z HIV powinna znać, aby zminimalizować ryzyko przeniesienia zakażenia na swoje dziecko. Zakażenie HIV może przenieść się z matki na dziecko w czasie ciąży, porodu lub w trakcie karmienia piersią. Około 70 % dzieci urodzonych z matek z HIV, u których nie stosowano profilaktyki zakażenia dziecka, nie ulega zakażeniu. Stosując odpowiednie procedury medyczne można znacznie zmniejszyć ryzyko przeniesienia zakażenia w czasie ciąży, porodu i karmienia piersią. Obecnie odsetek zakażeń odmatczynych można ograniczyć do około 2%. Zrozumienie i uznanie wagi tej problematyki jest coraz powszechniejsze, ale wciąż jeszcze w wielu częściach świata kobiety nie mają wystarczającego dostępu do informacji, opieki medycznej i leków, choć mają do tego niezbywalne prawo. Dlatego też ICW zabiega o powszechny dostęp do opieki medycznej, informacji i leczenia dla wszystkich kobiet na całym świecie. Poniżej wytłumaczono, w jaki sposób można znacznie zmniejszyć ryzyko przeniesienia zakażenia HIV z matki na dziecko. Pamiętaj, że badania wciąż trwają i najlepiej jest skonsultować się z lekarzem, aby wybrać najodpowiedniejsze dla siebie opcje. Jeżeli masz dostęp do internetu, możesz skorzystać ze strony gov.pl, gdzie znajduje się podręcznik Żyć z wirusem. Poradnik dla osób żyjących z HIV zawierający detale na temat profilaktyki przeniesienia zakażenia HIV z matki na dziecko. Zmniejszenie ryzyka przeniesienia zakażenia HIV z matki na dziecko Istnieją potwierdzone badaniami klinicznymi metody, dzięki którym istotnie zmniejsza się ryzyko zakażenia dziecka w czasie ciąży, porodu i karmienia piersią. Oto kilka podstawowych praktycznych wskazówek: ustal, czy nie jesteś zakażona HIV; jeżeli będziesz znała swój status serologiczny, można zastosować odpowiednie działania profilaktyczne mające na celu zmniejszenie ryzyka zakażenia dziecka; zasięgnij porady lekarza (dobrze jest zrobić to przed zajściem w ciążę albo we wczesnej ciąży), aby można było monitorować twój stan zdrowia w tym okresie i abyś uzyskała zalecenia odnośnie profilaktyki zakażenia; najlepiej będzie, jeżeli poród odbędzie się w ośrodku, którego personel wie, że jesteś zakażona HIV i gdzie będzie możliwość zastosowania odpowiednich środków profilaktycznych, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia dziecka; staraj się dbać o swoje zdrowie na tyle, na ile to możliwe; u kobiet, które chorują z powodu zakażenia HIV, częściej dochodzi do przeniesienia zakażenia na dziecko niż u tych, które czują się dobrze; używaj prezerwatyw, szczególnie gdy uprawiasz seks w czasie ciąży i karmienia piersią (pamiętaj, że karmienie piersią przez kobiety zakażone HIV jest przeciwwskazane, wiadomo bowiem, że jest to jedna z dróg zakażenia HIV), w ten sposób zabezpieczasz się przed dodatkowym zakażeniem innymi szczepami wirusa HIV i przed pozostałymi chorobami przenoszonymi drogą płciową, które mogłyby nie tylko pogorszyć twoje zdrowie, ale i zaszkodzić twojemu dziecku; jeżeli stosowanie prezerwatywy stanowi problem dla twojego partnera, pomocna może być rozmowa z personelem medycznym, który wyjaśni mu, że stosowanie prezerwatywy ma na celu ochronę dziecka; staraj się stosować zrównoważoną dietę, zawierającą mięso, jajka, zielone warzywa, owoce i zboża; prowadź regularny tryb życia, tzn. odpoczywaj w ciągu dnia, śpij w nocy co najmniej 7 godzin; przyjmuj leki antyretrowirusowe (w Polsce leki te są bezpłatne i wszystkie kobiety w ciąży, zakażone HIV mają do nich dostęp), stosując się dokładnie do zaleceń lekarza co do dawkowania i pory przyjmowania leków; leki zapobiegają zarówno rozwojowi choroby w twoim organizmie, jak i zmniejszają ryzyko przeniesienia zakażenia HIV na dziecko (więcej informacji o lekach antyretrowirusowych znajdziesz poniżej); Wszystkie dzieci rodzą się z przeciwciałami anty- HIV, pochodzącymi od matki i może upłynąć nawet 18 miesięcy, zanim te przeciwciała znikną z krwioobiegu dziecka, a test wykrywający przeciwciała anty-hiv będzie ujemny. W krajach rozwiniętych, także w Polsce, w celu wykrycia zakażenia HIV u noworodka urodzonego przez seropozytywną matkę, stosuje się metody laboratoryjne, dzięki którym informacja o zakażeniu dziecka dostępna jest już miedzy 6 a 12 tygodniem od jego urodzenia; informacja ta ważna jest nie tylko Ciąg dalszy na drugiej stronie

6 dla rodziców dziecka, ale także ma istotny wpływ na postępowanie medyczne wobec niemowlęcia, takie jak włączenie leków przeciwwirusowych, profilaktyka zakażeń oportunistycznych, zastosowanie odpowiednich szczepień itd. Więcej o ciąży Zaleca się, aby kobieta w ciąży była pod regularną kontrolą medyczną. Wczesne objęcie opieką daje możliwość przeprowadzenia odpowiednich badań, rozpoznania ewentualnych chorób i ich leczenia. Dbanie o zdrowie poprzez dobre odżywianie, unikanie chorób, stosowanie prezerwatyw, wypoczynek i przyjmowanie leków antyretrowirusowych, to najskuteczniejsze metody pozostawania w zdrowiu i zmniejszenia ryzyka przeniesienia zakażenia HIV na dziecko. Jeszcze o porodzie Strategie zmniejszające ryzyko transmisji HIV w trakcie porodu obejmują: stosowanie leków antyretrowirusowych w okresie porodu (zwykle jest to zydowudyna w postaci dożylnego wlewu - kroplówki); stosowanie odpowiednich leków przeciwwirusowych u noworodka; dbanie o to, aby poród nie trwał zbyt długo (zasadą jest, że od pęknięcia błon płodowych do urodzenia dziecka nie może upłynąć więcej niż 4 godziny); nie należy stosować zabiegu sztucznego przebicia błon płodowych; unikanie interwencji powodujących krwawienie takich jak: nacięcie krocza, użycie kleszczy lub zakładanie próżnociągu; wykonanie planowego cięcia cesarskiego zależy od tego, czy jesteś leczona przeciwwirusowo w ciąży i z jakim efektem; konieczność przeprowadzenia tego rodzaju porodu istnieje, gdy terapia nie była prowadzona w ciąży lub gdy mimo jej stosowania, nadal wirus jest wykrywalny w twojej krwi; jeżeli jesteś zakażona HIV i wykonywane jest cięcie cesarskie, powinnaś otrzymać antybiotyk, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia. Karmienie piersią W Polsce, podobnie jak w innych krajach, gdzie jest dostęp do mieszanek stosowanych do sztucznego żywienia noworodków zaleca się, aby kobiety HIV(+) NIE KARMIŁY piersią swoich dzieci. Wiadomym jest, że mleko kobiety z HIV może być źródłem zakażenia dla dziecka. Tylko w krajach (np. kraje Afryki Subsaharyjskiej), gdzie nie ma możliwości sztucznego karmienia noworodków (brak mieszanek lub czystej wody do ich przygotowania) dopuszcza się karmienie piersią noworodków. Więcej o lekach antyretrowirusowych Zdrowa matka ma większe szanse na urodzenie zdrowego dziecka. Jeżeli kobieta ze względu na swój stan zdrowia wymaga leczenia antyretrowirusowego, leczenie to daje jej szansę poprawy oraz utrzymania dobrego stanu zdrowia, a ponadto zmniejsza ryzyko przeniesienia zakażenia HIV na dziecko. W sytuacji, w której matka nie wymaga leczenia, leki przeciwwirusowe włącza się od 14 tygodnia ciąży. Wówczas takie postępowanie traktuje się jako profilaktykę zakażenia dziecka, a nie leczenie kobiety. Jak działają leki antyretrowirusowe? Leki antyretrowirusowe zmniejszają ilość wirusa we krwi i tym sposobem zmniejszają ryzyko zakażenia dziecka w czasie ciąży i porodu. Przy zastosowaniu wszystkich potwierdzonych metod profilaktycznych, takich jak przyjmowanie leków przeciwwirusowych w okresie ciąży, odpowiednie przeprowadzenie porodu oraz właściwe postępowanie z noworodkiem, ryzyko zakażenia dziecka zostaje istotnie zredukowane. Warto więc mimo występujących u części kobiet objawów niepożądanych terapii przeciwwirusowej, podjąć wszystkie działania mające na celu urodzenie nie zakażonego dziecka. Jeżeli jestem już na leczeniu skojarzonym, czy powinnam kontynuować je w ciąży? Tak. Przyjmowanie leków w pierwszych trzech miesiącach ciąży nie jest generalnie wskazane, niemniej lepiej jest kontynuować dotychczas stosowane leczenie, gdyż przerwanie go może spowodować wzrost ilości wirusa we krwi i zwiększyć ryzyko zakażenia dziecka. Niektóre leki antyretrowirusowe są niewskazane w ciąży, więc możliwe, że będziesz potrzebowała zmiany dotychczasowej terapii. Zapytaj o to swojego lekarza. Wnioski Jest wiele rzeczy, które możesz zrobić, abyście ty i twoje dziecko pozostali zdrowi. O ile to możliwe, spróbuj znaleźć grupę kobiet również zakażonych HIV, z którymi mogłabyś przedyskutować informacje znajdujące się w Poradniku. Wiele kobiet uważa, że jest to bardzo pomocne. Na wiele pytań wciąż nie ma jednoznacznych odpowiedzi, ale ICW będzie nadal dokładać starań, aby informować cię o najnowszych wynikach badań. Poradnik kobiety żyjącej z HIV, ICW, Unit 6, Building I, Canonbury Yard, 190a New North Road, London N I 7Bj, UK

7 Grupy samopomocy Grupy samopomocy zakładane są przez osoby żyjące z HIV oraz/lub dla zaspokajania potrzeb osób z HIV i obecnie istnieją na całym świecie. Grupy te mogą być znaczącym źródłem wsparcia, pomocy i ochrony dla osób z HIV, zarówno w wymiarze działań lokalnych, jak i w działaniach na szerszą skalę, np. w wymiarze państwowym. Grupy samopomocy mogą: dostarczać wsparcia emocjonalnego lub społecznego, tak w domu, jak i na spotkaniach grupowych; stwarzać okazję do spotkania się i podzielenia pomysłami oraz praktycznymi informacjami z innymi osobami żyjącymi z HIV; wspierać rozwój umiejętności poprzez działania edukacyjne, publiczne wystąpienia i poradnictwo; stwarzać okazje do zarobkowania poprzez organizację wspólnych przedsięwzięć takich jak np. zakładanie spółdzielni, czy organizowanie tzw. małej przedsiębiorczości ; umacniać w dążeniu do pewnych celów, jak powszechniejsze używanie prezerwatyw lub przeciwstawianie się wykorzystywaniu seksualnemu; stanowić podstawę do występowania we wspólnych sprawach i organizowania kampanii informacyjnych. Zakładanie grupy wparcia Podstawową sprawą przy zakładaniu grupy jest to, aby założyciele postawili sobie jasne cele. Należy rozważyć, czy celem istnienia grupy będzie wsparcie dla osób ze świeżo wykrytym zakażeniem HIV, czy też grupa skoncentruje się na edukacji i organizowaniu kampanii informacyjnych. Ogólnie rzecz biorąc, projekty dochodowe nie powinny być łączone z pomocą psychologiczną i socjalną, ponieważ nie przystają do siebie. Jakiekolwiek są cele grupy, zawsze powinno się je przedyskutować z nowymi członkami. Kobiety i mężczyźni z HIV i AIDS mogą mieć całkowicie różne potrzeby, zależnie od tego, jak długo wiedzą o swoim zakażeniu HIV, jaki jest ich stan zdrowia, sytuacja ekonomiczna i rodzinna. Wiele kobiet woli spotkania w grupach wyłącznie dla kobiet. Inne mają poczucie, że obecność mężczyzn w grupie jest ważna. Aby mieć pewność, Arkusz informacji4 że wszyscy członkowie będą czuli się bezpiecznie i będą aktywnie uczestniczyć w pracy grupy, trzeba określić zasady współpracy. Można to osiągnąć, dochodząc do porozumienia w sprawie podstawowych zasad. Poniższe zalecenia zostały uznane przez inne grupy za wartościowe porady: respektowanie potrzeby poufności; dążenie do postaw i zachowań nie oceniających; zachowanie otwartości na różne doświadczenia członków grupy związane z pochodzeniem, religią, seksualnością i używaniem narkotyków; udzielanie sobie nawzajem konstruktywnej informacji zwrotnej i używanie języka zrozumiałego dla wszystkich członków grupy; wzajemne respektowanie swoich uczuć i poglądów; upewnienie się, że grupa odpowiednio powita nowych członków; czasem starzy członkowie zapominają, jak można się bać, idąc po raz pierwszy na spotkanie grupy; wyjaśnienie nowemu członkowi na osobnym spotkaniu, co dzieje się na spotkaniach grupy; przemyślenie, gdzie mają odbywać się spotkania grupy, aby kobiety czuły się w tym miejscu bezpiecznie; rozważenie, czy przychodząc na spotkania grupy wsparcia, kobiety będą mogły zachować prywatność. Niektóre kobiety z HIV czasami naprawdę w bardzo dużej mierze potrzebują materialnego wsparcia, takiego jak pieniądze, czy pożywienie. Jeżeli twoja grupa nie ma możliwości udzielania tego rodzaju pomocy, upewnij się, że w sposób jasny i zrozumiały powiedziano to nowym członkiniom grupy. Czy masz informacje, gdzie mogą się zwrócić po tego rodzaju pomoc? Spotkania grupowe nie są odpowiednie dla wszystkich. Niektóre kobiety z HIV obawiają się o bezpieczeństwo własne, swoich dzieci i rodzin, gdyby informacja o ich zakażeniu przedostała się do wiadomości publicznej. W takiej sytuacji lepiej odwiedzić daną osobę w jej własnym domu, aby zachować poufność. W innych sytuacjach można udzielić wsparcia telefonicznie. Ciąg dalszy na drugiej stronie

8 Grupy wsparcia i grupy samopomocy mogą pełnić ważną rolę rzeczników w sprawach osób z HIV. Mogą dodawać członkom sił, aby łatwiej im było pozostawać otwartymi oraz angażować się w problemy zapobiegania i leczenia. Razem często mamy więcej siły i pewności siebie. Grupy samopomocowe pokazują światu, że osoby zakażone potrafią żyć w sposób pozytywny. Razem łatwiej nam przychodzi żądać zmian i tym samym pomagać sobie nawzajem. Poradnik kobiety żyjącej z HIV, ICW, Unit 6, Building I, Canonbury Yard, 190a New North Road, London N I 7Bj, UK

9 Używanie narkotyków i redukcja szkód Istnieje wiele środków psychoaktywnych używanych w celach rekreacyjnych, w tym marihuana, amfetamina, heroina, kokaina, ekstazy i alkohol. Środki te (nie wyłączając tytoniu) wpływają na ogólny stan zdrowia i mogą osłabiać układ odpornościowy. Narkotyki zazwyczaj traktowane są jednakowo, i w wielu krajach są nielegalne. Tytoń i alkohol, równie lub bardziej szkodliwe dla zdrowia, są legalne w większości krajów świata. Ludzie przyjmują narkotyki z różnych powodów - dla relaksu, aby uciec przed bólem i trudami życia lub dlatego, że biorą je ich przyjaciele czy partnerzy. Przy połykaniu, wdychaniu przez nos lub paleniu narkotyków nie można zakazić się HIV. Jednak używanie ich może pogarszać stan zdrowia i powodować ryzykowne zachowania, np. seksualne. Używając wspólnych igieł i strzykawek, a także innego sprzętu do iniekcji może dojść do zakażenia HIV. Ważne jest także, aby nie używać wspólnych wacików, łyżeczek, nakrętek lub filtrów tytoniowych przy nabieraniu narkotyków do strzykawki. Nawet jeśli nie zakazisz się w ten sposób HIV istnieje wysokie ryzyko zakażeń wirusami zapalenia wątroby. Pamiętać jednak należy, że główną drogą zakażenia HIV jest używanie wspólnych igieł i strzykawek. Kiedy używa się tej samej igły, zawsze istnieje ryzyko zakażenia, niezależnie od tego, czy narkotyk podaje się dożylnie, domięśniowo, czy podskórnie. Jeżeli znajdziesz się w sytuacji, w której nie masz wyboru i musisz użyć wspólnego sprzętu, pamiętaj, że są metody zmniejszenia ryzyka. Jeżeli odkazisz sprzęt, to znacznie zmniejszysz ryzyko przeniesienia zakażenia HIV. Jak odkażać sprzęt? najpierw przepłucz sprzęt kilkanaście razy zimną wodą; nabierz domowego wybielacza (np.ace) do strzykawki przez igłę i potrząsaj strzykawką z płynem, licząc do 30; nakrętki od butelek, łyżki lub inny sprzęt używany do przygotowania narkotyków powinny być umyte wodą i odkażone wybielaczem; Arkusz informacji5 nabierz czystej, zimnej wody przez igłę do strzykawki i wypuść ją; powtórz to trzykrotnie; upewnij się, że nie wypijesz lub nie wstrzykniesz sobie wybielacza; jeżeli nie masz wybielacza, można też przepłukać sprzęt alkoholem (może być to alkohol spożywczy lub spirytus salicylowy) lub płynem do zmywania naczyń; wykonaj wówczas te same czynności, co przy użyciu wybielacza; pamiętaj o trzykrotnym wypłukaniu strzykawki przez igłę czystą, zimną wodą. Stosowanie gorącej wody do odkażania igieł i strzykawek jest nie wskazane. Pod wpływem wysokiej temperatury krew zmienia swoje właściwości ( ścina się ) i stając się bardziej lepka może przyklejać się do ścianek igły i strzykawki i na nich pozostać. Sprzęt jednorazowy może ulec stopnieniu we wrzącej wodzie. Dodatkowe rady Należy pamiętać, że igła i strzykawka użyte raz nawet po dokładnym ich umyciu (zgodnie z powyższą instrukcją) nie zapewnią ci 100 procentowego bezpieczeństwa przed wszystkimi mogącymi być w nich bakteriami i wirusami. Pozbywaj się zużytego sprzętu w sposób ostrożny. Jeżeli nie masz specjalnego pojemnika, włóż igły i strzykawki do metalowej puszki, a następnie zgnieć puszkę tak, aby nic z niej nie wypadło i wyrzuć do śmietnika. Przez wstrzykiwanie narkotyków mogą przenosić się również inne groźne zakażenia. Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C to poważne choroby i przenoszą się tą drogą znacznie łatwiej niż HIV. Można również dodatkowo zakazić się innym szczepem HIV. Poradnik kobiety żyjącej z HIV, ICW, Unit 6, Building I, Canonbury Yard, 190a New North Road, London N I 7Bj, UK

10

11 Prezerwatywy Prezerwatywa, inaczej kondom, wykonana jest z bardzo cienkiej gumy, zazwyczaj z lateksu. Zakłada się ją na prącie w stanie wzwodu przed stosunkiem pochwowym lub analnym. Zalecane jest także używanie prezerwatyw podczas seksu oralnego. Prezerwatywa zapobiega kontaktowi zakażonej krwi, wydzieliny pochwy lub nasienia ze skórą i błonami śluzowymi drugiej osoby. Używanie prezerwatywy w czasie stosunku pochwowego, analnego lub oralnego zapobiega zakażeniu HIV oraz innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową. Zapobiega również zapłodnieniu. Prezerwatywy dla mężczyzn Jak używać prezerwatywy dla mężczyzn? Używaj tylko prezerwatyw z lateksu lub poliuretanu. Jeżeli opakowanie prezerwatywy jest rozdarte lub w jakikolwiek sposób uszkodzone, nie używaj jej. Jeżeli upłynął termin ważności prezerwatywy, wyrzuć ją. Sprawdź też atest (tzn. dopuszczenie do stosowania). Przy każdym stosunku z penetracją używaj nowej prezerwatywy. Nie otwieraj opakowania prezerwatywy zębami. Uważaj, żeby przy wyjmowaniu prezerwatywy z opakowania nie uszkodzić jej paznokciami lub biżuterią. Przed założeniem prezerwatywy wyciśnij powietrze ze zbiorniczka na nasienie. Pamiętaj, aby założyć prezerwatywę na prącie w stanie wzwodu i z odciągniętym napletkiem. Zawsze zakładaj prezerwatywę przed każdym kontaktem z narządami płciowymi partnera. Zakładaj prezerwatywę przed rozpoczęciem Arkusz informacji6 stosunku (nigdy w trakcie), ponieważ przed wytryskiem z cewki moczowej wydobywa się kilka kropel przezroczystego płynu, który nawilża żołądź (napletek), w którym znajdują się plemniki i jest to także płyn potencjalnie zakaźny. Jeżeli używasz środków nawilżających (lubrykantów), używaj preparatów na bazie wody (są dostępne w aptekach). Rozprowadź lubrykant na zewnętrznej powierzchni prezerwatywy po uprzednim założeniu jej na prącie. Dodatkowe nawilżanie eliminuje objaw suchości w miejscach intymnych, zapewniając komfort przy penetracji, i w opinii wielu kobiet i mężczyzn daje przyjemniejsze odczucia. Środki poślizgowe zawierające tłuszcz, jak wazelina czy oleje jadalne, mogą uszkodzić prezerwatywę! Po wytrysku, przy wycofywaniu prącia z pochwy partner powinien przytrzymać ręką brzeg prezerwatywy i w ten sposób zapobiec jej ześlizgnięciu się. Zużytą prezerwatywę zawiń np. w papier i wyrzuć do kosza. Nie wyrzucaj prezerwatywy do muszli klozetowej. Prezerwatywy dla kobiet Prezerwatywę dla kobiet wkłada się do pochwy przed stosunkiem z penetracją. Jest szczególnie użyteczna, jeżeli mężczyzna odmawia stosowania prezerwatywy męskiej. Różne są opinie kobiet na temat stosowania prezerwatywy kobiecej: niektóre bardzo ją lubią, ale są też takie, które nie stosują jej zbyt chętnie. Prezerwatywy kobiece stają się coraz bardziej powszechne i dostępne. Jednak nie we wszystkich krajach (m.in. w Polsce) znajdują się w ofercie handlowej. Ciąg dalszy na drugiej stronie

12 Jak używać prezerwatywy dla kobiet? Jeżeli masz dostęp do prezerwatyw dla kobiet, możesz najpierw wypróbować ją samodzielnie. Daje to możliwość znalezienia najlepszego sposobu jej zakładania. Prezerwatywa dla kobiet wykonana jest z cienkiego tworzywa, najczęściej z poliuretanu. znajduje się kanał prowadzący do jej wnętrza. Pierścień wewnętrzny służy do wprowadzenia prezerwatywy do pochwy i pomaga ją tam utrzymać w trakcie stosunku. Pierścień zewnętrzny przylega dokładnie do warg sromowych przy ujściu pochwy. Prącie wsuwane jest przez pierścień zewnętrzny do pochwy, której ścianki są wyścielone prezerwatywą. Trzeba odpowiednio wprowadzić prącie, tak aby nie dostało się przypadkiem pomiędzy zewnętrzną część prezerwatywy a ścianę pochwy. W trakcie stosunku warto sprawdzać czy prezerwatywa nie wysuwa się z pochwy. Seks analny Prezerwatywa dla kobiet może być z powodzeniem używana do seksu analnego, ponieważ jest dobrze nawilżona. Składa się z pierścienia wewnętrznego i zewnętrznego, pomiędzy którymi znajduje się cienkie tworzywo w kształcie walca dopasowanego do anatomicznej budowy pochwy. Pierścień wewnętrzny należy umieścić głęboko w pochwie, tak aby dokładnie objął szyjkę macicy (szyjka macicy jest to spoisty, okrągły guzek, wyczuwalny na samym końcu pochwy). W szyjce macicy Można ją wsunąć do odbytnicy lub założyć na prącie. Przed założeniem na prącie należy usunąć pierścień wewnętrzny. Włożenie pierścienia wewnętrznego prezerwatywy do odbytnicy może być trudne. Niektóre kobiety wkładają go używając palców. Część kobiet lubi uczucie obecności pierścienia w odbytnicy. Inne nie lubią tego i uważają to za niewygodne, bądź bolesne. Jeżeli używasz prezerwatywy dla kobiet do seksu analnego, rób tylko to, co jest dla ciebie wygodne. Nie rób niczego, co sprawia ci ból. Jeżeli przy seksie analnym nie korzystasz z prezerwatywy dla kobiet, upewnij się, że partner założył prezerwatywę dla mężczyzn. Stosunek analny bez zabezpieczenia niesie ze sobą bardzo duże ryzyko zakażenia HIV. Słowo o lubrykantach (nawilżaczach) Wiele osób uważa lubrykanty za ważny element bezpiecznego seksu. Do niedawna niektóre prezerwatyw były fabrycznie nawilżane środkiem plemnikobójczym o nazwie nonoksynol-9. Obecnie nie zaleca się stosowania nonoksynolu-9, ponieważ dowiedziono, iż może zwiększyć ryzyko zakażenia HIV poprzez podrażnianie błony śluzowej pochwy. Poradnik kobiety żyjącej z HIV, ICW, Unit 6, Building I, Canonbury Yard, 190a New North Road, London N I 7Bj, UK

13 Drożdżyca Drożdżyca (pleśniawki, kandydiaza - zakażenie Candida albicans) U wielu kobiet, w pewnym okresie życia, może wystąpić drożdżyca. U osób dorosłych czynnikami sprzyjającymi powstawaniu drożdżycy są między innymi stres lub obniżenie odporności wywołane na przykład zakażeniem HIV. Drożdżyca jest chorobą występującą także u dzieci. Kandydiaza wywoływana jest przez drobnoustroje należące do grzybów i zwane Candida albicans, które przy prawidłowym stanie zdrowia bytują na skórze, w jamie ustnej i jelitach, nie czyniąc żadnej szkody. Rozwojowi drożdżycy sprzyjają: ciąża leczenie antybiotykami, cukrzyca, stany osłabienia i choroby, stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych, stosunek płciowy z penetracją bez zabezpieczenia, z osobą mającą drożdżycę, spożywanie dużej ilości cukru i słodyczy, noszenie bardzo obcisłych spodni lub bielizny ze sztucznego włókna. Jak można rozpoznać drożdżycę? Charakterystyczne objawy (jeden lub kilka) drożdżycy to: bolesne plamki lub gruby biały kożuszek na języku, dziąsłach lub w innym miejscu jamy ustnej, pieczenie, świąd i ból w obrębie pochwy i sromu lub odbytu, białe, gęste upławy z pochwy, grudkowate, pachnące drożdżami, obrzęk ujścia pochwy, ból przy stosunku płciowym z penetracją, ból przy oddawaniu moczu. Leczenie Leczenie drożdżycy jest łatwe i zazwyczaj polega na stosowaniu kremu i globulek dopochwowych lub tabletek. W niektórych przypadkach, szczególnie o charakterze nawrotowym, konieczne jest Arkusz informacji7 stosowanie doustnych leków przeciwgrzybiczych działających ogólnie. Co możesz zrobić sama, aby zmniejszyć objawy drożdżycy? Przy pierwszych oznakach podrażnienia przestań używać mydła i myj się samą wodą. Nie zakładaj obcisłych spodni, aby zapewnić dostęp powietrza. Nie myj się częściej niż zwykle, może się wydawać, że to łagodzi objawy, ale w rzeczywistości powoduje jeszcze większe podrażnienie. Nie dodawaj środków dezynfekujących ani środków spieniających do kąpieli. Możesz dodać do kąpieli odrobinę octu lub 10 kropli olejku z drzewa herbacianego. Czy możesz zapobiec wystąpieniu drożdżycy? Nie ma prostych rozwiązań. Jest jednak kilka rzeczy, które można zrobić, aby zapobiec częstym nawrotom, np.: Unikaj cukru, szczególnie w okresie nawrotu dolegliwości; Gdy masz drożdżycę, unikaj owoców, miodu i drożdży przez 3 tygodnie od ustąpienia objawów; Unikaj noszenia rajstop, bielizny ze sztucznego włókna i obcisłych spodni; W czasie miesiączki używaj raczej podpasek, a nie tamponów; Unikaj perfumowanych mydeł, dezodorantów intymnych, środków dezynfekujących; unikaj też płukania pochwy substancjami chemicznymi; wszystkie te środki zaburzają równowagę ph pochwy; Aby wytrzeć się po oddaniu stolca, zawsze sięgaj od tyłu i wycieraj do tyłu, dla uniknięcia wprowadzenia kału do pochwy; Jeżeli lekarz przepisuje ci z jakiegoś powodu antybiotyk, przypomnij mu, że masz skłonność do drożdżycy. Czy w czasie leczenia można uprawiać seks? Lepiej jest nie odbywać stosunków z penetracją pochwowych, analnych ani oralnych do czasu ostatniej kontroli lekarskiej. Jeżeli masz drożdżycę jamy ustnej, nie całuj się, dopóki nie wyzdrowiejesz. Można się przytulać i obejmować. Poradnik kobiety żyjącej z HIV, ICW, Unit 6, Building I, Canonbury Yard, 190a New North Road, London N I 7Bj, UK

14

15 Choroby przenoszone drogą płciową Arkusz informacji8 Choroby przenoszone drogą płciową (to znaczy poprzez seks) u wielu osób mogą przebiegać bezobjawowo, bez żadnych dolegliwości. Nie leczone mogą mieć poważne skutki w postaci przewlekłego bólu, niepłodności lub raka szyjki macicy. Jeżeli jesteś w ciąży i cierpisz na nie leczoną chorobę przenoszoną drogą płciową, istnieje ryzyko zakażenia dziecka. W przypadku zakażenia HIV brak leczenia w trakcie ciąży istotnie zwiększa ryzyko przeniesienia tego zakażenia na dziecko. Wiadomo także, że obecność choroby przenoszonej drogą płciową zwiększa prawdopodobieństwo przeniesienia zakażenia HIV na partnera seksualnego. Zabezpieczanie Ważne jest, aby zabezpieczać się przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Jedynym sposobem ich uniknięcia jest uprawianie bezpieczniejszego seksu i używanie prezerwatywy w trakcie każdego stosunku z penetracją. Choroby te mogą mieć niekorzystny wpływ na twoje zdrowie i spowodować szybszy rozwój zakażenia HIV. Rozpoznawanie Rozpoznanie choroby przenoszonej drogą płciową przy braku objawów umożliwiają badania przesiewowe, tzn. badania systematycznie wykonywane w określonej grupie osób bez objawów chorobowych. Jeżeli twój partner ma objawy choroby przenoszonej drogą płciową, to powinnaś poddać się badaniom diagnostycznym, nawet jeżeli nie masz żadnych objawów. W sytuacji gdy jeden z partnerów jest chory, to w większości przypadków chorób przenoszonych drogą płciową, konieczne jest leczenie obojga partnerów. Celem takiego postępowania jest eliminacja ponownego zakażenia. Leczenie Leczenie chorób przenoszonych droga płciową jest zazwyczaj niedrogie i proste. Czasami wystarczy jedna dawka antybiotyku. Jednak różnego rodzaju infekcje wymagają specyficznego leczenia, więc w każdym indywidualnym przypadku należy zasięgnąć porady lekarza. Jeżeli jesteś w ciąży lub ją planujesz, powinnaś zgłosić się do lekarza, aby upewnić się, że nie masz żadnej choroby przenoszonej drogą płciową. W przypadku jej rozpoznania konieczne jest leczenie. Brak leczenia może spowodować zakażenie dziecka i w konsekwencji poważne powikłania, takie jak utrata ciąży, wady rozwojowe u dziecka. Ważne jest także, abyś zawsze informowała lekarza o tym, że jesteś w ciąży, gdyż może mieć to wpływ na wybór leków, które są stosowane w terapii zakażeń. Jakie objawy mogą sugerować chorobę przenoszoną drogą płciową? Wiele kobiet nie ma żadnych charakterystycznych (typowych) objawów. Niemniej są stany, które mogą sugerować chorobę przenoszoną drogą płciową, najczęściej są to: nieprawidłowe krwawienie z pochwy; zmieniona wydzielina pochwy (upławy) lub prącia partnera; bolesne nadżerki, grudki lub pęcherzyki w pochwie, wokół ujścia pochwy, odbytu lub na prąciu partnera; pieczenie przy oddawaniu moczu; pieczenie w pochwie, w okolicy odbytu lub pieczenie prącia u partnera. Czy mogę uprawiać seks w trakcie leczenia choroby przenoszonej drogą płciową? W przypadku większości chorób przenoszonych drogą płciową, najlepszym sposobem zminimalizowania ryzyka zakażenia jest każdorazowe używanie prezerwatywy i uprawianie bezpieczniejszego seksu. Ale w przypadku niektórych chorób, np. w przypadku kłykcin, opryszczki i innych zmian skórnych, prezerwatywa nie wystarcza, bo do zakażenia dochodzi poprzez skórę. Wtedy lepiej w ogóle powstrzymać się od kontaktów seksualnych aż do momentu całkowitego wyleczenia choroby. Unikanie seksu oralnego w czasie nawrotu zmian chorobowych (nadżerek lub pęcherzyków) zmniejszy ryzyko zakażenia. Należy również unikać dotykania otwartych ran, kłykcin lub pęcherzyków. Niektóre choroby przenoszone droga płciową Chlamydioza Chlamydioza jest jednym z częstszych zakażeń przenoszonych drogą płciową. U większości kobiet jest ono bezobjawowe. W przypadku rozpoznania chlamydiozy leczenie jest proste polega na zastosowaniu odpowiedniego antybiotyku. Rzeżączka Rzeżączka jest chorobą wywoływaną przez bakterie. U wielu kobiet nie daje objawów. Do zakażenia dochodzi w trakcie kontaktów seksualnych: pochwowych, analnych i oralnych. Jest to choroba bardzo zaraźliwa. Do zakażenia może także dojść przy korzystaniu ze wspólnych ręczników czy pościeli. Rzeżączka może być przeniesiona w trakcie porodu na dziecko powodując Ciąg dalszy na drugiej stronie

16 zakażenie oczu i w konsekwencji utratę wzroku. W celu rozpoznania rzeżączki pobiera się wymaz z szyjki macicy, cewki moczowej, odbytnicy lub gardła. Leczy się ją antybiotykami. Nie leczona rzeżączka może prowadzić do zapalenia narządów miednicy małej i wtórnie do niepłodności. Kłykciny kończyste Kłykciny są to bladoróżowe, wypukłe zmiany występujące w okolicy narządów płciowych i odbytu. Mogą też występować na śluzówkach jamy ustnej. Przyczyną powstawania kłykcin jest zakażenie ludzkim wirusem brodawczaka (HPV). Kobiety, u których występują kłykciny są w większym stopniu narażone na wystąpienie nowotworów narządów płciowych. Leczenie przyczynowe zakażenia HPV nie jest znane. Niedawno opracowano szczepionkę profilaktyczną, która powinna być zastosowana przed rozpoczęciem współżycia seksualnego. Wirus brodawczaka przenosi się przez bezpośredni kontakt skóry ze skórą. Jeżeli masz stosunek bez zabezpieczenia, pochwowy lub analny, z osobą, która ma kłykciny, mogą one rozwinąć się również u ciebie. Od zakażenia wirusem do wystąpienia objawów w postaci kłykcin może upłynąć od jednego do trzech miesięcy. Kłykciny zazwyczaj nie są bolesne, ale czasami swędzą. Istnieje kilka sposobów leczenia kłykcin. Najczęstszą metodą jest pędzlowanie specjalnym preparatem. Może to wykonać lekarz albo możesz zrobić to sama. Inne metody to wymrażanie ciekłym azotem, wypalanie laserem lub zabieg operacyjny. Żadna z tych metod nie usuwa zakażenia wirusowego. Opryszczka narządów płciowych Opryszczkę narządów płciowych wywołuje wirus opryszczki zwykłej (Herpes simplex virus - HSV). Zmiany występują w postaci bolesnych pęcherzyków lub nadżerek. U niektórych osób towarzyszy im gorączka i bóle mięśni. Wirus opryszczki typu I powoduje zmiany w okolicy nosa i ust. Wirus opryszczki typu II wywołuje zmiany w okolicy narządów płciowych i odbytu. Opryszczka przenosi się przez bezpośredni kontakt z zakażoną częścią ciała danej osoby. Unikaj używania wspólnych ręczników i gąbek z innymi osobami. W przeciwieństwie do HIV, wirus opryszczki może przenosić się tą drogą. Po dotknięciu zmian zawsze myj ręce wodą z mydłem. Jest kilka rzeczy, które możesz zrobić, żeby złagodzić dolegliwości: jeżeli ból jest silny, spróbuj wziąć lek przeciwbólowy (aspirynę lub paracetamol); utrzymuj zmienioną chorobowo okolicę w stanie tak czystym i suchym, jak to tylko możliwe; spróbuj przemywać zmiany roztworem soli (najlepsza jest jałowa sól fizjologiczna, kupiona w aptece) lub letnim naparem z rumianku lub szałwi; możesz dodać do wody 5 kropli olejku z drzewa herbacianego - złagodzi zmiany i przyspieszy gojenie; posmaruj zmiany wodnym roztworem gencjany, aby zapobiec wtórnej infekcji; przyjmuj 50 mg cynku i 500 mg witaminy E na dobę od chwili wystąpienia wykwitów (dłuższe przyjmowanie 50 mg cynku i 200 mg witaminy E dziennie zmniejsza częstość występowania nawrotów); Acyklovir (Zovirax, Heviran) jest lekiem, który skraca czas trwania choroby i łagodzi przebieg nawrotów - dostępne obecnie doustne preparaty przeciwwirusowe mogą być stosowane zarówno do leczenia nawrotów, jak i do zapobiegania im; w Polsce wydawane są na receptę; w sprawie sposobu stosowania należy poradzić się lekarza; noś luźne ubrania, żeby zapewnić dostęp powietrza do okolicy, w której występują zmiany; przyłóż lód owinięty w folię i czystą ściereczkę na zmienioną okolicę; staraj się wypoczywać, pij dużo płynów. Kiła Kiła jest chorobą wywoływaną przez bakterie (krętki). Zazwyczaj przenosi się przez stosunek pochwowy, analny lub przez seks oralny. Może również przenosić się z zakażonej matki na nienarodzone dziecko. Po upływie od 10 dni do 3 tygodni od kontaktu seksualnego z zakażoną osobą, na prąciu, w pochwie, w okolicy odbytu lub w jamie ustnej występuje niebolesne owrzodzenie. Goi się ono samoistnie w ciągu tygodnia lub dwóch, ale bakterie pozostają w organizmie. Większość kobiet nie zauważa owrzodzenia i może nie mieć żadnych innych objawów. Jedyną metodą diagnostyczną jest wówczas badanie krwi. W drugiej fazie choroby, która obejmuje następne dwa lata, może występować wysypka na dłoniach i stopach, twarzy i innych częściach ciała. W czasie tych dwóch stadiów choroby kiłę można całkowicie wyleczyć. Pozostawiona bez leczenia, po kilku następnych latach przechodzi w fazę późną, która powoduje poważne następstwa zdrowotne. Poradnik kobiety żyjącej z HIV, ICW, Unit 6, Building I, Canonbury Yard, 190a New North Road, London N I 7Bj, UK

17 HIV/AIDS i prawa człowieka Arkusz informacji9 Promocja niedyskryminacji i praw człowieka oznacza: zachęcanie ludzi do wzajemnego respektowania swoich praw i traktowania innych tak, jak sami chcieliby być traktowani; działania zmierzające do zapewnienia równego dostępu do edukacji i opieki zdrowotnej; edukacja mająca na celu przezwyciężenie strachu, niewiedzy i uprzedzeń, które prowadzą do łamania praw innych osób. Ochrona praw człowieka oznacza: wspieranie i ochronę osób, których prawa są zagrożone lub łamane; zastosowanie środków zaradczych oraz kompensowanie szkód, gdy dochodzi do łamania praw człowieka; dążenie do zlikwidowania biedy, niemocy i zależności, które czynią ludzi podatnymi na łamanie ich praw (wyrównywanie szans, w tym zwłaszcza w dostępie do pomocy prawnej). Prawa człowieka zaakceptowane przez środowisko międzynarodowe mogą być naruszane w stosunku do osób żyjących z HIV/AIDS we wszystkich krajach świata. Poniżej wymieniono prawa człowieka i przykłady ich łamania. ICW jest przeciwko jakiemukolwiek łamaniu praw człowieka w stosunku do osób z HIV. Wolność, bezpieczeństwo i prawo do podróżowania (przykład naruszenia): przymusowe testy w kierunku HIV; kwarantanna, izolacja i segregacja (dotyczy HIVdodatnich osób prostytuujących się tzw. sex workers i więźniów). Brak zgody na nieludzkie i poniżające traktowanie: izolacja, np. więźniów z HIV; zmuszanie do udziału w badaniach leków i innych próbach medycznych bez uzyskania świadomej zgody; wykorzystywanie fizyczne, emocjonalne i psychiczne kobiet z HIV. Prawo do zawierania związków małżeńskich i innych związków oraz do posiadania dzieci, przymusowa aborcja i sterylizacja (przykład naruszenia): przymusowe przedślubne testy w kierunku HIV; dyskryminacja związków tej samej płci; przymusowa ciąża; przymusowe dziedziczenie żon (ma to niestety miejsce w niektórych krajach); przymusowa aborcja. Równy dostęp do opieki medycznej (przykład naruszenia): brak odpowiednich leków, prezerwatyw, czystych strzykawek, procedur diagnostycznych i leczniczych; odmowa leczenia osób z HIV, w tym przyjęcia do szpitala; domowa opieka zdrowotna pozbawiona jakiegokolwiek systemu zabezpieczeń; brak dostępu do ośrodków dysponujących lekami stosowanymi w leczeniu HIV/AIDS. Edukacja (przykład naruszenia): brak dostępu do informacji umożliwiającej ludziom podejmowanie świadomych wyborów; odmowa dostępu do edukacji z powodu zakażenia HIV. Jednakowa ochrona prawna (przykład naruszenia): odmowa dostępu do porad i usług prawnych; poddawanie przymusowym testom w kierunku HIV osób oskarżonych o gwałt lub wykorzystywanie seksualne przed wydaniem wyroku sądu (o ile test taki nie ma znaczenia dla wyjaśnienia istotnych dla danej sprawy okoliczności, np. czy oskarżony nie popełnił innego przestępstwa, takiego jak narażenie na niebezpieczeństwo zakażenia HIV); ściganie karne osób prostytuujących się (sex workers) zakażonych HIV. Prawo do prywatności (przykład naruszenia): brak poufności, ujawnienie wyniku testu bez zgody osoby poddającej się badaniu; Ciąg dalszy na drugiej stronie

18 obowiązkowe ujawnianie służbom medycznym stwierdzonych przypadków zakażenia HIV; dochodzenie prowadzone przez pracowników stacji sanitarno-epidemiologicznych bez zgody, a czasem także wiedzy osób, których dotyczy; przymusowe badania w kierunku HIV noworodków. Wolność stowarzyszania (przykład naruszenia): delegalizacja organizacji zrzeszających osoby narażone na zakażenie HIV lub zakażone HIV. Prawo do informacji (przykład naruszenia): brak dostępu do zrozumiałej informacji, umożliwiającej podejmowanie świadomych wyborów. Schronienie, ubezpieczenia społeczne, mieszkanie (przykład naruszenia): odmowa dostępu do pomocy społecznej i mieszkania; usuwanie dzierżawców przez właścicieli z powodu zakażenia HIV. Prawo do swobodnego wyboru i utrzymania pracy oraz prawo do zabezpieczenia społecznego (przykład naruszenia): zwalnianie z pracy lub dyskryminacja w miejscu pracy; niepełne ubezpieczenie lub jego brak; testy w kierunku HIV jako warunek zatrudnienia. Poradnik kobiety żyjącej z HIV, ICW, Unit 6, Building I, Canonbury Yard, 190a New North Road, London N I 7Bj, UK

19 Źródła wsparcia (lista przydatnych organizacji) Arkusz informacji10 Znajdziecie tutaj kilka polskich oraz międzynarodowych organizacji zajmujących się HIV/AIDS, w których można znaleźć pomoc. Istnieje o wiele więcej lokalnych organizacji, w tym krajowych i lokalnych grup i organizacji dla kobiet żyjących z HIV/ AIDS. Możesz otrzymać ich nazwy i adresy w najbliższej organizacji zajmującej się HIV/AIDS, kontaktując się z jedną z międzynarodowych lub regionalnych organizacji. Znajdziesz również tutaj listę Kontaktów ICW. ORGANIZACJE POLSKIE Poniżej podaliśmy tylko kilka adresów niektórych organizacji zapewniających wsparcie osobom żyjącym z HIV. Więcej informacji możesz uzyskać na stronie Krajowego Centrum ds. AIDS pl/?page=wspolpraca&act=no-gov oraz na stronach poszczególnych organizacji wymienionych niżej. Adresy punktów konsultacyjnodiagnostycznych, gdzie można anonimowo i bezpłatnie wykonać test w kierunku HIV: php?page=testy Telefony zaufania oraz poradnie internetowe Internetowa poradnia ds. HIV/AIDS: kki.pl Całodobowy telefon zaufania (22) Stałe dyżury we wtorki i czwartki pełnią lekarze i psycholodzy Telefon Informacyjny dla osób żyjących z HIV/AIDS i ich bliskich: od poniedziałku do piątku od do Telefon AIDS zielona linia : (22) Telefon czynny jest w poniedziałki i środy od godz. 13:00 do 19:00 oraz we wtorki, czwartki i piątki w godzinach od 10:00 do 16:00. Stałe dyżury pełnią lekarz - psychiatra z wieloletnią praktyką w pracy z chorymi na AIDS oraz osoba zakażona HIV. Organizacje realizujące specjalistyczne programy dla kobiet żyjących z HIV Stowarzyszenie Wolontariuszy Wobec AIDS Bądź z Nami ul. Tamka 37/ Warszawa tel Stowarzyszenie prowadzi programy: telefon informacyjno - konsultacyjny dla kobiet żyjących z HIV czynny od poniedziałku do piątku w godzinach 10:00-17:00, telefon interwencyjny lub Ewa: grupy wsparcia, terapia, zajęcia rehabilitacyjne, zajęcia psychoterapeutyczne, warsztaty wyjazdowe, wspólne spędzanie czasu - dla par żyjących z HIV; wykłady, terapia, sesje rodzinne, zajęcia warsztatowe, grupy wsparcia. Ośrodek Readaptacji Stowarzyszenia Solidarni PLUS EKO Szkoła Życia w Wandzinie Wandzin, Polnica Adres do korespondencji: Wandzin, skrytka pocztowa Człuchów tel./fax.: Realizacja programu dla kobiet w ciąży i matek żyjących z HIV. Inne organizacje, które zapewniają wsparcie osobom żyjącym z HIV Agenda Ministra Zdrowia Krajowe Centrum ds. AIDS ul. Samsonowska Warszawa tel: , , fax: Organizacje pozarządowe Fundacja Pomorski Dom Nadziei ul. Rzączyńskiego 1b/ Gdańsk tel: ; fax: tel. kom: Krakowskie Towarzystwo Pomocy Uzależnionym ul. Św. Katarzyny Kraków woj. małopolskie tel: ; fax: Ogólnopolska Sieć Osób Żyjących z HIV/AIDS Sieć Plus ul. Modzelewskiego Warszawa tel , fax: Adres do korespondencji: Stowarzyszenie Sieć Plus, Box nr 20, Warszawa 108 Polska Fundacja Pomocy Humanitarnej Res Humanae ul. Piękna 64 a Warszawa woj. mazowieckie tel: Społeczny Komitet ds. AIDS - SKA Centrum Szkoleniowe ul. Roentgena 5 lok Warszawa tel: fax: Program SKA Street ul. Wspólna 65A oficyna III piętro Warszawa Stowarzyszenie Wolontariuszy na Rzecz Dzieci Mały Książe ul. Kamionkowska 49/ Warszawa, tel: Ciąg dalszy na drugiej stronie

20 Stowarzyszenie Wolontariuszy Razem Wobec AIDS ul. Wita Stwosza 73/ Gdańsk tel: , fax: Stowarzyszenie Wolontariuszy Wspierające Osoby Żyjące z HIV i Chore na AIDS DA DU ul. Broniewskiego Szczecin tel: ORGANIZACJE MIĘDZYNARODOWE International Community of Women Living with HIV/AIDS (ICW) 2C Leroy House, 436 Essex Road London N1 3QP, Wielka Brytania tel: 44 (0) fax: 44 (0) Global Network of People Living with HIV/AIDS (GNP+) PO Box GS Amsterdam, Holandia tel: fax: International Network of Sex Work Projects c/o Healthlink, Farringdon Point, Farringdon Road, London EC1M 3JB, Wielka Brytania tel: 44 (0) fax: 44 (0) International Council of AIDS Service Organisations (ICASO) 399 Church Street, Toronto N5B 2J6, Canada tel: fax: EUROPA European Network of Positive People (Euro-NP+) c/o Ian Kramer UK Coalition of People Living with HIV/AIDS 250 Kennington Lane London SE11 5RD, Wielka Brytania tel: 44 (0) fax: 44 (0) European Council of AIDS Service Organisations (EUROCASO) CH-1421 Fontaines s/grendson, Szwajcaria tel: fax: European AIDS Treatment Group (EATG) Place Raymond Blyckaert, 13 B-1050 Brussels, Belgia tel: fax: ADRESY INTERNETOWE (w języku polskim) Polskie Towarzystwo Naukowe AIDS php?lang=pl ADRESY INTERNETOWE (w języku angielskim) National AIDS Manual SEA-AIDS Intaids The Body I-Base POZ Magazine (Health, Live & HIV) PRZYDATNE PUBLIKACJE (w języku polskim) Kontra - Biuletyn informacyjny Krajowego Centrum ds. AIDS Dostępny na stronie aids.gov.pl/files/kontra/kontra_a3- A4_nr3_calosc.pdf Żyć z wirusem poradnik dla osób żyjących z HIV red. Dorota Rogowska Szadkowska, W poradniku zawarto praktyczne porady dla osób, u których wykryto zakażenie HIV, jak sobie radzić w życiu codziennym z tym faktem. Oprócz porad medycznych, psychologicznych, profilaktycznych, zamieszczono rozdział o roli rodziny w życiu osoby żyjącej z wirusem. Internetowa wersja poradnika: Poradnik jest dostępny bezpłatnie w Krajowym Centrum ds. AIDS. Biuletyn Monar na Bajzlu, wydawany wspólnie przez Krakowskie Towarzystwo Pomocy Uzależnionym (KTPU) i Poradnie MONAR w Krakowie. Magazyn jest adresowany do dwóch grup odbiorców: osób używających narkotyków (przede wszystkim osoby uzależnione od opiatów przyjmowanych dożylnie, korzystające z programów wymiany igieł i strzykawek w całej Polsce); osób zawodowo bądź woluntarystycznie zajmujących się pracą z przyjmującymi narkotyki. Wersja internetowa jest dostępna na PRZYDATNE PUBLIKACJE (w języku angielskim) AIDS Treatment Update ten newsletter, zredagowany prostym i jasnym językiem, dostarcza informacji na temat badań klinicznych oraz dostępnych terapii. Zawiera także dane na temat terapii, opieki i infekcji oportunistycznych. Cena: bezpłatny dla osób żyjących z HIV w Wielkiej Brytanii; 40 (brytyjskie organizacje wolontariackie); 60 (inne brytyjskie organizacje). W przypadku przesyłki do Unii Europejskiej, należy dodać 5, poza UE należy dodać 15. Dostępny poprzez: NAM, 16a Clapham Common Southside, London, SW4 7AB, Wielka Brytania Poradnik kobiety żyjącej z HIV, ICW, Unit 6, Building I, Canonbury Yard, 190a New North Road, London N I 7Bj, UK

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS 1 grudnia - Światowy Dzień AIDS HIV to ludzki wirus upośledzenia (niedoboru) odporności. Może wywołać zespół nabytego upośledzenia odporności AIDS. Ze względu na skalę zakażeń i tempo rozprzestrzeniania

Bardziej szczegółowo

Uchroń się przed HIV/AIDS

Uchroń się przed HIV/AIDS Uchroń się przed HIV/AIDS Dlaczego wiedza na temat HIV/AIDS jest tak ważna? HIV i AIDS zabiły już miliony ludzi na świecie. Na HIV nie ma lekarstwa. Każdy, kto nie wie jak się ustrzec przed HIV, może się

Bardziej szczegółowo

TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE

TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE Troska o siebie i swoje zdrowie Dlaczego powinnam leczyć zakażenie w pochwie? Dlaczego powinnam dbać o siebie? Ponieważ nikt inny tego za mnie nie zrobi. Niektóre nieleczone

Bardziej szczegółowo

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny Konferencja naukowa Wychowanie seksualne w szkole cele, metody, problemy. Lublin, 10 marca 2014 r. Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny dr n.med Ewa Baszak-Radomańska Gabinety TERPA ryzykowne

Bardziej szczegółowo

HPV......co to jest?

HPV......co to jest? HPV......co to jest? HPV- wirus brodawczaka ludzkiego Wirus z rodziny papillomawirusów. Szacuje się, że istnieje od 100 do 200 typów tego wirusa, które wywołują różne choroby. CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

To warto wiedzieć o HIV

To warto wiedzieć o HIV Opracowanie: dr n. med. Dorota Rogowska-Szadkowska Projekt graficzny: heroldart.com To warto wiedzieć o HIV Warszawa 2015 ISBN 978-83-87068-57-8 Egzemplarz bezpłatny sfinansowany przez Krajowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Statystyki zachorowań

Statystyki zachorowań I AIDS Informacje ogólne Budowa wirusa HIV Statystyki zachorowań Światowy dzień HIV/AIDS Aktywność fizyczna Zapobieganie HIV HIV u kobiet Możliwości z HIV Przeciwskazania Ciąża Ludzie młodzi HIV u dzieci

Bardziej szczegółowo

HIV nie śpi. W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie.

HIV nie śpi. W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie. HIV nie śpi W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie. Paulina Karska kl. 2GB -1- Strona 1 z 8 Spis treści : 1. Wstęp- ogólnie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY 1. CEL Celem procedury jest określenie zasad postępowania w przypadku wystąpienia u pracownika ekspozycji

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006 W Ŝyciu jak w tańcu kaŝdy krok ma znaczenie. HIV? AIDS? J.Kadowska 2006 HIV? To ludzki wirus upośledzenia odporności AIDS? To zespół nabytego upośledzenia odporności to końcowy etap zakażenia wirusem HIV

Bardziej szczegółowo

CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ (STI)

CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ (STI) TEMAT: CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ (STI) CELE: Przekazanie wiedzy dotyczącej definicji chorób przenoszonych drogą płciową Omówienie chorób przenoszonych drogą płciową z podziałem na rodzaje Omówienie

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Hcv HCV to wirus zapalenia wątroby typu C EPIDEMIOLOGIA Wg danych Państwowego Zakładu Higieny i Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, uznawanych

Bardziej szczegółowo

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa NIE DAJ SZANSY! AIDS AIDS (AcquiredImmune DeficiencySyndrome) to zespół nabytego niedoboru odporności -nieuleczalna choroba, która niszczy siły samoobronne organizmu. HIV HIV (HumanImmunodeficiencyVirus)

Bardziej szczegółowo

Wirusowe zapalenie wątroby typu B Co musisz wiedzieć, gdy zostanie u Ciebie stwierdzone przewlekłe, wirusowe zapalenie wątroby typu B.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B Co musisz wiedzieć, gdy zostanie u Ciebie stwierdzone przewlekłe, wirusowe zapalenie wątroby typu B. Wirusowe zapalenie wątroby typu B Co musisz wiedzieć, gdy zostanie u Ciebie stwierdzone przewlekłe, wirusowe zapalenie wątroby typu B. Co to jest wirusowe zapalenie wątroby typu B? Wirusowe zapalenie wątroby

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO. biologiczno - chemicznego

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO. biologiczno - chemicznego SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO biologiczno - chemicznego prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Bernadeta Dymek 2. Grupa docelowa: II grupa od 2010 2013 (klasa II) 3. Liczba godzin: 2 4.

Bardziej szczegółowo

- Human. - Immunodeficenc. - Virus. (ludzki) (upośledzenie odporności immunologicznej) (wirus)

- Human. - Immunodeficenc. - Virus. (ludzki) (upośledzenie odporności immunologicznej) (wirus) H I V - Human (ludzki) - Immunodeficenc (upośledzenie odporności immunologicznej) - Virus (wirus) Drogi zakaŝenia HIV Kontakt zakaŝonej krwi z krwią lub błoną śluzową osoby niezakaŝonej, np. uŝywanie tej

Bardziej szczegółowo

Sprawdź jakie jest Twoje ryzyko zakażenia HIV. Zadanie to ułatwi Ci udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania. Wybierz odpowiedź TAK lub NIE.

Sprawdź jakie jest Twoje ryzyko zakażenia HIV. Zadanie to ułatwi Ci udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania. Wybierz odpowiedź TAK lub NIE. Sprawdź jakie jest Twoje ryzyko zakażenia HIV. Zadanie to ułatwi Ci udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania. Wybierz odpowiedź TAK lub NIE. 1. Czy chociaż raz w swoim życiu zmieniłeś/zmieniłaś partnera

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS 17 maja Warszawa 2015 Międzynarodowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS obchodzony jest w trzecią niedzielę maja od 1984 roku. Inicjatorem obchodów była międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Polish translation of Cervical screening: the colposcopy examination (January 2013) Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Poradnik zaktualizowany Page 2 Dlaczego powinnam

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS Przypada w dniu 17 maja każdego roku Warszawa, 2013 HIV- ludzki wirus niedoboru odporności powoduje AIDS- zespół nabytego niedoboru odporności Z kart historii

Bardziej szczegółowo

PRZEDŁUŻA PRZYJEMNOŚĆ. www.aids.gov.pl. Nawet jeśli to szybki seks PARTNERZY: 22 692 82 26 lub 801 888 448* * Płatne za pierwszą minutę połączenia

PRZEDŁUŻA PRZYJEMNOŚĆ. www.aids.gov.pl. Nawet jeśli to szybki seks PARTNERZY: 22 692 82 26 lub 801 888 448* * Płatne za pierwszą minutę połączenia PRZEDŁUŻA PARTNERZY: ORGANIZACJE PRZYJEMNOŚĆ Telefon Zaufania HIV/AIDS: 22 692 82 26 lub 801 888 448* * Płatne za pierwszą minutę połączenia www.aids.gov.pl Ulotka ta jest przeznaczona dla osób dorosłych,

Bardziej szczegółowo

Ulotka informacyjna. Witamina K Informacje dla rodziców. Wersja 2

Ulotka informacyjna. Witamina K Informacje dla rodziców. Wersja 2 Ulotka informacyjna Witamina K Informacje dla rodziców Wersja 2 Czym jest witamina K? Witamina K jest witaminą naturalnie występującą w produktach spożywczych, szczególnie w wątrobie i niektórych warzywach.

Bardziej szczegółowo

Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub

Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub Jeżeli chorujesz na wirusowe zapalenie wątroby typu B i jesteś w ciąży, planujesz ciążę, właśnie urodziłaś, albo masz już dzieci, ta ulotka dostarczy

Bardziej szczegółowo

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy [logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy Co to jest rak szyjki macicy? Ten typ raka rozwija się w

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy

Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy WYBIERZ śycie PIERWSZY KROK Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy POWSTANIE PROGRAMU Rada programowa programu edukacyjnego Wybierz śycie Pierwszy Krok, w skład

Bardziej szczegółowo

JAK POBRAĆ MOCZ DO BADANIA MIKROBIOLOGICZNEGO?

JAK POBRAĆ MOCZ DO BADANIA MIKROBIOLOGICZNEGO? JAK POBRAĆ MOCZ DO BADANIA MIKROBIOLOGICZNEGO? 1. Kup w aptece sterylny, plastikowy pojemnik na mocz lub woreczek w przypadku gdy pobierasz mocz od niemowląt. 2. Pobierz pierwszy poranny mocz ( musi on

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO CROTAMITON FARMAPOL płyn do stosowania na skórę, 100 mg/g 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNEJ 1 g płynu do stosowania

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet)

Lista rzeczy, które należy sprawdzić przepisując Isoderm ( ) (Kursywą przedstawione są informacje dotyczące wyłącznie kobiet) Broszura dokumentacyjna z wykazem czynności kontrolnych opracowana na podstawie zaleceń Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych dla produktu leczniczego Isoderm

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Trzebnicy. Oświata Zdrowotna i Promocja Zdrowia

Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Trzebnicy. Oświata Zdrowotna i Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Trzebnicy Oświata Zdrowotna i Promocja Zdrowia HIV - (ang. human immunodeficiency virus), ludzki wirus upośledzenia odporności AIDS - (ang. acquired immunodeficiency

Bardziej szczegółowo

Gorączka krwotoczna Ebola informacja dla podróżnych 21 października 2014 r. Wersja 3

Gorączka krwotoczna Ebola informacja dla podróżnych 21 października 2014 r. Wersja 3 KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA ds. ZDROWIA IKONSUMENTÓW Dyrekcja ds. zdrowia publicznego Wydział zagrożeń dla zdrowia Sekretariat Komitetu Bezpieczeństwa Zdrowia Gorączka krwotoczna Ebola informacja

Bardziej szczegółowo

Wiedza jest Twoją jedyną obroną!

Wiedza jest Twoją jedyną obroną! Wiedza jest Twoją jedyną obroną! W dzisiejszych czasach nasz organizm jest narażony na ataki tysiąca różnych wirusów i bakterii dziennie. Dzięki naszemu układowi odpornościowemu w większości przypadków

Bardziej szczegółowo

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Mam tyle marzeń co zrobić, aby je ochronić? Wszystko, co mogę. Marzenia są po to,

Bardziej szczegółowo

SCHORZENIA POCHWY I ICH ZAPOBIEGANIE. Poradnik dla pacjentki o diagnozowaniu i leczeniu chorób pochwy

SCHORZENIA POCHWY I ICH ZAPOBIEGANIE. Poradnik dla pacjentki o diagnozowaniu i leczeniu chorób pochwy SCHORZENIA POCHWY I ICH ZAPOBIEGANIE Poradnik dla pacjentki o diagnozowaniu i leczeniu chorób pochwy Praktycznie każda kobieta odczuwa czasami dolegliwości w obrębie intymnych części ciała. Wpływają one

Bardziej szczegółowo

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik.

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Panie Adamie, test przesiewowy i test potwierdzenia wykazały, że jest pan zakażony wirusem HIV. MAM AIDS??! Wiemy teraz, że jest

Bardziej szczegółowo

Łańcuch skojarzeń: Uczniowie kolejno wypowiadają skojarzenia z pojęciem AIDS, a następnie zapisują je na arkuszu szarego papieru.

Łańcuch skojarzeń: Uczniowie kolejno wypowiadają skojarzenia z pojęciem AIDS, a następnie zapisują je na arkuszu szarego papieru. AIDS i HIV 1. Cele lekcji Cel ogólny: Dostarczenie informacji o wirusie HIV i chorobie AIDS. a) Wiadomości Uczeń zna pojęcia AIDS i HIV. Uczeń zna drogi przekazywania zakażenia. b) Postawy Uczeń toleruje

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

HIV i AIDS. Kluczowe terminy. O co tyle hałasu?

HIV i AIDS. Kluczowe terminy. O co tyle hałasu? HIV i AIDS Kluczowe terminy HIV: (ang. human immunodeficiency virus) ludzki wirus niedoboru odporności; wirus wywołujący nieuleczalne zakażenie, przenoszony przez kontakty seksualne, skażone igły, skażoną

Bardziej szczegółowo

Materiały informacyjne dla pacjentów

Materiały informacyjne dla pacjentów Materiały informacyjne dla pacjentów HIV i AIDS Rozdziały tego tematu: Wprowadzenie Objawy Przyczyny Rozpoznanie Leczenie Zapobieganie Komentarze Wybrane linki Krótkie nagrania dźwiękowe Wprowadzenie AIDS

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 21/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program wczesnego wykrywania zakażeń HIV u kobiet w ciąży

Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 21/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program wczesnego wykrywania zakażeń HIV u kobiet w ciąży Program wczesnego wykrywania zakażeń HIV u kobiet w ciąży 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU WCZESNEGO WYKRYWANIA ZAKAŻEŃ HIV U KOBIET W CIĄŻY, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego.

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA ROTAWIRUSAMI. Oddział Oświaty Zdrowotnej i Promocji Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Lublinie

ZAKAŻENIA ROTAWIRUSAMI. Oddział Oświaty Zdrowotnej i Promocji Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Lublinie ZAKAŻENIA ROTAWIRUSAMI Oddział Oświaty Zdrowotnej i Promocji Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Lublinie Czym są rotawirusy? Rotawirusy(łac.rota = koło) grupawirusównależących do rodziny

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁOWA KSIĘGA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA. Procedura 21. Postępowanie w przypadku ekspozycji na materiał zakaźny

WYDZIAŁOWA KSIĘGA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA. Procedura 21. Postępowanie w przypadku ekspozycji na materiał zakaźny Procedura 21 Postępowa w przypadku ekspozycji na materiał zakaźny 1 1. ZAKRES PROCEDURY Procedura dotyczy wszystkich studentów w trakcie praktycznej nauki zawodu. 2. TERMINOLOGIA Ekspozycja - naraże na

Bardziej szczegółowo

Walczmy razem z epidemią HIV

Walczmy razem z epidemią HIV Walczmy razem z epidemią HIV Problem HIV/AIDS jest wciąż aktualny, nadal zakażają się i umierają kolejne osoby Pamiętajmy: w ostatnich latach nastąpił olbrzymi postęp w leczeniu zakażeń HIV. Czasy, w których

Bardziej szczegółowo

PATOGENEZA, LECZENIE I PROFILAKTYKA HIV / AIDS

PATOGENEZA, LECZENIE I PROFILAKTYKA HIV / AIDS PATOGENEZA, LECZENIE I PROFILAKTYKA HIV / AIDS Ewa Nowak - Wąsicka Sekcja Oświaty Zdrowotnej i Promocji Zdrowia w PSSE w Toruniu listopad, 2015 r. Według UNAIDS (Wspólny Program Narodów Zjedn. ds. HIV/AIDS)

Bardziej szczegółowo

CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ

CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ Choroby przenoszone drogą płciową, dawniej zwane chorobami wenerycznymi, ogólna nazwa chorób, które są przenoszone z partnera na partnera w czasie stosunku seksualnego.

Bardziej szczegółowo

dziecko z biegunką kompendium wiedzy nadzór merytoryczny prof. dr hab. n.med. Mieczysława Czerwionka-Szaflarska

dziecko z biegunką kompendium wiedzy nadzór merytoryczny prof. dr hab. n.med. Mieczysława Czerwionka-Szaflarska lek. med. Julia Gawryjołek dziecko z biegunką kompendium wiedzy nadzór merytoryczny prof. dr hab. n.med. Mieczysława Czerwionka-Szaflarska trilacplus krople saszetki kapsułki od 1. miesiąca życia poradnik

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 9

Szkoła Podstawowa nr 9 Szkoła Podstawowa nr 9 im. Jana Pawła II w Ostrowie Wielkopolskim w drodze do uzyskania statusu SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE ZDROWIE to stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego,

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA HIV/AIDS. NOWOśCI

PROFILAKTYKA HIV/AIDS. NOWOśCI PROFILAKTYKA HIV/AIDS STATYSTYKI LOKALNE DZIAłANIA OZ I PZ PSSE W ROKU 2012 NOWOśCI CIEKAWOSTKI STATYSTYKI HIV i AIDS w Polsce dane od początku epidemii (1985 r.) do 30 czerwca 2012 roku 15 724 zakażonych

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW

ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej im. Dr. Janusza Daaba w Piekarach Śląskich ZAKAŻENIE DRÓG MOCZOWYCH - ZAPOBIEGANIE I LECZENIE PORADNIK DLA PACJENTEK I PACJENTÓW Projekt Edukacji

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Gruźlica jest przewlekłą chorobą zakaźną. W większości przypadków zakażenie zlokalizowane jest w płucach

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Tribux Bio 100 mg, tabletki

Tribux Bio 100 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Tribux Bio 100 mg, tabletki Trimebutini maleas Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SZKOLNEGO KONKURSU WIEDZY O AIDS

REGULAMIN SZKOLNEGO KONKURSU WIEDZY O AIDS REGULAMIN SZKOLNEGO KONKURSU WIEDZY O AIDS Konkurs jest propozycją dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Ponieważ ilość osób zakażonych HIV, a w następstwie tego chorych na AIDS stale rośnie niezwykle

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! POWIEDZ grypie STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ Jedną z najpowszechniej występujących i wciąż niedocenianych chorób jest grypa, choroba, która w sezonie

Bardziej szczegółowo

PUNKTY KONSULTACYJNO DIAGNOSTYCZNE

PUNKTY KONSULTACYJNO DIAGNOSTYCZNE PUNKTY KONSULTACYJNO DIAGNOSTYCZNE Ekspert Wojewódzki do Spraw Informacji o Narkotykach i Narkomanii Województwa Małopolskiego dr Edyta Laurman Jarząbek dr Eliza Mazur PORADNICTWO HIV/AIDS Zasady i system

Bardziej szczegółowo

UŻYTECZNA RADA: miej w bagażu choćby plastikowy nożyk do obierania owoców.

UŻYTECZNA RADA: miej w bagażu choćby plastikowy nożyk do obierania owoców. Owoce i warzywa należy spożywać kilka razy dziennie. Trzeba jednak pamiętać, aby były odpowiednio przygotowane! Po pierwsze, dobrze je umyj. Po drugie, samodzielnie obierz ze skóry lub łupiny nie kupuj

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki macicy: zbadaj się na zdrowie! Poradnik zaktualizowany

Badanie przesiewowe szyjki macicy: zbadaj się na zdrowie! Poradnik zaktualizowany Badanie przesiewowe szyjki macicy: zbadaj się na zdrowie! Poradnik zaktualizowany Page 2 Ulotka zawiera informacje o programie badań przesiewowych szyjki macicy w Irlandii Północnej. Dzięki niej zrozumie

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Rupafin 10 mg, tabletki Rupatadinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Rupafin 10 mg, tabletki Rupatadinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Rupafin 10 mg, tabletki Rupatadinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zażyciem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA Zastosowanie produktu BOTOX /Vistabel 4 jednostki Allergan/0,1 ml toksyna botulinowa typu A w leczeniu zmarszczek pionowych gładzizny czoła Spis treści Co to są zmarszczki

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem HIV w Polsce

Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem HIV w Polsce Program zdrowotny Ministerstwa Zdrowia Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem HIV w Polsce Beata Zawada Krajowe Centrum ds. AIDS Agenda Ministra Zdrowia Realizacja Programu Leczenia ARV 2012-2016

Bardziej szczegółowo

Fakty na temat HIV i AIDS. Polski /Pólska

Fakty na temat HIV i AIDS. Polski /Pólska Fakty na temat HIV i AIDS Polski /Pólska AIDS jest poważną chorobą, która począwszy od lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku rozprzestrzeniła się w całym świecie. AIDS wywołuje wirus zwany HIV, który przenosi

Bardziej szczegółowo

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie 4 Choroby wysokogórskie PORADA 4 ROBERT SZYMCZAK Choroby wysokogórskie 4 4 Choroby wysokogórskie W rozdziale omówimy choroby związane ze zmniejszającą się dostępnością tlenu na wysokości: Ostrą Chorobę

Bardziej szczegółowo

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo,

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo, Centrum Medyczne Ostrołęka dr Piotr Pierzyński Szanowni Państwo, Proszę o wydrukowanie i wypełnienie załączonego poniżej formularza wizyty oraz zabranie go ze sobą na konsultację. Proszę też pamiętać o

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Zasady bezpieczeństwa podczas upałów

Zasady bezpieczeństwa podczas upałów Zasady bezpieczeństwa podczas upałów Zasada nr 1 Noś jasne, luźne, swobodne oraz bawełniane ubrania. Zakładaj tak mało ubrań jak to jest możliwe gdy jesteś w domu. Zasada nr 2 Pij dużo płynów W czasie

Bardziej szczegółowo

Zdrowo jem - więcej wiem

Zdrowo jem - więcej wiem Zdrowo jem - więcej wiem Co to znaczy być zdrowym??? Być zdrowym: 1. nie chorować, 2. czuć się dobrze, 3. być radosnym, 4. być sprawnym fizycznie. Prawidłowe odżywianie! Jeśli właściwie się odżywiamy,

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Finaster, 5 mg, tabletki powlekane (Finasteridum) <[logo podmiotu odpowiedzialnego]>

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Finaster, 5 mg, tabletki powlekane (Finasteridum) <[logo podmiotu odpowiedzialnego]> ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Finaster, 5 mg, tabletki powlekane (Finasteridum) Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zażyciem leku. - Należy zachować

Bardziej szczegółowo

Sprawcą jest bakteria Chlamydia trachomatis. Do zakażenia dochodzi podczas stosunku (również analnego lub oralnego). Objawy

Sprawcą jest bakteria Chlamydia trachomatis. Do zakażenia dochodzi podczas stosunku (również analnego lub oralnego). Objawy Wenera Chlamydioza Sprawcą jest bakteria Chlamydia trachomatis. Do zakażenia dochodzi podczas stosunku (również analnego lub oralnego). Objawy Mogą wystąpić po 2 5 tygodniach od czasu zakażenia. U mężczyzn

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Septolete plus, (10 mg + 2 mg)/ml, aerozol do stosowania w jamie ustnej. Benzocainum + Cetylpyridinii chloridum

Septolete plus, (10 mg + 2 mg)/ml, aerozol do stosowania w jamie ustnej. Benzocainum + Cetylpyridinii chloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Septolete plus, (10 mg + 2 mg)/ml, aerozol do stosowania w jamie ustnej Benzocainum + Cetylpyridinii chloridum Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ

Bardziej szczegółowo

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Szkolny Konkurs Wiedzy o AIDS i HIV obejmuje dwa etapy. Etap pierwszy przeprowadzany jest ok. 25 października. Biorą w nim udział trój osobowe

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego:

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: choroby układu krążenia; choroby nowotworowe; narkomania; choroba Alzheimera; alergie; zaburzenia zdrowia psychicznego;

Bardziej szczegółowo

Tribux Forte 200 mg, tabletki

Tribux Forte 200 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Tribux Forte 200 mg, tabletki Trimebutini maleas Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila.

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila. SZCZEPIENIA KOTÓW Działamy według zasady: Lepiej zapobiegać niż leczyć Wychodząc naprzeciw Państwa oczekiwaniom oraz dbając o dobro Waszych pupili opisaliśmy program profilaktyczny chorób zakaźnych psów,

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo