Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download ""

Transkrypt

1

2

3

4

5

6

7 Wprowadzenie Kujawsko-Pomorska Fundacja Gospodarcza Pro Europa w Toruniu od dwóch lat realizuje projekt Partnerstwo Rodzina Równość Praca w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL. Celem projektu jest godzenie życia zawodowego i rodzinnego oraz stworzenie pracującym rodzicom, w szczególności kobietom, alternatywnych form opieki nad dziećmi. Dzienna Mama, będąca jedną z głównych działań tego projektu, to usługa opiekuńcza, polegająca na tym, iż małą grupą dzieci opiekunka zajmuje się we własnym domu. Pomysł zaczerpnęliśmy ze Szwecji, obserwując również działalność Dziennych Mam we Francji. Pomyśleliśmy, dlaczego by nie wprowadzić podobnych inicjatyw w naszym kraju? Zaczęliśmy w Toruniu, gdzie w tej chwili funkcjonuje już pięć Dziennych Mam. Jedną z nich jest pani Elżbieta, matka czwórki adoptowanych dzieci. Pani Elżbieta przystępując do projektu, pragnęła, aby jej przysposobiony syn Damian, urodzony z wirusem HIV, miał kontakt z rówieśnikami. Czy wcześniej było to niemożliwe? Owszem, żadne z toruńskich przedszkoli nie chciało przyjąć chłopca z obawy przed reakcją rodziców. Gdy dowiedzieliśmy się, że Damian jest seropozytywny, mieliśmy sporo wątpliwości, jak przyjmą tę wiadomość rodzice dzieci przystępujących do projektu. Nie wiedzieliśmy także, jak zareagują na to pozostałe Dzienne Mamy. Sytuacja wydała nam się trudna. Życie pokazało bowiem, że pojawiły się sytuacje, których nie przewidywaliśmy wcześniej w projekcie. Obserwowaliśmy wprawdzie, że w Szwecji do ciemnoskórej Dziennej Mamy przychodziły dzieci różnych narodowości: był Hindus, był Szwed, był i Azjata, był chłopiec z Chile. Wszystkie 7

8 były równo traktowane, uczyły się od siebie, akceptowały wzajemnie. Nigdy natomiast nie zetknęliśmy się z problemem dziecka dotkniętego wirusem HIV. Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL walczy jednak z każdym rodzajem dyskryminacji, więc postanowiliśmy podjąć to wyzwanie. Chcieliśmy przekonać się i również wykazać, że zwalczanie jednej dyskryminacji pociąga za sobą konieczność uporania się z innego rodzaju uprzedzeniem. Zaprosiliśmy do projektu panią Elżbietę i jednocześnie zdecydowaliśmy się na opisanie jej przypadku w formie reportażu. Dlaczego właśnie w ten sposób, a nie, jak pierwotnie zakładaliśmy, w postaci naukowego opracowania, w którym mielibyśmy wykazać pozytywne i negatywne aspekty funkcjonowania Dziennej Mamy? Uznaliśmy, że forma reportażu nie oceniającego żadnego z uczestników poniższych wydarzeń, łatwiej i głębiej dotrzeć może do społeczeństwa. Dzięki temu, żywimy nadzieję, że uda się nam doprowadzić do przybliżenia i zrozumienia problemu dzieci dysfunkcyjnych oraz do zniesienia barier, które szybciej i chętniej likwidujemy w postaci materialnych udogodnień (np. budujemy podjazdy i windy), a trudniej przychodzi nam to w przypadku uprzedzeń wynikających ze stereotypów. Te zaś są silnie zakorzenione w naszych umysłach. Poprzez opisanie przypadku Dziennej Mamy, opiekującej się dziećmi dysfunkcyjnymi, chcieliśmy przekonać rodziców i nauczycieli, że obcowanie dzieci zdrowych z dziećmi dotkniętymi problemami zdrowotnymi, może przynieść wymierne korzyści. Po pierwsze uczy malców tolerancji wobec rówieśników, którzy, chociaż są obarczeni poważnymi chorobami, są również ludźmi z podobnymi potrzebami emocjonalnymi: miłości, bliskości, przyjaźni i akceptacji. Po drugie, pragnęliśmy zachęcić rodziców i nauczycieli do kierowania się wiedzą w przypadku dobra swych dzieci, a nie strachem, który nakazuje uciekać, zamiast pomóc. Rozpoczynając projekt Dzienna Mama nie spodziewaliśmy się takiego wyzwania, jakim stał się poniżej opisywany przypadek. 8

9 Nasze doświadczenia doprowadziły nas jednak do przekonania, że Dzienne Mamy służyć mają wszystkim dzieciom, nie tylko zdrowym. Również tym, które nie mogą liczyć na pobyt w żłobku czy przedszkolu. Wizyty studyjne, które odbyliśmy u naszych partnerów w krajach Unii Europejskiej, uświadomiły nam, że podobne problemy dotyczące dzieci z HIV/AIDS mają miejsce i u nich. Ostatnią częścią niniejszej publikacji jest opis Dziennej Mamy jako dobrej praktyki w przypadku godzenia życia zawodowego i rodzinnego, która jest możliwa do wdrażania i upowszechniania w innych miejscowościach. W imieniu Fundacji Pro Europa chciałabym złożyć serdeczne podziękowania partnerom naszego projektu: Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika, Izbie Przemysłowo-Handlowej i Wojewódzkiemu Urzędowi Pracy, a także wszystkim pracownikom Fundacji Pro Europa za wsparcie, zaangażowanie i współpracę przy realizacji działań związanych z wdrażaniem Dziennej Mamy w Toruniu. Mariola Wegner Wiceprezes Fundacji 9

10 10

11 Karina Obara Damian i Dzienna Mama studium przypadku Nauczyłem się, że człowiek ma prawo patrzeć na drugiego z góry tylko wówczas, kiedy chce mu pomóc, aby się podniósł. Gabriel José García Márquez 11

12 Elżbiecie rzadko się czegoś nie chce, bo każdy miesiąc jej życia odliczany jest krokiem do przodu jaki robią jej dzieci. Jeśli liczysz kroki swoich dzieci, które są cenne, bo przybliżają je do zdrowia, nie masz czasu na lenistwo. Szanujesz czas. Nawet jeśli myślisz, że nic nie robisz, bo siedzisz na miękkiej kanapie, gdy dzieci wreszcie usnęły po męczącym dniu, to twoje siedzenie wypełnione jest refleksją. Podsumowujesz kolejny dzień i cieszysz się, jak wiele się wydarzyło dobrego i złego. Bo każde wydarzenie jest pomocne, aby ulepszyć życie swoich dzieci, dając im przykład, że w działaniu jest moc, a w mocy jest zdrowie. Czasem jednak trzeba o zdrowie walczyć, bo nie każdy ma je od urodzenia. Dlatego Elżbieta nigdy się nie poddaje. Jest 57 letnią kobietą, której wigoru pozazdrościć może niejedna nastolatka. Proporcjonalnie zbudowana, porusza się z gracją i patrzy przenikliwie, choć z życzliwością. Grube, czarne niegdyś włosy, pokryła siwizna. Twarz jednak zachowała młodzieńczy wyraz zadziwienia i radości z drobnostek, którymi Elżbieta potrafi się cieszyć. Ma czworo dzieci, wszystkie adoptowała. Każde z problemem, który zdecydowała się świadomie udźwignąć. Świadomie też szukała dróg pomocy swoim dzieciom. Tak znalazła się programie Dzienna mama, który pozwala jej czwartemu dziecku, urodzonemu z wirusem HIV, na szczęśliwe dzieciństwo. Elżbieta urodziła się w Świdwinie jako drugie dziecko w rodzinie krawca. Dzieciństwo spędza wśród terkoczących maszyn do szycia, szpulek kolorowych nici, naparstków i odwiedzających zakład krawiecki gości. Ludzie zawsze ją fascynowali wspomina - po co przyszli, czego oczekują. Obserwuje ich i lubi pytać. Nie zawsze odpowiadają, co jeszcze bardziej rozbudza jej ciekawość. Chętnie pyta mamę o różne rzeczy, które zaprzątają jej głowę, a pragnienie dowiedzenia się więcej, przeradza się u Elżbiety w chęć pomocy tym, którzy jej potrzebują. Postanawia zostać pielęgniarką, upatrując w tym zawodzie radości z bycia blisko ludzi, którzy dotknięci są chorobą i samotnością. 12

13 - Wszystko właściwie przez ciekawość mówi. Dobrze jest wiedzieć, jak można pomóc drugiemu człowiekowi. Urodziłam się z poważną wadą wzroku (plus osiem dioptrii) i wiele lat miałam pewne poczucie winy, że moi rodzice muszą dokonywać ogromnych starań, aby mnie wyleczyć. Wydawało mi się, że jestem dla nich ciężarem, bo musieli wydawać dużo pieniędzy na specjalistów. Ojciec Elżbiety prowadził prywatny zakład krawiecki. Wówczas obowiązywał inny system podatków dla rzemieślników, tak zwane domiary. Nie podlegali oni ubezpieczeniu, które należało się pracownikom państwowym. Rodziny rzemieślnicze musiały płacić za leczenie w gabinetach prywatnych. - To był dla rodziców wielki wysiłek dać moim oczom wszystko, co najlepsze mówi Elżbieta. Czasy te wspominam jednak z radością, bo miałam rodziców na co dzień, a to dla dziecka jest najważniejsze. Liceum medyczne kończy w Koszalinie, później Studium Instruktorów Higieny w Krakowie. Przez szesnaście lat pracuje jako instruktorka higieny oraz jako pielęgniarka epidemiologiczna. Jest też pielęgniarką w Zakładzie dla Dzieci Upośledzonych Umysłowo. - Szybko nawiązałam kontakt z tymi dziećmi wspomina. Sposób nie był wymyślny. Po prostu siadałam sobie na ławeczce przy zakładzie i robiłam na drutach. To zajęcie bardzo odpręża, co też wyjaśniłam podchodzącym do mnie dzieciom. Mogliśmy sobie przy tym rozmawiać do woli. Gdy trzynastoletni Witek nauczył się robić na drutach, bardzo się cieszyłam. Patrzył i patrzył, aż zapragnął też coś wydziergać. Miarowo, ze spokojem, krok po kroku poznawał tajemnice precyzyjnej pracy. Elżbieta zaś poznaje w tym czasie dzieci dotknięte różnymi schorzeniami. To wtedy właśnie pierwszy raz poważnie przemyśliwuje często wypowiadane przez ludzi słowa, że każdy człowiek zasługuje na uwagę i na troskę. Odtąd słowa te stają się w niej żywe na tyle, że uwaga i troska wobec innych wypełniać zaczynają jej życie. 13

14 - Nie chodzi bowiem o słowa zdaje sobie sprawę ale o działanie podkreśla. Gdy ma 28 lat poznaje Janusza, swojego przyszłego męża. Jej chłopakiem jest wówczas lotnik, ale po wieczornej sprzeczce, Elżbieta postanawia pójść na zabawę z kolegami z pracy i nie przejmować się niesfornym lotnikiem. Na zabawie pojawia się Janusz, który w małym palcu ma kruczki mechaniki pojazdowej. Nie obnosi się jednak z wiedzą. Jego umiejętności sprawdzają się w praktyce, a to jest to, co Elżbieta ceni najbardziej. Do dziś. - Janusz palił papierosy wspomina Elżbieta. Nie było mi to w smak, ale uznałam, że poza tym jest kimś, o kogo mi w życiu chodzi: spokojny, z szacunkiem mówiący o ludziach, nie narzucał się i był partnerem w rozmowie. Tyle zalet wystarczyło, abym zwróciła na niego uwagę, abym poważnie zastanowiła się nad propozycją małżeństwa, którą wkrótce mi złożył. - Uznałem, że skoro ona nie pali, to ja też nie będę, bo po co? Sam nie wiem, dlaczego tak łatwo mi to przyszło Janusz przypomina sobie pierwsze spotkania z żoną. Miała długie, czarne włosy, które do dziś pamiętam jako jeden z najważniejszych stopni na drodze do zauroczenia. I była szczera. Mówiła co myśli, ale w taki sposób, że nawet gdybym chciał, nie potrafiłem się na nią obrazić. Miałem po prostu wrażenie, że to co mówi jest prawdą, a za prawdę przecież nie można się obrażać, bo to nie fair. Do dziś szczerość Elżbiety pomaga nam w wielu życiowych sytuacjach. Możemy wspólnie uzgodnić nasze potrzeby i cele. Może miałem szczęście, bo trafiłem na żonę, z którą najczęściej się zgadzam. Jeśli mam inne zdanie, ona nie wywiera na mnie nacisku, tylko chce się dowiedzieć, dlaczego uparcie tkwię przy swoim. 14

15 Rafał Po roku znajomości biorą ślub. Mieszkają w spółdzielczym jednym pokoju z kuchnią. Dostają je po trzech miesiącach trwania małżeństwa. Mieszkanie przydziela im spółdzielnia, do której Elżbieta zapisuje się, gdy otrzymuje pierwszą wypłatę. Jest lipiec 1980 roku. Za to, co jej zostaje z wypłaty, kupuje sobie walizkę. Lubi podróże, więc walizka staje się jedną z najpotrzebniejszych rzeczy, aby podróżować bez stresu, że wyciągnie się z byle jakiej torby pogniecione ubrania. Młodzi małżonkowie cieszą się sobą. Rok po ślubie chcą, aby radość z bycia razem w rodzinie podzielił ktoś jeszcze. Badania wykazują, że nie mogą mieć dzieci. Dochodzą do wniosku, że adoptują dziecko. - Jakże to? Rodzina bez dzieci? dziwi się Janusz. Nie mieliśmy żadnych wątpliwości, że adopcja jest właściwym wyborem. A strach przed nieznanymi genami, który towarzyszy ludziom zastanawiającym się nad adopcją? A trudy wychowania, przed którymi drżą kandydaci na rodziców? Chłopiec czy dziewczynka? Chore czy zdrowe dziecko? A jeśli okaże się po czasie, że jest chore? - Nie miałam tych wątpliwości przyznaje Elżbieta. To była spontaniczna decyzja, tak jak spontaniczne jest uczucie miłości, którego doświadczają kochający się ludzie. Jeśli rodzi im się dziecko, nie wiedzą przecież czy będzie całkowicie zdrowe. A geny? Uważam, że praca rodziców nad dzieckiem, choćby najtrudniejszym, jest w stanie dokonać cudu. Myślałam też i wciąż tak uważam, że dziecko rodzi się czyste. To my je 15

16 kształtujemy. My, którzy mamy dla niego czas, albo go nie mamy, potrafimy i uczymy się z dzieckiem postępować. Odczytujemy bądź nie jego potrzeby, lęki i troski. Rok po ślubie Elżbieta i Janusz jadą do Ośrodka Adopcyjnego w Koszalinie. Jest 26 stycznia 1981 roku, gdy przywożą do domu niemowlę. Rafał urodził się z wadą serca (w zamartwicy z ubytkiem w przegrodzie międzykomorowej). Ma silną anemię i jest po trzech przetoczeniach krwi. Lekarze oznajmiają, że jedyną szansą dla Rafała jest operacja na otwartym sercu, w przeciwnym razie cudem będzie jeśli dożyje czwartego roku życia. - Dbaliśmy o jego dietę: dużo warzyw i owoców, miód, unikanie cukru, co pół roku jeździliśmy w góry, aby zmienić klimat Elżbieta wylicza elementy, które pomogły w przywracaniu zdrowia Rafałowi. Obeszło się bez operacji. Rafał skończył studia bankowość i finanse. Od trzech lat mieszka w Anglii i jest naszą wielką radością. 16

17 Iza Gdy Rafał ma dwa lata, Elżbieta i Janusz adoptują trzy i półmiesięczną Izę. Urodziła się jako półtorakilogramowe dziecko. Śliczna. Oczka niebieskie, jasne włoski. Zakochują się w niej mówią zgodnie. Po przewiezieniu do domu okazuje się, że Iza nie potrafi ssać, wciąż płacze. Nie pomaga tulenie i noszenie, różne triki, aby uspokoić dziecko. Diagnoza neurologa jest bolesna mózgowe porażenie dziecięce i zwichnięcie stawów biodrowych. Lekarz orzeka: Po co państwo wzięliście to dziecko, przecież nigdy nie będzie normalne? - O uszkodzeniach Izy dowiedzieliśmy się, gdy miała cztery miesiące wspomina Elżbieta. W ośrodku adopcyjnym zapytali nas, czy chcemy oddać nasze dziecko. Uznałam, że to pytanie oburzające. Przecież dziecko to nie przedmiot. Zaczęliśmy Izę bardzo intensywnie rehabilitować, wiele uwagi poświęcaliśmy masażom. Gdy Iza miała pięć lat poznaliśmy metodę Domana, która dotychczas w Polsce nie była znana. Ta metoda znacząco wpłynęła na stymulację rozwojową Izy. Przeprowadzają się do Słupska, gdzie jest basen i dobrze wyposażona sala rehabilitacyjna. Dziewczynka uczy się liczyć i pisać już w zerówce, co w przypadku jej choroby nie było takie oczywiste jak u zdrowych dzieci w jej wieku. Marzy o szkole muzycznej. Nie zostaje jednak przyjęta, bo jak uznaje dyrekcja to nie szkoła dla dzieci niepełnosprawnych. Co robić? Inteligentne, uzdolnione muzycznie dziecko trzymać w domu? Zatrzasnąć jej świat przed nosem, skoro ten czeka na odkrycie? 17

18 Zabierają ją wszędzie ze sobą. Iza ma buty z szynami wklejonymi w podeszwy i zapinanymi pod kolanami. Cały ten ciężar musi nosić na szczupłych nóżkach. Ma jednak odwagę, bo nie zrażają jej upadki. Chce chodzić, wierzy w to i pragnie, by inni wierzyli. Nie wycofuje się nawet wtedy, gdy na ulicy widzi babcię z wnuczkami, a chłopcy zapatrują się na Izę, jak kuleje, stąpa ostrożnie, szczęśliwa, że każdy krok jest udany. Nie patrzcie na nią fuka na wnuki babcia. A Elżbieta na to: - Niech patrzą, przecież to też dziecko, tyle że z porażeniem mózgowym. Zawsze szczerość mówi sobie w szczerości i zrozumieniu wygrywa prawda. I dzieci zaczynają Izę podziwiać, że tak sobie dzielnie radzi z tymi szynami i ciężkimi butami. Najpierw jednak pytają w szkole: - A co ty się z takimi butami wybrałaś? Bo już się taka urodziłam odpowiada zwyczajnie. No co ty, w takich butach? Śmieje się z ich dociekliwości i niewiedzy, ale rozumie, że wiedzieć nie muszą. Wyjaśnia spokojnie. Powoli rozumieją, że różni ludzie się rodzą. Iza zaś równie powoli rozumie, że trzeba ciężko pracować, aby dogonić uciekające zdrowie. Szczególnie, że marzenie o szkole muzycznej staje się niedoścignionym pragnieniem wypełniającym dłużące się wieczory, zanim zaśnie i we śnie na chwilę zapomni o tym, co jej dolega. - Aż przypadkiem się udało cieszy się Elżbieta. Dyrektor szkoły muzycznej chodził na ten sam basen co Iza. Zobaczył kiedyś, jak ładnie pływa i nawiązali znajomość. Zachęcił ją, by zdawała do szkoły muzycznej. Gdy szła do tej szkoły, nie potrafiła nic zagrać lewą ręką, ale bardzo dużo ćwiczyła. Kupiliśmy jej wtedy pianino, a ona tym bardziej nie ustawała w staraniach, by ożywić lewą rękę. Teraz jest studentką piątego roku filologii polskiej i germanistyki. Ma chłopaka Jacka, który kończy politechnikę. Lewa ręka Izy radzi sobie dość dobrze, o czym najlepiej wie Jacek, gdy Iza głaszcze go po głowie. 18

19 Ilona Pewnego dnia Iza, która jest w podstawówce przekonuje Elżbietę: Mamusiu, ty tak dużo pracujesz, i w domu i zawodowo. Zaadoptujmy jeszcze jedno dziecko z porażeniem mózgowym. Będziesz nas trenowała w domu i nie będziesz musiała chodzić do pracy. Elżbieta rozważa słowa Izy i zdaje jej się, że córka znalazła najlepsze z rozwiązań. Całą rodziną jadą do Krakowa, aby przywieźć do domu sześcioletnią Ilonkę, którą postanawiają przysposobić. Kupują zabawki, myślą: mała się ucieszy. Ilonka jednak była dzieckiem zamkniętym wspomina Elżbieta. Donośnie, przerażająco krzyczała. Bałam się, że Rafał i Iza jej nie zaakceptują, że będą się wstydzić takiej siostry. Oni jednak uznali, że zabieramy ją do domu. Taką, jaka jest. Elżbieta wraz z mężem głęboko zastanawiają się nad tą decyzją. Nie spodziewają się jednak, że Ilona jest bardzo zaniedbana w swojej chorobie. Urodziła się z mózgowym porażeniem dziecięcym. Cierpi na autyzm i poważne opóźnienie w rozwoju psychoruchowym. Elżbieta dowiaduje się, że matka Ilony zaszła w ciążę, gdy miała 17 lat. Mieszkała na wsi, rodzice dziewczyny chcieli ukryć to, że córka stanie się matką. Aby dziewczyna poroniła, poili ją alkoholem (dlatego Ilona urodziła się z FAS Fetal Alkohol Syndrome). Dziadkowie nie chcąc wnuczki, wywożą mamę Ilonki z dala od rodzinnej miejscowości, aby skrycie urodziła i zostawiła dziecko w szpitalu. Tak też się dzieje. Niedługo później mama Ilonki umiera na atak serca, choć jest dopiero 9 kwietnia, a ona skończyć ma osiemnaście lat 26 kwietnia. 19

20 Nowi rodzice starają się prześledzić przeszłość swej nowej córki, by wiedzieć z czym mają do czynienia. Podobnie czynią w przypadku każdego ze swych dzieci, które decydują się adoptować. Ta wiedza pomocna jest w wybraniu terapii, aby dzieci miały szansę na rozwój i normalne życie w przyszłości. Nigdy jednak nie oskarżają i nie oceniają biologicznych rodziców. Przede wszystkim dlatego, zapewnia Elżbieta, że to niczemu nie służy, a mówienie źle o biologicznych rodzicach, mogłoby spowodować w dzieciach głęboki uraz. Liczy się to co jest teraz, to co jest do zrobienia, aby dziecko czuło się kochane, ważne, potrzebne. Tego pragnie każdy. Elżbieta uznaje więc, że trzeba zrobić wszystko, wykorzystać każdą możliwość, aby pomóc nowemu dziecku w rodzinie. Kończy wiele kursów przygotowujących do bardzo ciężkiej pracy z Iloną. W końcu, wyposażona w wiedzę, zakłada w Słupsku Koło Na Rzecz Dzieci z Upośledzeniem Umysłowym. Ilona zaczyna chodzić do szkoły specjalnej, później trafia do szkoły, gdzie funkcjonują klasy integracyjne. Elżbieta i Janusz szukają większych możliwości rehabilitacji córek, zwłaszcza Ilony. Podczas gdy Iza stopniowo zdrowieje, praca z Iloną wciąż jest bardzo trudna. Dziewczynka robi postępy powoli. Specjaliści usprawiedliwiają ją tym, że sześć lat spędziła w domu dziecka, gdzie podawano jej leki z grupy psychotropowych i przeciwpadaczkowych, ale nie zajęto się jej rehabilitacją. Krzyczała, więc uciszano ją albo lekiem albo kopniakiem, co Ilonka wyznała w nowej rodzinie, traktując lalkę z podobnym okrucieństwem, jakiego doznała od swych wcześniejszych opiekunów. Kopała ją i uderzała dłońmi, zachodząc od tyłu. Do dziś Ilona nie lubi, gdy ktoś staje jej za plecami. W piętnastym roku życia lekarze rozpoznają u Ilony celiakię, co dodatkowo przysparza dziewczynce cierpień, a rodzicom wielu wysiłków. Aby zapewnić Ilonie profesjonalną i wszechstronną opiekę medyczną i rehabilitacyjną, rodzina przeprowadza się do Torunia. Mieszkają tu sześć lat. Tyle, ile ma Damian. 20

21 Damian W trzypokojowym mieszkaniu, na dużym toruńskim osiedlu, każda rzecz ma swoje miejsce. Porządek pozwala zaoszczędzić czas na szukanie potrzebnych rzeczy, a czas jest ważny w życiu domowników, bo mogą go poświęcać sobie. Takie podejście do życia Elżbieta z Januszem wypracowali sobie poprzez codzienną opiekę nad dziećmi. Ona w dużej mierze zajmuje się prowadzeniem domu, on pomaga w drobnych naprawach, zna się na wszystkim, co w gospodarstwie domowym może niespodziewanie się przytrafić. Obowiązki dzielą spontanicznie, a każdy w naturalny sposób wie, co mu najlepiej wychodzi. Dlatego Elżbieta nie przymusza Janusza do robienia z dziećmi pierogów, a Janusz nie wymaga od niej, aby reperowała kran. Każde z nich wie jednak, że bardzo potrzebne są rozmowy przy wspólnym stole. Dlatego stół zajmuje ważne miejsce w ich największym pokoju. Jest przestronny i może przy nim zasiąść cała rodzina wraz z przyjaciółmi. To przy tym stole właśnie toczą się rozmowy o tym, w którą stronę ukierunkować rozwój dzieci, jaką terapię wybrać dla Izy, jak pomóc dorastającym dzieciom w ich problemach. Przy tym stole zapadają najważniejsze życiowe decyzje i ścierają się rozbieżne poglądy domowników. Również z miejsca przy stole, najlepiej widać okazałą ramę wiszącą na przeciwległej ścianie, a w niej, na specjalnej tablicy, rodzinne zdjęcia, głównie dzieci. Są fotografie malców, później starszych dzieci, uśmiechniętych, zamyślonych, tak jakby serce domu wypełniały dziecięce sprawy, a każda z nich absorbuje rodziców i każe szukać dróg, którymi warto podążać. 21

22 W ten sposób w rodzinnej ramie znalazło się dużo pięknych, pospiesznie uchwyconych momentów. Czy nie chcieli odpocząć od dzieci? Wychować trójkę, odetchnąć z ulgą i patrzeć jak radzą sobie jako dojrzali ludzie? Nie woleli spędzić reszty życia z przyjaciółmi, czy na podróżach we dwoje, na wielogodzinnych spacerach, opowieściach o filmie, książce i tym, co przeżyli, a co ich wypełniło po brzegi, aby powiedzieli sobie, że czas na odpoczynek? - Dzieci mnie nie męczą wyznaje Elżbieta. Dzieci są prawdziwe i szlachetne. Bardzo często zdaję sobie sprawę, że to dorośli mają znacznie większe problemy ze zrozumieniem siebie samych i innych ludzi. Uświadamiam sobie, że to przy dzieciach czuję się bezpiecznie, a przy wielu dorosłych powstrzymuję się przed powiedzeniem prawdy, której, czuję to wyraźnie, nie będą w stanie zaakceptować, zrozumieć. Niedługo po podjęciu decyzji o kolejnej adopcji, dowiadują się, że Ośrodek Adopcyjny w Zielonej Górze poszukuje rodziców adopcyjnych dla dziesięciomiesięcznego chłopca. Jest zarażony wirusem HIV. Małżeństwo, które kilka miesięcy wcześniej zapragnęło przysposobić chłopca, zrezygnowało. Dlaczego znikają z jego życia, choć przez kilka miesięcy poznają malca? Chłopiec dużo choruje, nie wiedzą dlaczego. Robią na wszelki wypadek testy na obecność wirusa HIV. Pozytywny wynik badania przekonuje małżeństwo, że nie podołają wychowaniu dziecka. Zamykają nie swe serca. Odchodzą. Następnego dnia, po telefonie z ośrodka adopcyjnego, Elżbieta i Janusz wysyłają dokumenty z wnioskiem o możliwość stworzenia chłopcu rodziny zastępczej. Decyzję rodziców popierają Rafał i Iza. Zawsze czują się bezpieczni i potrzebni w tej rodzinie, bo za każdym razem pytani są o zdanie w sprawach ważnych, decydujących o rodzinnej przyszłości. 22

23 Jak następuje zakażenie wirusem HIV? Zakażenie wirusem HIV następuje jedynie poprzez krew, nasienie męskie, kobiecą wydzielinę pochwową i mleko kobiece. Zakażenie wirusem HIV nie przenosi się przez powietrze czyli w wyniku kichnięcia lub kaszlnięcia chorego. Zakażenie wirusem HIV nie przenosi się przez wodę wodociągową, wodę w studni, wodę w basenach i jeziorach, w ściekach kanalizacyjnych. Nie można się zarazić wirusem HIV w publicznych toaletach, pod wspólnymi prysznicami i w wannach oraz w łaźniach. Zakażenie wirusem HIV nie przenosi się poprzez zwykłe kontakty codzienne w pracy, szkole, w domu. Nie przenosi się poprzez jedzenie, naczynia, sztućce, ubranie, wspólne używanie przedmiotów. Nie można zarazić się wirusem HIV przez zwykły pocałunek. - Zdawaliśmy sobie sprawę, że dziecko tak chore jak Damian, potrzebuje wyjątkowej opieki: diety i podawania systematycznie leków mówi Elżbieta. Do dziś zastanawiamy się z mężem, co Damian czuł, gdy inne dzieci z ośrodka były brane na kolana, tulone, a on tylko mógł na to patrzeć. Przecież wtedy w dziecku rodzi się poczucie krzywdy, dlaczego to nie ja jestem kochany? Co działoby się z nami, dorosłymi, gdyby nasz szef wciąż nagradzał kolegę z pracy, a o nas zapominał? Czyż nie narastałyby w nas złość, żal i wiele innych emocji, których wolelibyśmy nie odczuwać? Jeśli mnie ktoś pyta, dlaczego to zrobiłam, dlaczego zdecydowałam się na stworzenie rodziny zastępczej dziecku z wirusem HIV, to moja odpowiedź jest tak prosta, że ludzie spoglądają na mnie z podejrzliwością. Pewnie coś ukrywa, patrzą rozczarowani, bo to niemożliwe dla wielu, postanowić zaopiekować się dzieckiem z czystej, ludzkiej ciekawości. Pokochać je takim jakie jest i przekonać się, jak to 23

24 jest opiekować się kimś, kto urodził się z wirusem HIV. To wyzwanie, ale nie nastawione na oczekiwanie, że zmienię to dziecko, że je urobię, niczym ciasto na pierogi tak, jak bym sobie życzyła, aby poprawić swoje samopoczucie. To raczej wyzwanie pozwalające mi jednocześnie dowiedzieć się o miłości więcej. I więcej Elżbieta wiedzieć ma każdego dnia, przebywając przy Damianie i z Damianem. Z jednego zaś zdaje sobie sprawę, zanim postanawia zostać jego mamą, że jeśli potrafimy zaakceptować nasze dzieci takimi, jakimi są naprawdę, to obdarowujemy je czymś bezcennym mają siłę do bycia sobą, są odważne i potrafią radzić sobie z uprzedzeniami świata zewnętrznego. O wiele trudniej być jednak rodzicem zastępczym, bo tu nie chodzi o pokazanie dziecku dobrego serca czy rozczulanie się nad jego losem. To przecież ciężka praca, do której trzeba mieć przygotowanie, niejednokrotnie terapeutyczne, psychologiczne i pedagogiczne. Trzeba tę pracę lubić, ale też być za nią odpowiedzialnym. Elżbieta i Janusz jadą do pogotowia rodzinnego, aby poznać Damiana bliżej, zobaczyć go, przyzwyczaić do siebie. Powiedzieć mu: zabieramy cię do naszej rodziny. Jest 9 czerwca 2002 roku. Gdy widzą Damiana po raz pierwszy, ma poważną minę, ale ufnie podchodzi do obcych, opierając się drobnymi rączkami na meblach. Szybko też wędruje na ręce do Elżbiety i Janusza i chętnie bawi się z nimi zabawkami, które mu przywożą. W pogotowiu rodzinnym dbają o chłopca, jest czysty, często przytulany, skupia uwagę. Łatwo nawiązać z nim kontakt. To też daje nowym rodzicom nadzieję, że Damian wzrastał przez kilka miesięcy w atmosferze troski, co w przyszłości uchroni go przed poważnymi następstwami choroby sierocej. Kolejne spotkanie z Damianem odbywa się już w Klinice Chorób Zakaźnych w Poznaniu, do której chłopiec jedzie na badania. Elżbieta udaje się tam z Izą i spędzają z Damianem cały dzień. Lekarze przekazują im wiele informacji o wirusie HIV 24

25 i o podawanych Damianowi lekach. Dowiadują się, że dziecko może być kapryśne, może boleć je głowa i mięśnie, a to wiąże się z okazywaniem małemu jeszcze więcej czułości i ćwiczenia cierpliwości rodziców i rodzeństwa. W tym czasie toczą się formalności związane z utworzeniem dla Damiana rodziny zastępczej. 24 czerwca w niedzielę, malec zostaje ochrzczony w Żaganiu, a w czwartek odbywa się sprawa w sądzie o umieszczenie Damiana w rodzinie Elżbiety i Janusza. Po południu dziecko jedzie już pociągiem z nowymi rodzicami, który wiezie ich do Torunia, do nowego rodzeństwa. Damian zasypia pierwszej nocy w przestronnym łóżku pomiędzy Elżbietą a Januszem. Rankiem, następnego dnia, wybierają się wspólnie kupić mu białe łóżeczko, wózek, kolorowe ubranka i potrzebne do pielęgnacji przedmioty. Mały przynależy już do rodziny. I stopniowo czuje się w niej coraz bardziej bezpieczny. Ale czy bezpiecznie czują się pozostałe dzieci? Czy Elżbieta nie lęka się, że wirus HIV wkradnie się niechcący do ich domu i pewnego dnia matka odkryje, że postąpiła nierozważnie, bo naraziła trójkę swych dzieci na obcowanie z nieznaną choroba, z którą postępować trzeba nad wyraz ostrożnie? - Gdy Iza była w ósmej klasie szkoły podstawowej, bardzo zachorowała, przygotowywano ją do operacji wspomina Elżbieta. Oczy jej błyszczą na wspomnienie tych trudnych chwil, na myśl o minionym cierpieniu córki. Iza powiedziała mi: Mamusiu, dlaczego jestem tak bardzo chora? Czuję się tak źle. Mam wrażenie, że do pełnej tragedii potrzeba mi jeszcze AIDS. Odrzekłam jej wówczas: wiesz co, poczytajmy sobie, co to jest to AIDS, czy rzeczywiście jest takie groźne, dobrze? W ten sposób dowiedziałyśmy się obie czym jest HIV, a czym AIDS. Oswoiłyśmy strach przed nieznanym. Gdy w naszym życiu pojawił się Damian, wiedzieliśmy już wszyscy, że możemy zarazić się przez krew ja muszę mieć ranę i Damian musi mieć ranę, a one musiałyby się zetknąć, aby wirus przeniknął do mojego organizmu. Wszystkie dzieci w rodzinie zostały 25

26 powiadomione o tym, że jeśli Damian się skaleczy, trzeba mi to zaraz powiedzieć, abym mogła mu opatrzyć ranę. Ilonka do dziś krzyczy natychmiast, gdy zobaczy, że coś się dzieje: Mamo, mamo, Damian się skaleczył. Elżbieta i jej rodzina wiedzą, że osoba zakażona wirusem HIV powinna prowadzić normalny tryb życia tak długo, jak długo stan zdrowia jej na to pozwoli. Może to trwać wiele, wiele lat. Ważne jest to, aby przestrzegała zasad higieny w połączeniu z zaleceniami lekarskimi i lekami hamującymi namnażanie się wirusa w organizmie. Damian codziennie bierze trzy dawki leków antyretrowirusowych: Zerit, Epiwir oraz Kaletrę. Leki podaje mu Elżbieta rano (trzy leki w odstępach półgodzinnych) i wieczorem. Teraz już Damian wie jak aplikować je sobie samemu ze strzykawki wprost do ust. Gdy na początku pytał, po co? Elżbieta odpowiadała: abyśmy mogli się jak najdłużej kochać. W podobny sposób odpowiada swoim znajomym, którzy przychodzą z wizytą niedługo po tym, jak Damian pojawia się w domu Elżbiety i Janusza. W pewnym momencie Ilona mówi gościom, że Damian ma wirusa HIV. Nie ma w tym złej woli dziewczynki. Po prostu stwierdza fakt, być może powodowana częstymi rozmowami o tym, że jeśli Damian się skaleczy, należy natychmiast powiedzieć o tym mamie. - Zamurowało ich wspomina Elżbieta. Kasia i Antoni, bo tak mają na imię, najpierw dłuższą chwilę milczeli, a później zaczęliśmy rozmawiać o chorobie Damiana, spokojnie odpowiadając na pytania. W końcu oświadczyli, że dobrze, że im o tym powiedzieliśmy, bo mają teraz temat do przemyślenia. Zastanowią się nad tym, posiadając już wiedzę o HIV. Przyjaźnimy się i odwiedzamy do dziś. Przyjęli Damiana takim, jaki jest. Podobnie wielu innych przyjaciół, którzy przekonali się, niektórzy po kilku latach, że życie z osobą zakażoną HIV nie wymaga jakichś ogromnych poświęceń. Widzieli, że piję z Damianem z jednej szklanki i nie ma możliwości zarażenia się. 26

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :)

Nazwijmy go Siedem B (prezentujemy bowiem siedem punktów, jakim BYĆ ) :) Czy potrafimy rozmawiać z dziećmi o niepełnosprawności? Czy sprawia nam to trudność? Czujemy się zakłopotani tematem? Sami nie wiemy, jak go ugryźć? A może unikamy go całkiem, skoro nas bezpośrednio nie

Bardziej szczegółowo

TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA

TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA TEST SPRAWDZAJĄCY UMIEJĘTNOŚĆ CZYTANIA ZE ZROZUMIENIEM DLA KLASY IV NA PODSTAWIE TEKSTU PT. DZIEŃ DZIECKA Drogi uczniu! Instrukcja dla użytkownika testu Najpierw przeczytaj uważnie tekst. Następnie rozwiązuj

Bardziej szczegółowo

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Co to są prawa?....3 Co to jest dobro dziecka?....4 Co to jest ochrona przed dyskryminacją?....5 Co to jest ochrona?....6 Co to jest sąd?...7 Co to jest

Bardziej szczegółowo

Powody niechęci dziecka do przedszkola można podzielić na kilka grup...

Powody niechęci dziecka do przedszkola można podzielić na kilka grup... Dlaczego dziecko nie chce iść do przedszkola? Zapytaliśmy Eksperta dlaczego maluchy nie chcą chodzić do przedszkola. Bez względu na to, czy Twój maluch buntuje się sporadycznie, czy nagminnie się awanturuje

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

bez względu na to jak się ubierasz, jakiej słuchasz muzyki, gdzie mieszkasz i z kim się przyjaźnisz,

bez względu na to jak się ubierasz, jakiej słuchasz muzyki, gdzie mieszkasz i z kim się przyjaźnisz, Światowy Dzień AIDS obchodzony jest co roku 1 grudnia. Uroczyste obchody niosą przesłanie współczucia, nadziei, solidarności z ludźmi żyjącymi z HIV i AIDS, a także zrozumienia problemów związanych z HIV,

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

Wyniki są pozytywne, ale należy jeszcze zmniejszyć liczbę uczniów przez których ktoś płakał całkiem niedawno, szczególnie w klasie IV.

Wyniki są pozytywne, ale należy jeszcze zmniejszyć liczbę uczniów przez których ktoś płakał całkiem niedawno, szczególnie w klasie IV. Test Czy jesteś tolerancyjny? Człowiek tolerancyjny - jest wyrozumiały dla cudzych poglądów, upodobań, wierzeń, rozumie je i szanuje, zachowując swoją indywidualność: w swoich decyzjach i działaniach uwzględnia

Bardziej szczegółowo

Moje dziecko chodzi do szkoły...

Moje dziecko chodzi do szkoły... Moje dziecko chodzi do szkoły... Jak mu pomóc rozwijać samodzielność? Opracowanie: Joanna Kiedrowicz psycholog Jak pomóc dziecku oswoić szkołę? Nie zmieniaj swoich decyzji. Nie wprowadzaj atmosfery pośpiechu,

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku.

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku. Opieka zdrowotna przyjazna dziecku - Dzieci i młodzież: powiedz nam co myślisz! Rada Europy jest międzynarodową organizacją, którą tworzy 47 krajów członkowskich. Jej działania obejmują 150 milionów dzieci

Bardziej szczegółowo

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa NIE DAJ SZANSY! AIDS AIDS (AcquiredImmune DeficiencySyndrome) to zespół nabytego niedoboru odporności -nieuleczalna choroba, która niszczy siły samoobronne organizmu. HIV HIV (HumanImmunodeficiencyVirus)

Bardziej szczegółowo

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD

Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD Praca z rodzicami dziecka i nastolatka z ADHD K A T A R Z Y N A O R K I S Z S T O W A R Z Y S Z E N I E N A R Z E C Z D Z I E C I Z N A D P O B U D L I W O Ś C I Ą P S Y C H O R U C H O W Ą Moment narodzenia

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

Proszę o przyjęcie naszego dziecka do grupy Maluszkowo na rok szkolny 2015/2016

Proszę o przyjęcie naszego dziecka do grupy Maluszkowo na rok szkolny 2015/2016 KARTA zgłoszenia dziecka do grupy Maluszkowo TO TU w Cieszynie Proszę o przyjęcie naszego dziecka do grupy Maluszkowo na rok szkolny 2015/2016 I. DANE PERSONALNE DZIECKA Imię (imiona) i nazwisko dziecka...

Bardziej szczegółowo

Zajęcia grupowe w hospicjum Martin House

Zajęcia grupowe w hospicjum Martin House Zajęcia grupowe w hospicjum Martin House Spis treści Wprowadzenie 3 Grupy dla rodziców 4 Dzień dla azjatyckich mam 5 Time4Us 6 Grupa rodziców w żałobie 8 Dzień Dziadków w Żałobie 9 Smartinies 10 Time4Us2

Bardziej szczegółowo

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami.

Zapewne wasz trzylatek właśnie rozpocznie lub rozpoczął edukację przedszkolną, która wiąże się z pewnymi trudnościami dodatkowymi emocjami. Współczesne przedszkola są otwarte na potrzeby rodziców i dzieci, dlatego też podejmują wiele inicjatyw i działań własnych, których celem jest podnoszenie jakości pracy placówki, a co za tym idzie podniesienie

Bardziej szczegółowo

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia).

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Konsekwencje SOMATYCZNE Materiał dla uczniów nr 1.2. Konsekwencje psychiczne zażywania środków

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O PRZYJĘCIE DZIECKA DO PRZEDSZKOLA

WNIOSEK O PRZYJĘCIE DZIECKA DO PRZEDSZKOLA WNIOSEK O PRZYJĘCIE DZIECKA DO PRZEDSZKOLA od dnia.2015 (wniosek wypełniają Rodzice lub prawni opiekunowie) Prosimy o wypełnienie kwestionariusza. Uzyskane informacje zostaną wykorzystane do organizacji

Bardziej szczegółowo

PRZEDSZKOLE NR 2 im. SZEWCZYKA DRATEWKI W CHODZIEŻY

PRZEDSZKOLE NR 2 im. SZEWCZYKA DRATEWKI W CHODZIEŻY PRZEDSZKOLE NR 2 im. SZEWCZYKA DRATEWKI W CHODZIEŻY IDZIEMY DO PRZEDSZKOLA PO CO ADAPTACJA? Program wstępnej adaptacji może przynieść korzyści zarówno dziecku, rodzicom jak i przedszkolu: Dziecko poznaje

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

Olinek - ośrodek naszych marzeń

Olinek - ośrodek naszych marzeń W ośrodku, który niebawem będzie obchodził swoje czwarte urodziny, prowadzona jest Oczekiwanie na narodziny upragnionego dziecka to jedna z najpiękniejszych chwil w życiu każdej rodziny. Cud narodzin i

Bardziej szczegółowo

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH?

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? Podstawowa zasada radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych:,,nie reaguj, tylko działaj Rodzice rzadko starają się dojść do tego, dlaczego ich

Bardziej szczegółowo

Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2. Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo

Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2. Wydawca: Wydawnictwo internetowe e-bookowo Andrzej Graca BEZ SPINY CZYLI NIE MA CZEGO SIĘ BAĆ Andrzej Graca: Bez spiny czyli nie ma czego się bać 3 Copyright by Andrzej Graca & e-bookowo Grafika i projekt okładki: Andrzej Graca ISBN 978-83-7859-138-2

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

ZAWSZE RAZEM. KRAJOWE CENTRUM ds. AIDS. Egzemplarz bezpłatny. STREFA DLA RODZICA Telefon Zaufania HIV/AIDS: 801 888 448* (22) 692 82 26

ZAWSZE RAZEM. KRAJOWE CENTRUM ds. AIDS. Egzemplarz bezpłatny. STREFA DLA RODZICA Telefon Zaufania HIV/AIDS: 801 888 448* (22) 692 82 26 STREFA DLA RODZICA Telefon Zaufania HIV/AIDS: 801 888 448* (22) 692 82 26 Egzemplarz bezpłatny KRAJOWE CENTRUM ds. AIDS ISBN 978-83-87068-39-4 POKOLORUJ NAS, *płatne za pierwszą minutę połączenia... www.aids.gov.pl

Bardziej szczegółowo

III ADAPTACJA DZIECKA DO NOWEGO ŚRODOWISKA

III ADAPTACJA DZIECKA DO NOWEGO ŚRODOWISKA KARTA zgłoszenia dziecka do Niepublicznego Przedszkola Twórczego TO TU w Zebrzydowicach Prosimy o przyjęcie naszego dziecka do grupy przedszkolnej na rok szkolny 2015/2016. I DANE PERSONALNE DZIECKA Imię

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

Od dwudziestu lat jesteśmy rodziną zastępczą

Od dwudziestu lat jesteśmy rodziną zastępczą Od dwudziestu lat jesteśmy rodziną zastępczą Bohaterami kolejnego reportażu z cyklu Rodzina zastępcza szansą na szczęśliwe dzieciństwo, jest małżeństwo z miejscowości pod Ciechanowem Pani Grażyna i Pan

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O PRZYJĘCIE DZIECKA od dnia DO NIEPUBLICZNY ŻŁOBEK Skrzatek (wniosek wypełniają Rodzice lub prawni opiekunowie)

WNIOSEK O PRZYJĘCIE DZIECKA od dnia DO NIEPUBLICZNY ŻŁOBEK Skrzatek (wniosek wypełniają Rodzice lub prawni opiekunowie) Sierakowice, dn. (proszę wypełnić pismem drukowanym)* WNIOSEK O PRZYJĘCIE DZIECKA od dnia DO NIEPUBLICZNY ŻŁOBEK Skrzatek (wniosek wypełniają Rodzice lub prawni opiekunowie) - - 20... Prosimy o wypełnienie

Bardziej szczegółowo

Dom Ani Mój dom znajduje się w niewielkiej wsi 20km od Ostródy. Dla mnie jest miejscem niezwykłym, chyba najwspanialszym na świecie. To z nim wiążą się moje przeżycia z dzieciństwa, gdyż mieszkam tu od

Bardziej szczegółowo

Nasza piątka daje nam szczęście i radość

Nasza piątka daje nam szczęście i radość Nasza piątka daje nam szczęście i radość Bohaterami drugiego reportażu, opowiadającego o rodzinach zastępczych, jest Pani Monika i Pan Krzysztof. Małżeństwo jest zawodową rodziną zastępczą. Mieszkają w

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik.

Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Dzień dobry panie Adamie, proszę usiąść. No, to proszę dać mi ten wynik. Panie Adamie, test przesiewowy i test potwierdzenia wykazały, że jest pan zakażony wirusem HIV. MAM AIDS??! Wiemy teraz, że jest

Bardziej szczegółowo

MODLITWY. Autorka: Anna Młodawska (Leonette)

MODLITWY. Autorka: Anna Młodawska (Leonette) MODLITWY BLOG MOTYWACYJNY www.leonette.pl Panie, Ty wiesz o najsłodszych mych wspomnieniach, Panie, Ty wiesz o największych mych marzeniach, Panie, Ty wiesz czego dzisiaj tak żałuję, Panie, Ty wiesz czego

Bardziej szczegółowo

CZEGO RODZICE ROBIĆ NIE POWINNI:

CZEGO RODZICE ROBIĆ NIE POWINNI: Pierwsze dni w przedszkolu wiążą się zwykle z zachwianiem poczucia bezpieczeństwa. Dziecko boi się nie tylko tego co go spotka, ale przede wszystkim tego, że mama nie wróci. Dlatego dobrze jest przez pierwsze

Bardziej szczegółowo

20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach. Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny

20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach. Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny 20 sposobów na wspieranie dziecka - w nauce i emocjach Opracowała: Katarzyna Maszkowska- pedagog szkolny Kiedy się uczymy, emocje są niezwykle ważne. Gdybyśmy uczyli się tylko biorąc suche fakty, które

Bardziej szczegółowo

Skrajne ubóstwo. 2717 rodzin włączonych do projektu. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą. żyje w skrajnym ubóstwie. bądź niepełnosprawnością.

Skrajne ubóstwo. 2717 rodzin włączonych do projektu. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą. żyje w skrajnym ubóstwie. bądź niepełnosprawnością. Skrajne ubóstwo 2717 rodzin włączonych do projektu żyje w skrajnym ubóstwie. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą bądź niepełnosprawnością. tyle, co na papierosy 66% rodzin włączonych do Paczki w 2013

Bardziej szczegółowo

Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły.

Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły. SZKOŁA dla RODZICÓW Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły. (...) Dzieci potrzebują tego, aby ich uczucia były akceptowane i doceniane. Kto pyta nie błądzi. Jak pomóc

Bardziej szczegółowo

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi.

Pokochaj i przytul dziecko z ADHD. ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. Pokochaj i przytul dziecko z ADHD ADHD to zespół zaburzeń polegający na występowaniu wzmożonej pobudliwości i problemów z koncentracją uwagi. TYPOWE ZACHOWANIA DZIECI Z ADHD: stale wierci się na krześle,

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wychowujemy już dziewiąte dziecko Bohaterami trzeciego reportażu z cyklu Rodzina zastępcza szansą na szczęśliwe dzieciństwo są Pani Krystyna i Pan Jan. Małżeństwo stworzyło zawodową rodzinę zastępczą.

Bardziej szczegółowo

PRZEDSZKOLE NIEPUBLICZNE PRZEDSZKOLE LEŚNE ul. Elizy Orzeszkowej 13, 05-500 Piaseczno KARTA INFORMACYJNA DZIECKA

PRZEDSZKOLE NIEPUBLICZNE PRZEDSZKOLE LEŚNE ul. Elizy Orzeszkowej 13, 05-500 Piaseczno KARTA INFORMACYJNA DZIECKA PRZEDSZKOLE NIEPUBLICZNE PRZEDSZKOLE LEŚNE ul. Elizy Orzeszkowej 13, 05-500 Piaseczno KARTA INFORMACYJNA DZIECKA Każde dziecko ma ogromny potencjał rozwojowy, który potrzebuje wsparcia i współpracy ze

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz AQ. wersja dla młodzieży 12-15 lat. Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):...

Kwestionariusz AQ. wersja dla młodzieży 12-15 lat. Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):... Kwestionariusz AQ wersja dla młodzieży 12-15 lat Płeć dziecka:... Miesiąc i rok urodzenia dziecka:... Miejsce zamieszkania (miasto, wieś):... Płeć osoby wypełniającej kwestionariusz:... Wiek:... Wykształcenie

Bardziej szczegółowo

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski U dzieci w wieku szkolnym zaburzenia językowe mogą być trudne do rozpoznania Poprawa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Cele i harmonogram warsztatów

Cele i harmonogram warsztatów Rozpoczynamy kolejną akcję Akademii Zdrowego Przedszkolaka, drugą edycję akcji Przedszkolak Pełen Zdrowia. Hasło tej akcji to: Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy. Cele i harmonogram

Bardziej szczegółowo

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY Często będę Ci mówić, że to ważna lekcja, ale ta jest naprawdę ważna! Bez niej i kolejnych trzech, czyli całego pierwszego tygodnia nie dasz rady zacząć drugiego. Jeżeli czytałaś wczorajszą lekcję o 4

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach

Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach Szamotuły 2014 Zaktualizowany Program Wychowawczy Przedszkola Nr 3 w Szamotułach został uchwalony przez Radę Rodziców uchwałą nr 1 w dniu 21.08.2014r.

Bardziej szczegółowo

Przedstawienie. Kochany Tato, za tydzień Dzień Ojca. W szkole wystawiamy przedstawienie. Pani dała mi główną rolę. Będą występowa-

Przedstawienie. Kochany Tato, za tydzień Dzień Ojca. W szkole wystawiamy przedstawienie. Pani dała mi główną rolę. Będą występowa- Przedstawienie Agata od kilku dni była rozdrażniona. Nie mogła jeść ani spać, a na pytania mamy, co się stało, odpowiadała upartym milczeniem. Nie chcesz powiedzieć? mama spojrzała na nią z troską. Agata

Bardziej szczegółowo

Początek jest zawsze trudny

Początek jest zawsze trudny Początek jest zawsze trudny Pierwsze dni w przedszkolu są przeżyciem zarówno dla dziecka jak i jego rodziców. Dziecko prawie na cały dzień musi się rozstać z rodzicami, pozostając samo w nowym miejscu,

Bardziej szczegółowo

Dorota Sosulska pedagog szkolny

Dorota Sosulska pedagog szkolny Czasem zapominamy o prostych potrzebach, które dzieci komunikują nam na co dzień. Zapraszam więc wszystkich dorosłych do zatrzymania się w biegu, pochylenia się nad swoimi pociechami i usłyszenia, co mają

Bardziej szczegółowo

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna?

Czym jest autyzm? Jaki świat widzi osoba autystyczna? Czym jest autyzm? Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, które najczęściej ujawnia się w ciągu pierwszych trzech lat życia jako rezultat zaburzenia neurologicznego, które oddziałuje na funkcje pracy mózgu.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

KARTA ZGŁOSZENIA DZIECKA DO ŻŁOBKA CIOCI ANI

KARTA ZGŁOSZENIA DZIECKA DO ŻŁOBKA CIOCI ANI KARTA ZGŁOSZENIA DZIECKA DO ŻŁOBKA CIOCI ANI Drodzy Rodzice, Bardzo się cieszę, że Państwa dziecko będzie uczęszczało do Żłobka Cioci Ani. Zdaję sobie sprawę, że jest to ważne wydarzenie w życiu całej

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

NIANIA/OPIEKUNKA DO DZIECI

NIANIA/OPIEKUNKA DO DZIECI Wypełnia agencja: WIEK KANDYDATA PRAWO JAZDY ROZPOCZĘCIE PRACY ILOŚĆ I WIEK DZIECI ZNAJOMOŚC JĘZYKÓW WYNAGRODZENIE LOKALIZACJA INNE INFORMACJE Nazwisko Imię NIANIA/OPIEKUNKA DO DZIECI DANE PERSONALNE Data

Bardziej szczegółowo

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut.

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut. Scenariusz zajęć Temat: Spotkanie z Innym. Tolerancja Cele: uświadomienie uczniom obecności w społeczeństwie osób z problemami komunikacyjnymi, nabycie umiejętności posługiwania się metodami komunikacji

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I?

Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Jak pomóc dziecku w okresie adaptacji w klasie I? Magdalena Czub Zespół Wczesnej Edukacji Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie Uczelnie dla szkół Adaptacja w szkole Nauczyciel Dziecko Rodzic Rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Przedszkole Niepubliczne rok szkolny 2014/2015 r. WYSPA SKARBÓW" ul. Jazowa 28b 35-326 Rzeszów ANKIETA INFORMACYJNA O DZIECKU

Przedszkole Niepubliczne rok szkolny 2014/2015 r. WYSPA SKARBÓW ul. Jazowa 28b 35-326 Rzeszów ANKIETA INFORMACYJNA O DZIECKU Przedszkole Niepubliczne rok szkolny 2014/2015 r. WYSPA SKARBÓW" ul. Jazowa 28b 35-326 Rzeszów ANKIETA INFORMACYJNA O DZIECKU DRODZY RODZICE! Bardzo cieszymy się, że zdecydowali się Państwo zapisać swoje

Bardziej szczegółowo

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Szkolny Konkurs Wiedzy o AIDS i HIV obejmuje dwa etapy. Etap pierwszy przeprowadzany jest ok. 25 października. Biorą w nim udział trój osobowe

Bardziej szczegółowo

Wolontariat. Igor Jaszczuk kl. IV

Wolontariat. Igor Jaszczuk kl. IV Wolontariat Wolontariat ważna sprawa, nawet super to zabawa. Nabierz w koszyk groszy parę, będziesz miał ich całą chmarę. Z serca swego daj znienacka, będzie wnet Szlachetna Paczka. Komuś w trudzie dopomoże,

Bardziej szczegółowo

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją?

Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? Jaki jest poziom Twojej skuteczności i gotowości do życia z pasją? test, BONUS SPECJALNY dla czytelniczek i klientek Inkubatora Kobiecych Pasji Autorka testu: Grażyna Białopiotrowicz Jaki jest poziom Twojej

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ

WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ WPŁYW ŚMIERCI BLISKIEJ OSOBY NA DZIECKO, JEGO ZACHOWANIE I PSYCHIKĘ Poważna choroba w rodzinie Diagnoza poważnej choroby to trzęsienie ziemi dla całej rodziny. Poważna choroba bliskiej osoby zmienia radykalnie

Bardziej szczegółowo

Operacja KRAINA MARZEN

Operacja KRAINA MARZEN Wydawca: Drägerwerk AG & Co. KGaA, Corporate Communications, Moislinger Allee 53 55, 23558 Lubeka www.draeger.com Drägerwerk AG & Co. KGaA, 2014. Wszelkie prawa zastrzeżone Tekst i koncepcja: Christiane

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Imię i nazwisko Klasa III Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Zestaw humanistyczny Kurs fotografii Instrukcja dla ucznia 1. Wpisz swoje imię i nazwisko oraz klasę. 2. Bardzo uważnie czytaj tekst

Bardziej szczegółowo

DOBRE MANIERY. DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania.

DOBRE MANIERY. DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania. DOBRE MANIERY DOBRE MANIERY: zachowanie społecznie właściwe. ETYKIETA: powszechnie przyjęte zasady właściwego zachowania. GRZECZNOŚĆ: dobre maniery i taktowne zachowanie. Dobre maniery świadczą o szacunku

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ANKIETY: JA I SZKOŁA - Ankieta dla uczniów

ANALIZA ANKIETY: JA I SZKOŁA - Ankieta dla uczniów ANALIZA ANKIETY: JA I SZKOŁA - Ankieta dla uczniów Ankieta przeprowadzona wśród uczniów klas IV V w Szkole Podstawowej nr 79. Jej celem zbadanie atmosfery panującej wśród uczniów w szkole, korelacji nauczyciel

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Poniżej umieszczona została ankieta dotyczącą Twojego zdrowia oraz samooceny. Ankieta składa się z czterech krótkich części.

ANKIETA. Poniżej umieszczona została ankieta dotyczącą Twojego zdrowia oraz samooceny. Ankieta składa się z czterech krótkich części. ANKIETA Poniżej umieszczona została ankieta dotyczącą Twojego zdrowia oraz samooceny. Ankieta składa się z czterech krótkich części. Bardzo proszę, abyś czytał/a uważne i udzielił/a odpowiedzi na wszystkie

Bardziej szczegółowo

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu!

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Jesteś już uczniem i właśnie rozpoczynasz swoją przygodę ze szkołą. Poznajesz nowe koleżanki i nowych kolegów. Tworzysz razem z nimi grupę klasową i katechetyczną. Podczas

Bardziej szczegółowo

Motto. Wszystko ma swoje przyczyny i sens. Wojciech Zinka

Motto. Wszystko ma swoje przyczyny i sens. Wojciech Zinka Dzień dobry! O mnie Nazywam się Wojciech Zinka i jestem wariatem Na schizofrenię zachorowałem w roku 2004, w wieku 22 lat Opowiem jak szaleństwo zmieniło moje życie Motto Wszystko ma swoje przyczyny i

Bardziej szczegółowo

Każdy patron. to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie. Pani Ania. Mądra, dobra. i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca

Każdy patron. to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie. Pani Ania. Mądra, dobra. i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca Autor wiersza: Anna Sobotka PATRON Każdy patron to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie Pani Ania. Mądra, dobra i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca uszczęśliwić mnie umiała. Myśli moje do Niej

Bardziej szczegółowo

Filip idzie do dentysty. 1 Proszę aapisać pytania do tekstu Samir jest przeziębiony.

Filip idzie do dentysty. 1 Proszę aapisać pytania do tekstu Samir jest przeziębiony. 114 Lekcja 12 Tak ubrany wychodzi na ulicę. Rezultat jest taki, że Samir jest przeziębiony. Ma katar, kaszel i temperaturę. Musi teraz szybko iść do lekarza. Lekarz bada Samira, daje receptę i to, co Samir

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz wywiadu o dziecku

Kwestionariusz wywiadu o dziecku Szanowni Państwo Bardzo prosimy o wypełnienie poniższego kwestionariusza. Zawarte w nim informacje pozwolą nam na postawienie dokładniejszej diagnozy oraz na przygotowanie bardziej indywidualnego planu

Bardziej szczegółowo

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 LEARNIT KOBIETY W IT EMANUELA (IT) Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Projekt lub publikacja odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autora i Komisja Europejska

Bardziej szczegółowo

4. Rozmawiasz z pracodawcą odnośnie Twojej pracy wakacyjnej. Omów: - wynagrodzenie - obowiązki - godziny pracy - umiejętności

4. Rozmawiasz z pracodawcą odnośnie Twojej pracy wakacyjnej. Omów: - wynagrodzenie - obowiązki - godziny pracy - umiejętności 1. Chcesz zapisać się na kurs języka w Londynie. W rozmowie z pracownikiem szkoły językowej omów następujące kwestie: - twój poziom znajomości języka - koszty - prowadzący - zajęcia dodatkowe 2. Jesteś

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO

Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Ustrzykach Dolnych Najwspanialszy dzień to ten, w którym się urodziłeś MOJE URODZINY NASZE ŚWIĘTO program integrujący klasę. Autor programu mgr Ewa Lejowska Ustrzyki

Bardziej szczegółowo

Co to są prawa dziecka?

Co to są prawa dziecka? Prawa Dziecka Co to są prawa dziecka? Każdy człowiek jest osobą, ale żaden człowiek nie rodzi się w pełni ukształtowany. Pełnię swojej osobowości musi rozwinąć. Każdy człowiek musi odpowiednio ukształtować

Bardziej szczegółowo

Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF. www.cst-self.pl

Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF. www.cst-self.pl Centrum Szkoleniowo-Terapeutyczne SELF Biuro i gabinety psychoterapii: ul. Zygmuntowska 12/5, 35-025 Rzeszów Moje dziecko idzie do szkoły Dobry start szkolny ma zasadnicze znaczenie dla dalszej edukacji.

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O PRZYJĘCIE DZIECKA Do Żłobka Mali odkrywcy

WNIOSEK O PRZYJĘCIE DZIECKA Do Żłobka Mali odkrywcy Data złożenia wniosku WNIOSEK O PRZYJĘCIE DZIECKA Do Żłobka Mali odkrywcy (wniosek wypełniają Rodzice lub prawni opiekunowie) Prosimy o wypełnienie kwestionariusza. Uzyskane informacje zostaną wykorzystane

Bardziej szczegółowo

WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW

WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW Teksty biblijne: Dz. Ap. 6, 1 7 Tekst pamięciowy: Gal. 6, 10 ( ) dobrze czyńmy wszystkim ( ) Nikt nie jest za mały, aby pomagać innym! Zastosowanie: * Pan Bóg pragnie, abyśmy otoczyli

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE WYNIKÓW BADAŃ PRZEPROWADZONYCH WSRÓD RODZICÓW

OPRACOWANIE WYNIKÓW BADAŃ PRZEPROWADZONYCH WSRÓD RODZICÓW OPRACOWANIE WYNIKÓW BADAŃ PRZEPROWADZONYCH WSRÓD RODZICÓW Kwestionariusz ankiety został przygotowany przez zespół nauczycieli do spraw ewaluacji. Celem badań było zebranie informacji na temat wspomagania

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

Są rodziny, w których życie kwitnie.

Są rodziny, w których życie kwitnie. Są rodziny, w których życie kwitnie. Są rodziny, w których jest źle. Czy Twój dom jest spokojnym miejscem? Czy masz dokąd wracad? Czy czujesz się w domu bezpiecznie? Jeśli tak, to gratuluję. Niektóre dzieci

Bardziej szczegółowo

Jak moje dziecko może nauczyć się logiczno-matematycznego myślenia

Jak moje dziecko może nauczyć się logiczno-matematycznego myślenia Jak moje dziecko może nauczyć się logiczno-matematycznego myślenia Dimitris Matzarakis Jak moje dziecko może nauczyć się logiczno-matematycznego myślenia Zawiera praktyczne testy O książce Matematyka

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

PLASTUSIOWY ŚWIAT, CZYLI JAK PRZEDSZKOLAKI POZNAWAŁY SZKOŁĘ

PLASTUSIOWY ŚWIAT, CZYLI JAK PRZEDSZKOLAKI POZNAWAŁY SZKOŁĘ LISTOPAD 2014 CZERWIEC 2015 PLASTUSIOWY ŚWIAT, CZYLI JAK PRZEDSZKOLAKI POZNAWAŁY SZKOŁĘ PROJEKT WSPÓŁPRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 4 IM.PLUSZOWEGO MISIA ZE SZKOŁĄ PODSTAWOWĄ NR 10 W OLSZTYNIE AUTOR:

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

Dojrzałość szkolna. Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny)

Dojrzałość szkolna. Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny) Dojrzałość szkolna Mariola Pietroń-Ratyńska (psycholog szkolny) Uczeń klasy pierwszej Od debiutu w roli ucznia bardzo wiele zależy Zadbaj o swoje dziecko i podejmuj decyzję odpowiedzialnie. Oczekiwania...

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO. biologiczno - chemicznego

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO. biologiczno - chemicznego SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO biologiczno - chemicznego prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Bernadeta Dymek 2. Grupa docelowa: II grupa od 2010 2013 (klasa II) 3. Liczba godzin: 2 4.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz widowiska scenicznego Zdrowo żyj Dzieci 5 6 letnie

Scenariusz widowiska scenicznego Zdrowo żyj Dzieci 5 6 letnie Scenariusz widowiska scenicznego Zdrowo żyj Dzieci 5 6 letnie Teksty narratora i słowa piosenek Ewy Knap Choreografia Małgorzata Piotrowicz W widowisku wykorzystano muzykę zespołu ABBA Samorządowe Przedszkole

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006 W Ŝyciu jak w tańcu kaŝdy krok ma znaczenie. HIV? AIDS? J.Kadowska 2006 HIV? To ludzki wirus upośledzenia odporności AIDS? To zespół nabytego upośledzenia odporności to końcowy etap zakażenia wirusem HIV

Bardziej szczegółowo