jesień życia OFE złota ZUS MGGdzie Emerytura jest najbardziej czy str. str. młodzież i gospodarka technologiczna rewolucja czy chwilowa moda

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "jesień życia OFE złota ZUS MGGdzie Emerytura jest najbardziej czy str. str. młodzież i gospodarka technologiczna rewolucja czy chwilowa moda"

Transkrypt

1 Nr 1(7)/2014 MGGdzie jesień życia młodzież i gospodarka Emerytura OFE 5 str. czy ZUS str. jest najbardziej złota 10 Bitcoin str. 8 technologiczna rewolucja czy chwilowa moda

2 2 spis treści 5 Emerytura OFE czy ZUS? Młodzież i Gospodarka KONTAKT: Wszystkie materiały chronione są prawem autorskim. Rozpowszechnianie w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy jest Drodzy Czytelnicy, macie przed sobą siódmy numer gazety Młodzież i Gospodarka. Po raz kolejny zaprosiliśmy do podzielenia się swoją wiedzą młodych ludzi zainteresowanych między innymi ekonomią i przedsiębiorczością. Cieszymy się, że możemy zaprezentować Wam treści różnorodne, pisane przez osoby o odmiennych doświadczeniach. W niniejszym numerze znajdziecie dwa artykuły związane z nieustannie aktualnym tematem - systemem emerytalnym oraz jeden tekst dotyczący zagadnienia, którego popularność ma charakter cykliczny, a mianowicie Bitcoina - jednej z kryptowalut. Ponadto prezentujemy Wam wyniki konkursu zorganizowanego we współpracy z firmą prawniczą Availo oraz artykuły w ramach stałych sekcji. Liczymy, że trwające sesje, ferie czy zwykły okres ciężkiej pracy nie przeszkodzą Wam w lekturze gazety, do czego gorąco zachęcam, Gdzie jesień życia jest najbardziej złota? Bitcoin technologiczna rewolucja czy chwilowa moda? Wyniki konkursu Availo zabronione. Każda opinia zawarta w prezentowanych tekstach jest prywatną opinią autora. 14 Młodość, podatki i rzeczywistość - teoria (bez)względności Redakcja MiG ani autorzy nie ponoszą odpowiedzialności za informacje oraz reklamy zamieszczone na łamach czasopisma Głęboka studnia prawnego absurdu Fakty informują, historie sprzedają 21 E-biznes w objęciach Google 22 Co wspólnego ma Samsung, Lincoln i TY? 3

3 4 Czujesz się niedoceniany(a)*? Emerytura OFE czy ZUS? Uważasz, że Twoja wiedza i zainteresowania powinny ujrzeć światło dzienne? Zapraszamy Cię do współpracy: dołącz do redakcji MiGa lub napisz artykuł o tematyce ekonomicznej lub pokrewnej. Wyślij propozycję tematu na adres artykuły w MiGu nie tylko są doceniane przez Czytelników, ale stanowią też podstawę do przyznania * dodatkowych punktów do Stypendium Rektora UR dla Najlepszych Studentów! W ciągu kilku ostatnich tygodni spotkałem osóby, które zadały mi pytanie zawarte w tytule Damian, no to OFE czy ZUS?? Odpowiadam krótko OFE. Dlaczego? Przecież każdy z nas chce, aby nasze pieniądze były pod jak najlepszą opieką Realia życia w Polsce przyzwyczaiły nas już do częstego pojawiania się kontrowersyjnych ustaw, ostatnia korekta systemu emerytalnego budzi jednak skrajne emocje. Nie sposób nie przyznać, że są to wątpliwości absolutnie słuszne w końcu tym razem idea jest krytykowana najmocniej przez wysoko wykształconych specjalistów w dziedzinie ekonomii i prawa, a to są osoby najlepiej przygotowane do oceny gospodarczych decyzji władz. Oczywiście, poniższy tekst nie ma na celu krytyki większości parlamentarnej, która przeforsowała wprowadzenie nowych zasad, otwarcie zaznaczam, że nie darzę obecnej ekipy rządzącej antypatią, nie zmienia to jednak faktu, że decyzją odnośnie nowej ustawy jestem mocno zwiedziony, z czysto ekonomicznych powodów. W zawiłościach ustawy 27 grudnia 2013 prezydent podpisał ustawę o zmianach w systemie emerytalnym, które dotyczą gromadzenia i inwestowania środków przez Otwarte Fundusze Emerytalne. Kształt ustawy był tematem prac organów ustawodawczych przez cały miniony rok, a efekty tej pracy przedstawia się językiem mocno propagandowym, przy szokującej bierności opozycji parlamentarnej, gdzie jedynymi oponentami okazują się być środowiska naukowe. Dla przeciętnego obywatela, nie znającego dobrze zasad finansów publicznych oraz rynku kapitałowego, zapisy ustawy są stosunkowo skomplikowane. Najważniejsze zmiany to przekazanie 51,5% środków każdego Polaka z OFE do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ta właśnie część środków jest obecnie przez OFE z założenia inwestowana w obligacje, a że ustawa zabrania funduszom inwestycji w te papiery wartościowe, środki przeksięgowane zostaną na konta w ZUS. Pozostały w OFE kapitał inwestowany ma być w ryzykowne akcje. Wysokość składki emerytalnej odprowadzanej do OFE co prawda wzrośnie z 2,7% do 2,92%, ale tu kolejna fundamentalna zmiana korzystanie z drugiego filara emerytalnego, a więc OFE, będzie dobrowolne! Aby chociaż część swoich środków nadal tam lokować od 1 kwietnia będzie należało złożyć w ZUS deklarację pozostania w OFE. Nawet jednak, jeśli pozostaniemy wierni naszemu funduszowi emerytalnemu, w rzeczywistości naszą emeryturę i tak wypłacać ma nam tylko ZUS ponieważ na 10 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego, nasze środki proporcjonalnie będą przekazywane na konto w ZUS, a dopiero potem przekazane nam. Pozostaje tylko pytanie, na które każdy z nas będzie musiał wkrótce sobie odpowiedzieć chcę odkładać na emeryturę w ZUS czy w OFE? Niestety, to raczej wybór między rozwiązaniem złym lub jeszcze gorszym Między młotem a kowadłem Na pierwszy rzut oka zapisy ustawy wyglądają racjonalnie podzielenie oszczędności na część bezpieczną ZUS z coroczną waloryzacją oraz ryzykowną OFE, ze stopą zwrotu z akcji, a przez ostatnie 10 lat zgodnie z teorią inwestowania, przerzucenie środków z aktywów ryzykownych do bezpiecznych. Istota problemu tkwi jednak w zupełnie innych kwestiach, mianowicie w sposobie funkcjonowania ZUS. O ile bowiem w OFE nasze środki są zgromadzone na naszym prywatnym koncie, do którego mamy wgląd, gdzie mamy zapewnione dziedziczenie naszych oszczędności przez naszych spadkobierców, a pieniądze faktycznie ulokowane są w papiery wartościowe, o tyle każda nasza składka, którą pracodawca odprowadza do ZUS jest natychmiast wypłacana obecnym emerytom, a zapis na naszym koncie jedynie obietnicą, że kiedyś, ktoś, kto będzie pracował, też nam zapłaci za emeryturę. Naturalnie, do ZUS wpływa niewystarczająco dużo środków, aby pokryć świadczenia, dlatego regularnie instytucja jest dofinansowywana przez budżet państwa, aby wywiązać 5

4 6 się z obowiązku wypłacania emerytur. Przeniesienie środków z OFE, na jakiś czas pozwoli zabezpieczyć potrzeby ZUS i odciąży kasę państwa, jednak będzie to sytuacja tylko tymczasowa, ponieważ środki te wystarczą tylko na pewien okres czasu. Co gorsza, sytuacja demograficzna wyraźnie będzie się pogarszać na rynek pracy wkracza coraz mniej ludzi młodych, którzy będą pracować, a kolejne echa wyżu demograficznego przechodzić będą w okres poprodukcyjny i nabywać prawo do otrzymywania emerytury. Prosty rachunek pokazuje nam, że do ZUS będzie jednak wpływać coraz mniej środków, a coraz większe będą zobowiązania Zakładu wobec emerytów. Słuszną jest również uwaga, że nasze prywatne pieniądze, które zgromadziliśmy w OFE (i których jesteśmy niezależnym właścicielem), zostają zagarnięte przez Państwo. I tu pojawia się pierwsza konstytucyjna wątpliwość, ponieważ zasadnym jest pytanie: Czy w Polsce można po prostu przywłaszczyć sobie czyjąś własność? Osobiście, nie ufam ZUS ze względu na to, że, z czysto matematycznego punktu widzenia, jego wypłacalność będzie coraz bardziej wątpliwa, a z czasem może się nawet okazać nierealna - po to właśnie w 1999 roku wprowadzono OFE, aby odciążyć ZUS w wypłacie emerytur za kilkadziesiąt lat. Dziś ten system ulega demontażowi. Głównym argumentem zwolenników zmiany ma być kwestia nieefektywności Otwartych Funduszy Emerytalnych. I owszem, należy się zgodzić, że w początkowym okresie ich istnienia nie dopilnowano kwestii regulacji ich działalności OFE pobierały w pewnym momencie opłaty na poziomie nawet 8% składki, a więc zdecydowanie zbyt dużo. Podnosi się również argument, że stopa zwrotu z OFE jest niższa niż z waloryzacji ZUS, co jednak jest wyraźnym kłamstwem. Oficjalne dane pokazują, że środki w ZUS od 2000 roku zarobiły średniorocznie 6,75%, a w OFE aż 8,13% - i to już po odliczeniu wszystkich opłat! To kluczowa przewaga OFE systemu rynkowego nad zarządzanym centralnie ZUS. Zapomina się również o tym, że ZUS, niejako bezzasadnie pobiera opłatę za przekazanie środków do OFE 0,8%. Do tego należy dodać kwestię gwarancji wypłat gdzie w ZUS nie ma pieniędzy i nigdy nie będzie nic więcej poza wirtualnymi zapisami, podczas gdy OFE są chronione prawnie w taki sposób, że nie mogą upaść czy zbankrutować (Powszechne Towarzystwa Emerytalne), a jedynie zostać przejęte przez inne towarzystwo, w efekcie czego nasze środki pozostają nasza własnością. Ponadto należy koniecznie nagłośnić zapisy, o których nie informuje się Polaków dostatecznie dobrze. Mianowicie, od połowy stycznia OFE mają bezwzględny zakaz reklamowania się wszelkie przekazy zachęcające do korzystania z drugiego filara emerytalnego grożą karą na poziomie 1 3 mln zł z rygorem natychmiastowej wykonalności. Ten zapis to główny argument specjalistów z dziedziny prawa, ponieważ uderza w zagwarantowaną Polakom konstytucyjnie swobodę w dostępie do informacji. OFE nie mają możliwości poinformowania nas o tym, że lepiej przy nich pozostać. - Ta ustawa zabiera oszczędności emerytalne Polakom. Sięganie po nagromadzone słodki emerytalne jest lekarstwem gorszym od choroby - ocenił były minister finansów, profesor Leszek Balcerowicz. - Ja już dwa i pół roku temu zwracałem uwagę na niebezpieczeństwa w manipulowaniu systemem Otwartych Funduszy Emerytalnych. Byłem zbulwersowany tempem prac nad ustawą. Jako były senator nie akceptuje tego, że nad tak ważnymi przepisami Senat obraduje zaledwie jeden dzień powiedział były prezes Trybunału Konstytucyjnego Jerzy Stępień. Te dwie opinie są tylko przykładem i czubkiem góry lodowej krytyki, jaka spadła na twórców ustawy po ujawnieniu jej zapisów. Doświadczenie gospodarcze i tytuły naukowe przytaczanych postaci tylko uwiarygadniają ich zdanie. Ustawa lekiem na zadłużenie Polski? Wobec tego, skoro ustawa jest tak wyraźnie niekorzystna i groźna dla emerytalnego bezpieczeństwa Polaków, dlaczego w ogóle została wprowadzona? Ostatnie lata, naznaczone kryzysem finansów publicznych w Europie, sprawiły, że wzrosło zadłużenie publiczne Polski. Konstytucja stanowi, że nie może ono przekroczyć 60% (ponieważ wtedy nie można już pożyczać pieniędzy), a do tego poziomu ostatnio nasz kraj się zbliżył. Przeksięgowanie prywatnych pieniędzy obywateli z OFE na państwowe konta w ZUS sprawi, że rachunek zadłużenia wykaże dług publiczny na poziomie wyraźnie mniejszym niż 50% - da to kilka lat na dalsze zaciąganie pożyczek. To jedyny argument przemawiający za zmianami w emeryturach - jak łatwo zauważyć, zupełnie nieracjonalny. Te założenia zostały szybko zmiażdżone prze ekspertów - Leszek Balcerowicz: Podpisana przez prezydenta Bronisława Komorowskiego ustawa ws. Otwartych Funduszy Emerytalnych nie pomoże finansom publicznym. Wmawiano nam, że jeżeli ustawa o OFE nie wejdzie w życie, to będzie to miało fatalne skutki dla obywateli oraz finansów publicznych. Na szczęście, co pokazują sondaże, nie wszyscy w to uwierzyli. Bez zabrania środków z OFE nie byłoby żadnej katastrofy, ale byłoby trochę więcej reform, których Polska oczekuje. O jakich reformach mówi były minister finansów? Nie od dziś wiadomo, że dla polskiego systemu emerytalnego kolosalnym obciążeniem są przywileje emerytalne poszczególnych grup zawodowych, a także faworyzowanie części z nich poprzez podnoszenie podstawy emerytury. Dopóki tutaj nie zostaną przeprowadzone drastyczne reformy, ani ZUS, ani nawet budżet państwowy nie zapewnią, że udźwigną ciężar wypłaty świadczeń w przyszłości, w efekcie nie zagwarantują nam, że zwłaszcza my młodzi za 40 lat otrzymamy chociażby złotówkę od państwa z tytułu emerytury. Ponadto, ocenę tej ustawy warto potwierdzić reakcją Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Inwestorzy na niej obecni to z reguły ludzie dobrze obeznani w kwestiach finansów, często bardzo wysoko wykształceni, zwłaszcza zarządzający funduszami. GPW zanotowała drastyczny spadek po informacji o przyjęciu ustawy to jednoznacznie określa ją jako niekorzystną i dla obywateli i dla finansów państwa w długim okresie, gdzie tylko zwiększą się zobowiązania z tytułu emerytur, a uzyskane środki szybko zostaną wykorzystane. Co wobec tego możemy zrobić my, skoro nie mamy mocy wstrzymania niekorzystnych zmian w systemie emerytalnym? Od 1 kwietnia należy pamiętać, żeby złożyć deklarację pozostania w OFE, co, nawet po zmianach, wcale nie będzie nas skazywało na zmarnowanie składek emerytalnych. OFE proponują korzystną stopę zwrotu z inwestycji, a ponadto ustawa obliguje je do zmniejszenia opłat! Od teraz od składki pobrane zostanie nie 3,5%, a jedynie 1,75% i trzeba przyznać, że w porównaniu z rynkiem i obecnymi tam Towarzystwami Funduszy Inwestycyjnych to naprawdę niewiele. Co więcej, media, nie znając zasad funkcjonowania rynku finansowego pomijają najważniejszą informację na temat działalności OFE po zmianach! Polaków informuje się o tym, że OFE nie będą mogły inwestować w bezpieczne obligacje, tymczasem nie jest to prawdą. Zapis ustawy mówi, że OFE nie będą mieć możliwości inwestowania tylko w papiery gwarantowane przez skarb państwa co za tym idzie ustawa pozwala na inwestowanie we wszystkie inne instrumenty. Należy pamiętać, że obecnie na rynku finansowym szybko popularyzują się bezpieczne papiery wartościowe gwarantowane przez największe firmy w Polsce nazwano je obligacjami korporacyjnymi. Zwykle dają one wyższą stopę zwrotu niż obligacje Państwa, a prawdopodobieństwo upadku, niewypłacalności największych polskich firm jest niewiele większe (czasem nawet mam wrażenie, że dużo mniejsze) niż budżetu państwa polskiego. Wyraźnie widać więc, że OFE jednak będą mogły inwestować w aktywa bezpieczne. Ponadto, ustawa nakłada na OFE obowiązek zainwestowania w 2014 roku 75% aktywów w akcje i zmniejsza tę wartość proporcjonalnie aż do 15% w 2017 roku. Każdy, kto ma wiedzę na temat tego jak wygląda obecnie sytuacja na polskim rynku akcji od razu zauważy tu gigantyczną szansę na duże zyski. Specjaliści oceniają bowiem, że rok 2014 będzie rokiem wysokich stóp zwrotu z akcji, ze względu na bardzo duży potencjał wzrostów, a także na wzmożoną aktywność OFE które wysokimi stopami zwrotu będą zachęcać do pozostania przy drugim filarze emerytalnym. Hossa rynkowa, podążając za analizami ekspertów ma na tyle duży potencjał, że nie powinna wyhamować nawet w 2015 roku, co za tym idzie, inwestycje OFE w akcje prawdopodobnie przyniosą bardzo wysokie zyski właśnie nam. Dopiero w późniejszym okresie wzrosty mogą być mniejsze, wtedy jednak OFE będą mogły już inwestować w różne bezpieczne aktywa (poza państwowymi). Oczywiście, faktem pozostaje to, że nasze pieniądze, nawet jeśli OFE dla nas sporo zarobią, i tak ostatecznie przejmie ZUS podmiot tradycyjnie niewypłacalny, chyba, że pomaga mu Państwo. Wiąże się to z dużym ryzykiem co do bezpieczeństwa naszych pieniędzy, ale na to, niestety, teraz nie będziemy już mieć wpływu. Z analizy całego zamieszania rodzi się więc jeden prosty wniosek jedynym sposobem na zapewnienie sobie i swojej rodzinie bezpiecznej przyszłości jest oszczędzanie we własnym zakresie, w dowolnej instytucji finansowej obecnej na rynku. Od kilku lat pojawia się coraz więcej możliwości oszczędzania na dłuższy okres i warto samemu zapytać o polisę, która zmusi nas do oszczędzania dziś, po to, by kiedyś cieszyć się zgromadzonymi, bezsprzecznie, własnymi pieniędzmi. Damian Malesa Finanse i Rachunkowość Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Przy pisaniu artykułu korzystano z: Prof. Jerzy Stępień: ustawa o OFE jest sprzeczna z konstytucją, Artykul/ ,Prof-Jerzy-Stepien- -ustawa-o-ofe-jest-sprzeczna-z-konstytucja, Cała prawda o stopach zwrotu z OFE i ZUS, OFE/news/cala-prawda-o-stopach- -zwrotu-z-ofe-i-zus, ,8347?utm_ source=paste&utm_ medium=paste&utm_campaign=firefox, 21 czerwca 2013 Część nowych przepisów o OFE zacznie obowiązywać 14 stycznia. Cała ustawa wejdzie w życie 1 lutego, -w-zycie-1-lutego,id,t.html?cookie=1, Balcerowicz: Reforma OFE nie pomoże finansom publicznym, pl/informacje,187/balcerowicz-reforma- -ofe-nie-pomoze-finansom-publicznym, html, 30 grudnia

5 8 Gdzie jesień życia jest najbardziej złota? Temat emerytur w Polsce nie od dziś budzi wiele emocji. Karmiono nas wizjami wyjazdów pod palmy, które pojawiały się w reklamach OFE na początku XX wieku, dziś straszeni jesteśmy głodowymi świadczeniami. Pracownicy i pracodawcy narzekają na wysokie składki, emeryci zaś na niskie emerytury. Gdzie więc leży problem - w zbyt wygórowanych oczekiwaniach ludzi czy w niewydolnym systemie emerytalnym? Jak na tle świata kształtuje się polski system emerytalny? Oceny światowych systemów emerytalnych podejmuje się m.in. Australijskie Centrum Badań Finansowych (ACFS) oraz firma Mercer. Corocznie, od 2009 roku, wydawany jest Melbourne Mercer Global Pension Index - raport, którego podstawą jest specjalny wskaźnik - Global Pension Index (GPI). Jest to zbiorcza analiza trzech aspektów dotyczących systemu emerytalnego jego adekwatności (dostosowania), zrównoważonego rozwoju oraz integralności. W ramach tych obszarów sumuje się różnego rodzaju wskaźniki (nadając im odpowiednią wagę), tak by otrzymać ostateczną wartość GPI (w przedziale od 1 do 100). Zgodnie z uzyskanym wynikiem, każdemu z systemów została przydzielona nota w siedmiostopniowej skali. Jak łatwo się domyślić, najwyższa z nich oznacza bardzo dobry, przemyślany i zdrowy system, najniższa zaś została zarezerwowana dla systemów bardzo słabych, lub w początkowej fazie rozwoju. W roku 2013 GPI został obliczony dla 20 krajów z 5 kontynentów. Raport jest tym bardziej interesujący, gdyż w tym wąskim gronie znalazło się miejsce dla systemu polskiego. Więcej informacji na temat konstrukcji wskaźnika, jak i sam raport, możecie znaleźć na stronie: Sprawą otwartą pozostaje, czy przyjęte kryteria oceny są odpowiednie i w jakim stopniu uwzględniają różnice poziomu gospodarczego czy specyfikę badanych krajów. W perspektywie polskich zmian w ustawie emerytalnej, warto jednak Wykres 1: Wskaźniki GPIw Melbourne Mercer Global Pension Index Źródło: opracowanie własne na podstawie: wyciągnąć wnioski z wyników raportu; przyjrzeć się, jak wyglądają systemy emerytalne państw wysoko sklasyfikowanych oraz spróbować przenieść skuteczne rozwiązania na krajowy grunt. Azjatycki szary koniec Najniżej ocenione zostały przez raport azjatyckie systemy emerytalne - m. in. Indonezji, Japonii i Chin. Zasłużyły na notę D, czyli odpowiednik szkolnej dwói. Posiadają one pewne dobre cechy, jednak liczba problemów i wad jest tak duża, że brak znaczących zmian może doprowadzić do ich załamania. O ile ostatnie miejsce Indonezji nie może dziwić, gdyż system w tym kraju jest dopiero wdrażany, to obecność w tym gronie Japonii może być zaskoczeniem. Jest to spowodowane niską stopą zastąpienia netto (stosunkiem wartości świadczenia emerytalnego do wysokości średnich poborów w okresie pracy), brakiem finansowania świadczeń z różnych źródeł i brakiem dostosowania wieku emerytalnego do średniej długości życia obywateli. Na własnym podwórku Polska zajmuje 12 pozycję w zestawieniu, z wynikiem 57,9 % (spadek o 0,3% w porównaniu z rokiem ubiegłym) - w grupie państw z notą C - szkolną tróją. Ocena określa systemy, które posiadają cechy pozytywne, jak i pewne niedociągnięcia, które mogą być powodem kwestionowania ich skuteczności i stabilności w długim okresie. Co ciekawe, na taką samą rangę zasłużyły systemy znacznie potężniejszych ekonomicznie krajów: francuski, niemiecki czy amerykański. O emeryturach w polskim wydaniu możecie przeczytać w jednym z poprzednich numerów (MIG nr 3 - styczeń 2013). Specjaliści, komentując wynik Polski, podjęli się wskazania działań, które powinny poprawić sytuację emerytów: zwiększenie poziomu minimalnego świadczenia emerytalnego, zwiększenie poziomu oszczędności gospodarstw domowych, zwiększenie składki emerytalnej, wprowadzenie większych zachęt podatkowych dla programów pracowniczych, zwiększenie aktywizacji zawodowej wśród osób starszych. Część postulatów wydaje się oczywista w teorii, jednak, mając na uwadze problemy, z jakimi zmaga się budżet państwa, jak i sam ZUS, ich wprowadzenie jest praktycznie niemożliwe. Autorzy raportu określają nasz system jako zmieniający się z repartycyjnego na kapitałowy, co jest pozytywną cechą. Jednak zmiany szykowane przez rząd Donalda Tuska (zmniejszenie środków na II filar i przenoszenie aktywów z OFE do ZUS-u) moim zdaniem nie wpłyną pozytywnie na notowania w kolejnych rankingach. Czy istnieje system idealny? Charakterystykę wzorcowego systemu emerytalnego przedstawił w 1994 roku Bank Światowy w raporcie Averting the Old Age Crisis. Wprowadza on pojęcie wielofilarowego systemu emerytalnego składającego się z trzech elementów: I - obowiązkowej, zarządzanej przez państwo części repartycyjnej II - obowiązkowej, zarządzanej przez podmioty prywatne części kapitałowej III - dobrowolnych, nieobowiązkowych planów indywidualnego oszczędzania Wygląda znajomo? Na takim właśnie modelu powstała polska ustawa emerytalna z 1999 roku. Jak widać, nie zawsze teoria ekonomiczna sprawdza się na gruncie praktyki. XXI wiek przyniósł rozwinięcie idei finansowania emerytury z różnych źródeł - model Holzmanna i Hinza, którzy rozszerzyli podstawę do 5 elementów. Filar 0 - minimalny poziom świadczenia dla każdego emeryta i 1 - świadczenie uzależnione od płaconych składek emerytalnych są zarządzane przez państwo (dla uproszczenia można przyjąć, że to składowe elementu I). Filary 2 i 3 to odpowiedniki elementów II i III. Filar 4 to nowość - wsparcie finansowe i niefinansowe dla seniorów, obejmujące pomoc ze strony rodziny, programy socjalne i inne zasoby finansowe oraz niefinansowe (np. odwrócona hipoteka nieruchomości). Nie wszystkie kraje poszły za wskazaniami Banku Światowego; w czołówce rankingu znajdujemy systemy emerytalne oparte na nieco innych zasadach. Wracając do wyników raportu, dziewięć krajów zasłużyło na notę B, oznaczającą solidną strukturę z dobrymi, przemyślanymi zasadami działania. Wśród nich znalazły się m. in. Wielka Brytania, Chile, Kanada i Singapur. Najlepsze trzy systemy emerytalne, w ujęciu rankingu, funkcjonują w Australii, Holandii (oba wyróżnione rangą B+) i w Danii - jako jedyny z oceną A. Czy jest to więc system idealny? Absolutnie nie, gdyż taki system nie istnieje. Duński system otrzymał 80,2 pkt na 100 możliwych, przy czym autorzy zwracają uwagę na nieścisłości w pewnych aspektach prawnych, niski odsetek siły roboczej w zaawansowanym wieku oraz niewielki poziom oszczędności gospodarstw domowych. Jak widać, pewna grupa problemów dotyczy wszystkich, nawet najwyżej notowanych systemów. Wzory ze świata Wśród dziewięciu najwyżej notowanych krajów, najliczniejszą grupę stanowią państwa oparte na wzorcach systemu III-filarowego, są to głównie kraje europejskie. Także zwycięzca australijskiego raportu - Dania swój system opiera na trzech elementach. Filar I - powszechny, zakładający warunek rezydencji, czyli minimalny okres pobytu w kraju (dla obcokrajowców kwota liczona jest od długości pobytu, gdzie 40 lat to 100% świadczenia) i osiągnięciu wieku emerytalnego, jest zarządzany i finansowany przez państwo. Do kwoty podstawowej doliczane są różnorodne dodatki uzupełniające (np. uzależnione od poprzednich zarobków, nastawione na pomoc gorzej zarabiającym). II filar oparty jest na zawodowych programach emerytalnych (ATP), które w 2/3 przypadków obsługują zakłady ubezpieczeniowe. Ma charakter kapitałowy. Składki pokrywa pracodawca i pracownik. III filar to indywidualne lub pracownicze plany oszczędnościowe. Australia, druga w zestawieniu, posiada bardzo skomplikowane przepisy emerytalne. Podobnie jak w Danii, w I filarze państwowym występuje kryterium rezydencji i wieku emerytalnego. Kolejnym warunkiem jest status majątkowy i maksymalna wysokość dochodów (takich jak odsetki z lokat czy wpływy z wynajmu), powyżej których osoba traci możliwość ubiegania się o emeryturę. Warunki i wartość świadczeń uzależnione są m. in. od stanu cywilnego. Każdy wniosek jest rozpatrywany indywidualnie. II filarem 9

6 10 że wprowadzono subwencje składkowe, m. in. dla ludzi młodych o niskich dochodach czy kobiet, które urodziły dziecko. Mimo wysokich kosztów dla budżetu z tytułu przejścia na system kapitałowy, chilijski system stanowi interesującą alternatywę dla jego repartycyjnego odpowiednika. Quo vadis Polsko? Bitcoin technologiczna rewolucja czy chwilowa moda? jest prywatny fundusz emerytalny. Firmy zobowiązane są do corocznego wpłacenia części 12-miesięcznego zarobku zatrudnionego, pracownik ma prawo wyboru oraz zmiany funduszu, może również indywidualnie wpłacać do niego część zarobionych środków. Nie tak dawno na polskiej scenie politycznej pojawił się pomysł emerytur obywatelskich, czyli świadczeń w stałej kwocie dla każdego seniora, powołujący się na wzór kanadyjski. System kraju z Ameryki Północnej jest jednak bardziej rozbudowany. Państwo zarządza dwoma filarami; element I - Old Age Security to właśnie emerytura obywatelska. Warunki pobierania, podobnie jak w poprzednich przypadkach, to rezydencja i osiągnięcie wieku emerytalnego. Emeryturę otrzymuje przeważająca większość seniorów, z wyłączeniem osób o bardzo wysokim dochodzie, którzy nie otrzymują świadczenia, lub jego części. Drugi element Canadian Pension Plan - to ubezpieczenie emerytalno-rentowe, finansowane z obowiązkowych składek. Ustalona jest maksymalna wysokość wpłaty oraz maksymalna wysokość świadczenia. Brak jest określonej minimalnej wartości emerytury. Część budżetu instytucji ma charakter kapitałowy. III filar to dobrowolne, pracownicze lub indywidualne plany oszczędnościowe. W latach 80, na fali liberalnych reform ekonomicznych wojskowego rządu A. Pinocheta, system emerytalny Chile stał się pierwszym na świecie systemem w pełni kapitałowym. Pierwszy (i jedyny obowiązkowy) filar polega na wpłacie składki na indywidualne konto pracownika w jednym z prywatnych funduszy emerytalnych. Fundusze zostały podzielone na kategorie ze względu na maksimum i minimum inwestycyjne. Całość składki jest inwestowana na rynkach finansowych. Państwo trzyma pieczę nad instytucjami (ich rentownością czy wysokością opłat prowizyjnych), a, w ramach zabezpieczenia, gwarantuje minimalną emeryturę obywatelom, którzy opłacali składki przez 20 lat, minimalną stopę zwrotu z funduszy i wypłatę równowartości minimalnego świadczenia w wypadku bankructwa firmy. W przypadku Chile pokuszę się o kilka słów komentarza. Liberalizacja systemu emerytalnego była niezwykle ryzykownym posunięciem. Stopa zastąpienia netto, mimo pułapki w postaci kryzysu z 2008 roku, kształtuje się tam na poziomie porównywalnym do naszego państwa (wg. badań OECD z 2011 r. ok. 64,3% oraz 68,2%). Trzeba jednak zwrócić uwagę, że do 2008 roku stawka odprowadzanej składki w Chile była prawie dwukrotnie niższa niż w Polsce. Nowy system stał się pozytywnym impulsem dla państwa; nastąpił wzrost gospodarczy, krajowe oszczędności wzrosły ponad dwukrotnie, a bezrobocie spadło. Krytycy postulują relatywnie małą wartość emerytury, niski procentowy udział osób w systemie czy trudność w wypełnieniu wymogu świadczenia minimalnego (problem dotyczy ok. 45% Chilijczyków). Niskie świadczenia wynikają ze stosunkowo niewielkich pensji, a co za tym idzie, małych składek. Odpowiedzią na kolejne zarzuty jest ustawa z 2008 roku, która nakazuje uczestnictwo w systemie emerytalnym osobom prowadzącym własną działalność gospodarczą, które do tej pory nie były prze prawo uwzględnione. Najważniejszym zapisem ustawy jest jednak wprowadzenie nowego filaru - podstawowej emerytury solidarnościowej, która zastąpiła poprzednie zabezpieczenia: program emerytur z pomocy społecznej i emeryturę minimalną. Uwolniono indywidualne i pracownicze systemy emerytalne, a tak- Zagraniczne systemy opisane powyżej mają kilka cech wspólnych: podstawowe świadczenie wypłacane z budżetu państwa, większy procentowy udział części kapitałowej w przyszłym świadczeniu, zmniejszenie roli państwa i instytucji państwowych w obrocie pieniędzmi, elastyczny czas przejścia na emeryturę oraz małą liczbę przywilejów emerytalnych. O ile części z nich nie da się wprowadzić w Polsce ze względu na problemy budżetowe, to należałoby zastanowić się nad próbą zniesienia niektórych przywilejów, wprowadzeniem elastycznego wieku emerytalnego (w kontekście jego stopniowego wydłużania) czy zmniejszeniem biurokracji. Mimo odległego miejsca w australijskim raporcie, wyraźnie wyższa stopa zastąpienia netto występuje tylko w Danii (89,8%), zaś w Kanadzie i Australii były one niższe (odpowiednio 57,3% i 58,9%). Powodem tego stanu jest założenie o dużym udziale indywidualnych oszczędności w przyszłych świadczeniach. Jednak czy możemy sobie na nie pozwolić w Polsce, gdzie tak wielu obywateli żyje poniżej minimum socjalnego? Miejmy nadzieję, że temat emerytur zostanie w naszym kraju poważnie przemyślany, w wyniku czego powstanie system, który nie będzie nakłaniał kolejnych pokoleń Polaków do ucieczki za granicę. Mariusz Szczygieł, Ekonomia, II rok, Uniwersytet Rzeszowski Przy pisaniu artykułu korzystano z: Emerytury raz jeszcze- o systemie kanadyjskim Funkcjonowanie systemów emerytalnych w Chile i Argentynie Gross and net pension replacement rates content/table/pens_rate-table-en Melbourne Mercer Global Pension Index asp?p=2&id=751 Jedno i drugie. Ci, którzy nie lubią się rozczytywać, artykuł ten mogą zakończyć na tym zdaniu. Osoby, chcące się dowiedzieć czegoś więcej zapraszam w podróż po kryptowalutach. Kryptowaluta - system płatności bez banków, bez rządu, bez opłat, anonimowo? Czy jest to możliwe? Wygląda na to, że w XXI wieku coraz więcej wydarzeń z filmów science fiction staje się rzeczywistością. Bitcoin powstał na tle wydarzeń kryzysu ekonomicznego, gdzie w roku 2009 tajemniczy Satoshi Nakamoto zamieścił w Internecie opis kryptowaluty Bitcoin pod tytułem Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System i ją uruchomił. Po pewnym czasie kontakt z Satoshi się urwał i nikt nie wie, kim tak naprawdę jest. Do dnia dzisiejszego popularność Bitcoina i jego cena bardzo wzrosły. Od kilku centów za jedną monetę w 2010 roku do ponad 1000 $ w styczniu 2014 roku. Niektórzy uważają, iż, mimo tak spektakularnego wzrostu, jest to dopiero początek tej kryptowaluty. Coraz częściej pojawia się stwierdzenie, że obecnie Bitcoin jest tym, czym był Internet w latach 90. Bitcoin uważany jest przez jego entuzjastów za elektroniczne złoto, ponieważ można doszukać się pomiędzy nimi kilku wspólnych cech. Tak, jak złoto jest ograniczone w ilości, tak samo ograniczony jest Bitcoin. W systemie maksymalna liczba wirtualnych monet wynosi 21 milionów. Od początku istnienia tej kryptowaluty, do dnia dzisiejszego zostało wydobytych około 12 milionów Bitcoinów, a pozostałe zostaną wydobyte w ciągu kilkudziesięciu kolejnych lat. Od razu nasuwa się pytanie, jak się wydobywa te wirtualne monety? Są one uzyskiwane w tzw. procesie mining. Tak, jak koparki wydobywają złoto z pokładów zawartych w ziemi, tak komputery za pomocą swojej mocy obliczeniowej wykopują monety z systemu. Jeśli ktoś chce zacząć kopać Bitcoiny swoim PC to musze go zmartwić. Trudność wydobycia na dzień dzisiejszy jest tak duża, że zwykłym komputerem nic nie wykopiemy. W międzyczasie powstało kilka firm, które produkują specjalistyczny sprzęt, urządzenia obliczeniowe, które przystosowane są tylko do wydobywania Bitcoinów. Nazywają się Asic i są setki razy wydajniejsze od zwykłego komputera. Ceny tych urządzeń są bardzo różne, a ich wartość szybko się zmienia, ponieważ trudność wydobycia Bitcoinów rośnie w zastraszającym tempie. Dlaczego tak się dzieje? Algorytm Bitcoina działa na zasadzie - im więcej kopiących Bitcoiny - czyli im większa moc obliczeniowa całej sieci - tym trudniej jest wydostać kolejne monety. System automatycznie zwiększa lub zmniejsza trudność wydobycia, dostosowując się do mocy obliczeniowej wszystkich urządzeń działających w sieci Bitcoin. Źródło: -questions/ Technicznie Bitcoin został oparty o sieć P2P. Większość z nas słyszało o torrentach i przesyłaniu plików bezpośrednio od użytkownika do użytkownika. Bitcoin działa na takiej samej zasadzie. Otwarcie można przesłać Bitcoiny od jednego do drugiego użytkownika, z pominięciem pośredników (banków) i tym samym koszty przesłania takiej waluty są żadne, lub minimalne, a czas przesłania bardzo szybki. Źródło: 11

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO Poprawna diagnoza błędne wnioskowanie Centrum im. Adama Smitha 27 czerwca 2013 roku 1 Centrum wobec OFE Nie jesteśmy przeciwnikami OFE Jesteśmy zwolennikami

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO

OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO OCENA PRZEGLĄDU FUNKCJONOWANIA SYSTEMU EMERYTALNEGO Poprawna diagnoza niepełne wnioski Centrum im. Adama Smitha 27 czerwca 2013 roku Centrum wobec OFE Nie jesteśmy przeciwnikami OFE Jesteśmy zwolennikami

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

REFORMA SYSTEMU EMERYTALNEGO Z ROKU 2013

REFORMA SYSTEMU EMERYTALNEGO Z ROKU 2013 REFORMA SYSTEMU EMERYTALNEGO Z ROKU 2013 Dnia 14 lutego 2014 weszła w życie ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Twój osobisty fundusz emerytalny

Twój osobisty fundusz emerytalny Twój osobisty fundusz emerytalny Autor: Adam Jagielnicki Pewne pieniądze w niepewnych czasach! Emerytura to dla wielu z nas upragniony koniec pracy zawodowej. Ma to być okres życia, który będziemy mogli

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA Emerytury indywidualne, renta rodzinna dla wdów i wdowców, waloryzacja według zysków takie emerytury kapitałowe proponuje rząd. Dlaczego? Dlatego, że taki system

Bardziej szczegółowo

Budżet państwa. Polityka fiskalna

Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej.

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie.

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie. Fundusze inwestycyjne to instytucje, które zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje oszczędności każdy, kto nie chce ich trzymać w skarpecie. Wynajęci

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w IV kwartale 2013 r.

Bilans płatniczy Polski w IV kwartale 2013 r. Bilans płatniczy Polski w IV kwartale 2013 r. Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Kwartalny bilans płatniczy został sporządzony przy wykorzystaniu danych miesięcznych i kwartalnych przekazanych przez polskie

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek

Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek Emerytura (zwana dawniej rentą starczą) świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej (jako

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD XIII WYDATKI RZĄDOWE I ICH FINANSOWANIE Budżet rządu: niektóre fakty i liczby Wydatki rządowe, podatki i makroekonomia Deficyt budżetowy i długu publiczny

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Ranking OFE 2013: fundusze lepsze od ZUS-u. Który zarobił najwięcej?

Ranking OFE 2013: fundusze lepsze od ZUS-u. Który zarobił najwięcej? : fundusze lepsze od ZUS-u. Który zarobił najwięcej? Nawet najgorszy OFE zarobił w ostatnich latach dla swoich klientów więcej niż ZUS. Mimo niedawnej zapaści na rynkach finansowych i roku 2008 oraz 2011,

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu podniesienia wieku emerytalnego zgodnie z projektem rządowym i propozycją PKPP Lewiatan na rynek pracy i wzrost gospodarczy 1

Ocena wpływu podniesienia wieku emerytalnego zgodnie z projektem rządowym i propozycją PKPP Lewiatan na rynek pracy i wzrost gospodarczy 1 Ocena wpływu podniesienia wieku emerytalnego zgodnie z projektem rządowym i propozycją PKPP Lewiatan na rynek pracy i wzrost gospodarczy 1 Piotr Lewandowski (red.), Kamil Wierus Warszawa, marzec 2012 1

Bardziej szczegółowo

Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) oraz Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE)

Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) oraz Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) oraz Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) www.nnip.com www.nntfi.pl 1 Co to jest IKZE i IKE? 2 Polski system emerytalny Czy emerytura z ZUS będzie wystarczająca?

Bardziej szczegółowo

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński

Pieniądz w gospodarstwie domowym. Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Pieniądz w gospodarstwie domowym Pieniądze ma się po to, aby ich nie mieć Tadeusz Kotarbiński Od wieków pieniądz w życiu każdego człowieka spełnia rolę ekonomicznego środka wymiany. Jego wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r.

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r. Warszawa, dnia 30 grudnia 2016 r. Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2016 r. Kwartalny bilans płatniczy został sporządzony przy wykorzystaniu danych miesięcznych i kwartalnych przekazanych przez polskie

Bardziej szczegółowo

21 marca 2013 r. Główne zalety rozwiązania:

21 marca 2013 r. Główne zalety rozwiązania: 21 marca 2013 r. Stanowisko Izby Gospodarczej Towarzystw Emerytalnych w kwestii wypłat świadczeń z kapitałowego systemu emerytalnego Rozwiązanie wypłat z korzyścią dla gospodarki i klientów Główne zalety

Bardziej szczegółowo

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia Część I finasowanie Emerytury: } Część I: Finansowanie } Część II: Świadczenia I. Wprowadzenie. Fundusz społeczny- pojęcie funduszu społecznego, udział w tworzeniu funduszu i prawie do świadczeń z niego

Bardziej szczegółowo

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ?

JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? JAKĄ EMERYTKĄ / JAKIM EMERYTEM ZOSTANIESZ? MATERIAŁ INFORMACYJNY DLA STUDENTÓW I MŁODYCH PRACOWNIKÓW OPRACOWANY PRZEZ IZBĘ GOSPODARCZĄ TOWARZYSTW EMERYTALNYCH, WWW.IGTE.PL POLSKA EMERYTURA 2015 1960 1970

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

1. Na podstawie jakiej umowy opiera się system emerytalny w Polsce? A. emerytalnej B. rentowej C. pokoleniowej D. pracowniczej

1. Na podstawie jakiej umowy opiera się system emerytalny w Polsce? A. emerytalnej B. rentowej C. pokoleniowej D. pracowniczej KONKURS P.T. ZADBAJ O SWOJĄ FINANSOWĄ PRZYSZŁOŚĆ SPONSOREM KONKURSU JEST AVIVA PRZEDSTAWICIELSTWO W BIELSKU BIAŁEJ (OSOBY ODPOWIEDZIALNE Z AVIVA DORADCY FINANSOWI MAGDALENA MIROSŁAWSKA I MAREK WIELGUS)

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Santok na lata

Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Santok na lata Załącznik Nr 2 do UCHWAŁY Nr XVI/114/15 RADY GMINY SANTOK z dnia 29 grudnia 2015 r. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Santok na lata 2016-2020. Obowiązek sporządzenia

Bardziej szczegółowo

Komentarz do rynku złota. Założenia i prognozy Zarządzających Funduszami Investors TFI

Komentarz do rynku złota. Założenia i prognozy Zarządzających Funduszami Investors TFI Komentarz do rynku złota Założenia i prognozy Zarządzających Funduszami Investors TFI Maj 2012 Fundamenty rynku złota Zdaniem zarządzających w Investors Towarzystwie Funduszy Inwestycyjnych S.A. jednym

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA SŁUCHANIE (A2)

EKONOMIA SŁUCHANIE (A2) EKONOMIA SŁUCHANIE (A2) Witam państwa! Dziś w naszej audycji porozmawiamy o tym jak inwestować, żeby nie stracić, jak oszczędzać i jak radzić sobie w trudnych czasach. Do studia zaprosiłam eksperta w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Straty funduszy akcyjnych z ostatnich czterech miesięcy średnio przekraczają już 20%.

Straty funduszy akcyjnych z ostatnich czterech miesięcy średnio przekraczają już 20%. Straty funduszy akcyjnych z ostatnich czterech miesięcy średnio przekraczają już 20%. Straty funduszy akcyjnych z ostatnich czterech miesięcy średnio przekraczają już 20%. Choć jak to zazwyczaj bywa opinie

Bardziej szczegółowo

Monitorujący Komitet BCC:

Monitorujący Komitet BCC: Monitorujący Komitet BCC: Program stabilizacyjno-ratunkowy finansów publicznych Warszawa, 18 października 2010 r. Program dostępny jest w Internecie: www.bcc.org.pl Analizy ekonomistów nie pozostawiają

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Do najczęściej spotykanych opłat pobieranych przez Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI) należą opłaty za:

Do najczęściej spotykanych opłat pobieranych przez Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI) należą opłaty za: Które z tych opłat są obligatoryjne, a których można uniknąć? Jeśli zamierzasz zainwestować w fundusz inwestycyjny, elementem na który powinieneś zwrócić szczególną uwagę podczas analizy ofert Towarzystw

Bardziej szczegółowo

Chcesz efektywnie inwestować? Zwróć uwagę na wskaźnik CPI, który bardzo wiele znaczy w praktyce

Chcesz efektywnie inwestować? Zwróć uwagę na wskaźnik CPI, który bardzo wiele znaczy w praktyce Chciałbyś wiedzieć, czy twoja lokata bankowa rzeczywiście na siebie zarabia? Albo czy warto brać teraz kredyt w tej lub innej walucie? Wreszcie, czy warto w ogóle inwestować w danym momencie w akcje? Odpowiedź

Bardziej szczegółowo

Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe

Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe Raport: Warszawa, 20 październik 2011 Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe Eksperci porównywarki finansowej Comperia.pl zbadali preferencje użytkowników dotyczące lokat

Bardziej szczegółowo

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki!

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki! Twoja emerytura Wyższa emerytura Niższe podatki! Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego to wyjątkowy program oszczędnościowy w formie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi,

Bardziej szczegółowo

Zmiany w niemieckim systemie emerytalnym od 2017r.

Zmiany w niemieckim systemie emerytalnym od 2017r. Podniesienie granicy wieku emerytalnego, podniesienie limitu wieku przejścia na wcześniejszą emeryturę i wzrost progu dochodowego dla emerytów to najważniejsze zmiany w niemieckich przepisach emerytalnych

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a Warszawa, 09.05.2014 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a W końcu grudnia 2013 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków otwartych

Bardziej szczegółowo

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH przyczyny, mechanizm, drogi wyjścia redakcja naukowa Leokadia Oręziak Dariusz K. Rosati Warszawa 2013 SPIS TREŚCI WSTĘP Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati ^ 9 ROZDZIAŁ 1. Konsolidacja

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata Inwestycyjna Na Wagę Złota II ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów Depozytowych

Bardziej szczegółowo

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka 24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka Okres subskrypcji: 25.05.2010-08.06.2010 Okres trwania lokaty: 9.06.2010-08.06.2012 Aktywo bazowe: kontrakt terminowy na WIG20 Minimalna kwota wpłaty:

Bardziej szczegółowo

Długoterminowe oszczędzanie emerytalne. 16 maja 2012

Długoterminowe oszczędzanie emerytalne. 16 maja 2012 Długoterminowe oszczędzanie emerytalne 16 maja 2012 Polski system emerytalny ZUS OFE III FILAR BEZPIECZEŃSTWO dzięki RÓŻNORODNOŚCI Składka kluczowy element systemu Z systemu emerytalnego otrzymamy tyle

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2013 roku 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2013 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 25 października 2013 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe stosunki gospodarcze Wykład XII. Bilans płatniczy

Międzynarodowe stosunki gospodarcze Wykład XII. Bilans płatniczy Międzynarodowe stosunki gospodarcze Wykład XII Bilans płatniczy Tomasz Białowąs bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Katedra Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej http://msg.umcs.lublin.pl/ Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Jakub Sarbiński. Wzrost dochodów emerytów i rencistów na tle wzrostu wynagrodzeń

Jakub Sarbiński. Wzrost dochodów emerytów i rencistów na tle wzrostu wynagrodzeń Jakub Sarbiński Wzrost dochodów emerytów i rencistów na tle wzrostu wynagrodzeń w Polsce 1 W marcu bieżącego roku zostały zwaloryzowane świadczenia wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych blisko

Bardziej szczegółowo

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek

Ukryty dług na liczniku długu publicznego. 30 IX 2013 Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego Aleksander Łaszek Ukryty dług na liczniku długu publicznego 1. Dlaczego dług ukryty jest ważny? 2. Zakres ukrytego długu, różne metodologie 3. Metodologia ESA

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2016 2017

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Emerytury i system ubezpiecze

Emerytury i system ubezpiecze Emerytury i system ubezpiecze 1 58 EMERYTURA ma zabezpieczy byt na staro osobom, które ze wzgl du na wiek nie mog ju pracowa. 2 59 Zasada umowy mi dzypokoleniowej (solidaryzm) Sk adki obecnie wp acane

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 października 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna państwa

Polityka fiskalna państwa Polityka fiskalna państwa Ekonomia - Wykład 10 WNE UW Jerzy Wilkin Finanse publiczne i polityka fiskalna główne składniki i funkcje Sektor publiczny, jego składniki, znaczenie i źródła finansowania. Finanse

Bardziej szczegółowo

CO POLACY MYŚLĄ O EMERYTURZE?

CO POLACY MYŚLĄ O EMERYTURZE? CO POLACY MYŚLĄ O EMERYTURZE? Badanie Prudential Family Index, przeprowadzone przez IQS na zlecenie towarzystwa ubezpieczeń na życie Prudential na reprezentatywnej grupie Polaków w wieku 25 45 lat, październik

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2015 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2015 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 4 maja 2016 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2015 roku Wynik finansowy otwartych funduszy

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Bielice na lata 2016-2035.

Załącznik nr 2. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Bielice na lata 2016-2035. Załącznik nr 2 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Bielice na lata 2016-2035. Obowiązek sporządzenia Wieloletniej Prognozy Finansowej jest jedną z zasadniczych zmian

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach

Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach Nadwyżka operacyjna w jednostkach samorządu terytorialnego w latach 2013-2015 Warszawa, wrzesień 2016 Spis treści Wprowadzenie... 2 Część I Wykonanie budżetów jednostek samorządu terytorialnego... 4 1.

Bardziej szczegółowo

Inwestycje portfelowe. Indywidualne ubezpieczenie inwestycyjne

Inwestycje portfelowe. Indywidualne ubezpieczenie inwestycyjne Inwestycje portfelowe Indywidualne ubezpieczenie inwestycyjne 1 Korzyści dla Ciebie 1 Kompleksowość Pełna oferta inwestycyjna dostępna w jednym miejscu, oparta na bezpośrednim inwestowaniu w instrumenty

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO NOTATKA DOTYCZĄCA SYTUACJI FINANSOWEJ DOMÓW MAKLERSKICH W 2013 ROKU URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, KWIECIEŃ 2014 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 WSTĘP... 3 I. PODSTAWOWE INFORMACJE O RYNKU DOMÓW

Bardziej szczegółowo

Analiza przepływów pieniężnych spółki

Analiza przepływów pieniężnych spółki Analiza przepływów pieniężnych spółki Przepływy pieniężne mierzą wszystkie wpływy i wypływy gotówki z i do spółki, a do tego od razu przyporządkowują je do jednej z 3 kategorii: przepływy operacyjne -

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych

Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych Zmiany w zasadach gromadzenia środków emerytalnych Z dniem 1 maja 2011 r. weszła w życie ustawa z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do projektu Uchwały Nr Rady Miejskiej Legnicy. Objaśnienia przyjętych wartości w Wieloletniej Prognozie Finansowej miasta Legnicy

Załącznik nr 3 do projektu Uchwały Nr Rady Miejskiej Legnicy. Objaśnienia przyjętych wartości w Wieloletniej Prognozie Finansowej miasta Legnicy Załącznik nr 3 do projektu Uchwały Nr Rady Miejskiej Legnicy z dnia Objaśnienia przyjętych wartości w Wieloletniej Prognozie Finansowej miasta Legnicy Uwagi ogólne: Wieloletnią Prognozę Finansową miasta

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Temat spotkania: Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? Prowadzący: dr Anna Miarecka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 28 maj

Bardziej szczegółowo

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra TEMAT: Zadłużenie międzynarodowe 9. 8. Funkcje kredytów w skali międzynarodowej: eksport kapitałów; możliwość realizacji określonych inwestycji np. przejęcie kontroli nad firmą znajdującą się zagranicą,

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Rewal. na lata

UZASADNIENIE. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Rewal. na lata UZASADNIENIE Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Rewal na lata 2017-2022. Obowiązek sporządzenia Wieloletniej Prognozy Finansowej jest jedną z zasadniczych zmian wprowadzonych

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJE O TEMATYCE

PUBLIKACJE O TEMATYCE PUBLIKACJE O TEMATYCE FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH Poznań, 22 grudnia 2010, 10:15 CZ.1 Zbliżają się Święta. Zbliża się Mikołaj. Od ponad półtora roku na szkoleniach o tematyce funduszy inwestycyjnych pomijam

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych Spis treści Wstęp....................................... 11 ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego........................... 13 1.1. Prawne podstawy zabezpieczenia społecznego.............

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2013 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2013 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Informacja sygnalna Warszawa, 25 czerwca 2014 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Temat spotkania: Matematyka finansowa dla liderów Temat wykładu: Matematyka finansowa wokół nas Prowadzący: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 14 października 2014 r. Matematyka finansowa dla liderów Po

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2011 roku 1 Warszawa, 4 listopada 2011 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2011 roku 1 W dniu 30 czerwca 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowało

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa Forum Obywatelskiego Rozwoju. 28 czerwca 2013 r.

Konferencja prasowa Forum Obywatelskiego Rozwoju. 28 czerwca 2013 r. Konferencja prasowa Forum Obywatelskiego Rozwoju 28 czerwca 2013 r. Polska na tle regionu Spośród krajów regionu, które rozpoczęły budowę II filara, tylko Węgry zdecydowały się na de facto nacjonalizację

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2012 r.

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2012 r. N a r o d o w y B a n k P o l s k i D e p a r t a m e n t S t a t y s t y k i Warszawa, dn. 2 stycznia 2013 r. Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2012 r. Kwartalny bilans płatniczy został sporządzony

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach?

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach? Inwestycje alternatywne w Polsce do niedawna nie były szczególnie popularne, a wiedza na ich temat była znikoma. Jednak od paru lat ta sytuacja się zmienia, a nasze portfele inwestycyjne coraz częściej

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w I kwartale 2017 r.

Bilans płatniczy Polski w I kwartale 2017 r. Warszawa, dnia 30 czerwca 2017 r. Bilans płatniczy Polski w I kwartale 2017 r. Kwartalny bilans płatniczy został sporządzony przy wykorzystaniu danych miesięcznych i kwartalnych przekazanych przez polskie

Bardziej szczegółowo

Ekonomia wykład 03. dr Adam Salomon

Ekonomia wykład 03. dr Adam Salomon Ekonomia wykład 03 dr Adam Salomon Ekonomia: GOSPODARKA RYNKOWA. MAKROEKONOMICZNE PODSTAWY GOSPODAROWANIA Ekonomia dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki, WN AM w Gdyni 2 Rynki makroekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 Warszawa 18.05.2012 Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 W końcu grudnia 2011 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków prowadzonego

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE 2.2.1. CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE Tryb prac nad budżetem jednostki samorządu terytorialnego reguluje ustawa o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE 2.2.1. CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE Tryb prac nad budżetem jednostki samorządu terytorialnego reguluje ustawa o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Państwem

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna (9): Zabezpieczenie emerytalne II i III filar

Polityka społeczna (9): Zabezpieczenie emerytalne II i III filar Polityka społeczna (9): Zabezpieczenie emerytalne II i III filar Literatura I. Jędrasik-Jankowska, Pojęcie i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, LexisNexis, Warszawa, 2007, s.266-275. 2 Składki

Bardziej szczegółowo

Maj 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Maj 2015 r.

Maj 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Maj 2015 r. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Warszawa r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne Zarządzanie płynnością PLN Potencjał wzrostu UniLokata Zarządzanie płynnością

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo