Załącznik 7. Broszura: Call center jak zapobiegać dolegliwościom układu mięśniowo-szkieletowego i radzić sobie ze stresem

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Załącznik 7. Broszura: Call center jak zapobiegać dolegliwościom układu mięśniowo-szkieletowego i radzić sobie ze stresem"

Transkrypt

1 Załącznik 7. Broszura: Call center jak zapobiegać dolegliwościom układu mięśniowo-szkieletowego i radzić sobie ze stresem 1

2 Call center jak zapobiegać dolegliwościom układu mięśniowo-szkieletowego i radzić sobie ze stresem mgr inż. Joanna Kamińska mgr Anna Kazenas mgr Andrzej Najmiec dr hab. inż. Danuta Roman-Liu dr Tomasz Tokarski dr hab. Maria Widerszal-Bazyl Spis treści Wstęp Zasady profilaktyki dolegliwości układu mięśniowo-szkieletowego wśród pracowników call centers Ergonomiczne stanowisko komputerowe Świadomy pracownik Organizacja pracy Profilaktyka psychospołeczna Działania skierowane na organizację Działania skierowane na jednostkę Dobre praktyki Podsumowanie Literatura

3 Wstęp Choroby układu ruchu stanowią duży problem społeczny i ekonomiczny we współczesnym świecie. Dolegliwości spowodowane chorobami tego układu w ostatnim dziesięcioleciu rozpoznawane są jako jedna w głównych przyczyn czasowej niezdolności do pracy. Dolegliwości mięśniowo-szkieletowe są w Europie najbardziej rozpowszechnionym problemem zdrowotnym związanym z pracą. Zgodnie z danymi Europejskiej Fundacji na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy, Czwarte europejskie badanie warunków pracy, 2005, prawie 24% pracowników z państw UE-25 skarży się na bóle kręgosłupa, a 22% na bóle mięśniowe. Dolegliwości mięśniowo-szkieletowe nie tylko powodują fizyczne cierpienie i utratę dochodów w wymiarze indywidualnym, lecz są także kosztowne dla podmiotów gospodarczych i gospodarki ogółem. W związku z intensywnym rozwojem wykorzystania usług telemarketingowych na rynku polskim (ok. 9 tys. stanowisk pracy, wartość rynku call center w Polsce to ok. 140 mln euro), pracownicy centrów obsługi klientów mogą doświadczać przeciążenia wykonywaną pracą, co z kolei ma wpływ na jakość życia oraz świadczonych przez nich usług. W pracy osób zatrudnionych w centrach obsługi klientów, tzw. call centers istnieje szereg czynników wpływających na ich samopoczucie psychofizyczne oraz obciążenie fizyczne organizmu. Do głównych zagrożenia należy praca przy komputerze w niezmiennej, często wymuszonej pozycji ciała, małe możliwości swobodnego gospodarowania czasem (robienia przerw na odpoczynek, zmianę pozycji ciała zgodnie z potrzebami pracownika), obciążenie wzroku i duże narażenie na stres psychospołeczny (związany np. z kontaktami z klientami). Zagadnienia związane z chorobami układu ruchu znajdują się od wielu lat wśród najważniejszych punktów strategii Wspólnoty Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. W latach priorytetem było wzmacnianie działań służących zapobieganiu chorobom zawodowym układu ruchu, natomiast w latach głównym celem działań jest zapobieganie występowaniu czynników ryzyka chorób układu ruchu i wspieranie aktywności naukowej w tym zakresie. Zgodnie z zapisami dyrektywy 89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 roku jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest podjęcie odpowiednich kroków w celu zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników. Między innymi poprzez zapobieganie ryzyku zawodowemu. Badania kwestionariuszowe przeprowadzone przez CIOP-PIB wykazały, iż wiedza pracowników call centers na temat prawidłowej pozycji ciała i wymagań ergonomicznego 3

4 stanowiska komputerowego jest różna w zależności od elementu stanowiska, którego pytanie dotyczy. Dobrą wiedzę miały osoby badane na temat pozycji pleców, kąta w stawie kolanowym, położenia nadgarstka, ustawienia monitora względem pracownika i koloru biurka. Wiedza niewystarczająca była w zakresie ustawienia monitora względem okien i wysokości ustawienia monitora (aż 40% osób uznało, że środek monitora powinien znajdować się na wysokości oczu, podczas, gdy zaleca się, aby górna krawędź monitora była na lub poniżej poziomu oczu). Należy jednak zwrócić uwagę na duże rozbieżności między wiedzą pracowników a ich zachowaniem. Pracownicy mieli świadomość, jaka powinna być poprawna pozycja ciała podczas pracy, ale bardzo często z tej wiedzy nie korzystali. Na przykład 67% osób uważało, że podczas pracy należy utrzymywać plecy prosto i opierać je o oparcie, ale tylko 22% taką pozycję utrzymywało. Bardzo niekorzystna, jeśli chodzi o obciążenie pleców jest pozycja, gdy tułów jest pochylony do przodu. Z kwestionariuszy wynika, że tylko 2% osób uważa, że należy pochylać się nad biurkiem, jednak taką pozycję utrzymuje aż 41% respondentów. Również duże rozbieżności zaobserwowano, jeśli chodzi o pozycję ręki w nadgarstku. Ponad 70% osób uważa, że ręka powinna znajdować się na przedłużeniu przedramienia w linii prostej, tak jak zalecają ergonomiści. Jednak taką pozycję ręki utrzymuje 38% osób podczas korzystania z klawiatury i 49% osób podczas pracy z myszką komputerową. Dlatego też ważne jest, aby wiedza pracowników wynikała nie tylko z intuicji pracowników, obserwacji innych, często nieergonomicznych, stanowisk pracy, ale ze szkoleń, kursów, czy też publikacji opracowanych przez specjalistów. 4

5 1. Zasady profilaktyki dolegliwości układu mięśniowoszkieletowego wśród pracowników call centers 1.1. Ergonomiczne stanowisko komputerowe Ergonomia zajmuje się projektowaniem systemów pracy, produktów i środowiska zgodnie z fizycznymi i umysłowymi zdolnościami człowieka. Czyli ergonomiczne stanowisko komputerowe to takie, które dopasowane jest z jednej strony do wiedzy i umiejętności pracownika a z drugiej do jego możliwości siłowych i wymiarów antropometrycznych. Aby pracownik mógł więc pracować w sposób wygodny, aby praca nie powodowała nadmiernych obciążeń, dolegliwości ważne jest wyposażenie stanowiska w odpowiedni, ergonomiczny, regulowany sprzęt oraz wiedza pracowników, jak dopasować to stanowisko do własnych potrzeb (przede wszystkim wymiarów antropometrycznych). Wymagania, jakie powinny spełniać stanowiska komputerowe w Polsce zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz. U. Nr 148, poz. 973), które jest wdrożeniem Dyrektywy Rady z dnia 29 maja 1990 r. w sprawie minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia przy pracy z urządzeniami wyposażonymi w monitory ekranowe (90/270/EWG). Rozporządzenie dotyczy tych stanowisk, na których praca przy komputerze wykonywana jest przez co najmniej połowę dziennego czasu pracy pracownika. Rozporządzenie szczegółowo określa wymagania związane z: - organizacją pracy, - wymiarami i regulacjami krzesła komputerowego, - wymiarami stołu do pracy, - podnóżkiem i innymi elementami wyposażenia - zasadami rozmieszczenia poszczególnych elementów stanowiska. Przede wszystkim stanowisko pracy powinno spełniać wymagania ergonomii, a pracownik powinien wiedzieć jak dostosować na przykład siedzisko do swoich potrzeb (wymiarów antropometrycznych) i jak prawidłowo siedzieć 5

6 Siedzisko Siedzisko ma największy wpływ na kształtowanie pozycji pracownika podczas wykonywania pracy w pozycji siedzącej (Kamińska J., 2005 ). Jakie wymagania powinno spełniać dobre, ergonomiczne siedzisko biurowe? Rys. 1. Ergonomiczne siedzisko biurowe Wymagania ogólne (Rys. 1): dostateczna stabilność, przez wyposażenie siedziska w podstawę co najmniej pięciopodporową z kółkami jezdnymi, wymiary i regulacje oparcia i siedziska, zapewniające wygodną pozycję ciała i swobodę ruchów, wyprofilowanie płyty siedziska i oparcia odpowiednie do naturalnego wygięcia kręgosłupa i odcinka udowego kończyn dolnych, możliwość obrotu wokół osi pionowej o 360,5-ramienna podstawa o średnicy: min. 40 cm, zaopatrzona w kółka regulowane podłokietniki, 6

7 mechanizmy regulacji powinny być łatwo dostępne i proste w obsłudze oraz tak usytuowane, aby regulację można było wykonywać w pozycji siedzącej. Wymiary i regulacje głównych elementów siedziska: oparcie: szerokość: min. 36 cm; wysokość oparcia: min. 26 cm; regulacja wysokości oparcia: min. 10 cm; regulacja odchylenia oparcia do tyłu: min. 15 ; kształt oparcia: dopasowany do naturalnego wygięcia kręgosłupa płyta siedziska: głębokość: min. 38 cm; szerokość płyty siedziska: min. 40 cm; regulacja wysokości płyty siedziska w zakresie, co najmniej, cm od podłoża; pochylenie płyty siedziska do tyłu: 2-7 podłokietniki w kształcie litery T; regulacja wysokości podłokietników ponad płytą siedziska w zakresie, co najmniej, cm; odległość między podłokietnikami: cm Wysokość pola pracy powinna być dostosowana do charakterystyki antropometrycznej populacji pracowników oraz do rodzaju wykonywanych czynności. Czynności dokładne, wymagające szczególnej kontroli wzrokowej powinny być wykonywane o około 20 cm wyżej niż praca biurowa. Czynności związane z użyciem siły wymagają obniżenia wysokości pola pracy (Tabela 1). Tabela 1. Zalecane wysokości pola pracy Rodzaj pracy Kobiety [cm] Mężczyźni [cm] Precyzyjna z dokładną obserwacją Pisanie i czytanie, praca biurowa Stoły do pracy nie zawsze mają regulację wysokości, a stanowiska pracy powinny być dostosowane do wymiarów antropometrycznych 90% populacji, w związku z tym wysokość pola pracy powinna zapewnić dużemu 95-centylowemu mężczyźnie swobodną przestrzeń dla nóg (Rys. 2). Dlatego też, szczególnie dla kobiet i osób niższych, zalecany jest podnóżek. Powierzchnia podparcia stóp nie powinna być śliska, a sam podnóżek nie powinien przesuwać się po podłodze podczas używania. Podnóżek powinien mieć kąt pochylenia w zakresie 0 15, a jego wysokość powinna być dostosowana do potrzeb wynikających z cech antropometrycznych pracownika. Minimalne wymagania ergonomii na stanowiskach pracy z komputerem można znaleźć w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie 7

8 bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz. U. Nr 148, poz. 973). Rys. 2. Wysokość pola pracy powinna być dostosowana do 5-centylowej kobiety i 95- centylowego mężczyzny za pomocą regulacji siedziska i podnóżka (Gedliczka, 2001) W ergonomii są rozbieżne opinie na temat biurek z 2 blatami. Dominuje jednak opinia iż wysuwana półka na klawiaturę nie jest najlepszym rozwiązaniem i nie gwarantuje przyjęcia poprawnej pozycji ciała: - często jest niestabilna co uniemożliwia oparcie przedramion, - często umożliwia położenie tylko klawiatury, a myszka leży wyżej, na biurku, co powoduje skrzywienie boczne tułowia, nierównomierne obciążenie kręgosłupa, - jest nieodpowiednia dla osób wysokich, które mają zbyt mało miejsca na nogi, - pracownik obniża wysokość krzesła, chcąc się dopasować do wysokości klawiatury, przez co monitor stojący na biurku jest zbyt wysoko Świadomy pracownik Artykuł 6 Dyrektywy (90/270/EWG) mówi o informowaniu i szkoleniu pracowników odnośnie wszystkich aspektów bezpieczeństwa i zdrowia odnoszących się do ich stanowisk 8

9 pracy. Dodatkowo każdy pracownik powinien zostać przeszkolony w zakresie korzystania ze stanowiska pracy przed przystąpieniem do tego rodzaju pracy i w każdym przypadku znacznej zmiany organizacji stanowiska pracy. Informowanie i szkolenie pracowników biurowych w Polsce opiera się na okresowych szkoleniach bhp, w których tylko niewielką część czasu przeznacza się na informacje o ergonomii stanowisk pracy. Ważny aspekt ergonomii dostosowanie stanowiska pracy od wymiarów antropometrycznych pracownika tak, aby pozycja ciała podczas pracy nie powodowała nadmiernego obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego oraz podkreślenie konieczności częstej zmiany pozycji ciała w celu zmniejszenia ryzyka nadmiernego obciążenia statycznego są często pomijane. Odpowiednie szkolenie pracowników oraz indywidualne konsultacje na stanowisk pracy stanowią ważny element zapobiegania dolegliwościom układu mięśniowoszkieletowego. Ważne jest uświadomienie im, jak duże znaczenie ma pozycja ciała i jaki ma wpływ na powstawanie dolegliwości. Co powinien robić pracownik, aby zapobiegać powstawaniu dolegliwości? Podczas siedzenia bardzo ważne są przede wszystkim: poprawna pozycja ciała i jej częste zmiany, należy więc: siedzieć, zachowując naturalne krzywizny kręgosłupa, nie garbiąc się podpierać plecy, zwłaszcza w okolicy lędźwiowej, a przedramiona opierać na podłokietnikach unikać skrętu tułowia (tzn. elementy stanowiska pracy powinny być ustawione na wprost pracownika) w celu uniknięcia skrętu tułowia obracać całe ciało, nie tylko tułów, zachowując wyprostowany kręgosłup. podczas pracy przy komputerze górną krawędź monitora mieć na wysokości oczu lub niżej (część szyjna kręgosłupa w poprawnej pozycji) tak dobrać wysokość siedziska, aby jego krawędź nie powodowała ucisku w strefie podkolanowej; stopy nie mogą znajdować się pod siedziskiem korzystać z podnóżka, umożliwiającego wyższe podparcie stóp tak ustawić wysokość siedziska, aby kąt w stawie kolanowym był równy lub większy niż 90 0 co godzinę przerywać pracę lub znaleźć zajęcie o innym charakterze (związane ze zmianą pozycji czy chodzeniem) 9

10 1.3. Organizacja pracy Niewłaściwa lub utrzymywana przez dłuższy czas pozycja przy pracy może powodować znaczne obciążenie i zmęczenie układu mięśniowego. Praca przy komputerze bardzo często związana jest z wysiłkiem statycznym. Długi czas utrzymywania nieruchomej, niezmiennej pozycji ciała noże powodować zmiany zwyrodnieniowe stawów kręgosłupa i krążków międzykręgowych, co w rezultacie prowadzi do ograniczenia jego ruchomości. Coraz powszechniejsze dolegliwości kręgosłupa lędźwiowego i szyjnego u osób pracujących w pozycji siedzącej każą zastanawiać się, jak należy pracować, aby im zapobiegać. W celu zminimalizowania ryzyka dolegliwości mięśniowo-szkieletowych należy unikać obciążenia statycznego a także zbyt częstego powtarzania tych samych ruchów oraz umożliwiać ruch zgodnie z naturalnymi rytmami ruchu ciała. Najlepiej jest, gdy czynności pracy wykonywane są z uwzględnieniem dużej zmienności, tak aby uniknąć ciągłego napięcia tych samych grup mięśniowych. Zaleca się więc: korzystanie z przysługujących przerw. Wg rozporządzenia (Dz. U. Nr 148, poz. 973) osobom pracującym ponad połowę dziennego czasu przy komputerze przysługują 5- minutowe przerwy po każdej pełnej godzinie pracy; częste zmiany pozycji ciała, jeśli tylko sytuacja na to pozwala, np. podczas rozmów ze współpracownikami lepiej jest wstać, rozruszać zmęczone ciągłym siedzeniem mięśnie; wykonywanie ćwiczeń, szczególnie takich, które rozciągają mięśnie pleców, oraz wzmacniają mięsnie brzucha, ćwiczenia takie można wykonywać zarówno podczas pracy, ale także po pracy. Dobre rezultaty daje dostęp do sali gimnastycznej na terenie zakładu pracy, lub zapewnienie pracownikom możliwości bezpłatnego korzystania z basenu, czy zajęć fitness; takie rozplanowanie zadań i czynności pracy, aby uwzględniały one aktywność fizyczną różnego typu, nie tylko pracę siedzącą, ale też czynności związane z chodzeniem, ruchem; po pracy pozycji siedzącej i z obciążeniem statycznym, należy unikać biernego odpoczynku (np. siedzenia przed telewizorem). 10

11 2. Profilaktyka psychospołeczna METODY I NARZĘDZIA SŁUŻĄCE OGRANICZENIU WYSTĘPOWANIA CZYNNIKÓW RYZYKA W ŚRODOWISKU PRACY Wiele organizacji w celu ograniczenia negatywnych skutków jakie powodują czynniki ryzyka występujące w środowisku pracy, monitoruje ich poziom posługując się w tym celu różnymi metodami i narzędziami. Praktycy zalecają aby działania interwencyjne, zmierzające do obniżenia poziomu czynników ryzyka znajdujących się w środowisku pracy podejmować równolegle działania nastawione na organizację oraz na jednostkę Działania skierowane na organizację Na pracodawcach państw europejskich ciąży wręcz obowiązek zarządzania i monitorowania poziomu stresu występującego w pracy, który nakłada na nich Ramowa Dyrektywa 89/39/EWG z 12 czerwca 1989 r., dotycząca narzędzi pomiaru służących do poprawy stanu zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy. Pracodawcy analizujący poziom stresu występujący w środowisku pracy powinni brać pod uwagę następujące aspekty: Czy pracownicy odczuwają przeciążenie ilościowe związane z wykonywaną pracą i czy są oni narażeni na działanie czynników fizycznych Jaki jest poziom kontroli, którą posiadają pracownicy nad wykonywanymi zadaniami Czy pracownicy rozumieją swoje role, zadania Jak wyglądają stosunki interpersonalne w pracy czy występują przypadki przemocy lub zastraszania Jakiego rodzaju wsparcie mogą uzyskać pracownicy od przełożonych i od współpracowników Jakiego rodzaju szkoleń potrzebują pracownicy do wykonywania powierzonych im zadań W celu zapobiegania i zmniejszania poziomu stresu jaki odczuwają pracownicy w związku z wykonywaną pracą, pracodawcy mogą podejmować następujące działania na poziomie organizacyjnym: Przydzielić pracownikom odpowiednią ilość czasu na wykonanie powierzonych zadań 11

12 Udzielić jasnych instrukcji dotyczących powierzonych zadań Doceniać, nagradzać pracowników za dobre wykonanie pracy Przydzielić pracownikom większą kontrolę nad wykonywaną przez nich pracą Zminimalizować występowanie fizycznych czynników ryzyka Włączyć pracowników w procesy decyzyjne dotyczące ich pracy Dostosować poziom wymagań do indywidualnego poziomu możliwości i umiejętności każdego pracownika Definiować role i zakres odpowiedzialności w sposób zrozumiały i nie budzący wątpliwości 2.2. Działania skierowane na jednostkę Obok działań nastawionych na organizację zaleca się podejmowanie działań skierowanych na jednostkę. Są one na ogół nastawione na trzy cele: 1. modyfikację spostrzegania stresującego charakteru środowiska pracy przez osoby o wzmożonej podatności na stres. Modyfikacja spostrzegania stresujących właściwości pracy zawodowej jest szczególnie zalecana osobom, które ze względu na swoje określone cechy temperamentu i osobowości narażone są na silniejsze odczuwanie stresu i ryzyko poważniejszych jego skutków, aniżeli inne osoby. Uświadomienie osobom posiadania tych cech pomaga im złagodzić spostrzeganie dotychczasowego zagrożenia i zmienić postawę wobec stresu. 2. restrukturyzację środowiska pracy w kierunku lepszego dopasowania tego środowiska do możliwości i potrzeb jednostki. Niezależnie od własnej podatności na stres zawodowy, każdy z nas może nauczyć się pewnych technik służących lepszemu dopasowaniu swojej pracy do własnych możliwości i potrzeb. Służą temu techniki polegające na takim planowaniu rytmu pracy, aby np. wykonywanie najtrudniejszych zadań odbywało się w tzw. najlepszych dla danej osoby porach dnia, aby były uwzględnione i właściwie wykorzystane niezbędne przerwy w pracy. Lepsze planowanie pracy to także unikanie przeciążenia poprzez cedowanie większych uprawnień na podwładnych, negocjowanie realistycznych terminów ukończenia określonych zadań itp. Przydatne okazują się wtedy takie techniki, jak precyzowanie wartości oraz identyfikacja najważniejszych celów zawodowych, elementy treningu asertywności, określone techniki relaksacyjne podczas przerw w pracy oraz wszelkie działania prowadzące do zwiększenia szansy na uzyskiwanie i udzielanie innym wsparcia społecznego, poprawny komunikacji, unikania konfliktów i trudności w 12

13 relacjach z kolegami. Celowi temu służy empatyczne słuchanie innych osób, wyrażanie aprobaty i akceptacji, bądź krytyki w sposób nie naruszający ich godności. 3. wzmocnienie ogólnej odporności pracowników na stres przez kreowanie właściwego stylu życia. Kluczowe znaczenie ma tutaj umiejętność zachowywania równowagi pomiędzy czasem pracy, a czasem przeznaczonym na odpoczynek, właściwa regeneracja, dbałość o zachowanie sprawności fizycznej, a nawet odpowiednia dieta. Istotne dla ochrony przed stresem w pracy jest także posiadanie angażujących nas emocjonalnie zainteresowań pozazawodowych oraz pielęgnowanie znaczących związków z rodziną i innymi, ważnymi dla nas osobami Pracownicy analizując również kilka aspektów przedstawionych poniżej, mogą stwierdzić czy ich środowisko pracy ma wpływ na odczuwany przez nich poziom stresu: Jaki jest poziom kultury pracy w organizacji, czy organizacja postrzega i monitoruje zjawisko stresu Jakiego rodzaju wymagania są nakładane na pracownika oraz na jakie czynniki ryzyka pracownik jest narażony Jaki jest poziom kontroli, który pracownik posiada nad wykonywaną pracą Jaki jest poziom jasności roli pracownika Jakiego rodzaju wsparcie otrzymuje pracownik od przełożonych i współpracowników Czy pracownicy uczestniczą w szkoleniach Pracownik może również obserwować czy nie pojawiają się w jego indywidualne zachowaniu symptomy wskazujące na oddziaływanie na jego osobę stresu związanego z pracą. Mogą to być następujące sygnały: Zmiany zachodzące w zachowaniu lub nastroju przejawiające się np. w konfliktach z kolegami, niemożnością podjęcia decyzji, problemami z wykonaniem pracy, zdenerwowaniem, podrażnieniem Odczucie niemożliwości radzenia sobie z różnymi sprawami zawodowymi i nie tylko Sięganie po używki Pojawianie się częstszych dolegliwości zdrowotnych objawiających się np. bólami głowy, problemami z zasypianiem Pracownik ma również możliwość i prawo prosić organizację, w której pracuje o umożliwienie mu podejmowania następujących działań aby chronić siebie i swoje zdrowie przed skutkami stresu w pracy: 13

14 Pracownik może zwrócić się do pracodawcy w celu udzielenia mu większej odpowiedzialności i swobody dotyczącej planowania zakresu pracy Pracownik może prosić pracodawcę o włączenie go w procesy decyzyjne dotyczące jego pracy Pracownik ma prawo zgłaszania pracodawcy lub przedstawicielowi pracodawcy przypadków dotyczących przemocy i mobbingu występujących w pracy Pracownik ma możliwość rozmawiania z pracodawcą w przypadku pojawienia się niejasności, co do powierzonego mu zakresu obowiązków i odpowiedzialności Pracownik ma prawo zgłaszania potrzeby odbycia szkolenia Pracownik ma prawo rozmowy z pracodawcą, w przypadku nie radzenia sobie z powierzonymi zadaniami 2.3. Dobre praktyki Pomocnymi narzędziami w podejmowaniu działań profilaktycznych na poziomie organizacyjnym są również dobre praktyki. Ich wartość polega przede wszystkim na fakcie, że dotyczą często problematyki występującej w określonej grupie zawodowej. Bardzo praktyczne wskazówki, dotyczące organizacji pracy operatorów call centers zostały zaprezentowane w projekcie CCallProject, Benninghoven i in. (2005). Autorzy projektu, na podstawie przeprowadzonych analiz szeregu aspektów środowiska pracy operatorów call centers opracowali sześć zasad/metod, które mogą służyć jako wytyczne do efektywnego zarządzania pracą w call-centres (Tabela 2). Tabela 2. 6 zasad/metod efektywnej organizacji pracy operatorów call centers Cel Metoda 1. Rozmowy telefoniczne powinny zajmować 60% Zmniejszenie ilości rozmów z dziennego czasu pracy klientami do akceptowanego 2. Należy wprowadzić system regularnych 5 przez pracowników poziomu minutowych zmian, średnio po godzinie pracy 3. Należy umożliwić pracownikom wykonywanie Uczynienie pracy bardziej różnorodnych zadań, czyli rozmów z klientami satysfakcjonującą poprzez oraz zadań biurowych wprowadzenie różnorodnych 4. Należy również tak ustalić warunki pracy, aby zadań umożliwiały wykonanie powierzonych zadań 5. Należy włączyć pracowników w procesy Wzmocnienie uznania za decyzyjne dotyczące wykonywanych zadań oraz wykonywaną pracę w procesy oceny wykonywanej pracy 14

15 Zwiększenie wsparcia udzielanego pracownikom przez przełożonego 6. Należy organizować szkolenia z zakresu wiedzy specjalistycznej i komunikacji. Zaprezentowane w projekcie zasady zostały z powodzeniem zastosowane po raz pierwszy w call centre w banku Stadtsparkasse w Hanowerze w Niemczech. Projekt uzyskał również pierwszą nagrodę przyznaną przez Europejską Agencję na rzecz Bezpieczeństwa i Zdrowia w miejscu pracy podczas Europejskiego Tygodnia dot. prewencji stresu w 2002 roku. W ramach tego projektu opracowano też pięć kroków, których stosowanie zaleca się przy podejmowaniu przez organizację strategii przeciwdziałania czynnikom ryzyka w środowisku pracy. Są to następujące kroki: 1. Identyfikacja obszarów problemowych, takich jak wysoki wskaźnik nieobecności i konfliktów społecznych. 2. Powołanie odpowiednio dobranej grupy ekspertów, która będzie planowała i koordynowała przeprowadzanie odpowiednich działań. 3. Analiza konkretnych problemów 4. Rozwój i zastosowanie rozwiązań 5. Ocena, udoskonalenie i kontrolowanie pomiarów Poza ogólnymi działaniami profilaktycznymi zmierzającymi do zmniejszenia negatywnych skutków obciążenia pracą, należy oceniać psychospołeczne warunki pracy w danym miejscu, np. z wyróżnieniem oddziałów a nawet mniejszych jednostek organizacyjnych i podejmować działania dostosowane do aktualnej sytuacji pracy. W badaniach przeprowadzonych w ramach niniejszego projektu stwierdzono istotne różnice w zależności od miejsca pracy. Analiza wyników pokazała, że w dwóch różnych miejscach zatrudnienia mogą występować różnice zarówno w psychospołecznych warunkach pracy, jak i samopoczuciu pracowników i potrzebie zmian w pracy. Stwierdzono, że mniejsze poczucie wpływu na warunki pracy, tzw. utrata kontroli i poczucie braku wsparcia społecznego od przełożonych i współpracowników ma swoje konsekwencje w obniżonym samopoczuciu psychicznym pracowników i większej potrzebie zmian w pracy. Jak się okazało, konsekwencją obciążenia wynikającego z niekorzystnych psychospołecznych warunków pracy są również dolegliwości fizyczne, takie jak bóle głowy i kręgosłupa. W celu poprawy psychospołecznych warunków pracy i polepszenia zdrowia pracowników można podjąć szereg działań korygujących w różnych obszarach. Wsparcie od przełożonych nie tylko zmniejsza negatywne skutki stresu, ale również zwiększa motywację do pracy oraz ułatwia obustronną wymianę informacji zawodowych. Często z powodu specyfiki pracy w centrach 15

16 komunikacji z klientami, możliwość otrzymania wsparcia od współpracowników jest mniejsza. Jego deficyt i ograniczone możliwości wymiany informacji zawodowych można rekompensować poprzez zwiększenie wsparcia od przełożonych lub tworzenie spotkań integracyjno szkoleniowych, mających na celu zarówno podnoszenie umiejętności komunikacyjnych, jak i umożliwienie kontaktów koleżeńskich. Pracownik może nie tylko wykonywać powierzone zadania, ale poprzez partycypację może usprawniać warunki pracy, a nawet poprawiać jej organizację. Zwiększenie możliwości wymiany wsparcia ze współpracownikami, wzajemna wymiana doświadczeń, wsparcie emocjonalne, instrumentalne i praktyczne w określonych warunkach pracy może zmniejszać negatywne skutki stresu w pracy oraz poprawić samopoczucie i wydajność pracowników. 16

17 3. Podsumowanie Ochrona zdrowia i zapewnienie bezpiecznych warunków pracy przynosi korzyść zarówno pracodawcom oraz też pracownikom. Obie strony mają do dyspozycji szereg narzędzi i metod służących do pomiaru, monitorowania i zapobiegania negatywnym czynnikom ryzyka występującym w środowisku pracy. Każdy pracodawca chcący poprawić wydajność pracy powinien dbać o dobrą atmosferę w pracy, stwarzać okazje do uczestniczenia pracowników w modyfikacji warunków pracy oraz starać się o podnoszenie umiejętności pracowników. Nie chodzi tylko o umiejętności zawodowe, ale również o wiedzę na temat ergonomii stanowiska pracy, asertywnych postaw, zasad dobrej komunikacji. Ta wiedza i umiejętności, pozornie nie związane z wykonywaniem pracy, powodują, że codzienne zadania wykonywane są lepiej, szybciej a co najważniejsze w dobrej atmosferze. To jeden ze sposobów, aby praca była zdrowa i bezpieczna oraz mniej stresująca. Stres psychiczny jest pojęciem subiektywnym: człowiek odczuwa pewne napięcie psychiczne pod wpływem tego, jak spostrzega sytuację zewnętrzną. Jak pokazują wyniki badań, sposób spostrzegania swej pracy przez pracowników call centers może być zróżnicowany w zależności od organizacji pracy, relacji międzyludzkich i wpływu na warunki pracy. W psychologii społecznej utarło się powiedzenie, że najtańszym sposobem radzenia sobie ze stresem jest wsparcie społeczne. Dobry kolega lub przełożony swoim empatycznym zachowaniem, pomocą praktyczną czy zwykłym poklepaniem po ramieniu może sprawić, że negatywne konsekwencje zdrowotne odczuwanego stresu w pracy będą w przyszłości mniej odczuwane. 17

18 4. Literatura Benninghoven, A., Bindzius, F., Braun, D., Cramer, J., Ellegast, R., Flowerday, U., Genz, A., von der Heyden, T., Pfeiffer, W., Schittly, D., Schweer, R., & Stamm, R. (2005). CCall- Healthy and Successful Work in Call Centres. International Journal of Occupational Safety and Ergonomice (JOSE), 11, No. 4, Dyrektywa Rady z dnia 29 maja 1990 r. w sprawie minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia przy pracy z urządzeniami wyposażonymi w monitory ekranowe (90/270/EWG). Dyrektywa Rady z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (tzw. dyrektywa ramowa) (89/391/EWG). European Agency for Safety and Health at Work (2000). Work-related neck and upper limb musculoskeletal disorders. Agency report and factsheet WRULD: summary of Agency report. Bilbao, Spain: European Agency for Safety and Health at Work. European Agency for Safety and Health at Work (2008). Thematic report on MSDs (w przygotowaniu). Bilbao, Spain: European Agency for Safety and Health at Work. European Foundation for the Improvement of Working and Living Conditions (2007). Fourth European Working Conditions Survey. Dublin, Ireland: European Foundation for the Improvement of Working and Living Conditions. Gedliczka A. (red.) (2001). Atlas miar człowieka. Dane do projektowania i oceny ergonomicznej. Warszawa: CIOP. Główny Urząd Statystyczny (2008). Wypadki przy pracy i problemy zdrowotne związane z pracą. Warszawa: GUS. Kaminska, J. (2005). Jak prawidłowo siedzieć. Bezpieczeństwo Pracy, 5, Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe.(dz. U. Nr 148, poz. 973). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (2008). Absencja Chorobowa w 2007 roku. Warszawa: Zakład Ubezpieczeń Społecznych. 18

Źródła zagrożeń oraz ergonomiczne czynniki ryzyka na stanowisku wyposażonym w monitor ekranowy

Źródła zagrożeń oraz ergonomiczne czynniki ryzyka na stanowisku wyposażonym w monitor ekranowy Źródła zagrożeń oraz ergonomiczne czynniki ryzyka na stanowisku wyposażonym w monitor ekranowy Wymagania minimalne [Dz.U.1998.148.973] Minimalne wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii

Bardziej szczegółowo

Organizacja stanowiska pracy z komputerem:

Organizacja stanowiska pracy z komputerem: Organizacja stanowiska pracy z komputerem: Materiały szkoleniowe Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD DLA KLASY I Technikum Informatycznego

WYKŁAD DLA KLASY I Technikum Informatycznego ERGONOMIA STANOWISKA KOMPUTEROWEGO WYKŁAD DLA KLASY I Technikum Informatycznego PRACA PRZY KOMPUTERZE Praca przy komputerze, wykonywana codziennie dłużej niż 4 godziny, może być uciążliwa, gdyż: - intensywna

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu. Pojęcie ergonomii Zagrożenia długotrwałej pracy z komputerem Ergonomiczne stanowisko komputerowe Ćwiczenia i przerwy

Plan wykładu. Pojęcie ergonomii Zagrożenia długotrwałej pracy z komputerem Ergonomiczne stanowisko komputerowe Ćwiczenia i przerwy Plan wykładu Pojęcie ergonomii Zagrożenia długotrwałej pracy z komputerem Ergonomiczne stanowisko komputerowe Ćwiczenia i przerwy Ergonomia Ergonomia - nauka o pracy, czyli dyscyplina naukowa zajmująca

Bardziej szczegółowo

Załącznik 3. Kwestionariusz Ergonomiczne stanowisko komputerowe

Załącznik 3. Kwestionariusz Ergonomiczne stanowisko komputerowe Załącznik 3. Kwestionariusz Ergonomiczne stanowisko komputerowe (Zmodyfikowany kwestionariusz występowania subiektywnych objawów zespołów przeciążeniowych oraz Zmodyfikowana lista kontrolna: Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Załącznik 6. Szczegółowe wyniki analizy ergonomicznej

Załącznik 6. Szczegółowe wyniki analizy ergonomicznej Załącznik 6. Szczegółowe wyniki analizy ergonomicznej Wyniki analizy statystycznej kwestionariusza Ergonomiczne stanowisko komputerowe. Oznaczenie użyte w analizie Pytanie w kwestionariuszu SK1 Jak często

Bardziej szczegółowo

ERGONOMIA. Cz. 5 ZASADY ORGANIZACJI PRACY I STANOWISK PRACY

ERGONOMIA. Cz. 5 ZASADY ORGANIZACJI PRACY I STANOWISK PRACY ERGONOMIA Cz. 5 ZASADY ORGANIZACJI PRACY I STANOWISK PRACY 1 OGÓLNE ZASADY KSZTAŁTOWANIA STANOWISK PRACY Zapobiegać lub redukować konsekwencje związane z przeciążeniami można poprzez: 1. Unikanie pochylania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ Dz.U.98.148.973 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe. (Dz. U. z dnia 10

Bardziej szczegółowo

Praca przy komputerze, wykonywana codziennie dłuŝej niŝ 4 godziny, moŝe być uciąŝliwa, gdyŝ:

Praca przy komputerze, wykonywana codziennie dłuŝej niŝ 4 godziny, moŝe być uciąŝliwa, gdyŝ: PRACA PRZY KOMPUTERZE Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy O czym naleŝy wiedzieć i pamiętać Praca przy komputerze, wykonywana codziennie dłuŝej niŝ 4 godziny, moŝe być uciąŝliwa,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKTAŻ STANOWISKOWY PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH NARAŻONYCH NA DZIAŁANIE CZYNNIKÓW UCIĄŻLIWYCH

INSTRUKTAŻ STANOWISKOWY PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH NARAŻONYCH NA DZIAŁANIE CZYNNIKÓW UCIĄŻLIWYCH INSTRUKTAŻ STANOWISKOWY PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH NARAŻONYCH NA DZIAŁANIE CZYNNIKÓW UCIĄŻLIWYCH Szkolenia bhp w firmie instruktaż stanowiskowy pracowników administracyjno-biurowych 1 Informacje

Bardziej szczegółowo

Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy

Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy Bardzo ważnym elementem w procesie pracy jest dopasowywanie warunków pracy do pracownika, bardziej niż pracownika do warunków pracy co jest

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY Z KOMPUTEREM

ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY Z KOMPUTEREM ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY Z KOMPUTEREM Czynniki szkodliwe: pole elektrostatyczne rzędu do 100 V/m w odległości około 50 cm od ekranu, wywołane wysokim potencjałem dodatnim monitora ekranowego, promieniowanie

Bardziej szczegółowo

CALL CENTER - WYMAGANIA DLA STANOWISK PRACY

CALL CENTER - WYMAGANIA DLA STANOWISK PRACY CALL CENTER - WYMAGANIA DLA STANOWISK PRACY Od kilku lat obserwuje się dynamiczny rozwój rynku usług telemarketingowych działającego w oparciu o specjalne działy określane mianem "call center". Szacuje

Bardziej szczegółowo

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 2013-09-18 ODDZIAŁ EDUKACJI ZDROWOTNEJ I HIGIENY DZIECI I MŁODZIEŻY

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 2013-09-18 ODDZIAŁ EDUKACJI ZDROWOTNEJ I HIGIENY DZIECI I MŁODZIEŻY JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 1 Ważnym elementem dla ucznia jest zapewnienie mu stanowiska pracy dostosowanego do wymagań ergonomii. Ma to odzwierciedlenie w obowiązujących przepisach prawnych,

Bardziej szczegółowo

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 1 Ważnym elementem dla ucznia jest zapewnienie mu stanowiska pracy dostosowanego do wymagań ergonomii. Ma to odzwierciedlenie w obowiązujących przepisach prawnych,

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 4

SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 4 SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 4 IV. ORGANIZACJA I METODY KSZTAŁTOWANIA BEZPIECZNYCH I HIGIENICZNYCH WARUNKÓW PRACY.

Bardziej szczegółowo

Stanowisko pracy ucznia i przedszkolaka

Stanowisko pracy ucznia i przedszkolaka Stanowisko pracy ucznia i przedszkolaka Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Poznaniu Oddział Higieny Dzieci i Młodzieży Poznań 2012 ERGONOMIA [gr. érgon dzieło, praca, nómos prawo ], antropotechnika,

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY CZŁOWIEKA W POZYCJI STOJĄCEJ

ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY CZŁOWIEKA W POZYCJI STOJĄCEJ ORGANIZACJA STANOWISKA PRACY CZŁOWIEKA W POZYCJI STOJĄCEJ Pozycja stojąca jest częsta w zawodach, w których praca związana jest z koniecznością użycia większej siły i większej przestrzeni. Nie jest ona

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM

KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM KOMPLEKSOWA REHABILITACJA OFERTA DLA FIRM Zdrowy pracownik, to wydajny pracownik. VERIDIS PREZENTUJE - OFERTA DLA FIRM Ci, którzy myślą, że nie mają czasu na ćwiczenia fizyczne, będą musieli wcześniej

Bardziej szczegółowo

Ergonomia stanowiska komputerowego

Ergonomia stanowiska komputerowego Ergonomia stanowiska komputerowego ERGOTEST 2007 Spis treści 1. Metodologia i cel badań.3 2. Cechy społeczno demograficzne respondentów.4 3. Wyniki badań......5 1. Organizacja przestrzeni....5 2. Organizacjja

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Podstawowe informacje o przedsiębiorstwie Rodzaj działalności:. Liczba pracowników w jednostce lokalnej:. Wdrożony system zarządzania

Bardziej szczegółowo

Dr Jawny System. System aktywnego siedzenia

Dr Jawny System. System aktywnego siedzenia Dr Jawny System System aktywnego siedzenia Dr Jawny System jest zwieńczeniem koncepcji Systemu Aktywnego Leczenia Kręgosłupa SALK oraz wieloletnich prac konstruktorskich Jarosława Jawnego. Wszystkie części

Bardziej szczegółowo

Zdrowy Kwadrans. Strona znajduje się w archiwum. Szanowni Państwo,

Zdrowy Kwadrans. Strona znajduje się w archiwum. Szanowni Państwo, Strona znajduje się w archiwum. Zdrowy Kwadrans Szanowni Państwo, W imieniu Wojewody Świętokrzyskiego Bożentyny Pałki-Koruby i Wicewojewody Grzegorza Dziubka gorąco zachęcamy do udziału w akcji Zdrowy

Bardziej szczegółowo

Lista kontrolna Tomasz Przymusiak ZIM ZP sem. VII. Lista Kontrolna

Lista kontrolna Tomasz Przymusiak ZIM ZP sem. VII. Lista Kontrolna Lista Kontrolna Nazwa stanowiska Lokalizacja dział/pokój Imię i Nazwisko pracownika Rodzaj pracy z komputerem Czas pracy z komputerem Analizę przeprowadził Data analizy Aby przeprowadzić analizę należy

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia psychospołeczne

Zagrożenia psychospołeczne Zagrożenia psychospołeczne 1. Wstęp Zarządzanie stresem nie jest dla pracodawców jedynie obowiązkiem moralnym i dobrą inwestycją, jest to wymóg prawny określony w dyrektywie ramowej 89 /391/EWG 3 2. Przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo

Dane ergonomiczne do projektowania stanowisk pracy. Strefa pracy kończyn górnych. Wymiary. PN-N 08018: 1991

Dane ergonomiczne do projektowania stanowisk pracy. Strefa pracy kończyn górnych. Wymiary. PN-N 08018: 1991 Dane ergonomiczne do projektowania stanowisk pracy. Strefa pracy kończyn górnych. Wymiary. PN-N 08018: 1991 Strefy pracy kończyn górnych [PN-91/N 08018] Normalizacja PN-91/N-08018 strefy pracy kończyn

Bardziej szczegółowo

Materiały do samodzielnego studiowania. 2. Temat: Bezpieczne i ergonomiczne warunki pracy z komputerem.

Materiały do samodzielnego studiowania. 2. Temat: Bezpieczne i ergonomiczne warunki pracy z komputerem. mgr Jarosław Rybusiński główny specjalista ds. BHP Materiały do samodzielnego studiowania. 1. Nazwa przedmiotu: Bezpieczeństwo i higiena pracy oraz ergonomia. 2. Temat: Bezpieczne i ergonomiczne warunki

Bardziej szczegółowo

ERGONOMIA PRACY KIEROWCY POJAZDU CIĘŻKIEGO

ERGONOMIA PRACY KIEROWCY POJAZDU CIĘŻKIEGO ERGONOMIA PRACY KIEROWCY POJAZDU CIĘŻKIEGO Opracowanie: Paweł Bartuzi Centralny Instytut Ochrony Pracy- Paostwowy Instytut Badawczy Spis treści 1. Wprowadzenie 3 2. Badania terenowe 5 3. Badania doświadczalne

Bardziej szczegółowo

źle METODYKA ERGONOMICZNEGO WYKONYWANIA ĆWICZEŃ SIŁOWYCH

źle METODYKA ERGONOMICZNEGO WYKONYWANIA ĆWICZEŃ SIŁOWYCH Podnoszenie jest bezpieczne wówczas, gdy rzut środka ciężkości układu, osoba podnosząca i obiekt podnoszony mieści się wewnątrz powierzchni ograniczonej stopami (czworobok podparcia). Stopy powinny być

Bardziej szczegółowo

Stres w pracy? Nie, dziękuję!

Stres w pracy? Nie, dziękuję! Najważniejsze informacje i wyniki badań nt. stresu zawodowego. Metody i techniki radzenia sobie ze stresem Dr Dorota Żołnierczyk Zreda Pracownia Psychologii i Socjologii Pracy Centralny Instytut Ochrony

Bardziej szczegółowo

GIMNASTYKA KOMPENSACYJNO -

GIMNASTYKA KOMPENSACYJNO - Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 GIMNASTYKA KOMPENSACYJNO - KOREKCYJNA WPROWADZENIE Zadania gimnastyki Gimnastyka wyrównawcza to zasób i rodzaj ćwiczeń, które mają skompensować pewien niedobór ruchowy zarówno pod

Bardziej szczegółowo

Bhp pracy przy i z komputerem

Bhp pracy przy i z komputerem Bhp pracy przy i z komputerem Lekcja 2/3. Bhp pracy przy i z komputerem. Porażenie prądem. Przygotował: Ryszard Kijanka Wstęp: Praca na stanowisku komputerowym niesie za sobą specyfikę - pozycję głównie

Bardziej szczegółowo

Aktywno dynamiczne siedzisko 3D dla dzieci kształtujące prawidłową postawę!

Aktywno dynamiczne siedzisko 3D dla dzieci kształtujące prawidłową postawę! Aktywno dynamiczne siedzisko 3D dla dzieci kształtujące prawidłową postawę! 1 Swoppster ergonomia dla dzieci! Aktywno dynamiczne siedzisko dla dzieci od 4 do 12 lat! Ruch od samego początku wzmacnia plecy.

Bardziej szczegółowo

Struktura przestrzenna stanowiska pracy

Struktura przestrzenna stanowiska pracy P O L I T E C H N I K A W A R S Z A W S K A W Y D Z I A Ł Z A R Z Ą D Z A N I A LABORATORIUM ERGONOMII I KSZTAŁTOWANIA ŚRODOWISKA PRACY Struktura przestrzenna stanowiska pracy ĆWICZENIE 1A Ocena ergonomiczności

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

ComfortControl 01 BLOKADA MECHANIZMU

ComfortControl 01 BLOKADA MECHANIZMU Krok 1: Odblokowanie fotela. 01 BLOKADA MECHANIZMU Krok 2: Dopasowanie fotela do swojej sylwetki. 02 PŁYNNOŚĆ DZIAŁANIA MECHANIZMU 03 GŁĘBOKOŚĆ SIEDZISKA 04 WYSOKOŚĆ OPARCIA Krok 3: Regulacja fotela w

Bardziej szczegółowo

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy dr inż. Zofia Pawłowska kierownik Zakładu Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy CIOP-PIB Informacja przygotowana na posiedzenie Rady Ochrony Pracy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁÓW BÓLOWYCH KRĘGOSŁUPA U PERSONELU PIELĘGNIARSKIEGO

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁÓW BÓLOWYCH KRĘGOSŁUPA U PERSONELU PIELĘGNIARSKIEGO Zarząd Oddziału PTP w Białymstoku PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁÓW BÓLOWYCH KRĘGOSŁUPA U PERSONELU PIELĘGNIARSKIEGO okres realizacji 2014-2016 BIAŁYSTOK 2015 I. INFORMACJE O PROGRAMIE Istotą programu jest

Bardziej szczegółowo

Polacy w pracy biurowej

Polacy w pracy biurowej Polacy w pracy biurowej ergonomia komputerowego stanowiska pracy raport z badań raport wykonała Anna Macyszyn Instytut Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego Warszawa, listopad 2006r. 1 Spis treści 1. Metodologia

Bardziej szczegółowo

Sukces odpowiedzialnego pracodawcy to inwestycja w zdrowie pracowników

Sukces odpowiedzialnego pracodawcy to inwestycja w zdrowie pracowników Dr Piotr Wachowiak 1 Sukces odpowiedzialnego pracodawcy to inwestycja w zdrowie pracowników Pracownik jest najważniejszym kapitałem każdego przedsiębiorstwa. Aby pracownicy przyczyniali się do realizacji

Bardziej szczegółowo

Centrum ćwiczeń mięśni pleców

Centrum ćwiczeń mięśni pleców Centrum ćwiczeń mięśni pleców Bazując na aktualnych wynikach badań dr.wolff opracował jedyną swego rodzaju koncepcję terapii mięśni grzbietowych w celu stabilizacji lędźwiowego odcinka kręgosłupa. Pacjenci,w

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna praca z komputerem

Bezpieczna praca z komputerem Bezpieczna praca z komputerem Cel prezentacji Uświadomienie znaczenia norm i zasad ergonomii w pracy z komputerem oraz konsekwencji związanych z niedostosowaniem swojego środowiska pracy do tych zasad

Bardziej szczegółowo

Znaczenie redukcji poziomu stresu w zakładzie pracy dla poprawy warunków pracy i wydajności. Marta Bem

Znaczenie redukcji poziomu stresu w zakładzie pracy dla poprawy warunków pracy i wydajności. Marta Bem Znaczenie redukcji poziomu stresu w zakładzie pracy dla poprawy warunków pracy i wydajności Marta Bem Dobrostan w pracy to dynamiczny stan umysłu charakteryzujący się względną równowagą między zdolnościami,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ... PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2015/2016 2016/2017 ZESPÓŁ SZKÓŁ W GOŁASZYNIE Gołaszyn, 1 września 2015 r. SPIS TREŚCI Założenia programu... 3 Cele i zadania... 4 Zalecane metody pracy...

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracodawcy i koordynowanej opieki medycznej metodą na długofalowe utrzymanie aktywności zawodowej

Współpraca pracodawcy i koordynowanej opieki medycznej metodą na długofalowe utrzymanie aktywności zawodowej Współpraca pracodawcy i koordynowanej opieki medycznej metodą na długofalowe utrzymanie aktywności zawodowej dr n. med. Grzegorz Juszczyk Dyrektor Działu Profilaktyki Korporacyjnej Zdrowotne przecieki

Bardziej szczegółowo

Plan treningowy Zmiana tłuszczu w mięśnie

Plan treningowy Zmiana tłuszczu w mięśnie Plan treningowy Zmiana tłuszczu w mięśnie Dla średnio zaawansowanych PRZYKŁADOWY FRAGMENT SuperTrening.net Spis treści Wstęp...3 Spalanie tkanki tłuszczowej poprzez trening siłowy...4 Co sprawia, że chudniemy?...4

Bardziej szczegółowo

WYBIERZ KRZESŁO, KTÓRE ZADBA O CIEBIE

WYBIERZ KRZESŁO, KTÓRE ZADBA O CIEBIE www.nowystyl.pl WYBIERZ KRZESŁO, KTÓRE ZADBA O CIEBIE PORADNIK ERGONOMICZNY Czy po pracy bolą Cię plecy? Często czujesz, że przydałby Ci się masaż karku i ramion, gdy siedzisz? Wiercisz się na krześle

Bardziej szczegółowo

PASY TRENINGOWE. Trening synchroniczno-rywalizacyjny

PASY TRENINGOWE. Trening synchroniczno-rywalizacyjny warsztat trenera PASY TRENINGOWE Trening synchroniczno-rywalizacyjny Trudno jest stworzyć koncepcję treningu, która swoją innowacyjnością budziłaby zachwyt i odsuwała w cień inne pomysły czy inicjatywy.

Bardziej szczegółowo

OBCIĄŻENIE NARZĄDÓW RUCHU U PRACOWNIKÓW BUDOWNICTWA

OBCIĄŻENIE NARZĄDÓW RUCHU U PRACOWNIKÓW BUDOWNICTWA II KONFERENCJA OBCIĄŻENIE NARZĄDÓW RUCHU U PRACOWNIKÓW BUDOWNICTWA Zbigniew W. Jóźwiak Łódź, 29 października 2014 r. Rodzaje uszkodzeń narządów ruchu spowodowane brakiem przestrzegania zasad ergonomii

Bardziej szczegółowo

Praca naukowo-badawcza z zakresu prewencji wypadkowej

Praca naukowo-badawcza z zakresu prewencji wypadkowej Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy ul. Czerniakowska 16, 00-701 Warszawa Praca naukowo-badawcza z zakresu prewencji wypadkowej Ocena obciążenia psychofizycznego oraz zapobieganie

Bardziej szczegółowo

W zdrowym ciele zdrowy duch

W zdrowym ciele zdrowy duch Program sportowy W zdrowym ciele zdrowy duch dla Wychowanków Specjalnego Ośrodka Wychowawczego im. św. Jana de La Salle w Częstochowie Opracował Dorożański Tomasz Spis treści I. Wstęp II. III. IV. Cele

Bardziej szczegółowo

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Raport dotyczący zaleceń Zapewnianie optymalnej opieki nad osobami cierpiącymi na chorobę zwyrodnieniową stawów i reumatoidalne zapalenie stawów

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr /2005 Z dnia 2005 r. INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie 1. DEFINICJE. 1) RYZYKO

Bardziej szczegółowo

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Rozwój gospodarczy, dokonujący się we wszystkich obszarach życia ludzi, wiąże się nieodzownie ze zmianą dominującej pozycji ciała człowieka. W ciągu doby,

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: STARSZY INSPEKTOR D/S ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: STARSZY INSPEKTOR D/S ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH Sporządzono dnia, 11.06.2010r. OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: STARSZY INSPEKTOR D/S ŚWIADCZEŃ RODZINNYCH 1. NAZWA I ADRES ZAKŁADU PRACY OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ 76-248 Dębnica Kaszubska, ul. Zjednoczenia

Bardziej szczegółowo

Raport z testu Nr. Q MBL N 937 1339. PROFI m Spółka z o.o. PL 668 00 00 366 ul. Kaliska 61 62-700 Turek POLSKA

Raport z testu Nr. Q MBL N 937 1339. PROFI m Spółka z o.o. PL 668 00 00 366 ul. Kaliska 61 62-700 Turek POLSKA QualiTest GmbH Na zlecenie: PROFI m Spółka z o.o. PL 668 00 00 366 ul. Kaliska 61 62-700 Turek POLSKA Raport z testu Nr. Przedmiot: Zlecenie: Krzesło biurowe model ON 11 SL P44PU (producent dostarczył

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik bezpieczeństwa i higieny pracy 315[01] Zadanie egzaminacyjne

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik bezpieczeństwa i higieny pracy 315[01] Zadanie egzaminacyjne Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik bezpieczeństwa i higieny pracy 315[01] Zadanie egzaminacyjne Pracownik zatrudniony na stanowisku administracyjno biurowym wykonuje

Bardziej szczegółowo

ANALITYK SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH

ANALITYK SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH ANALITYK SYSTEMÓW KOMPUTEROWYCH 1. Informacje ogólne Zadaniem analityka systemów komputerowych jest przeprowadzenie analizy systemów komputerowych oraz sprzętu komputerowego potrzebnego do konkretnych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej Nr 3 w Wieliczce na lata 2015-2018

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej Nr 3 w Wieliczce na lata 2015-2018 PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej Nr 3 w Wieliczce na lata 2015-2018 Głównymi założeniami programu jest kreowanie zdrowego stylu życia, zapobieganie zachowaniom agresywnym, profilaktyka uzależnień

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowego środowiska. z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work)

Promocja zdrowego środowiska. z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work) Promocja zdrowego środowiska pracy dla pracowników z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work) Dane techniczne o projekcie Realizacja w latach 2011-2013 Finansowanie z Programu Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Bieganie dla początkujących

Bieganie dla początkujących Bieganie dla początkujących Plan Treningowy PRZYKŁADOWY FRAGMENT Spis treści Wstęp...2 Rola diety...3 Plan Treningowy...5 Zasady treningu:...6 Dni z zalecanym odpoczynkiem lub innym sportem...7 Znaczenie

Bardziej szczegółowo

Techniczne środki pracy biurowej

Techniczne środki pracy biurowej Techniczne środki pracy biurowej Organizacja stanowiska pracy 1. Organizacja stanowiska pracy 2. Wymagania dotyczące pomieszczeń 3. Organizacja przestrzenna stanowisk pracy biurowej 4. Przestrzeń stanowiska

Bardziej szczegółowo

Przeciwwskazania dla kobiet w ciąży: Zaleca się. Zalecany czas stosowania: Bez ograniczeń.

Przeciwwskazania dla kobiet w ciąży: Zaleca się. Zalecany czas stosowania: Bez ograniczeń. UWAGA: Prosimy pamiętać, że krzesło należy użytkować zgodnie z przeznaczeniem. Jest ono przeznaczone dla jednej osoby. Nie wolno na nim stawać. Nie należy pozostawiać w miejscach o dużej wilgotności powietrza

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy podczas korzystania z komputera

Kształtowanie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy podczas korzystania z komputera Kształtowanie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy podczas korzystania z komputera CZYNNIKI ZAGROŻENIA ZAWODOWEGO WYSTĘPUJĄCE NA STANOWISKACH PRACY PRZY MONITORACH EKARANOWYCH : NIEWŁAŚCIWE OBCIĄŻENIE

Bardziej szczegółowo

Opis techniczny: krzeseł obrotowych i konferencyjnych oraz foteli obrotowych gabinetowych, siedziska z oparciem i podnóżka.

Opis techniczny: krzeseł obrotowych i konferencyjnych oraz foteli obrotowych gabinetowych, siedziska z oparciem i podnóżka. Opis techniczny: krzeseł obrotowych i konferencyjnych oraz foteli obrotowych gabinetowych, siedziska z oparciem i podnóżka. Uwaga: 1. W każdym osobnym opisie technicznym (poz.1, poz.2, poz.3, poz.4, poz.5,

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA DZIAŁAŃ W ZAKRESIE OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO - LISTA PYTAŃ KONTROLNYCH

ORGANIZACJA DZIAŁAŃ W ZAKRESIE OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO - LISTA PYTAŃ KONTROLNYCH ORGANIZACJA DZIAŁAŃ W ZAKRESIE OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO - LISTA PYTAŃ KONTROLNYCH Przedstawiona lista dotyczy podstawowych zagadnień związanych z oceną ryzyka zawodowego. Odpowiedź tak oznacza, że przyjęte

Bardziej szczegółowo

Projekt wyposażenia biur dla Jednostki Realizującej Projekt przy ul. Kościuszki 53, Bydgoszcz.

Projekt wyposażenia biur dla Jednostki Realizującej Projekt przy ul. Kościuszki 53, Bydgoszcz. Opis przedmiotu zamówienia. Załącznik nr 5 Projekt wyposażenia biur dla Jednostki Realizującej Projekt przy ul. Kościuszki 53, Bydgoszcz. 1. Wymagania ogólne: Wyposażenie pomieszczeń biurowych na podstawie

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna praca z komputerem. Na podstawie prezentacji Marcina Pawlika Opracował Mirosław Żuk

Bezpieczna praca z komputerem. Na podstawie prezentacji Marcina Pawlika Opracował Mirosław Żuk Bezpieczna praca z komputerem Na podstawie prezentacji Marcina Pawlika Opracował Mirosław Żuk Cel prezentacji Uświadomienie znaczenia norm i zasad ergonomii w pracy z komputerem oraz konsekwencji związanych

Bardziej szczegółowo

Ergonomia (1) VIII. SZKOLENIE PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH. Cel przystosowania stanowisk do zasad ergonomii:

Ergonomia (1) VIII. SZKOLENIE PRACOWNIKÓW ADMINISTRACYJNO-BIUROWYCH. Cel przystosowania stanowisk do zasad ergonomii: Ergonomia (1) stanowisk wyposa onych w monitory ekranowe ergonomia ERGONOMIA to interdyscyplinarna nauka, zajmuj¹ca siê przystosowaniem, narzêdzi, maszyn, œrodowiska i warunków pracy do anatomicznych i

Bardziej szczegółowo

Intensywny 12 tygodniowy plan na zwiększenie masy mięśniowej. Plan Treningowy. SuperTrening.net

Intensywny 12 tygodniowy plan na zwiększenie masy mięśniowej. Plan Treningowy. SuperTrening.net Intensywny 12 tygodniowy plan na zwiększenie masy mięśniowej Plan Treningowy SuperTrening.net Spis treści Wstęp...3 Dlaczego mięśnie rosną?...4 Plan treningowy...8 FAZA I 4 tygodnie...9 DZIEŃ I Trening

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY

ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY ĆWICZENIA W ZAPOBIEGANIU OSTEOPOROZY Ćwiczenie 1. - Stajemy w rozkroku na szerokości bioder. Stopy skierowane lekko na zewnątrz, mocno przywierają do podłoża. - Unosimy prawą rękę ciągnąc ją jak najdalej

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: STARSZY PRACOWNIK SOCJALNY

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: STARSZY PRACOWNIK SOCJALNY Sporządzono dnia, 18.11.2011r. OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: STARSZY PRACOWNIK SOCJALNY 1. NAZWA I ADRES ZAKŁADU PRACY OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ 76-248 Dębnica Kaszubska, ul. Zjednoczenia 26 2.

Bardziej szczegółowo

bezpieczne budowanie

bezpieczne budowanie bezpieczne budowanie Koncepcja kontroli i nadzoru nad inwestycjami związanymi z UEFA EURO 2012 Część I Opracował Dariusz Smoliński Założenie Państwowa Inspekcja Pracy powinna aktywnie włączyć się w działania

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008 Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 09.05. 2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Identyfikacji zagrożeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Miasta Czeladź

Bardziej szczegółowo

PROJEKT REALIZOWANY W NOWYM SĄCZU W OKRESIE OD DNIA 01.01.2015 ROKU DO DNIA 31.12.2015 ROKU

PROJEKT REALIZOWANY W NOWYM SĄCZU W OKRESIE OD DNIA 01.01.2015 ROKU DO DNIA 31.12.2015 ROKU Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr Rady Miasta Nowego Sącza z dnia PROJEKT SOCJALNY SĄDECKA POMOCNA DŁOŃ PROJEKT REALIZOWANY W NOWYM SĄCZU W OKRESIE OD DNIA 01.01.2015 ROKU DO DNIA 31.12.2015 ROKU PROJEKTODAWCA

Bardziej szczegółowo

string unique comfort of MEMBRANE

string unique comfort of MEMBRANE string unique comfort of MEMBRANE design: BDT 2 leader of ergonomics SR 103 synonim funkcjonalności, wygody i ergonomii idealny, ekonomiczny fotel pracowniczy prosta forma, użyteczność i solidne wykonanie

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: POMOC BIUROWA

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: POMOC BIUROWA porządzono dnia, 12.11.2011r. OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: POMOC BIUROWA 1. NAZWA I ADRE ZAKŁADU PRACY OŚRODEK POMOCY POŁECZNEJ 76-248 Dębnica Kaszubska, ul. Zjednoczenia 26 2. NAZWA TANOWIKA

Bardziej szczegółowo

Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY

Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY Szkoła Zdrowia Publicznego Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera 90-950 Łódź, ul. Św. Teresy od Dzieciątka Jezus 8 Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY Program

Bardziej szczegółowo

Organizacja stanowiska pracy biurowej. Szkolenia bhp w firmie Organizacja stanowiska pracy biurowej 1

Organizacja stanowiska pracy biurowej. Szkolenia bhp w firmie Organizacja stanowiska pracy biurowej 1 Organizacja stanowiska pracy biurowej Szkolenia bhp w firmie Organizacja stanowiska pracy biurowej 1 Instrukcje bhp Wymogi zawarte w przepisach prawnych nakazują opracowanie i udostępnienie pracownikom

Bardziej szczegółowo

7. Struktura, odpowiedzialność i uprawnienia w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

7. Struktura, odpowiedzialność i uprawnienia w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 7. Struktura, odpowiedzialność i uprawnienia w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 7.1. Jakie wymagania i wytyczne dotyczące określenia struktur odpowiedzialności i uprawnień w systemie

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Specyfikacji. tel. 29 761 73 95 faks 29 643 24 22 http://www.rzekun.pl/osrodek-pomocy-spolecznej.html ops@rzekun.

Załącznik nr 1 do Specyfikacji. tel. 29 761 73 95 faks 29 643 24 22 http://www.rzekun.pl/osrodek-pomocy-spolecznej.html ops@rzekun. Załącznik nr 1 do Specyfikacji Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Przedmiotem zamówienia jest zorganizowanie i przeprowadzenie konsultacji, warsztatów, treningów oraz szkoleń w zakresie umiejętności

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015.

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program jest integralną częścią programu wychowawczego szkoły.

Bardziej szczegółowo

KARTA REALIZACJI PROJEKTU Ergonomia. data zal. projektu: Grupa Wydział. ocena za projekt: Rok lp. data adnotacje do zajęć podpis prowadzącego

KARTA REALIZACJI PROJEKTU Ergonomia. data zal. projektu: Grupa Wydział. ocena za projekt: Rok lp. data adnotacje do zajęć podpis prowadzącego Z KARTA REALIZACJI PROJEKTU Ergonomia imię i nazwisko: tytuł projektu:... prowadzący:...... data zal. projektu: Grupa Wydział ocena za projekt: Rok lp. data adnotacje do zajęć podpis prowadzącego 4 5 6

Bardziej szczegółowo

Poznaj zalety regulowanego biurka

Poznaj zalety regulowanego biurka Poznaj zalety regulowanego biurka - zapewnisz sobie zdrowie, codzienną porcję gimnastyki oraz dobre samopoczucie w pracy. LINEAR ACTUATOR TECHNOLOGY W nowoczesnym środowisku pracy, biuro nie stanowi wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka uzależnień

Profilaktyka uzależnień Profilaktyka uzależnień 1) Zapoznanie uczniów z rodzajami uzależnień występujących we współczesnym świecie 2) Zapoznanie uczniów i rodziców ze skutkami wszelkich uzależnień i omówienie sposobów ich zapobiegania

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH Przywództwo i zarządzanie zespołem Szkolenie z zakresu przywództwa, kompetencji liderskich i zarządzania zespołem. Podniesienie kompetencji zarządczych w zakresie przywództwa,

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: GŁÓWNY KSIĘGOWY

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: GŁÓWNY KSIĘGOWY porządzono dnia, 15.11.2011r. OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO na stanowisku: GŁÓWNY KIĘGOWY 1. NAZWA I ADRE ZAKŁADU PRACY OŚRODEK POMOCY POŁECZNEJ 76-248 Dębnica Kaszubska, ul. Zjednoczenia 26 2. NAZWA TANOWIKA

Bardziej szczegółowo

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Działania Klubu Integracji Społecznej od 2010 roku. TUTUŁ PROGRAMU Zwiększenie szans na zatrudnienie i podniesienie kompetencji społecznych poprzez stworzenie kompleksowego systemu wsparcia dla osób zagrożonych

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA ZESPOŁU SZKÓŁ CENTRUM EDUKACJI W PŁOCKU NA ROK SZKOLNY 2011/2012 Działania wychowawcze, edukacyjne, informacyjne i zapobiegawcze zawarte w szkolnym Programie Profilaktycznym

Bardziej szczegółowo

Wymagane jest aby drzwi wejściowe do łazienki dla osób niepełnosprawnych otwierały się na zewnątrz i miały szerokość min. 90 cm.

Wymagane jest aby drzwi wejściowe do łazienki dla osób niepełnosprawnych otwierały się na zewnątrz i miały szerokość min. 90 cm. Drzwi Wymagane jest aby drzwi wejściowe do łazienki dla osób niepełnosprawnych otwierały się na zewnątrz i miały szerokość min. 90 cm. Od wewnętrznej strony drzwi zaleca się montaż poręczy prostej o długości

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Działania profilaktyczne to te, które stwarzają człowiekowi okazję do aktywnego uczestnictwa w gromadzeniu doświadczeń

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

Wykład 2. Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Wykład 2 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska proces, w którym ludzie uczą się dbać o zdrowie własne i zdrowie społeczeństwa, w którym żyją jest nieodłącznym i komplementarnym elementem promocji zdrowia

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Program UNPLUGGED Ogólne informacje na temat programu Program Przeciwdziałania Przyjmowaniu Substancji Uzależniających przez Uczniów Unplugged opracowany został w ramach

Bardziej szczegółowo

LIFTER. pionizator statyczny

LIFTER. pionizator statyczny pionizator statyczny pionizator statyczny Pionizator statyczny TM jest nowoczesnym urządzeniem rehabilitacyjnym. Pozwala pacjentowi na samodzielne spionizowanie się w urządzeniu. Możliwe jest to dzięki

Bardziej szczegółowo

Wstęp. 1. Definicje kosztów

Wstęp. 1. Definicje kosztów Wstęp Z absencją chorobową wiążą się koszty, które ponoszą zarówno przedsiębiorstwa, jak i państwo. Zgodnie z danymi publikowanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydatki na absencję chorobową w ramach

Bardziej szczegółowo

ERGONOMIA W ŻYCIU CODZIENNYM I PRACY ZAWODOWEJ

ERGONOMIA W ŻYCIU CODZIENNYM I PRACY ZAWODOWEJ ERGONOMIA W ŻYCIU CODZIENNYM I PRACY ZAWODOWEJ Robotni ludzie dźwigają jako bydlęta, czego się z słusznym politowaniem napatrzył, zwłaszcza przy dozorcach niebacznych, którzy ludzi słabych i chorych zwykli

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2014-2016 Opracowanie : Agnieszka Nowakowska- pedagog szkolny Joanna Geraga Matusiak psycholog szkolny

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo