Kształcenie skoncentrowane na studentach tzw. Student Centered Learning (SCL): co się za tym kryje? Justyna Bugaj

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kształcenie skoncentrowane na studentach tzw. Student Centered Learning (SCL): co się za tym kryje? Justyna Bugaj"

Transkrypt

1 Kształcenie skoncentrowane na studentach tzw. Student Centered Learning (SCL): co się za tym kryje? Justyna Bugaj

2 1 Spis treści: Streszczenie:...2 Abstract: Wprowadzenie do SCL...6 a. Tradycyjne kształcenie...6 b. Zmiany w procesie kształcenia...8 c. SCL d. Aktywne metody kształcenia w SCL Dobre i złe praktyki Wnioski i rekomendacje dotyczące stosowania SCL; a. Wymagania, ograniczenia i możliwości dotyczące stosowania SCL b. Wskazówki dotyczące zastosowania SCL Bibliografia:... 26

3 2 Streszczenie: Raport zawiera opis zagadnień związanych z koncepcją Student Centered Learning (SCL). Został opracowany w wyniku analizy literaturowej oraz przeprowadzonych (w sierpniu 2010 roku) konsultacji ze specjalistami i sondy studentów. Złożony jest z trzech części. Rozważania rozpoczyna opis powodów zmian w europejskim szkolnictwie wyższym, które zostały zdynamizowane realizacją założeń wynikających z Procesu Bolońskiego oraz pracami nad Krajowymi Ramami Kwalifikacji. Następnie przedstawione zostały dwa typowe podejścia do nauczania: skoncentrowane na nauczycielu, który transferuje wiadomości eksperckie studentom i skoncentrowanego na studencie, który z kolei nabywa wiedzę przy aktywnej swojej roli oraz nauczyciela jako organizatora (facylitatora). Przedstawiony opis tradycyjnego kształcenia nie jest krytykowany. Negatywnej ocenie podlega jedynie jego dominująca rola w przypadku realizacji niektórych kierunków studiów. W tej części opracowania opisane są także wykorzystywane przez nauczyciela akademickiego podające metody dydaktyczne stawiające inicjatywę wszelkich działań po jego stronie oraz wzrastająca rola studenta (połączona z jego odpowiedzialnością). W przypadku koncepcji SCL dominującą rolą nauczyciela jest facylitator, który koncentruje uwagę na umiejętnościach, zainteresowaniach studentów, przy wykorzystaniu różnych stylów uczenia. Nauczyciel w tej roli pomaga studentom odnaleźć ich własny sposób/styl uczenia się, przy okazji wyjaśniając niezrozumiałe kwestie i przedstawiając nowe interpretacje materiału. W SCL rolą studenta jest rozwijanie swoich umiejętności, zdolności i predyspozycji, przy wykorzystaniu możliwości oferowanych podczas zajęć przez nauczyciela. Ma on być samodzielny, kreatywny i odpowiedzialny. Ma potrafić odnaleźć niezależny punkt widzenia, posiadać motywację do poszukiwań i zdobywania samodzielnie wiedzy. W końcu ma decydować o swojej ścieżce kształcenia, sposobach jej osiągania, co jest związane bezpośrednio z jego pragnieniami, aspiracjami, potrzebami oraz funkcjonowaniem w społeczeństwie wiedzy. To założenie sprawdzi się tylko w przypadku świadomych i odpowiedzialnych studentów, którzy potrafią decydować o swoim życiu. Obawy przed stosowaniem koncepcji SCL są artykułowane po obu stronach mównicy (przez nauczycieli i słuchaczy). SCL wymaga innego zachowania się studentów, ich współudziału w zajęciach na równych prawach, co może wiązać się z powstawaniem oporu po ich stronie (np. obawą przed nieznanym, wcześniejszymi złymi doświadczeniami, źle zaplanowanymi zajęciami). Należy podkreślić, że wykorzystywanie koncepcji SCL podczas zajęć nie wpływa na poziom trudności egzaminu (może natomiast ulec zmianie sposób zaliczenia). Dodatkowo, aktywne metody dydaktyczne stosowane podczas zajęć dają satysfakcję obu stronom podnoszą możliwości uzyskania zakładanych efektów kształcenia, budowanie zaangażowania, zainteresowania i współpracy. Rola nauczyciela nadal jest znacząca, lecz odmienna i sprowadza się do partnerskiego współuczestnictwa. Rozdział kończy charakterystyka koncepcji SCL oraz prezentacja aktywnych metod dydaktycznych, które można w niej wykorzystywać.

4 3 Druga część przedstawia dobre i złe praktyki związane ze stosowaniem koncepcji SCL. Został on przygotowany na podstawie opublikowanych badań z uczelni zagranicznych, doświadczeń własnych oraz wyników konsultacji i wypowiedzi z sondażu. Rozdział trzeci stanowi podsumowanie rozważań z całego opracowania i opisuje wymagania, ograniczenia i możliwości dotyczące stosowania SCL. SCL implikuje zmiany w podejściu do studenta, ale także do całego procesu uczenia. Do uzyskania najlepszych rezultatów kształcenia dopuszcza nieograniczone możliwości korzystania z dowolnych metod dydaktycznych i dowolnych technologii, np. e-learningu, gdzie nauczyciel akademicki jest koordynatorem, sprawuje pieczę nad uczącymi się, podpowiada, ale nie narzuca swojej woli. Stosowanie koncepcji SCL nie ma ograniczeń, gdyż może ona być użyteczna w małych i dużych grupach wykładowych, na początku i na końcu cyklu kształcenia, przy realizacji treści podstawowych i uzupełniających (w naukach ścisłych i humanistycznych, przyrodniczych i technicznych). Właściwe zastosowanie SCL może prowadzić do zwiększenia motywacji do samokształcenia (nauczycieli i studentów), większej retencji wiedzy, większego zrozumienia i bardziej pozytywnego nastawienia do procesu ciągłego doskonalenia. Jednak wdrożenie koncepcji SCL w uczelniach powinno być zaplanowane stopniowo i bazować na istniejących, dobrych, sprawdzonych praktykach. Definicje pojęcia uczenie się zorientowane na studenta mimo różnych interpretacji posiadają wspólne cechy takie jak: aktywne uczenie się, możliwość negocjacji i wyboru, wspólne ocenianie i przeniesienie inicjatywy w relacjach/ podczas zajęć, z nauczycieli na studentów. Koncepcja SCL wiąże się ze wzrostem znaczenia podmiotowości, aktywności i samodzielności studentów w procesie kształcenia. Jest często używana i opisywana w literaturze (szczególnie zagranicznej) oraz wykorzystywana do promocji działań uczelni (w celu przyciągnięcia jak największej ilości kandydatów na studia). W opracowaniu wykorzystano opinie (alfabetycznie): Dr hab. Marka Frankowicza Mgr Zofii Godzwon Dr Danuty Kajrunajtys Mgr Agaty Kozielskiej Dr Jerzego Lackowskiego Aleksandry Lis Dr Iwony Maciejowskiej Prof. Jadwigi Mireckiej

5 4 Abstract: The report contains the description of issues connected with the concept of Student- Centred Learning (SCL). It was prepared as a result of the analysis of literature and consultations with specialists (conducted in August 2010) as well as a student survey. The report consists of three parts. Considerations begin with the description of the causes of changes in the European higher education system initiated with the implementation of assumptions resulting from the Bologna process and works on the National Qualification Framework. Then, two approaches to learning are presented: teacher-centred learning in case of which expert knowledge is transferred on students and student-centred learning where a student gains knowledge playing an active role while a teacher acts as a facilitator. The presented description of traditional education is not criticized and only its dominant role in case of some fields of study is subject to negative evaluation. In this part of the study, delivery methods used by an academic teacher, in which all initiative is placed on the teacher s part and a student s role is increased (combined with student s responsibility) are described. In the case of the SCL concept, the predominant teacher s role is that of a facilitator who focuses their attention on students skills and interests, using various teaching styles. The teacher acting in this role helps students find their own way to learn, helps them discover their style, at the same time explaining unclear issues and presenting new interpretations of the material. In SCL, the student s role is to develop their skills, abilities and predispositions, with the use of the options offered by the teacher during classes. The student is to be independent, creative and responsible. They should be able to find their own independent point of view, have motivation to seek and find knowledge on their own. Finally, the student is to make decisions concerning their educational path and ways of gaining knowledge, which is directly linked to their desires, aspirations, needs and functioning in the knowledge society. This assumption will only prove useful in case of conscious and responsible students who are able to decide about their own lives. Concerns connected with the application of the SCL concept are articulated on both sides. SCL requires from students to act differently, to participate in classes on equal rights which may provoke their resistance (e.g. fear of the unknown, previous negative experience, badly planned classes). It should be pointed out that the use of the SCL concept during classes does not have an influence on the exam s difficulty level (but the way of giving credit may be modified). Additionally, active teaching methods used during classes give satisfaction to both parties: they increase the possibility of achieving the assumed teaching effects, building involvement, interest and cooperation. The teacher s role remains significant but it is different and it can be equal to partner co-participation. This chapter ends with the characteristics of the SCL concept and the presentation of active teaching methods that can be used in this concept.

6 5 The second part presents good and bad practices related with the application of the SCL concept. It is based on the published research of foreign universities, own experience and results of consultations and statements taken from the survey. The third chapter is a summary of theoretical considerations and a description of the requirements, limitations and possibilities of using SCL. SCL implies changes in the attitude to students but also to the entire teaching process. Taking into account the relations between the process participants, this concept allows for unlimited possibilities of using any teaching methods and techniques to achieve teaching results, e.g. e-learning where an academic teacher is a coordinator taking care of learners and prompts but does not impose their opinions. The application of the SCL concept is unlimited as it may be useful in small and large lecturing groups, at the beginning and at the end of the teaching process, when teaching basic and complementary knowledge (in science and humanities). The proper use of SCL can lead to increased motivation to self-development (on the part of teachers and students), greater retention of knowledge, better understanding and more positive attitude to the process of constant development. The implementation of the SCL concept at universities should be planned gradually and should base on the existing, good, tested practices. Despite the existence of various definitions, the concept of student-centered learning has many common components, such as active learning, possibility of negotiation and choice, common evaluation and transfer of initiative in relations between teachers and students. The SCL concept is connected with greater importance of students subjectivity, activity and independence in the learning process. The concept is frequently used and described in literature (especially foreign literature) and applied for the promotion of the university s activity (to attract as many candidates to study as possible).

7 6 1. Wprowadzenie do SCL a. Tradycyjne kształcenie Ewolucja szkolnictwa wyższego w Europie spowodowana realizacją założeń wynikających z Procesu Bolońskiego zdynamizowała zmiany w poszczególnych uczelniach polskich płynące od góry (sfera rządząca) do dołu (realizatorzy programów studiów). Przygotowywane właśnie Krajowe Ramy Kwalifikacji 1, które mają stanowić opis jasno zdefiniowanych osiągnięć możliwych do uzyskania w obrębie szkolnictwa wyższego, mają być narzędziem do międzynarodowego uznawania kwalifikacji absolwentów. Uzyskiwane na uczelniach kompetencje absolwentów poszukiwane przez pracodawców powinny pokrywać się z tymi określonymi jako generyczne według projektu TUNING 2. Sprawdzanie czy nowy pracownik nadaje się do pracy, sprowadzi się nie do pytania czego się uczył?, ale co potrafi zrobić? Istotne będą również efekty kształcenia, określające wiedzę i zrozumienie, umiejętności, oraz postawy zawodowe i obywatelskie. Są one widoczne na wszystkich poziomach kształcenia, w różnych odstępach czasu i z różnego punktu widzenia. Na przykład na poziomie kierunku wyposażenie studentów w założone efekty kształcenia wpływa na ich umiejętność samodoskonalenia, co z kolei skutkuje lepszą ich możliwością sprostania wymaganiom rynku pracy. Powoduje również wzrost poziomu świadomości studentów, a tym samym przygotowuje ich do dalszego kształcenia (Life Long Learning). Opracowane przez grupę specjalistów Deskryptory dublińskie w ramach Joint Quality Initiative 3 także potwierdzają potrzebę zmiany tradycyjnego modelu kształcenia w uczelniach, a przejście od nauczania do uczenia się jest wyzwaniem dla wszystkich uczestników procesu kształcenia. W XXI wieku wymaganymi kompetencjami pracowników będą umiejętności aklimatyzacji oraz szybkość reagowania na potrzeby płynące z otoczenia: od rodziny, pracodawcy, a także te wynikające z własnych aspiracji. W zależności od dyscypliny, umiejętności nabyte przez studentów podczas studiów będą aktualne od 2,5 do 7,5 lat. To także oznacza potrzebę ciągłego dokształcania i czasem przekwalifikowania się. Koncepcja kształcenia skoncentrowanego na studentach Student Centered Learning (SCL) została opisana już w 1905 przez Hayward oraz w 1956 r. w pracy Dewey 4. Rogers 5 1 prace w tym kierunku rozpoczęły się ok roku i były procesem oddolnym 2 umiejętność dokonywania analizy i syntezy; zdolność do uczenia się i rozwiązywania problemów; umiejętność stosowania wiedzy w praktyce; zdolność adaptacji do nowych sytuacji; troska o jakość; umiejętność zarządzania informacją; umiejętność samodzielnej pracy, organizacji i planowania; umiejętność współpracy z innymi ludźmi; komunikowanie się ustne i pisemne w języku ojczystym, Pawlikowski J., Struktura kwalifikacji w szkolnictwie wyższymi i jej implikacje, Seminarium Bolońskie dla uczelni technicznych, Wrocław, 25 czerwca 2008r 3 opierają się na 5 aspektach kształcenia: wiedza i zrozumienie, wykorzystanie w praktyce wiedzy i zdolności rozumienia, ocena i formułowanie sądów, umiejętności komunikowania się, umiejętności uczenia się, Pawlikowski J., Struktura kwalifikacji w szkolnictwie wyższymi i jej implikacje, Seminarium Bolońskie dla uczelni technicznych, Wrocław, 25 czerwca 2008r. 4 O Sullivan, M. (2003). The reconceptualisation of learner-centred approaches: A Nambian case study. International Journal of Educational Development. In Press 5 Rogers, C. R. (1983a). As a teacher, can I be myself? In Freedom to Learn for the 80 s. Ohio: Charles E. Merrill Publishing Company

8 7 w książce As a teacher, can I be myself? In Freedom to Learn for the 80 s. opisał przeniesienie punktu ciężkości od nauczycieli ekspertów do studentów uczących się, wprowadzony przez konieczność zmiany w tradycyjnym środowisku, w którym tzw. atmosfera uczenia się i sami studenci byli bierni, apatyczni i znudzeni. Tradycyjne zajęcia, w tym szczególnie wykłady, zaczęły być coraz częściej krytykowane przez studentów, jako najmniej efektywny sposób przekazywania wiedzy, a to utorowało drogę do powszechnego rozwoju SCL za granicą, jako alternatywnego podejścia do tradycyjnego kształcenia. W praktyce wiele instytucji i nauczycieli akademickich jedynie deklaruje stosowanie koncepcji SCL, w rzeczywistości ograniczając się do stosowania kilku metod aktywizujących zajęcia. Koncepcję SCL można datować na XIX w. kiedy to kształcenie stało się bardziej powszechne oraz uwidocznił się wpływ psychologów i pedagogów na proces uczenia się 6. Kember 7 później Harden i Crosby opracowali dwa zasadnicze kierunki nauczania: skoncentrowanego na nauczycielu, który transferuje wiadomości eksperckie nowicjuszom (studentom) i skoncentrowanego na studencie, który nabywa wiedzę przy aktywnej swojej roli oraz nauczyciela jako organizatora (facylitatora). Porównanie koncepcji uczenia skoncentrowanego na nauczycielu i na studencie przedstawiono w tabeli 1. Jest to jednak modelowe ujęcie, w praktyce występuje rzadko, najczęściej pojawiają się przypadki z dominującymi elementami jednej z koncepcji 8. Tabela 1. Porównanie modelowych koncepcji uczenia skoncentrowanego na nauczycielu i na studencie TCL 9 SCL Niska możliwość wyboru studentów Wysoka możliwość wyboru studentów Bierna postawa studentów Aktywna postawa studentów Inicjatywa po stronie nauczyciela Inicjatywa po stronie studentów Źródło: O Neill G.and McMahon T., Student-centred learning: What does it mean for students and lecturers? University College Dublin Tues_19th_Oct_SCL.html [ ] 6 wykorzystywali możliwości i chęci dzieci do uczenia się, stosując przy tym najczęściej metody pracy w grupie - (nie sięgamy do starożytności) 7 Kember, D. (1997). A reconceptualisation of the research into university academics conceptions of teaching. Learning and Instruction 7(3), , Harden, R. M. and J. Crosby (2000). AMEE Guide No 20: The good teacher is more than a lecturer-the twelve roles of the teacher. Medical Teacher 22(4), Student centered learning is a hands-on for the students. For younger students, that is centers. They go from activity to activity learning by doing. For older students, it means independent or group projects, research papers, experimentation. Teacher centered learning is, very simplified, lecture by the teacher. I'm sure we would all agree we have learned much from both. Different lessons call for different methods. Student centered learning is fun and teaches many skills. But we'd be arrogant to say we've never learned a thing from the lecture of a knowledgable teacher. Even as parents, we approach raising our children with both methods even if we dont' give it a label. I expect my children to experience and learn from both methods throughout their education. użytkownik Stephanie in TN 9 Teacher Centered Learning

9 8 Tradycyjne kształcenie, wykorzystujące podające metody dydaktyczne stawia inicjatywę wszelkich działań po stronie nauczyciela akademickiego, który ma bezpośredni wpływ na proces uczenia się studentów. Jest dla nich źródłem wiedzy, która najczęściej przekazywana jest w formie prelekcji oraz podczas której uczestnicy muszą być obecni (np. na wykładach), aby zapamiętać przekazywane informacje i zapisać je w formie notatek 10. W tym przypadku student większość czasu spędza w salach dydaktycznych, z nauczycielem akademickim w roli wykładowcy (prowadzącego), bez względu na rodzaj zajęć (wykłady, ćwiczenia, konwersatoria). Projekty są rozdzielane indywidualnie, a współpraca rzadko jest pożądana. Nauczyciele często nie biorą pod uwagę potrzeb studentów i ich możliwości intelektualnych, preferują autorytarną wiedzę, marginalizują metody aktywne oraz potwierdzają dominację zadaniowych form kontaktów. Wzrastająca rola studenta (połączona z jego odpowiedzialnością), jego podmiotowość, zmieniają jego potrzeby i dążenia, co w efekcie powoduje, że chętniej aktywnie uczestniczy on w całym procesie kształcenia. Rola nauczyciela nadal jest znacząca, lecz odmienna i sprowadza się do partnerskiego współuczestnictwa. b. Zmiany w procesie kształcenia Do promowania aktywnego podejścia do nauki, promowania sukcesów w nauce, inspirowania do poszukiwań wiedzy, motywowania do samokształcenia najbardziej skuteczne są aktywne metody kształcenia, które dają satysfakcję obu stronom (nauczycielom i studentom) podnoszą możliwości uzyskania zakładanych efektów kształcenia, budowanie zaangażowania, zainteresowania i współpracy. Ten proces kształcenia zakłada inną perspektywę postrzegania roli studenta i nauczyciela akademickiego. To z kolei powoduje wypracowanie nowego podejścia do konstrukcji programu studiów oraz wpływa na treści kształcenia nie tylko poprzez interaktywność zajęć. Postępowaniem studentów należy tak manewrować w kierunku jedności myślenia i działania, aby byli aktywni, nie wykazywali bierności interpretacyjnej w ryzykownym zaufaniu znormalizowanym porządkom, w których rola mówcy staje się nierzadko rolą bezkrytycznie przyjmowanego wzoru 11. W sali dydaktycznej nauczyciel akademicki może przyjmować różne role 12, wśród których wyróżnić można między innymi: facylitatora tworzącego warunki do pracy, kontrolera sprawdzający stan postępów prac, (np. ćwiczenia z automatycznym powtarzaniem 10 dziś studenci wykorzystują do tego nowoczesne technologie: np. telefon komórkowy, zminiaturyzowana kamera, aparat fotograficzny, dyktafon; Wielu studentów na zaliczenie spodziewa się dużej ilości lektur do opanowania i obszernych, opisowych wykładów. ( ) Te same osoby źle oceniły wykłady i wykładowców, którzy nie przekazują w czasie zajęć reguł, teorii i definicji, które należy najpierw zapisać, potem nauczyć się i odtworzyć w czasie egzaminu, czyli popularnego wśród słuchaczy gęstego. Wypowiedź z sondy 11 Mendel M., W przymierzu z uczniami i ich otoczeniem, Gdynia, r. [ ] 12 [ ] inne popularne to: aktor występujący przed zawsze pełna salą, ogrodnik siejący nasiona i obserwujący ich rozwój, przewodnik prowadzący studentów do odkrycia i poznawania świata. Denek wśród ról nauczyciela wymienia przewodnika po świecie wiedzy, animatora jej poznawania, organizatora pracy, współuczestnika i współpartnera.

10 9 treści, czytaniem na głos), dyscyplinującego, instruującego, udzielającego informacji (jak zadanie ma być wykonane, w jakim czasie, w jakiej grupie), angażującego studentów w planowanie i realizację zajęć oraz informującego ich co mają zrobić i dlaczego, oceniającego /przedstawiającego opinie odnośnie postępów w nauce (feedback), nagradzającego za postępy i poprawiającego błędy, informującego o wymaganiach i sposobie oceny, sprawiedliwego, wrażliwego na reakcje studentów. W praktyce często wymienia się nauczyciela w roli doradcy 13. Opisywany jest wtedy jako przyjaciel służący radą, pomocnik pełny zrozumienia, wykorzystujący etos nauczyciela akademickiego/ etos nauczycielskiej służby 14. Tabela 2 przedstawia role nauczyciela akademickiego opracowane na podstawie modelu Hardena 15. Tabela 2: Role nauczyciela akademickiego Rola Dostarczyciel informacji Wzorzec postępowania Opiekun (ułatwiający uczenie się) Twórca materiałów dydaktycznych Organizator Oceniający Aspekt Wykładowca Przykład i wzór umiejętności praktycznych Jako przedstawiciel określonej dziedziny Jako aktywny, świadomy obywatel społeczeństwa informacyjnego Mistrz przewodnik Mentor doradca Podręczniki, pomoce dydaktyczne Informatory, przewodniki po studiach Procesu dydaktycznego Poszczególnych zajęć Uczniów/studentów Programy szkolne/programy studiów Źródło: opracowanie własne na podstawie: Harden R.M., Crosby M.J., AMEE Education Guide No. 20, Medical Teacher (2000) 22, 4, , Kędzierska B., Frankowicz M., Mirecka J., Nowa rola nauczyciela a technologie informacyjne, w: (red) Kędzierska B. i Migdeałek J.,(2004) Informatyczne przygotowanie nauczycieli : Internet w procesie kształcenia, Kraków Rabid, s W przypadku SCL dominującą rolą nauczyciela jest facylitator, który koncentruje uwagę na umiejętnościach, zainteresowaniach studentów, przy wykorzystaniu różnych stylów uczenia. Skupia się na wspieraniu ich nauki, motywuje do poszukiwania informacji. Jest to istotne, gdyż nauczyciel w tej roli pomaga studentom odnaleźć ich własny sposób/ styl uczenia się, przy okazji wyjaśniając niezrozumiałe kwestie i przedstawiając nowe interpretacje materiału. Ta zmiana roli wymaga znajomości wiedzy na temat sposobów formowania się i pracy w grupach, różnych stylów uczenia się, zachowań i postaw jakie mogą studenci przyjmować 13 Community Language Learning CLL opracowana w latach 70-tych przez Ch. Curran a do stosowania podczas zajęć językowych [ ] 14 Szerzej: Mendel M., Edukacja społeczna. Partnerstwo rodziny, szkoły i gminy w perspektywie amerykańskiej, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń Harden R.M., Crosby M.J., AMEE Education Guide No. 20, Medical Teacher (2000) 22, 4,

11 10 pracując w zespołach. Przykładowy cykl pracy z grupą 16 podzielony na etapy może wyglądać następująco: wyodrębnienie zespołu, przydzielenie zadania i podział ról w zespole, bieżące sprawozdania przedstawiane przez losowo wybranych członków zespołu, przedstawianie wyników pracy indywidualnej, sprawozdanie z postępów prac nad całością projektu (współpracy), obserwacja i rejestracja wyników postępów prac indywidualnych (ja wiem, ja mogę wyjaśnić, ja się zgadzam). Zmienia się także rola studentów, jako członków odpowiedzialnych za proces kształcenia na równi z nauczycielem akademickim. W SCL rolą studenta jest rozwijanie swoich umiejętności, zdolności i predyspozycji, przy wykorzystaniu możliwości oferowanych podczas zajęć przez nauczyciela. Ma on być samodzielny, kreatywny i odpowiedzialny (przed sobą za postępy w nauce i za swój rozwój, przed nauczycielem akademickim za wyniki tej nauki i pociągany jest do odpowiedzialności za nieodpowiednie zachowanie, nieprzestrzeganie regulaminu studiów, statutu uczelni). Ma znać i móc określić cele kształcenia, sposoby ich realizacji, ma rozumieć interakcje zachodzące w procesie kształcenia, zgodnie z uznawanymi wartościami, celami, standardami. Ma potrafić odnaleźć niezależny punkt widzenia, posiadać motywację do poszukiwań i zdobywania samodzielnie wiedzy. W końcu ma decydować o swojej ścieżce kształcenia, sposobach jej osiągania, co jest związane bezpośrednio z jego pragnieniami, aspiracjami, potrzebami oraz funkcjonowaniem w społeczeństwie wiedzy. Zmiany w dydaktyce akademickiej i roli studentów w procesie kształcenia szerzej opisała A. Krajewska 17. Studenci wykorzystując swoje pomysły powinni mieć wybór nie tylko czego się uczyć (wybór przedmiotów), ale także jak i dlaczego, co może być dla nich interesujące, korzystne i ważne. Ich poglądy powinny być szanowane, ważne a rezultaty prac możliwe do zastosowania. To założenie sprawdzi się tylko w przypadku świadomych i odpowiedzialnych studentów, którzy potrafią decydować o swoim życiu. c. SCL Teoretycznie koncepcja SCL zaskakująco często występuje w literaturze (jako nazwana i nienazwana w ten sposób). Najczęściej spotykane określenia 18 dotyczące SCL to: 1. aktywność studenta, a nie bierne uczenie się, 2. nacisk na uczenie się i rozumienie, 16 Froyd J., Simpson N., Student-Centered Learning Addressing Faculty Questions about Student-centered Learning, Texas A&M University, [ ] 17 Krajewska A., (2003) Rola studentów w nowocześnie pojmowanym procesie kształcenia, Uniwersytet w Białymstoku, [ ]; Krajewska A. (2002) Zmiany w systemie kształcenia - wyzwanie dla edukacji jutra. W: W. Kojs, E. Piotrowski, T.M. Zimny (red.)(2002) Edukacja jutra. VIII Tatrzańskie Seminarium Naukowe. Częstochowa, s Opracowane przez Lea, S. J., D. Stephenson, and J. Troy (2003). Higher Education Students Attitudes to Student Centred Learning: Beyond educational bulimia. Studies in Higher Education 28(3),

12 11 3. wzrost świadomości, odpowiedzialności i poczucia autonomii ze strony studenta, 4. współzależność między nauczycielem i studentem, 5. wzajemny szacunek w relacjach nauczyciel student, 6. refleksyjne podejście do procesu kształcenia i uczenia się ze strony zarówno nauczycieli i studentów. Brandes i Ginnis 19 w książce pt. A Guide to Student-Centred Learning, opisują główne elementy SCL, takie jak: student ponosi pełną odpowiedzialność za swoją naukę, włączając aktywność i pełne zaangażowanie, relacje między nauczycielem i studentem są równe, wspierają wzrost i rozwój obu stron, nauczyciel staje się organizatorem i dysponentem zasobów, doświadczenia studenta zależą od jego udziału w kształceniu (współpraca zespołowa), student postrzega siebie inaczej, w wyniku zdobytych doświadczeń w tym procesie. SCL daje studentowi wybór: sposobu nauki, miejsca i czasu. Podkreśla zmianę roli studenta z pasywnej na aktywną, w której często on musi się napracować więcej niż prowadzący zajęcia. Przewiduje również zmianę punktu ciężkości w relacjach między nauczycielem a studentem (w kierunku współpracy, negocjacji). Wymaga innego zachowania się studentów, ich współudziału w zajęciach na równych prawach, co może wiązać się z powstawaniem oporu po ich stronie (np. obawą przed nieznanym, wcześniejszymi złymi doświadczeniami, źle zaplanowanymi zajęciami). Przewidując takie zachowania nauczyciel może się przygotować konstruktywnie. Na pierwszych zajęciach może przedstawić studentom zalety stosowanych metod, wyjaśnić, dlaczego wybrane zostały te, a nie inne oraz dlaczego mogą one być korzystne dla obu stron. Powinien też reagować na wszystkie wątpliwości, wyjaśniając je na bieżąco. Dodatkowo nauczyciele powinni kreować działaniami tak, by zachęcać studentów do udziału aktywnego współuczestnictwa w zajęciach, wyjaśnić która metoda dydaktyczna będzie pomocna w osiągnięciu którego efektu kształcenia oraz reagować na ich pomysły. Należy podkreślić, że te działania nie wpływają na poziom trudności egzaminu (może natomiast ulec zmianie sposób/ metoda zaliczenia). Bezpośrednia interakcja oraz odpowiedzialność za osiągane cele, refleksja nad podejmowanymi działaniami, za pomocą dyskusji, uczy wyrażania własnych myśli, uzasadniania sądów, pozwalają na wymianę odmiennych poglądów, na wypracowanie wspólnego stanowiska, rozbudzają ciekawość intelektualną i zainteresowania, motywują studentów do samodzielnych poszukiwań. Działania te tworzą klimat współpracy w procesie kształcenia, oparty na wzajemnym szacunku, zaufaniu, życzliwości, co dodatkowo 19 Brandes, D. and P. Ginnis (1986). A Guide to Student Centred Learning. Oxford: Blackwell

13 12 wzmacniają wzajemne relacje, odpowiedzialność studentów za wypełnianie swej roli, ale także wzrost znaczenia ich podmiotowości, aktywności i samodzielności w tym procesie. Przy stosowaniu koncepcji SCL ważną rolę odgrywa sposób oceniania, który powinien opierać się o sprawiedliwe/ obiektywne opinie na temat indywidualnych postępów w nauce oraz współpracy nauczyciela ze studentem, która jest działaniem wielopoziomowym, opartym na wspólnym działaniu i wzajemnej pomocy. Organizowanie takiej sytuacji wymaga utrwalonych relacji między uczestnikami procesu uczenia, pozytywnych emocji, które będą wzmacniały te relacje i chęci osiągania (wspólnych) celów. Początkowy opór studentów bywa związany z ich wcześniejszymi negatywnymi doświadczeniami 20, źle zaplanowanymi zajęciami, trudnymi egzaminami, a czasem innymi obowiązkami. Praca w tym samym składzie zespołu (podczas całego cyklu kształcenia) często prowadzi do przygotowywania jej przez jednego z członków projektu, pozostali się tylko podpisują. Najbardziej medialna osoba prezentuje projekt 21 i ocena na zaliczenie dla wszystkich członków zespołu jest bardzo dobra. W takich przypadkach nie ma mowy o współpracy, wypracowywaniu wspólnego stanowiska, rozwiązywaniu problemów (różnica jest jeszcze większa między studentami studiów stacjonarnych i niestacjonarnych oraz często między studentami uczelni publicznych i niepublicznych). Zaniepokojenie studentów związane z koncepcją SCL i wokół tego sposobu nauki często jest spowodowane brakiem świadomości o nim oraz przekonaniem, że odpowiedzialność za samokształcenie może być dla nich zbyt duża 22. Można stwierdzić, że aktywność, odpowiedzialność i samodzielność studentów jest zależna od rodzaju studiów oraz trybu studiowania 23. Najbardziej świadomi są studenci 20 Odpowiedzialność studentów poza obszarem samokształcenia wydaje się koncentrować na dwóch aspektach: wyborze kierunku (kierunków/ kompilacji kierunków) studiów, które dadzą pracę i, w zależności od podejścia: będą ciekawe i/lub łatwe oraz zdanie egzaminów - taka odpowiedzialność jest odczuwana przede wszystkim wobec rodziców, którzy płacą za studia. Mi sie nie podoba to, ze dziś juz nie uczy sie studentów samodzielnego myślenia. Żaden wykładowca nigdy mnie nie zapytał co sadze na dany temat. Przychodzą tylko, wykładają, odwalają swoja robotę i tyle. Nie ma w tym żadnej pasji. użytkownik hmmmhmmmm 21 Najwięcej wątków dot. np. studium przypadku to pytania o gotowce względnie prośba o pomoc w rozwiązaniu konkretnego studium (fora studenckie portali o2, interia i gazeta.pl). 22 Warto zauważyć, że studenci są dość krytyczni sami wobec siebie. Liczne wypowiedzi na forach sugerują, że brać studencka jest zbyt liczna i wiele osób niechcących ponosić odpowiedzialności za swoje wykształcenie niepotrzebnie zapełnia uczelnie (problem obniżania poziomu kształcenia) a także rynek pracy. ( ) studia kończą ludzie nie znający języków, nie mający nawyku uczenia się i nie potrafiący dostosować się do warunków panujących w pracy!!! Nie ma mowy o specjalistycznym wykształceniu. Tego żaden zdrowo myślący znający polskie realia pracodawca nie oczekuje! ( ) użytkownik klop.otek 23 Najważniejsze w opinii studentów: przez każde studia można się prześlizgnąć, ale także każde można chłonąć (autor nieznany), (...)Na studiach oprócz zdobywania wiedzy książkowej (która czasem faktycznie może wydać się niepotrzebna) można nabyć wiele umiejętności przydatnych w późniejszym życiu, poza tym uczą kultury ogłady i systematyczności (mówię tu o kierunkach inżynierskich). A sam fakt że przebywa się wśród ludzi nauki, profesorów i doktorów dodatkowo motywuje i daje do myślenia. (...)Źródło: użytkownik rozwalilo mi piekarnik ; ( ) niektórzy studiują, żeby uniknąć wojska, inni, by doskonalić swoją osobowość i zaspakajać łaknienie intelektualne, jeszcze inni wierzą, a

14 13 studiów podyplomowych, którzy często mają jasno określone wymagania dotyczące treści kształcenia, dokonują (najczęściej) odpowiedzialnych wyborów i aktywnie demonstrują swoje niezadowolenie 24. W przypadku dobrych szkół niepublicznych, takie niezadowolenie studentów (bez względu na poziom i formę studiów) ma wpływ między innymi na dobór prowadzących do zajęć 25. W przypadku SCL ocenianie studentów powinno być połączone z przypisanymi do przedmiotu metodami dydaktycznymi oraz sposobem weryfikacji wiedzy. Powinno też być wyjaśnione studentom, dlaczego jest wykorzystywana taka a nie inna metoda oceny, czym jest to uwarunkowane. To może dodatkowo spowodować wzrost zainteresowania studentów poszukiwaniem informacji na temat zagadnień słabo znanych (treści zawarte w sylabusie najczęściej przedstawiają także wymagania związane z egzaminem). Gibbs 26 w swoim opracowaniu opisuje możliwości wyboru dostępnych dla studentów sposobów oceny, podkreślając, że istotne są stosowane kryteria i normy, oraz sposób: jak ocena jest wykonana i przez kogo. W praktyce daje to studentom pewną autonomię i możliwość podejmowania decyzji w dziedzinie, w której dotychczas raczej nie byli aktywni. Brown 27 wyodrębnia wskazówki, w jaki sposób można zaangażować studentów i wykładowców w proces oceny. SCL preferuje bardziej złożony od tradycyjnego (kilkuetapowy) proces oceniania studentów. Powinny się na niego składać działania nauczyciela, ale także studentów, co w efekcie spowoduje wzrost ich udziału w zajęciach (wymusi aktywne uczestnictwo) ale także wzrost odpowiedzialności za to, czego się nauczą (nie tylko słuchanie ze zrozumieniem, ale także refleksja nad tym czego nie zrozumieli i czego się muszą douczyć). Dlatego w SCL podkreśla się rolę bieżącego oceniania (z zajęć na zajęcia), które pomaga studentom uzupełnić braki dzięki informacji zwrotnej od nauczyciela lub współuczących się. To również pomaga wyznaczyć kierunek doskonalenia i rozwijania zdobytej już wiedzy. Odpowiednio zastosowana ocena 28 może działać motywująco, błędnie może być odebrana, jako dotkliwa kara 29. Samoocena studentów wzmaga u nich odpowiedzialność za proces uczenia się. niektórzy spośród nich wcale nie są w bledzie - ze ciężka praca umysłowa przyniesie owoce w postaci godziwego zarobku ( ) Źródło: użytkownik legwana10 24 W wyniku pisanych przez nich komentarzy zmianie ulegają plany i programy studiów oraz często prowadzący zajęcia, odbywa się to znacznie sprawniej i szybciej, niż w przypadku I lub II cyklu kształcenia 25 Z opinii studentów wynika, że najbardziej cenią sobie te zajęcia, które są dla nich ciekawe, a prowadzący jest wymagający, lecz sprawiedliwy w ocenie. Do zajęć łatwych się nie przykładają, a w przypadku bardzo trudnych (określane są te, gdzie nie są jasno określone wymagania) liczą na szczęście, w obu przypadkach oceny prowadzących są niskie 26 Gibbs, G. (1995). Assessing Student Centred Courses. Oxford: Oxford Centre for Staff Learning and Development 27 Brown, S., C. Rust, and G. Gibbs (1994). Involving students in assessment. op.cit. 28 Przy ocenie mogą pojawić się zagrożenia związane z zawyżaniem/zaniżaniem oceny, lub ocenianiem ulubieńców wyżej. Takie informacje rozchodzą się najszybciej studenci rozmawiają o ocenie i przekazują te wieści między sobą (fora dyskusyjne, czaty, sms). 29 W przypadku zajęć prowadzonych w oparciu o SCL i równej (dużej) pracy wszystkich studentów, karą może być postawnie oceny dobrej +

15 14 Tabela 3 przedstawia przykłady ocen stosowanych przy koncepcji SCL zaproponowane przez Gibbs a 30. Obejmują one opinie na temat pisania esejów, pisemne uwagi na temat zadań, kolokwiów itp. Negocjowanie sposobów zaliczenia odbywa się na zasadach partnerskich, taki kontrakt można formułować na pierwszych zajęciach i przestrzegać go do końcowego zaliczenia. Np. negocjowanie warunków oceny między nauczycielem a studentem potwierdza przesunięcie odpowiedzialności w kierunku studenta, egzekwując w efekcie od niego to, na co się wcześniej zgodził. Tabela 3. Przykłady oceny SCL notatki, prasówki, inne dokumenty portfolio współocena (w grupie) / samoocena pisanie kontraktów, negocjowanie ocen (sposobów zaliczenia) projekty praca w grupach profile umiejętności i kompetencje Źródło: Gibbs 1995 [Gibbs, G. (1995). Assessing Student Centred Courses. Oxford: Oxford Centre for Staff Learning and Development] za: O Neill G.and McMahon T., Student-centred learning: What does it mean for students and lecturers? University College Dublin [ ] Negocjowanie oznacza, że studenci mogą mieć wpływ na sposób oceniania oraz wysokość tej oceny. To właśnie wspólne ocenianie oraz stymulowanie studentów 31 do samokształcenia stanowią podstawę SCL. Wybór metody oceny powinien być implikowany założonymi efektami kształcenia się, treścią przedmiotu, sposobem prowadzenia zajęć i zaplanowanymi metodami sprawdzania postępów (np. egzamin testowy, odpowiedź ustna). Dominującą formą sprawdzania wiedzy studentów nadal jest egzamin pisemny, który składa się najczęściej z pytań testowych i/lub pytań problemowych). d. Aktywne metody kształcenia w SCL Zastosowanie metod aktywnych powoduje uzyskanie znacznie wyższych efektów kształcenia krótko i długoterminowo. Można je opisać sposobem rozumienia materiału kursu, uczenia się krytycznego myślenia i kreatywnego rozwiązywania problemów, kształtowania pożądanych postaw /zachowania podczas zajęć, budowania relacji, odpowiedzialności za uczenie się, wzajemne zaufanie w stosunku do poziomu nabytych /będących do nabycia umiejętności i wiedzy. Opisane efekty kształcenia determinują wybór stosowanych metod dydaktycznych oraz metod oceny pracy studentów. 30 Gibbs, G. (1995). Assessing Student Centred Courses. op.cit., więcej szczegółów niektórych z tych ocen można zobaczyć na UCD Centrum Nauczania i stronie internetowej Learning 31 Aktywność osoby jest związana z działaniem lub gotowością do podjęcia działania, czyli świadomego zachowania, stąd aktywność studentów w procesie kształcenia jest ich celowym działaniem ukierunkowanym na realizację wspólnych celów kształcenia, podejmowanym najczęściej z własnej inicjatywy, ale inspirowanym przez nauczyciela akademickiego.

16 15 Aktywne metody zachęcają studentów do rozwijania własnych celów nauczania, poznawania luk w wiedzy i rozumieniu, choć należy pamiętać, że SCL jest czymś więcej niż ukierunkowane ćwiczenia i dyskusja wykonywana podczas wykładu. SCL obejmuje metody aktywnego uczenia się, za pomocą PBL (Problem /Project Based Learning) rozwiązywania problemów, case ów, zadawania/stawiania pytań, udzielania odpowiedzi (na początku bez ich wartościowania), udziału w dyskusjach, burzy mózgów, własnych interpretacji, poprzez współpracę (pracę w grupach), itd. Promuje naukę poprzez kontekst, dzięki któremu studenci poznają podstawy przedmiotu i wypracowują stanowiska, stanowiące możliwe rozwiązania/ zastosowania teorii w praktyce. Problem w opisie efektów kształcenia ma się skupić na tym co student będzie umiał, po zakończeniu zajęć a nie co zostało zrealizowane/ zdeklarowane przez nauczyciela. Tabela 4 przedstawia przykłady efektów uczenia się uzyskane w przypadku stosowania SCL. Tabela 4. Przykłady efektów uczenia się uzyskane w przypadku stosowania SCL SCL Tradycyjna nauka Do końca tego moduły studenci będą mogli: Kurs obejmuje: Rozpoznawać struktury serca Anatomia serca Skrytykować jeden z wierszy Yeatsa Wybór wierszy Yeatsa Źródło: O Neill G. and McMahon T., Student-centred learning: What does it mean for students and lecturers? University College Dublin [ ] Aktywny udział w procesie uczenia się w przypadku koncepcji SCL wspierany jest przez partnerskie relacje obu podmiotów (nauczyciela i studenta), świadomego dialogu oraz dużej samodzielności studentów. Owa samodzielność studentów inspirowana przez nauczyciela może powodować ich chęć do korzystania z różnorodnych, tradycyjnych i nowoczesnych źródeł informacji, umiejętności słuchania, wyciągania wniosków, przetwarzania treści, selekcjonowania, streszczania, krytycznego analizowania. Te różnorodne formy aktywizacji są zależne od inicjatywy nauczyciela i jego kompetencji 32. Tabela 5 wskazuje przykłady metod dydaktycznych stosowanych w koncepcji SCL przydatnych w różnych sytuacjach. Decyzja o stosowaniu takiej a nie innej metody powinna być uzależniona od treści kształcenia oraz ustalonych przed zajęciami efektów. Proces dydaktyczny mógłby wtedy łagodnie przechodzić stopniowo od wykorzystania tradycyjnych metod do bardziej aktywnych. Jest to również zależne od możliwości uczenia się studentów 33, ich dojrzałości oraz postaw w stosunku do zmian. 32 Studenci nie są zadowoleni ze sposobów zaliczeń. Często przedmioty zaliczać można poprzez prezentację, napisanie pracy zaliczeniowej, a także aktywność i ocenę z ćwiczeń. W momencie ustaleń sposobu zaliczenia znakomita większość opowiada się za formą poza egzaminacyjną. Tymczasem jednym z zarzutów jest brak egzaminów. Dla większości osób to znak, że studia nie są wymagające, tym samym poziom niski. Wypowiedź z sondażu 33 [ ] Można spotkać w literaturze trzy podstawowe zasady wolnego i demokratycznego życia: Subject Learning uczenie się poprzez prezentację

17 16 Tabela 5. Przykłady metod kształcenia stosowanych podczas wykładu i aktywnych zajęć Metody stosowane poza wykładem Metody stosowane podczas wykładu Przygotowanie niezależnych projektów Krótkie dyskusje w parach Dyskusja w grupach Kula śniegowa/ kontynuowanie dyskusji w większych grupach Wspólne uczenie się studentów Losowe dobieranie (mieszanie) grup studentów (mentoring studentów) Debaty Dyskusja Wycieczki w terenie Quizy e-learning Odgrywanie ról Przygotowanie prasówki Prezentacje indywidualne Wybór tematów projektów Prezentacje plakatów Pisanie artykułu prasowego Rysowanie map myśli Przygotowanie portfolio Podsumowanie efektów uczenia się na zajęciach (3-4 min) Źródło: O Neill G.and McMahon T., Student-centred learning: What does it mean for students and lecturers? University College Dublin Tues_19th_Oct_SCL.html [ ] W wyniku opracowań wpływających do National Research Council 34 opracowano cztery perspektywy kształcenia studentów 35 : skoncentrowanej na wiedzy (knowledge centered learning) polega na wykorzystaniu różnic w sposobie uczenia się szczególnie nowicjuszy i ekspertów (grupy z różnym zaawansowaniem), różnym stopniem przyswajania wiedzy, różnym sposobem nauki, uczy kreatywnego i krytycznego myślenia, rozwiązywania problemów; zastosowanie kontekstu, poszukiwania nowych rozwiązań (w przypadku nowicjuszy, konieczna jest dyskusja o podstawach); skoncentrowanej na studencie (learner centered environment), McCombs i Whistler 36 stwierdzają, że studenci traktowani są w tym przypadku jako współtwórcy procesu uczenia się, jako osoby z pomysłami, zasługującymi na uwagę i szacunek, ta perspektywa silnie wpływa na dalszą naukę i budowanie wiedzy, skoncentrowanej na ocenie (assessment centered learning) tutaj najważniejsza jest ewaluacja i fedback, prowadzi do oceny podsumowującej proces uczenia się, a informacja zwrotna jest elementem procesu, sprawiedliwe ocenianie zagadnień, Self Learning samokształcenie, Social Learning uczenie się poprzez współpracę/ interakcje z innymi uczącymi się. 34 National Research Council. (1999). How people learn: Brain, mind, experience, and school. Washington, DC: National Academy Press 35 Froyd J., Simpson N., Student-Centered Learning Addressing Faculty op.cit. 36 McCombs, B., & Whistler, J. S. (1997). The Learner-Centered Classroom and School: Strategies for Increasing Student Motivation and Achievement. San Francisco, CA: Jossey-Bass Publishers

18 17 promuje samodoskonalenie, rozwój zdolności i postaw, jest wykorzystane przy LLL, następuje zbieżność celów uczenia się z ocenianym, skoncentrowanej na społeczności (community centered learning) polega na korzystaniu z doświadczeń, interakcji ze współpracownikami/ współuczącymi się, dzieleniu się doświadczeniami, czerpaniu inspiracji od osób uczących się wokoło, by promować współpracę i zrównoważone życie. Pojęcia spokrewnione ze SCL to: Teacher Centered Learning zakłada aktywną rolę nauczyciela akademickiego i pasywną, bierną rolę studentów, Konstruktywistyczny paradygmatyzm wzrost funkcji i roli praktyk edukacyjnych, Peer Led Team Learning (PLTL) uczenie się poprzez współpracę w grupach Student Centered Instruction (SCI) 37, w którym studenci wpływają na treść, działalność, materiały i tempo nauki. Instruktor w zależności od możliwości i potrzeb studentów używa różnych metod dydaktycznych. Wielu naukowców utworzyło oryginalne nazwy dla swoich działań, np. active learning 38, collaborative learning, cooperative learning 39, problem based learning, peer LED team learning 40, team based learning 41, ale także system inspirowania studentów 42 (SIS). Aktywne metody dydaktyczne z dokładnym opisem są przygotowywane w osobnym opracowaniu pt: Metody i techniki realizacji procesu dydaktycznego sprzyjające kształtowaniu umiejętności, np. kształcenie na bazie problemu; Project Based Learning. 37 Collins, J. W., 3rd, & O'Brien, N. P. (Eds.). (2003). Greenwood Dictionary of Education. Westport, CT: Greenwood 38 Bonwell, C. C., & Eison, J. A. (1991). Active Learning: Creating Excitement in the Classroom. Washington, DC: George Washington University Press 39 Johnson, D.W., Johnson, R.T., Smith, K.A. (1991). Active Learning: Cooperation in the College Classroom. Edina, MN: Interaction Book Company 40 Tien, L. T., Roth, V., & Kampmeier, J. A. (2001). Implementation of a peer-led team learning instructional approach in an undergraduate organic chemistry course. Journal of Research in Science Teaching, 39(7) 41 Michaelson, L. K., Knight, A. B., & Fink, L. D. (2004). Team-Based Learning: A Transformative Use of Small Groups in College Teaching. Sterling, VA: Stylus Publishing 42 Bugaj J., (2008) SIS koncepcja prowadzenia dydaktyki akademickiej metody i techniki szczegółowe, Kajrunajtys D., (2008) SIS koncepcja prowadzenia dydaktyki akademickiej założenia i przesłanki metodologiczne w: (red) Drzewowski M., Maliszewski W.J. Komunikacja społeczna a zarządzanie we współczesnej szkole, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń, s

19 18 2. Dobre i złe praktyki Lea i inni 43 dokonali przeglądu kilku badań nad stosowaniem SCL i stwierdzili, że ogólnie jest to skuteczne podejście. Podczas sześciu lat studiów w Helsinkach, dokonali porównania tradycyjnych i aktywnych metod kształcenia. Ustalili, że grupa aktywna miała lepiej rozwinięte umiejętności poznawania i rozumienia, ale była początkowo wolniejsza w uczeniu się 44. Podobnie Hall i Saunders 45 twierdzili, że uczniowie mieli większy udział w zajęciach, większą motywację i wyższe oceny na pierwszym roku information technology course, gdzie byli kształceni zgodnie z koncepcją SCL. Natomiast studenci Uniwersytetu w Wielkiej Brytanii stwierdzili, że to podejście nie skutkowało wzrostem szacunku do nich, jednak było dla nich bardziej interesujące, atrakcyjne, ekscytujące i zwiększyło zaufanie 46. Kompleksowe badanie zostało przeprowadzone w 2004 r., przez pracowników University of Glasgow, w sprawie wykorzystania SCL, ukazało, że koncepcja ta jest bardziej popularna na ostatnich latach cyklów kształcenia i często zależy od liczebności klas. Zdarza się, że podczas stosowania SCL na wykładach przekazuje się słuchaczom mniej treści, jednak mimo wszystko ich efekty kształcenia są większe, a studenci się więcej uczą samodzielnie 47. Zostało to sprawdzone w badaniach Rühl, Hughes i Schloss 48 Active Learning Page. Udowodnili oni, że studenci korzystający z kursów tradycyjnych i z zastosowaniem aktywnych metod, przy tym samym zakresie materiału, tym samym egzaminie i większym nakładzie pracy własnej osiągali znacznie lepsze wyniki niż ci, którzy uczyli się tradycyjnymi metodami (w postaci wykładu). Początkowo charakteryzowali się oni znacznie większym rozumieniem całości, rozwijali bardziej złożone umiejętności krytycznego myślenia, częściej byli obecni na zajęciach. To także zwiększyło ich zaufanie. Praca w grupach generowała więcej czasu, stąd często opracowywało się mniej tematów, ale studenci wychwytywali idee i w efekcie nauczyli się więcej. 43 Lea, S. J., D. Stephenson, and J. Troy (2003). Higher Education Students Attitudes to Student Centred Learning: Beyond educational bulimia. Studies in Higher Education 28(3), Lonka, K. and K. Ahola (1995). Activating instruction: How to foster study and thinking skills in Higher Education. European Journal of Psychology of Education 10, Hall, J. and P. Saunders (1997). Adopting a student-centred approach to management of learning. In C. Bell, Bowden M., and A. Trott (Eds.), Implementing Flexible Learning. London: Kogan Page 46 Lea, S. J., D. Stephenson, and J. Troy (2003). Higher Education Students op.cit. 47 SCL to edukacja, w której rozwiązanie jednego problemu przez studenta ukazuje mu następne fascynujące pytania na które warto poszukiwać odpowiedzi. W takim kształceniu nigdy nie znikają znaki zapytania i dlatego jest ono tak interesujące. Jednak trzeba pamiętać, że rolą nauczyciela jest dobieranie pytań i problemów adekwatnie do możliwości studentów, gdyż tylko wtedy może on wciągnąć ich do owej niezwykłej gry /co ważne gry w której każdy może wygrać/. Można stwierdzić, iż w tak prowadzonej edukacji nie zdarzy się, iż student rozpocznie studia ze znakami zapytania, a zakończy z kropkami. W kształceniu skoncentrowanym na studencie zarówno nauczyciel, jak też studenci stają się badaczami, innymi słowy muszą podjąć trud bycia ludźmi aktywnymi, stawiającymi pytania i problemy oraz poszukującymi ich rozwiązań. Wypowiedź z sondażu 48 Ruhl, K. L., Hughes, C. A., & Schloss, P. J. (1987) Using the Pause Procedure to Enhance Lecture Recall. Teacher Education and Special Education, 10, 14 18

20 19 Allen i Tanner 49 opisują różne aktywne metody, które można stosować podczas przejścia z uczenia tradycyjnego do SCL (sesje interaktywne zakończone wspólną oceną studentów i nauczyciela, wykorzystanie narzędzi stosowanych w e-learningu przesyłanie informacji, dyskusja na forum, powiadamianie sms, prezentacje projektów studentów, wyszukiwanie bieżących informacji o zagadnieniach w prasie, korzystanie z pytań: dlaczego, co, jak, i co jeśli?). SCL w innych przypadkach opisywali także: Felder R., i Brent R. 50 przy warsztatach, gdzie bardzo istotny był podział na grupy, z określonym czasem pracy i jasno określonymi wynikami, Michaelsen, Knight i Fink 51 oferta team-based learning w dużych klasach. Harb, Durrant i Terry 52, Ebert-May i inni 53 opracowali model współpracy w grupach, opisując go w inny sposób, jako: zaangażowanie, badanie, wyjaśnienie, opracowanie i ocenę. Ciekawym przykładem dobrej praktyki jest dr Felder 54, która jest autorką filmów instruktażowych wykorzystywanych przy warsztatach, w których wyjaśnia czym jest aktywne uczenie się, dlaczego działa i pokazuje przykłady wykorzystania go wśród 125-studentów inżynierii. Pracownicy University of Glasgow 55 wyróżnili cztery główne strategie w studiowaniu i przy stosowaniu koncepcji SCL: strategia pierwsza, skierowana do najbardziej aktywnych studentów pomagając im w zdobywaniu wiedzy, umiejętności, obejmuje ćwiczenia w grupie, pracę w terenie, wykorzystanie CAL (komputerowo wspomaganego nauczania) pakietów, itp.; druga strategia to działania w kierunku uświadamiania studentów, aby wiedzieli co robią i dlaczego to robią; trzecia jest skoncentrowaniem się na interakcji, budowaniu relacji i współpracy podczas ćwiczeń/konsultacji i pracy w grupach dyskusyjnych; ostatnia jest skupieniem się na doskonaleniu uniwersalnych umiejętności. Tabela 6 przedstawia podsumowanie najważniejszych korzyści związanych ze stosowaniem SCL podczas zajęć dydaktycznych. 49 Allen, D., & Tanner, K. (2005). Infusing Active Learning into the Large-enrollment Biology Class: Seven Strategies, from the Simple to Complex. Cell Biology Education, 4, Felder, R. M., & Brent, R. (1999). FAQs. II. (a) Active Learning vs. Covering the Syllabus; (b) Dealing with Large Classes. Chemical Engineering Education, 33(4), Michaelson, L. K., Knight, A. B., & Fink, L. D. (2004). Team-Based Learning: op.cit. 52 Harb, J. N., Durrant, S. O., & Terry, R. E. (1991). Use of the 4MAT System in Engineering Education. Proceedings, Frontiers in Education. Paper presented at the Frontiers in Education 53 Ebert-May, D., C, B., & Allred, S. (1997). Innovation in large lectures teaching for active learning. BioScience, 47, Fedler RM., Brent R., (1996) Navigating The Bumpy Road to Student-Centered Instruction, College Teaching, 44 (2), University of Glasgow (2004). Student Centred Learning.

Proces Boloński co oferuje i jak z niego skorzystać? Katarzyna Martowska Zespół Ekspertów Bolońskich

Proces Boloński co oferuje i jak z niego skorzystać? Katarzyna Martowska Zespół Ekspertów Bolońskich Proces Boloński co oferuje i jak z niego skorzystać? Katarzyna Martowska Zespół Ekspertów Bolońskich Uniwersytet Rzeszowski, 18-19.01.2010 Proces Boloński (1999) Stworzenie Europejskiego Obszaru Szkolnictwa

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki SCL co zmienia i dlaczego jest potrzebny?

Wprowadzenie do tematyki SCL co zmienia i dlaczego jest potrzebny? Wprowadzenie do tematyki SCL co zmienia i dlaczego jest potrzebny? Dr Dorota PIOTROWSKA Dr Tomasz SARYUSZ-WOLSKI Politechnika Łódzka, Eksperci bolońscy Warszawa 6 grudnia 2013 r. Seminarium Bolońskie Czym

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa przedmiotu METODY EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ I STUDIOWANIA MEDYCYNY

1. Nazwa przedmiotu METODY EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ I STUDIOWANIA MEDYCYNY Projekt OPERACJA SUKCES unikatowy model kształcenia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi odpowiedzią na potrzeby gospodarki opartej na wiedzy współfinansowany ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 2: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 2: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Seminarium dziedzinowe 2: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego Discipline seminar 2: Social media and internet marketing research Kod Punktacja

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp / 13. Introduction / 19

Spis treści. Wstęp / 13. Introduction / 19 Spis treści Wstęp / 13 Introduction / 19 I II III IV Zasady dydaktyczne procesu kształcenia w uniwersytecie / 27 Istota i geneza zasad dydaktycznych oraz ich klasyfikacja / 30 Treści zasad dydaktycznych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

Metody Badań Methods of Research

Metody Badań Methods of Research AKADEMIA LEONA KOŹMIŃSKIEGO KOŹMIŃSKI UNIVERSITY SYLABUS PRZEDMIOTU NA ROK AKADEMICKI 2010/2011 SEMESTR letni NAZWA PRZEDMIOTU/ NAZWA PRZEDMIOTU W JEZYKU ANGIELSKIM KOD PRZEDMIOTU LICZBA PUNKTÓW ECTS Metody

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Lektorat języka angielskiego. 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Lektorat języka angielskiego. 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Lektorat języka angielskiego 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/1 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA GODZIN:

Bardziej szczegółowo

Jak tworzyć programów studiów na bazie efektów uczenia się?

Jak tworzyć programów studiów na bazie efektów uczenia się? Jak tworzyć programów studiów na bazie efektów uczenia się? Seminarium Bolońskie Proces Boloński: nowe wyzwania dla polskich uczelni Uniwersytet w Białymstoku, 12 maja 2010 r. Ewa Chmielecka, Andrzej Kraśniewski

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r.

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Wytyczne do opracowania planów studiów i programów kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

Elementy procesu kształcenia istotne z punktu widzenia wdrażania. Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego

Elementy procesu kształcenia istotne z punktu widzenia wdrażania. Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego Elementy procesu istotne z punktu widzenia wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego Maria Próchnicka Seminarium Bolońskie Wdrażanie programów opracowanych zgodnie z założeniami Krajowych

Bardziej szczegółowo

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego.

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Projekt to zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu z zastosowaniem różnorodnych metod.

Bardziej szczegółowo

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny Dobre i złe ł praktyki ki funkcjonowania wewnętrznego systemu zarządzania jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny PLAN PREZENTACJI 1. Strategia uczelni

Bardziej szczegółowo

Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia zdefiniowane dla obszarów kształcenia

Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia zdefiniowane dla obszarów kształcenia Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia zdefiniowane dla obszarów kształcenia Seminarium Krajowe Ramy Kwalifikacji. Budowa programów studiów na bazie efektów kształcenia Wyższa Szkoła

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA LEONA KOŹMIŃSKIEGO KOZMINSKI UNIVERSITY

AKADEMIA LEONA KOŹMIŃSKIEGO KOZMINSKI UNIVERSITY AKADEMIA LEONA KOŹMIŃSKIEGO KOZMINSKI UNIVERSITY SYLABUS PRZEDMIOTU NA ROK AKADEMICKI 2013/2014 SEMESTR ZIMOWY NAZWA PRZEDMIOTU/ Fuzje i przejęcia spółek. Aspekty prawne i praktyczne. NAZWA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

JAGIELLOŃSKIE CENTRUM JĘZYKOWE UJ

JAGIELLOŃSKIE CENTRUM JĘZYKOWE UJ JAGIELLOŃSKIE CENTRUM JĘZYKOWE UJ Wspieranie rozwoju akademickiej sprawności językowej Waldemar Martyniuk Monika Stawicka Tydzień Jakości Kształcenia 3 grudnia 2014 r. 1 Jagiellońskie Centrum Językowe

Bardziej szczegółowo

Procedura WSZJK P-WSZJK-3

Procedura WSZJK P-WSZJK-3 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka w Sanoku Procedura WSZJK P-WSZJK-3 Symbol: P-WSZJK-3 Data: 24.04.2015 Wydanie: 2 Status: obowiązująca Zatwierdził: Senat PWSZ im. Jana Grodka w Sanoku Ilość

Bardziej szczegółowo

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe

Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach Problem Based Learning - - Nauczanie problemowe Czym jest PBL? mgr Alina Stryjak Nauczanie problemowe (Problem Based Learning, PBL) To nauczanie

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Seminarium dziedzinowe 1: Multimedia w edukacji i e-learning Discipline seminar 1: Multimedia in education and e-learning Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator dr Maria Zając

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Seminarium dyplomowe Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU Wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki dla doktorantów rozpoczynających studia w roku akad. 2014/2015 1. Studia doktoranckie na Wydziale Fizyki prowadzone są w formie indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia

Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia Konferencję stażystów z pracodawcami, z cyklu Realia rynku pracy IV Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia Jarosław Hermaszewski Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie Legnica, 20.11.2013

Bardziej szczegółowo

Poziom 5 EQF Starszy trener

Poziom 5 EQF Starszy trener Poziom 5 EQF Starszy trener Opis Poziomu: Trener, który osiągnął ten poziom rozwoju kompetencji jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za przygotowanie i realizację pełnego cyklu szkoleniowego. Pracuje

Bardziej szczegółowo

Innowacja pedagogiczna w nauczaniu języka angielskiego. w wersji rozszerzonej na poziomie gimnazjum

Innowacja pedagogiczna w nauczaniu języka angielskiego. w wersji rozszerzonej na poziomie gimnazjum Innowacja pedagogiczna w nauczaniu języka angielskiego w wersji rozszerzonej na poziomie gimnazjum 1) Tytuł innowacji: ENGLISH the way to success. 2) Rodzaj innowacji: Programowa 3) Miejsce realizacji:

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium

Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Uniwersytet dziecięcy jako laboratorium Źródło: pixabay.com II Kongres Uniwersytetów Dziecięcych, Warszawa, 26 marca 2015 Anna Grąbczewska, Uniwersytet Dzieci Laboratorium - eksperymenty - narzędzia i

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem.

Ćwiczenie to ma na celu zarysowanie tego problemu i postawienie uczniów w sytuacji podejmowania decyzji, która zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Opis ćwiczenia ĆWICZENIE Czy biznes jest opłacalny? Ent-teach Rozdział 3 Analiza Rynku To ćwiczenie skierowane jest do studentów wszystkich obszarów kształcenia zawodowego, którzy biorą udział w projekcie

Bardziej szczegółowo

I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE. Nie dotyczy. podstawowy i kierunkowy

I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE. Nie dotyczy. podstawowy i kierunkowy 1.1.1 Statystyka opisowa I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE STATYSTYKA OPISOWA Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: P6 Wydział Zamiejscowy w Ostrowie Wielkopolskim

Bardziej szczegółowo

Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu SEMINARIUM BOLOŃSKIE STUDIA DOKTORANCKIE W ŚWIETLE NOWYCH REGULACJI PRAWNYCH

Bardziej szczegółowo

METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU

METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU 1.1.1 Metody ilościowe w zarządzaniu I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: RiAF_PS5 Wydział Zamiejscowy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH: ZINTEGROWANE NAUCZANIE PRZEDMIOTOWO-JĘZYKOWE (JĘZYK ANGIELSKI)

PROGRAM KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH: ZINTEGROWANE NAUCZANIE PRZEDMIOTOWO-JĘZYKOWE (JĘZYK ANGIELSKI) PROGRAM KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH: ZINTEGROWANE NAUCZANIE PRZEDMIOTOWO-JĘZYKOWE (JĘZYK ANGIELSKI) Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: Po ukończeniu studiów ich absolwent: 1. swobodnie

Bardziej szczegółowo

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Przedmiot humanistyczny: Podstawy psychologii lekarskiej

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Przedmiot humanistyczny: Podstawy psychologii lekarskiej Załącznik nr 2 do Uchwały Senatu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu nr 1441 z dnia 24 września 2014 r. Nazwa modułu/przedmiotu Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia Przedmiot humanistyczny: Podstawy

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. I. KARTA PRZEDMIOTU: Metodyka seminarium licencjackie Rok III, stopień I

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. I. KARTA PRZEDMIOTU: Metodyka seminarium licencjackie Rok III, stopień I PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE I. KARTA PRZEDMIOTU: Metodyka seminarium licencjackie Rok III, stopień I CEL PRZEDMIOTU C1 Zapoznanie się z metodami prowadzenia badań w dziedzinie dydaktyki nauczania języka

Bardziej szczegółowo

Krajowe Ramy Kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego

Krajowe Ramy Kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego Krajowe Ramy Kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego Kształcenie językowe Łódź, 2.III.2012 Jolanta Urbanikowa, UW Ramy kwalifikacji 2005 Ramy Kwalifikacji dla EOSzW 2008 Europejskie Ramy Kwalifikacji dla

Bardziej szczegółowo

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ Opis systemu. System akumulacji i transferu punktów ECTS przyjęty na Wydziale Ekonomiczno- Socjologicznym

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Temat szkolenia: Gryfikacja i inne innowacyjne metody

Bardziej szczegółowo

Praca w grupie, czyli aktywna nauka na kursie online

Praca w grupie, czyli aktywna nauka na kursie online Agnieszka Wierzbicka Praca w grupie, czyli aktywna nauka na kursie online W e-learningu projektanci kursów tworzą aktywności, które oparte są na współpracy uczestników zajęć. Takie wspólne działanie wspiera

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI dotyczących realizacji działania: Budowanie kompetencji w zakresie matematyki, informatyki i nauk przyrodniczych jako podstawy do uczenia się przez cale życie (w tym wspieranie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Wydziałowej Rady ds. Jakości Kształcenia na. Wydziale Turystyki i Rekreacji

Wytyczne Wydziałowej Rady ds. Jakości Kształcenia na. Wydziale Turystyki i Rekreacji Wytyczne Wydziałowej Rady ds. Jakości Kształcenia na Wydziale Turystyki i Rekreacji w sprawie dostosowania programów kształcenia dla kierunku studiów, poziomów i profili kształcenia prowadzonych w uczelni

Bardziej szczegółowo

Program Studiów Zawodowych Coachingu

Program Studiów Zawodowych Coachingu Program Studiów Zawodowych Coachingu Instytutu Komunikacji i Rozwoju Mukoid Program jest w pełni zgodny ze standardami International Coach Federation (ICF). Jest to pełne profesjonalne przygotowanie do

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18

Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Karta przedmiotu Wydział: Finansów Kierunek: Prawo I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Język prowadzenia przedmiotu Profil przedmiotu Kategoria przedmiotu Typ studiów Doradztwo podatkowe polski ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

1. USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW

1. USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu w języku polskim angielskim KARTA PRZEDMIOTU Lektorat języka obcego B2 Foreign language course B2 1. USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW 1.1. Kierunek studiów wszystkie

Bardziej szczegółowo

Ekonomia w zakresie nauk o zarządzaniu

Ekonomia w zakresie nauk o zarządzaniu Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Rodzaj Załącznik nr 5 do Uchwały nr 1647 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK POLSKI KLASY I - III GIMNAZJUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK POLSKI KLASY I - III GIMNAZJUM PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK POLSKI KLASY I - III GIMNAZJUM Cele oceniania w przedmiocie: diagnozowanie umiejętności ucznia, dostarczanie informacji o wynikach nauczania rodzicom, motywowanie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne KARTA PRZEDMIOTU. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Kierunek studiów: Specjalność: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Obszar kształcenia: Koordynator przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL.

PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL. PROGRAM NAPRAWCZY PO ANALIZIE WYNIKÓW SPRAWDZIANU ZEWNĘTRZNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. WL. SZAFERA W ŻARKACH I CELE PROGRAMU Cel główny: poprawa efektywności kształcenia w szkole

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą.. (nazwa specjalności) Nazwa Dydaktyka przyrody 1, 2 Nazwa w j. ang. Didactic of natural science Kod Punktacja ECTS* 6 Koordynator Dr

Bardziej szczegółowo

Blended learning w uczelni - efektywny sposób integracji kształcenia tradycyjnego z kształceniem na odległość

Blended learning w uczelni - efektywny sposób integracji kształcenia tradycyjnego z kształceniem na odległość Blended learning w uczelni - efektywny sposób integracji kształcenia tradycyjnego z kształceniem na odległość dr Katarzyna Mikołajczyk Dział Rozwoju Edukacji Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Czym jest

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS. ORGANIZACJA OCHRONY ZDROWIA W ECTS Kod przedmiotu

KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS. ORGANIZACJA OCHRONY ZDROWIA W ECTS Kod przedmiotu Załącznik nr 5b do Uchwały nr 21/2013 Senatu KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Ratownictwo medyczne Profil kształcenia ogólnoakademicki X praktyczny inny jaki. Nazwa jednostki

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS

KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS Załącznik nr 5b do Uchwały nr 21/2013 Senatu KARTA PRZEDMIOTU / SYLABUS Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek LOGOPEDIA Z FONOAUDIOLOGIĄ Profil kształcenia ogólnoakademicki praktyczny inny jaki. Nazwa jednostki

Bardziej szczegółowo

Opis. Rachunkowość. Liczba godzin zajęć dydaktycznych z podziałem na formy prowadzenia zajęć

Opis. Rachunkowość. Liczba godzin zajęć dydaktycznych z podziałem na formy prowadzenia zajęć Załącznik nr 5 do Uchwały nr 1202 Senatu UwB z dnia 29 lutego 2012 r. Rachunkowość finansowa... nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne Tę część wypełnia koordynator przedmiotu (w porozumieniu ze

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Formy dokształcania studentów przyszłych nauczycieli z wykorzystaniem narzędzi TI

Formy dokształcania studentów przyszłych nauczycieli z wykorzystaniem narzędzi TI Małgorzata Bartoszewicz goskab@amu.edu.pl Wydział Chemii, Zakład Dydaktyki Chemii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza Poznań Formy dokształcania studentów przyszłych nauczycieli z wykorzystaniem narzędzi

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Lektorat języka angielskiego. 2. KIERUNEK: Politologia. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Lektorat języka angielskiego. 2. KIERUNEK: Politologia. 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Lektorat języka angielskiego 2. KIERUNEK: Politologia 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/1 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA GODZIN: 30 7. TYP

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG UNIWERSYTET GDAŃSKI Wydział Nauk Społecznych Załącznik nr 1 (wymagany do wniosku do Senatu UG w sprawie zatwierdzenia programu studiów) INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA Na Studiach Doktoranckich

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r.

Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r. Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r. REGULAMIN STOSOWANIA SYSTEMU ECTS W AKADEMII IGNATIANUM W KRAKOWIE Podstawę prawną regulaminu

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA

ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA Warunki uczenia się Słuchacze odczuwają potrzebę uczenia się Zasady nauczania 1. Nauczyciel ujawnia studentom

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Corporate Finance. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 0. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 0

Corporate Finance. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 0. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 0 Karta przedmiotu Wydział: Finansów Kierunek: Prawo I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia przedmiotu Profil przedmiotu Kategoria przedmiotu Typ studiów Finanse

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA METODYCZNA STUDENTÓW PWSZ W. http://www.interankiety.pl/interankieta/7ea21269635a75f04cb054cfe43f2599.xml ANKIETA

PRAKTYKA METODYCZNA STUDENTÓW PWSZ W. http://www.interankiety.pl/interankieta/7ea21269635a75f04cb054cfe43f2599.xml ANKIETA PRAKTYKA METODYCZNA STUDENTÓW PWSZ W http://www.interankiety.pl/interankieta/7ea21269635a75f04cb054cfe43f2599.xml ANKIETA Ankieta jest skierowana do opiekunów praktyk metodycznych i ma charakter anonimowy.

Bardziej szczegółowo

Program studiów doktoranckich

Program studiów doktoranckich I. INFORMACJE OGÓLNE Program studiów doktoranckich Zał. nr 2b uchwała nr 54/836/2015 Rady Wydziału Inżynierii Kształtowania Środowiska i Geodezji Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu zatwierdzono w

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015 Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 201/2015 Wydział Zarządzania UW posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dwóch dyscyplinach:

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 1: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 1: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Seminarium dziedzinowe 1: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego Discipline seminar 1: Social media and internet marketing research Kod Punktacja

Bardziej szczegółowo

Krajowe Ramy Kwalifikacji

Krajowe Ramy Kwalifikacji Krajowe Ramy Kwalifikacji wdrażanie problemy - interpretacje Elżbieta Kołodziejska Pełnomocnik Rektora ds. Jakości Kształcenia Regulacje prawne Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym z 27 lipca 2005 z późniejszymi

Bardziej szczegółowo

Public Disclosure of Student Learning Form

Public Disclosure of Student Learning Form International Assembly for Collegiate Business Education Public Disclosure of Student Learning Form Institution: Academic Business Unit: WYŻSZA SZKOŁA BANKOWA W POZNANIU WYDZIAŁ FINANSÓW I BANKOWOŚCI Academic

Bardziej szczegółowo

Pieczęć Uczelni: DZIENNIK PRAKTYK. Imię i nazwisko studenta / studentki:... Wydział i kierunek studiów:... Nr I N D E K S U :...

Pieczęć Uczelni: DZIENNIK PRAKTYK. Imię i nazwisko studenta / studentki:... Wydział i kierunek studiów:... Nr I N D E K S U :... Pieczęć Uczelni: DZIENNIK PRAKTYK Imię i nazwisko studenta / studentki:... Wydział i kierunek studiów:... Nr I N D E K S U :... 1 I Udokumentowanie realizacji praktyk przedmiotowo-metodycznych przez studenta

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01.

PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI. realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości. nr. POKL.09.01. Mołodiatycze, 22.06.2012 PUBLIKACJA PODSUMOWUJACA ZAJĘCIA DODATKOWE Z MATEMATYKI realizowane w ramach projektu Stąd do przyszłości nr. POKL.09.01.02-06-090/11 Opracował: Zygmunt Krawiec 1 W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE Organization and Management Forma studiów: studia stacjonarne Poziom kwalifikacji:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

O problemach związanych ą z wprowadzaniem ram kwalifikacji w obszar kształcenia

O problemach związanych ą z wprowadzaniem ram kwalifikacji w obszar kształcenia O problemach związanych ą z wprowadzaniem ram kwalifikacji w obszar kształcenia artystycznego i humanistycznego Maria Próchnicka Seminarium Bolońskie Seminarium Bolońskie Zapewnienie jakości kształcenia

Bardziej szczegółowo

Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia dla obszarów kształcenia

Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia dla obszarów kształcenia Projektowanie programów studiów w oparciu o efekty kształcenia dla obszarów kształcenia SEMINARIUM SZKOLENIOWO - DYSKUSYJNE Uniwersytet Warszawski 29 października 2010 Maria Ziółek ziolek@amu.edu.pl Projekt

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Definicje form zajęć z przypisanymi proporcjami czasu pracy studenta oraz przykładowymi sposobami weryfikacji pracy własnej

Definicje form zajęć z przypisanymi proporcjami czasu pracy studenta oraz przykładowymi sposobami weryfikacji pracy własnej Definicje form zajęć z przypisanymi proporcjami czasu pracy studenta oraz przykładowymi sposobami weryfikacji pracy własnej Forma zajęć WYKŁAD 1 WYKŁAD WYKŁAD 1 Definicja formy zajęć studenta Studia niestacjonarne*

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie

Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Reklama w internecie Rocznik studiów 2012/2013 Wydział Wydział

Bardziej szczegółowo

KARTAKURSU. Efekty kształcenia dla kursu Student: W01wykazuje się znajomością podstawowych koncepcji, zasad, praw i teorii obowiązujących w fizyce

KARTAKURSU. Efekty kształcenia dla kursu Student: W01wykazuje się znajomością podstawowych koncepcji, zasad, praw i teorii obowiązujących w fizyce KARTAKURSU Nazwa Modelowanie zjawisk i procesów w przyrodzie Nazwa w j. ang. Kod Modelling of natural phenomena and processes Punktacja ECTS* 1 Koordynator Dr Dorota Sitko ZESPÓŁDYDAKTYCZNY: Dr Dorota

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: ENERGETYKA Rodzaj przedmiotu: humanistyczny i w-f Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE Organization and Management Forma studiów: studia stacjonarne Poziom

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska

Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW:

Bardziej szczegółowo

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu w języku polskim angielskim UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Załącznik do procedury nr USZJK-II KARTA

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 18

Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 18 Karta przedmiotu Wydział: Finansów Kierunek: Prawo I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Język prowadzenia przedmiotu Profil przedmiotu Kategoria przedmiotu Typ studiów Prawo własności intelektualnej

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA na studiach trzeciego stopnia w dyscyplinie architektura i urbanistyka 1. Koncepcja kształcenia

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Opracowanie: Eleonora Żmijowska-Wnęk Wrocław 2014 SPIS TREŚCI: 1. WSTĘP... 3 2. CELE OGÓLNE SZKOLENIA... 4 3. METODY PRACY... 4 4. TREŚCI I PRZEWIDYWANE

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 1/01 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 8 lutego 01 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Chojnie ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Chojnie ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE Projekt realizowany przez Powiat Gryfiński pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim współfinansowany przez Unię Europejską ze

Bardziej szczegółowo

4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY

4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY 4C. III MODUŁ. PROJEKT EWALUACJI PROGRAMU ROZWOJU SZKOŁY Cele zajęć UCZESTNICY: a. ustalają cele, obszary i adresata ewaluacji b. formułują pytania badawcze i problemy kluczowe c. ustalają kryteria ewaluacji

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18

Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30. niestacjonarne: Wykłady: 18 Karta przedmiotu Wydział: Finansów Kierunek: Prawo I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Język prowadzenia przedmiotu Profil przedmiotu Kategoria przedmiotu Typ studiów Psychologia polski ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree Politechnika Częstochowska, Wydział Zarządzania PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek Forma studiów Poziom kwalifikacji Rok Semestr Jednostka prowadząca Osoba sporządzająca Profil Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu SYLABUS

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu SYLABUS Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu SYLABUS Profil : Ogólnoakademicki Stopień studiów: pierwszy Kierunek studiów: BW Specjalność: - Semestr: V,VI Moduł (typ) przedmiotów: - Tryb studiów:

Bardziej szczegółowo