Transport i dystrybucja paliw gazowych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Transport i dystrybucja paliw gazowych"

Transkrypt

1 Transport i dystrybucja paliw gazowych Przeróbka paliw gazowych Wydział Energetyki i Paliw Katedra Technologii Paliw

2 Oczyszczanie i wzbogacanie gazu ziemnego PSA Pressure Swing Adsorption NGL Natural Gas Liquids

3 Osuszanie gazu Podział metod: polegające na chłodzeniu gazu, metody absorpcyjne, metody adsorpcyjne, metody kombinowane.

4 Obniżenie temperatury punktu rosy Metoda osuszania: Temperatura punktu rosy [ºC] Chłodzenie: powietrzem wodą czynnikiem chłodzącym przez rozprężanie Absorpcja: w roztworze CaCl 2 w roztworach etylenoglikoli Adsorpcja: na żelu krzemionkowym na sitach molekularnych

5 Osuszanie gazu na sitach molekularnych Separator gazu wilgotnego Adsorbery z sitami molekularnymi Chłodnica gazu regeneracyjnego Separator gazu regeneracyjny Zużyty gaz regeneracyjny Dostarczany gaz wilgotny Podgrzewacz gazu regeneracyjny Skroplona ciecz Gaz regeneracyjny Skroplona ciecz Gaz paliwowy Filtr gazu wylotowego Produkt

6 Osuszanie gazu metodą stałego adsorbenta np. chlorek wapnia CaCl 2 1 osuszanie, 2 regeneracja.

7 Osuszanie gazu metodą glikolową Część osuszająca Para wodna Gaz paliwowy Glikol ubogi Gaz płuczący Gaz wilgotny Uzupełnienie świeżym glikolem Gaz suchy Glikol bogaty Część regeneracyjna

8 Osuszanie gazu metodą glikolową glikol dietylenowy DEG: O CH 2 CH 2 OH CH 2 CH 2 OH glikol trietylenowy TEG: CH 2 O CH 2 CH 2 OH CH 2 O CH 2 CH 2 OH Dla 98% DEG (TEG) przy temperaturze zetknięcia z gazem 0ºC możliwe jest osuszenie do temperatury punktu rosy 25ºC, natomiast dla 99,5% glikolu możliwe jest osuszenie do temperatury punktu rosy 25ºC. DEG zaczyna się rozkładać w temperaturze 164ºC, a TEG jest bardziej odporne (rozkład w temperaturze 207ºC) i możliwa jest ich regeneracja w wyższej temperaturze oraz uzyskanie większego stężenia.

9 Osuszanie gazu metodą adsorpcyjną Metoda wymagana, jeżeli osuszany gaz będzie poddawany niskotemperaturowemu rozdzielaniu bądź skraplaniu. Masa adsorbentu, potrzebna do osuszenia gazu: m a v a Q W W t Q v objętościowe natężenie przepływu gazu przez instalację, m 3 /s, W 1 wilgotność bezwzględna gazu przed osuszeniem, kg/m 3, W 2 wymagana wilgotność bezwzględna gazu po osuszeniu, kg/m 3, t czas, s, a zdolność adsorpcyjna adsorbentu.

10 Osuszanie gazu metodą adsorpcyjną Stosowane adsorbenty: - żel krzemionkowy SiO 2, - sita molekularne (zeolity), - tlenek glinu (bardzo rzadko). Właściwości: - duża pojemność adsorpcyjna (powierzchnia i objętość porów), - duża selektywność, - brak działania toksycznego i korozyjnego, - wytrzymałość mechaniczna, - odporność na działanie wody, - stałe w czasie właściwości adsorpcyjne.

11 Żel krzemionkowy SiO nh O 2 2 Właściwości: - sumaryczna powierzchnia porów do 700 m 2 /g, - mikropory (1-1,5 nm), - makropory (do 5 nm). - duża hydrofilowość, - łatwa regeneracja, - obniżenie zdolności adsorpcyjnej (regeneracja w temperaturze ponad 200ºC - spadek zdolności adsorpcyjnych w przypadku zanieczyszczeń siarkowodorem.

12 Sita molekularne (zeolity) Na2 O Al2O 3 2SiO 2 4,5H 2O Właściwości: - sumaryczna powierzchnia porów do 1200 m 2 /g, - połowę objętości kryształów stanowią puste przestrzenie, - różna wielkość okna sieci krystalicznej umożliwiająca selektywne rozdzielanie związków, Sieć krystaliczna zeolitu NaA

13 Sita molekularne (zeolity) Zeolit typu A Zeolit typu X Średnica otworu wejściowego [nm] 0,3 0,4 0,5 0,8 0,9 Oznaczenie KA NaA CaA CaX NaX A struktura sodalitu, X struktura fojazytu.

14 Osuszanie na sitach molekularnych - adsorpcja 12-24h, - regeneracja 4-6h, - chłodzenie 1-2h.

15 Odsiarczanie gazów Odsiarczanie gazu Metody suche adsorpcja na uwodornionym tlenku żelaza adsorpcja na węglu aktywowanym Metody mokre absorpcja chemiczna absorpcja fizyczna

16 Odsiarczanie gazów podstawowe reakcje Wykorzystanie uwodnionego tlenku żelaza: Fe 2 O 3 H 2 O + 3H 2 S Fe 2 S 3 + 6H 2 O Fe 2 S 3 2FeS + S Reakcja ta przebiega prawidłowo w środowisku obojętnym lub zasadowym. Zużytą masę poddaje się regeneracji przez wietrzenie: FeS + S + 3H 2 O + 1,5O 2 Fe 2 O 3 3H 2 O + 3S lub poprzez równoczesną regeneracją przy pochłanianiu siarkowodoru: 2H 2 S + O 2 2H 2 O + 2S

17 Proces Clausa Etap termiczny procesu: 6H 2 S + 3O 2 4H 2 S + 2SO 2 + 2H 2 O Reakcja przebiega w kotle Clausa (2). Reakcja Clausa (usuwanie siarkowodoru z gazów kwaśnych): 2H 2 S + SO 2 3S + 2H 2 O rozpoczyna się w etapie termicznym, ale główny przebieg odbywa się w etapie katalitycznym (w reaktorach Clausa 5)

18 Instalacja Clausa

19 Proces Clausa Reakcja Clausa jest odwracalna i z tego powodu nie jest możliwe całkowite przereagowanie H 2 S i CO 2. Z tego względu opracowano metody: Superclaus-99 w stadium katalitycznym przebiega głównie nieodwracalna reakcja siarkowodoru do siarki (zamiast reakcji Clausa). Zastosowano katalizator (aktywny tlenek metalu), które minimalizuje powstawanie ditlenku siarki (nowy katalizator umieszczono w reaktorze selektywnego utlenienia 6a). Superclaus-99,5 rozszerzenie o węzeł uwodornienia umieszczony pomiędzy reaktorem Clausa a reaktorem selektywnego utlenienia. Uwodornienie przebiega na katalizatorze kobaltowomolibdenowym i powoduje przekształcenie związków siarki w siarkowodór. Dodatkowe zalety: możliwość rozbudowy zwykłych procesów Clausa, niewielkie objętości ścieków

20 Usuwanie H 2 S na węglu aktywnym Wstępnie dodawany jest tlen (poniżej 0,1%) oraz amoniak (0,1 g/m 3 ) ze względu na działanie katalityczne. H 2 S + 0, 5O 2 H 2 S + S Siarka gromadzi się na powierzchni węgla do momentu, aż będzie stanowiła d0 80% masy węgla. Regeneracja następuje przez przedmuchanie azotem i przemycie gorącą wodą (wymycie węglanu amonu) NH 4 2 S + n 1 S NH 4 2 S n

21 Usuwanie H 2 S na tlenku żelaza(iii) Tlenek żelaza(iii) zawarty jest na przykład w tak zwanej rudzie darniowej, którą wykorzystuje się jako główny składnik mas pochłaniających. 3H S+Fe O Fe S H O Fe S +3O 2Fe O 6S Metody powyższe są coraz rzadziej stosowane, ze względu na wysokie koszty

22 Usuwanie H 2 S na sitach molekularnych Do adsorpcji wykorzystuje się najczęściej sita molekularne NaX. Zdolność pochłaniania: - przy ciśnieniu 50 mm Hg wynosi 80mg Hg/1 g sita, - przy ciśnieniu 5 mm Hg wynosi 20mg Hg/1 g sita, Wykorzystuje się również bardzo dobrą selektywność pochłaniania związków siarki w zależności od zastosowanego sita: R2S 2>R2S>RSH>H 2S>CO 2>CS 2>COS

23 Usuwanie H 2 S i CO 2 Metody usuwania siarkowodoru oraz ditlenku węgla: - adsorpcyjne (suche) stosowane przy niewielkich stężeniach H 2 S maksymalnie do 12 g/m 3, umożliwiają usunięcie tylko siarkowodoru, - absorpcyjne (mokre) stosowane gdy stężenie jest większe (20-40 g/m 3 ), równoczesne usuwanie H 2 S oraz CO 2. Zwykle instalacja pracuje dwuetapowo: - w pierwszym etapie następuje usuwanie związków kwaśnych, - w drugim etapie następuje regeneracja adsorbera.

24 Wykorzystanie amin monoetanoloamina MEA HOCH 2 CH 2 NH 2 dietanoloamina DEA (HOCH 2 CH 2 ) 2 NH trietanoloamina TEA (HOCH 2 CH 2 ) 3 N Metoda absorpcji w wodnych roztworach alkanoloamin. Roztwory te umożliwiają równoczesne usunięcie z gazu siarkowodoru oraz ditlenku węgla. Wybierając absorbent bierze się pod uwagę właściwości: - zdolność absorpcyjną (decyduje o ilości absorbentu), - łatwość rozkładu związków utworzonych z H 2 S i CO 2, - lotność, - stopień korozyjnego oddziaływania na aparaturę.

25 Wykorzystanie amin Monoetanoloamina posiada największą zdolność absorpcyjną, ale wadą jest stosunkowo duża prężność par oraz łatwość wchodzenia w nieodwracalną reakcję z tlenosiarczkiem węgla (COS) z której produktów można odzyskać tylko 4% MEA Reakcje (MEA) absorpcji H 2 S i CO 2 : 2HO C 2 H 4 NH 2 + H 2 S (HO C 2 H 4 NH 3 ) 2 S 2HO C 2 H 4 NH 2 + CO 2 (HO C 2 H 4 NH 3 ) 2 CO 3 do 50ºC reakcja przebiega w prawo (tworzenie siarczku i węglanu monoetanoloaminy), w temperaturze około 120ºC następuje desorpcja siarkowodoru i ditlenku węgla. Takiemu przebiegowi reakcji sprzyja również obniżenie ciśnienia.

26 Proces MEA

27 Proces MEA MEA niskie koszty absorbentu oraz mała rozpuszczalność węglanów w jego roztworach wodnych. Wady: - aktywność w reakcja z organicznymi związkami siarki, - łatwe utlenianie się do kwasów (glikolowego, szczawiowego i mrówkowego), - tworzenie mydeł w kontakcie z kwasami organicznymi (silne pienienie się), - ograniczenie temperatury regeneracji do 125ºC (korozja siarkowodorowa, rozkład MEA, unoszenie MEA), - duże straty w procesie rzędu nawet kilkuset gramów na 1000 m 3 oczyszczanego gazu (większa przy wzroście zawartości RSJ, COS), - konieczność stosowania rozcieńczonych roztworów.

28 Proces DEA

29 Proces DEA DEA: większy stopień oczyszczenia H 2 S do 5-7mg/m 3 i CO 2 poniżej 200mg/m 3, - łatwiejszy proces regeneracji absorbera, - mniejsza energochłonność regeneracji, Wady: - mniejsza stabilność termiczna, - reaktywność z kwaśnymi składnikami gazu, - produkty nieodwracalnych reakcji z niektórymi składnikami oczyszczanego gazu mają podobne do DEA temperatury wrzenia co uniemożliwia oczyszczenie roztworu.

30 Usuwanie CO 2 i H 2 S z wykorzystaniem amin gaz oczyszczony zanieczyszczenia Legenda podzespołów 1. Wieża absorbera 2. Kolumna płucząca 3. Chłodnica gazu kwaśnego 4. Zbiornik oddzielający 5. Pompa 6. Wymiennik roz. średni/ubogi 7. Kolumna płucząca 8. Podgrzewacz 9. Pompa rozpusz. ubogiego 10.Chłodnica rozpusz. ubogiego gaz surowy Legenda płynów Gaz procesowy Rozpusz. ubogi Rozpusz. średni Rozpusz. bogaty Kondensat Woda chłodząca Para nasycona Gaz kwaśny

31 Usuwanie ditlenku węgla (CO 2 ) Oczyszczony gaz Absorber Skraplacz Gaz kwaśny Zbiornik kondensatu Chłodnica rozpusz. ubogiego Kolumna płucząca Gaz zanieczyszczony Zbiornik płuczący Pompa kondensatu Wymiennik rozpuszczalnik ubogi/bogaty Rozpuszczalnik bogaty

32 Usuwanie gazów kwaśnych Proces Benfielda Gaz kwaśny Zbiornik Gaz oddzielający oczyszczony gazu kwaśnego Skraplacz gazu kwaśnego Pompa Regenerator Benfielda Absorber Benfielda Pompa kondensatu Filtr Gaz zanieczyszczony Turbina hydraul. (opcja) Pompa Zbiornik Podgrzewacz węglanu Podgrzewacz kondensatu

33 Usuwanie gazów kwaśnych Proces Benfielda Absorpcja H 2 S i CO 2 na roztworach soli metali alkalicznych. Proces Bensona-Fielda absorpcja na 25-35% wodnych roztworach węglanu potasu: CO +H O HCO +H KHCO 3 KCO +HCO +H KCO +H S KHS+KHCO szybkość uwodnienia dwutlenku węgla jest większa w wyższej temperaturze i dlatego stosuje się gorący (125ºC) roztwór węglanu potasu. Dodatkowo umożliwia usunięcie COS i CS (hydroliza do CO 2 i H 2 S), proces nieskuteczny przy usuwaniu merkaptanów.

34 Usuwanie rtęci na sitach molekularnych Absorber węgiel aktywny HGR LNG Skroplony gaz ziemny Gaz zanieczyszczony Usuwanie gazów kwaśnych Osuszanie Węglowodory ciężkie Schładzanie skraplanie Zawartość rtęci w gazach kierowanych do: - przeróbki kriogenicznej 0,001 mghg/m 3, - odbiorców komunalnych 0,04 mghg/m 3.

35 Odazotowanie gazu ziemnego

36 Instalacja niskotemperaturowa do wydzielania czystego helu

37 Gaz ziemny jako paliwo Zalety: - nie wymaga magazynowania u użytkownika, - praktycznie niezmienna jakość i równomierna temperatura spalania, - spalanie bez dymu, sadzy i popiołu, - łatwość dostosowania wielkości płomienia do rozmiarów komory spalania, - dostosowywanie temperatury płomienia do wymagań technologicznych, - łatwa obsługa palenisk, - prosty sposób zastosowania automatyzacji.

38 Gaz ziemny jako paliwo Udział gazu ziemnego w produkcji energii elektrycznej

39 Gaz ziemny jako paliwo Udział nośników energii w produkcji energii elektrycznej w Polsce

40 Gaz ziemny jako paliwo Sprzedaż gazu ziemnego do sektora energetyki w Polsce

41 Gaz ziemny jako paliwo Lokalizacja elektrowni gazowych w Polsce: 1. Siedlce (TG), 2. Lublin-Wrotków (BGP), 3. Tarnobrzeg (BGP), 4. Nowa Sarzyna (BGP), 5. Rzeszów (BGP), 6. Zawidawie (BGP), 7. Zielona Góra (BGP), 8. Kostrzyń (BGP), 9. Gorzów (BGP), 10. Władysławowo (BGP).

42 Porównanie emisji dla różnych paliw

43 Pojazdy CNG na świecie Udział całkowitej liczby pojazdów NGV na świecie Kraj Udział [%] Pakistan 21,85 Iran 15,87 Argentyna 14,57 Brazylia 12,62 Indie 8,43 Włochy 5,59

44 Stacja CNG

45 Stacja CNG

46 Stacja CNG

47 Stacje CNG w Polsce

48 Samochody CNG osobowe Parametr CNG benzyna pojemność [cm 3 ] 1368 moc [KM] moment obr. [Nm] prędkość [km/h] przyśpieszenie [s] 14,9 12,8 zużycie paliwa [/100 km] miasto 7,6 m 3 7,7 l poza 5,0 m 3 5,0 l mieszany 6,0 m 3 6,0 l Fiat Panda NaturalPower 2009 r. poj. zbiornika 17,9 m 3 30 l zasięg teoret. [km]

49 Samochody CNG osobowe Parametr CNG benzyna pojemność [cm 3 ] 1999 moc [KM] moment obr. [Nm] prędkość [km/h] przyśpieszenie [s] 12,4 zużycie paliwa [/100 km] miasto poza mieszany 7,6 m 3 7,1 l Ford Focus CNG 2008 r. poj. zbiornika 23,1 m 3 55 l zasięg teoret. [km]

50 Samochody CNG osobowe Parametr CNG benzyna pojemność [cm 3 ] 1390 moc [KM] moment obr. [Nm] prędkość [km/h] przyśpieszenie [s] 9,8 zużycie paliwa [/100 km] miasto 7,8 m 3 9,0 l poza 4,8 m 3 5,4 l mieszany 5,8 m 3 6,8 l Volkswagen Passat EcoFuel 1.4 TSI CNG 2010 r. poj. zbiornika 28,5 m 3 31 l zasięg teoret. [km]

51 Samochody CNG osobowe Parametr CNG benzyna pojemność [cm 3 ] 1796 moc [KM] moment obr. [Nm] prędkość [km/h] przyśpieszenie [s] 10,8 10,4 zużycie paliwa [/100 km] miasto 10,7 m 3 11,7 l poza 6,0 m 3 6,3 l mieszany 7,6 m 3 8,3 l Mercedes klasy E 200 NGT 2010 r. poj. zbiornika 26,5 m 3 59 l zasięg teoret. [km]

52 Samochody CNG dostawcze

53 Samochody CNG ciężarowe

54 Samochody CNG autobusy

55 Gaz ziemny w przemyśle chemicznych Z węglowodorów wydzielonych z gazu ziemnego można wytworzyć: - bezpośrednio końcowe produkty np. chlorometany, dwusiarczek węgla, cyjanowodór, kwas octowy itp., - podstawowe półprodukty acetylen, olefiny C 2 -C 4 oraz gaz syntezowy CO+H 2 (głównie do produkcji amoniaku, metanolu i wodoru).

56 Gaz syntezowy

57 Gaz syntezowy Proces prowadzi się przepuszczając mieszaninę par lekkiego surowca węglowodorowego i pary wodnej nad katalizatorem niklowym: CH 4+H2 O CO+3H 2 jest to reakcja silnie endotermiczna i przy wzroście temperatury jej równowaga przesuwa się w prawo. Ponieważ przebiega ze wzrostem objętości, wzrost ciśnienia niekorzystnie wpływa na położenie stanu równowagi. Ze wzrostem temperatury rośnie stopień konwersji metanu, co powoduje zmiany równowagowe składu gazu. Wzrasta zawartość wodoru i ditlenku węgla.

58 Gaz syntezowy

59 Gaz syntezowy Oprócz konwersji metanu przebiega również reakcja konwersji CO+H O CO +H Jest to reakcja ezgotermiczna i z podwyższeniem temperatury jej równowaga przesuwa się w lewą stronę, przy czym nadmiar pary wodnej wzmaga tworzenie się ditlenku węgla. W procesie konwersji metanu z parą wodną uzyskujemy uzyskujemy gaz syntezowy o dużej wartości stosunku objętościowego H 2 :CO (3:1). Jest ogromną zaletą, jeżeli wykorzystamy go do produkcji wodoru lub amoniaku. W przypadku procesów syntezy organicznej potrzebujemy gaz o mniejszej zawartości wodoru (1:1 do 2:1). Możemy to uzyskać przez dodanie do pary wodnej ditlenku węgla. CH 4+CO 2 2CO+H 2

60 GTL Gas To Liquids Proces rafineryjny umożliwiający konwersję gazu ziemnego lub innych węglowodorów gazowych do węglowodorów o długim łańcuchu takich jak benzyna czy olej napędowy. Gazy bogate w metan przetwarzane są na płynne paliwa syntetyczne w konwersji bezpośredniej lub z wykorzystaniem półproduktu (gazu syntezowego) w procesie Fischera-Tropscha. Ogólny zapis reakcji tworzenia się węglowodorów: m n CO+ n H2 CnH m+ n H2O 2 lub dwie główne reakcje tworzenia węglowodorów: 2 n 2n 2 2 n CO+ 2 n 1 H C H + n H O n CO+2 n H C H + n H O 2 n 2n 2

61 Proces Fischera-Tropscha

62 Gaz ziemny dla odbiorców komunalnych Grupy taryfowe sprzedaży gazu ziemnego w dystrybucyjnej sieci gazowej o ciśnieniu do 0,5 MPa: Grupa taryfowa Moc umowna [m 3 /h] Roczna ilość pobranego gazu [m 3 ] W W W W-4 10 > 8000

63 Gaz ziemny dla odbiorców komunalnych Opłata za dostawę gazu do odbiorców komunalnych w ramach umowy kompleksowej w taryfach W-1 do W-4: O k=c Q+S zs Q+S ss k+s a k O k opłata za dostawę gazu, zł, C cena gazu, zł, Q objętość gazu dostarczona w okresie rozliczeniowym, m 3, S zs stawka sieciowa opłaty zmiennej, zł/m 3, S ss stawka sieciowa opłaty stałej, zł/miesiąc, S a stawka opłaty abonamentowej, zł/miesiąc, k ilość miesięcy w okresie rozliczeniowym.

64 Gaz ziemny dla odbiorców komunalnych Ceny gazu w taryfie W-2 dla KSG w roku 2009.

65 Gaz ziemny dla odbiorców komunalnych Ceny gazu w taryfie W-2 dla różnych spółek gazownictwa w roku 2009.

Transport i dystrybucja paliw gazowych

Transport i dystrybucja paliw gazowych Transport i dystrybucja paliw gazowych Przeróbka gazu i użytkowanie Wydział Energetyki i Paliw Katedra Technologii Paliw Oczyszczanie i wzbogacanie gazu ziemnego PSA Pressure Swing Adsorption NGL Natural

Bardziej szczegółowo

4. ODAZOTOWANIE SPALIN

4. ODAZOTOWANIE SPALIN 4. DAZTWANIE SPALIN 4.1. Pochodzenie tlenków azotu w spalinach 4.2. Metody ograniczenia emisji tlenków azotu systematyka metod 4.3. Techniki ograniczania emisji tlenków azotu 4.4. Analiza porównawcza 1

Bardziej szczegółowo

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Marcin Cichosz, Roman Buczkowski Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Schemat ideowy pozyskiwania biometanu SUBSTRATY USUWANIE S, N, Cl etc. USUWANIE CO 2 PRZYGOTOWANIE BIOGAZ SUSZENIE

Bardziej szczegółowo

Przemysłowe procesy katalityczne Gaz syntezowy

Przemysłowe procesy katalityczne Gaz syntezowy Katedra Technologii Chemicznej Przemysłowe procesy katalityczne Gaz syntezowy dr hab. inż. Janusz Sokołowski Otrzymywanie gazu syntezowego Cel ciekłe węglowodory metanol gaz syntezowy H 2 i CO + N 2 -

Bardziej szczegółowo

Polskie Normy opracowane przez Komitet Techniczny nr 277 ds. Gazownictwa

Polskie Normy opracowane przez Komitet Techniczny nr 277 ds. Gazownictwa Polskie Normy opracowane przez Komitet Techniczny nr 277 ds. Gazownictwa Podkomitet ds. Przesyłu Paliw Gazowych 1. 334+A1:2011 Reduktory ciśnienia gazu dla ciśnień wejściowych do 100 bar 2. 1594:2014-02

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego:

1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego: 1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego: 2. Określ w którą stronę przesunie się równowaga reakcji rozkładu

Bardziej szczegółowo

Oferta handlowa. Witamy. Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych.

Oferta handlowa. Witamy. Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych. Oferta handlowa Witamy Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych. Naszym głównym celem jest dostarczenie klientom najwyższej jakości produkt w

Bardziej szczegółowo

Usuwanie tlenków azotu z gazów odlotowych

Usuwanie tlenków azotu z gazów odlotowych Usuwanie tlenków azotu z gazów odlotowych Metody usuwania NO x z gazów odlotowych: Metody mokre; metody absorpcyjne Metody suche; adsorpcja selektywna redukcja katalityczna, nieselektywna redukcja katalityczna,

Bardziej szczegółowo

METODY WZBOGACANIA BIOGAZU W NIEWIELKICH INSTALACJACH

METODY WZBOGACANIA BIOGAZU W NIEWIELKICH INSTALACJACH Konferencja finałowa projektu BIOMASTER BIOMETAN jako paliwo w transporcie Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie Kraków 4.04.2014 METODY WZBOGACANIA BIOGAZU W NIEWIELKICH INSTALACJACH Zdzisław Borowiec

Bardziej szczegółowo

Spalarnia. odpadów? jak to działa? Jak działa a spalarnia

Spalarnia. odpadów? jak to działa? Jak działa a spalarnia Grzegorz WIELGOSIŃSKI Politechnika Łódzka Spalarnia odpadów jak to działa? a? Jak działa a spalarnia odpadów? Jak działa a spalarnia odpadów? Spalarnia odpadów komunalnych Przyjęcie odpadów, Magazynowanie

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

Wybrane procesy oparte na gazie syntezowym

Wybrane procesy oparte na gazie syntezowym Wybrane procesy oparte na gazie syntezowym Produkcja gazu syntezowego z gazu ziemnego i lekkich węglowodorów Dr hab. inŝ. Anna Skwierawska Przygotowanie surowca metan Usunięcie zanieczyszczeń stałych Metody

Bardziej szczegółowo

Inżynieria procesów przetwórstwa węgla, zima 15/16

Inżynieria procesów przetwórstwa węgla, zima 15/16 Inżynieria procesów przetwórstwa węgla, zima 15/16 Ćwiczenia 1 7.10.2015 1. Załóżmy, że balon ma kształt sfery o promieniu 3m. a. Jaka ilość wodoru potrzebna jest do jego wypełnienia, aby na poziomie morza

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Odwracalność przemiany chemicznej

Odwracalność przemiany chemicznej Odwracalność przemiany chemicznej Na ogół wszystkie reakcje chemiczne są odwracalne, tzn. z danych substratów tworzą się produkty, a jednocześnie produkty reakcji ulegają rozkładowi na substraty. Fakt

Bardziej szczegółowo

Otrzymywanie wodoru M

Otrzymywanie wodoru M Otrzymywanie wodoru M Własności wodoru Wodór to najlżejszy pierwiastek świata, składa się on tylko z 1 protonu i krążącego wokół niego elektronu. W stanie wolnym występuje jako cząsteczka dwuatomowa H2.

Bardziej szczegółowo

USUWANIE DWUTLENKU WĘGLA W GLA Z GAZÓW SPALINOWYCH. Katedra Technologii Chemicznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska

USUWANIE DWUTLENKU WĘGLA W GLA Z GAZÓW SPALINOWYCH. Katedra Technologii Chemicznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska GLA Z GAZÓW SPALINOWYCH Katedra Technologii Chemicznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska Wprowadzenie nieustannie wzrasta poziom zawartości CO 2 w atmosferze powodując wzrost ilości zatrzymywanego

Bardziej szczegółowo

8. MANGANOMETRIA. 8. Manganometria

8. MANGANOMETRIA. 8. Manganometria 8. MANGANOMETRIA 5 8. Manganometria 8.1. Oblicz ile gramów KMnO 4 zawiera 5 dm 3 roztworu o stężeniu 0,0285 mol dm 3. Odp. 22,5207 g 8.2. W jakiej objętości 0,0205 molowego roztworu KMnO 4 znajduje się

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie gazów odlotowych z zanieczyszczeń gazowych. odlotowych. Metody oczyszczania gazów. Podstawowe pojęcia:

Oczyszczanie gazów odlotowych z zanieczyszczeń gazowych. odlotowych. Metody oczyszczania gazów. Podstawowe pojęcia: Oczyszczanie gazów odlotowych z zanieczyszczeń gazowych Wykład Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, st. inżynierskie III rok Kazimierz Warmiński Metody oczyszczania gazów odlotowych Absorpcyjne Adsorpcyjne Spalanie

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE MAGAZYNOWANIA I OCZYSZCZANIA WODORU DLA ENERGETYKI PRZYSZŁOŚCI

TECHNOLOGIE MAGAZYNOWANIA I OCZYSZCZANIA WODORU DLA ENERGETYKI PRZYSZŁOŚCI 21.03.2006 POLITECHNIKA WARSZAWSKA Szkoła Nauk Technicznych i Społecznych w Płocku C e n t r u m D o s k o n a ł o ś c i CERED REDUKCJA WPŁYWU PRZEMYSŁU U PRZETWÓRCZEGO RCZEGO NA ŚRODOWISKO NATURALNE TECHNOLOGIE

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE POJĘCIA I PRAWA CHEMICZNE

PODSTAWOWE POJĘCIA I PRAWA CHEMICZNE PODSTAWOWE POJĘCIA I PRAWA CHEMICZNE Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Jaka jest średnia masa atomowa miedzi stanowiącej mieszaninę izotopów,

Bardziej szczegółowo

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik:

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165947 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 292707 (22) Data zgłoszenia: 09.12.1991 (51) IntCl5: B01D 53/04 (54)

Bardziej szczegółowo

2.4. ZADANIA STECHIOMETRIA. 1. Ile moli stanowi:

2.4. ZADANIA STECHIOMETRIA. 1. Ile moli stanowi: 2.4. ZADANIA 1. Ile moli stanowi: STECHIOMETRIA a/ 52 g CaCO 3 b/ 2,5 tony Fe(OH) 3 2. Ile g stanowi: a/ 4,5 mmol ZnSO 4 b/ 10 kmol wody 3. Obl. % skład Fe 2 (SO 4 ) 3 6H 2 O 4. Obl. % zawartość tlenu

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie SO 2 w powietrzu atmosferycznym

Oznaczanie SO 2 w powietrzu atmosferycznym Ćwiczenie 6 Oznaczanie SO w powietrzu atmosferycznym Dwutlenek siarki bezwodnik kwasu siarkowego jest najbardziej rozpowszechnionym zanieczyszczeniem gazowym, występującym w powietrzu atmosferycznym. Głównym

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Stańczyk. CZYSTE TECHNOLOGIE UśYTKOWANIA WĘGLA

Krzysztof Stańczyk. CZYSTE TECHNOLOGIE UśYTKOWANIA WĘGLA Krzysztof Stańczyk CZYSTE TECHNOLOGIE UśYTKOWANIA WĘGLA GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA Katowice 2008 Spis treści Wykaz skrótów...7 1. Wprowadzenie...11 1.1. Wytwarzanie i uŝytkowanie energii na świecie...11

Bardziej szczegółowo

Technologie oczyszczania biogazu

Technologie oczyszczania biogazu Szansą dla rolnictwa i środowiska - ogólnopolska kampania edukacyjno-informacyjna Piła Płotki, 10-14 grudnia 2012 r. Szkolenie dla doradców rolnych Technologie oczyszczania biogazu Technologie oczyszczania

Bardziej szczegółowo

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria

5. STECHIOMETRIA. 5. Stechiometria 5. STECHIOMETRIA 25 5. Stechiometria 5.1. Ile gramów magnezu wzięło udział w reakcji z tlenem, jeśli otrzymano 6,0 g tlenku magnezu? Odp. 3,60 g 5.2. Do 50 cm 3 roztworu kwasu siarkowego (VI) o stężeniu

Bardziej szczegółowo

Bezemisyjna energetyka węglowa

Bezemisyjna energetyka węglowa Bezemisyjna energetyka węglowa Szansa dla Polski? Jan A. Kozubowski Wydział Inżynierii Materiałowej PW Człowiek i energia Jak ludzie zużywali energię w ciągu minionych 150 lat? Energetyczne surowce kopalne:

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne)

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Zadanie 7 (1 pkt) Uporządkuj podane ilości moli związków chemicznych według rosnącej liczby

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE PRZEMYSŁOWYCH GAZÓW ODLOTOWYCH

OCZYSZCZANIE PRZEMYSŁOWYCH GAZÓW ODLOTOWYCH OCZYSZCZANIE PRZEMYSŁOWYCH GAZÓW ODLOTOWYCH Do oczyszczania gazów z zanieczyszczeń gazowych wykorzystuje się podstawowe procesy wymiany masy procesy fizyczne: absorpcję adsorpcję kondensację separację

Bardziej szczegółowo

APARATURA W OCHRONIE ŚRODOWISKA - 1. WPROWADZENIE

APARATURA W OCHRONIE ŚRODOWISKA - 1. WPROWADZENIE APARATURA W OCHRONIE ŚRODOWISKA - 1. WPROWADZENIE Wykład dla kierunku Ochrona Środowiska Wrocław, 2015 r. Bilans masowy przykład 1 Przykład: proces wytwarzania fosforu z rudy apatytowej w piecu elektrycznym

Bardziej szczegółowo

Opis modułu kształcenia Zastosowanie i technologia przerobu gazu ziemnego

Opis modułu kształcenia Zastosowanie i technologia przerobu gazu ziemnego Opis modułu kształcenia Zastosowanie i technologia przerobu gazu ziemnego Nazwa podyplomowych Nazwa obszaru kształcenia, w zakresie którego są prowadzone studia podyplomowe Tytuł/stopień naukowy/zawodowy

Bardziej szczegółowo

Chemia nieorganiczna Zadanie Poziom: podstawowy

Chemia nieorganiczna Zadanie Poziom: podstawowy Zadanie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (Nazwisko i imię) Punkty Razem pkt % Chemia nieorganiczna Zadanie 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 Poziom: podstawowy Punkty Zadanie 1. (1 pkt.) W podanym

Bardziej szczegółowo

o skondensowanych pierścieniach.

o skondensowanych pierścieniach. Tabela F Wykaz złożonych ropopochodnych znajdujących się w wykazie substancji niebezpiecznych wraz z ich opisem, uporządkowany wg wzrastających mumerów indeksowych nr indeksowy: 649-001-00-3 nr WE: 265-102-1

Bardziej szczegółowo

Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu

Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu Paulina Łyko Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisław Staszica w Krakowie Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Katedra Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców

Bardziej szczegółowo

Rola CHEMII w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego na świecie VI KONFERENCJA NAUKA BIZNES ROLNICTWO

Rola CHEMII w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego na świecie VI KONFERENCJA NAUKA BIZNES ROLNICTWO Rola CHEMII w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego na świecie VI KONFERENCJA NAUKA BIZNES ROLNICTWO 1 TRENDY W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM Innowacyjność w przemyśle spożywczym Zdrowa żywność Żywność z długim

Bardziej szczegółowo

(54) Sposób wydzielania zanieczyszczeń organicznych z wody

(54) Sposób wydzielania zanieczyszczeń organicznych z wody RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 175992 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 305151 (22) Data zgłoszenia: 23.09.1994 (51) IntCl6: C02F 1/26 (54)

Bardziej szczegółowo

Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie. Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych

Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie. Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych Ramowe dokumenty dotyczące stosowania niskoemisyjnych, alternatywnych paliw w transporcie

Bardziej szczegółowo

MECHANIZM POWSTAWANIA BIOGAZU

MECHANIZM POWSTAWANIA BIOGAZU MECHANIZM POWSTAWANIA BIOGAZU b a n CH b 8 a n CO b 8 a n O H b a n O H C + + + + 3 d b a n dnh CH 8 3d b 8 a n CO 8 3d b 8 a n O H 3d b a n N O H C + + + + + + + # 8 8 8 8 Rodzaj bakterii Temperatura

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego:

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2373400 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 04.11.09 09748714.4 (13) (1) T3 Int.Cl. B01D 3/14 (06.01) Urząd

Bardziej szczegółowo

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej dr inż. Cezary Możeński prof. nadzw. Projekty PO RPW Wyposażenie Laboratorium Wysokich Ciśnień w nowoczesną infrastrukturę

Bardziej szczegółowo

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru 1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru Wzór związku chemicznego podaje jakościowy jego skład z jakich pierwiastków jest zbudowany oraz liczbę atomów poszczególnych pierwiastków

Bardziej szczegółowo

Opracował: Marcin Bąk

Opracował: Marcin Bąk PROEKOLOGICZNE TECHNIKI SPALANIA PALIW W ASPEKCIE OCHRONY POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO Opracował: Marcin Bąk Spalanie paliw... Przy produkcji energii elektrycznej oraz wtransporcie do atmosfery uwalnia się

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W1 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Układ prezentacji wykładów W1,W2,W3 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

dr Dariusz Wyrzykowski ćwiczenia rachunkowe semestr I

dr Dariusz Wyrzykowski ćwiczenia rachunkowe semestr I Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne. Fizyczne prawa gazowe. Zad. 1. Ile cząsteczek wody znajduje się w 0,12 mola uwodnionego azotanu(v) ceru Ce(NO 3 ) 2 6H 2 O? Zad. 2. W wyniku reakcji 40,12 g rtęci

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia gazów i ich usuwanie

Zanieczyszczenia gazów i ich usuwanie Politechnika Gdańska Wydział Mechaniczny Zanieczyszczenia gazów i ich usuwanie Bujarski Marcin Grupa I IMM Sem 1 mgr 1 Spis treści 1. Skład powietrza... 3 2. Zanieczyszczenia powietrza... 5 3. Metody usuwania

Bardziej szczegółowo

Nazwisko...Imię...Nr albumu... ZGAZOWANIE PALIW V ME/E, Test 11 (dn )

Nazwisko...Imię...Nr albumu... ZGAZOWANIE PALIW V ME/E, Test 11 (dn ) Nazwisko...Imię...Nr albumu... ZGAZOWANIE PALIW V ME/E, Test 11 (dn. 2008.01.25) 1. Co jest pozostałością stałą z węgla po procesie: a) odgazowania:... b) zgazowania... 2. Który w wymienionych rodzajów

Bardziej szczegółowo

Pilotowa instalacja zgazowania węgla w reaktorze CFB z wykorzystaniem CO 2 jako czynnika zgazowującego

Pilotowa instalacja zgazowania węgla w reaktorze CFB z wykorzystaniem CO 2 jako czynnika zgazowującego Pilotowa instalacja zgazowania węgla w reaktorze CFB z wykorzystaniem CO 2 jako czynnika zgazowującego A. Sobolewski, A. Czaplicki, T. Chmielniak 1/20 Podstawy procesu zgazowania węgla z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach 1 STECHIOMETRIA INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

Bardziej szczegółowo

1 Układ kondensacji spalin ( UKS )

1 Układ kondensacji spalin ( UKS ) 1 Układ kondensacji spalin ( UKS ) W wyniku spalania biomasy o dużej zawartość wilgoci: 30 50%, w spalinach wylotowych jest duża zawartość pary wodnej. Prowadzony w UKS proces kondensacji pary wodnej zawartej

Bardziej szczegółowo

1. Zaproponuj doświadczenie pozwalające oszacować szybkość reakcji hydrolizy octanu etylu w środowisku obojętnym

1. Zaproponuj doświadczenie pozwalające oszacować szybkość reakcji hydrolizy octanu etylu w środowisku obojętnym 1. Zaproponuj doświadczenie pozwalające oszacować szybkość reakcji hydrolizy octanu etylu w środowisku obojętnym 2. W pewnej chwili szybkość powstawania produktu C w reakcji: 2A + B 4C wynosiła 6 [mol/dm

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

Ile możemy zaoszczędzid na CNG?

Ile możemy zaoszczędzid na CNG? Ile możemy zaoszczędzid na CNG? Na podstawie Supertestu Ekonomii 2010 i 2011 Testów redakcyjnych Portalu cng.auto.pl Przedstawienie organizacji zajmujących się CNG w Polsce Stowarzyszenie NGV Polska -

Bardziej szczegółowo

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:...

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:... Zadanie: 1 Spaliny wydostające się z rur wydechowych samochodów zawierają znaczne ilości tlenku węgla(ii) i tlenku azotu(ii). Gazy te są bardzo toksyczne i dlatego w aktualnie produkowanych samochodach

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA. GENERALNY DYSTRYBUTOR REDUXCO www.dagas.pl :: email: info@dagas.pl :: www.reduxco.com

PIROLIZA. GENERALNY DYSTRYBUTOR REDUXCO www.dagas.pl :: email: info@dagas.pl :: www.reduxco.com PIROLIZA Instalacja do pirolizy odpadów gumowych przeznaczona do przetwarzania zużytych opon i odpadów tworzyw sztucznych (polietylen, polipropylen, polistyrol), w której produktem końcowym może być energia

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA Anna Janik AGH Akademia Górniczo-Hutnicza Wydział Energetyki i Paliw BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA 1. WSTĘP W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania tematem pomp ciepła.

Bardziej szczegółowo

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego 1. Przyporządkuj opisom odpowiadające im pojęcia. Wpisz litery (A I) w odpowiednie kratki. 3 p. A. hydraty D. wapno palone G. próchnica B. zaprawa wapienna

Bardziej szczegółowo

I. KATALITYCZNE PROCESY CHEMICZNE...

I. KATALITYCZNE PROCESY CHEMICZNE... SPIS TRECI I. KATALITYCZNE PROCESY CHEMICZNE... 9 1. KONWERSJA METANU Z PAR WODN... 9 1.1. Cz teoretyczna... 9 1.1.1. Równowaga reakcji konwersji metanu... 9 1.1.2. Skład gazu w stanie równowagi...10 1.1.3.

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Pierwiastki, nazewnictwo i symbole. Budowa atomu, izotopy. Przemiany promieniotwórcze, okres półtrwania. Układ okresowy. Właściwości pierwiastków a ich położenie w

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Termiczne metody utylizacji odpadów Spalanie na ruchomym ruszcie

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie cieczy

Magazynowanie cieczy Magazynowanie cieczy Do magazynowania cieczy służą zbiorniki. Sposób jej magazynowania zależy od jej objętości i właściwości takich jak: prężność par, korozyjność, palność i wybuchowość. Zbiorniki mogą

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Opis wykonania mobilnej instalacji membranowej (MIM) Mobilna Instalacja Membranowa (MIM)

Opis wykonania mobilnej instalacji membranowej (MIM) Mobilna Instalacja Membranowa (MIM) Załącznik Nr 2 do SIWZ ZP/23/2011 Opis wykonania mobilnej instalacji membranowej (MIM) Mobilna Instalacja Membranowa (MIM) 1. Wstęp Badawcza instalacja służy do określenia parametrów urządzeń oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks 1. Która z próbek o takich samych masach zawiera najwięcej

Bardziej szczegółowo

Eter Dimetylowy ze Źródeł Odnawialnych

Eter Dimetylowy ze Źródeł Odnawialnych Międzynarodowe Targi Ochrony Środowiska, POLEKO 2008, Forum Czystej Energii Poznań 27-30 października 2008r Eter Dimetylowy ze Źródeł Odnawialnych KATEDRA TECHNOLOGII CHEMICZNEJ POLITECHNIKA GDAŃSKA Jan

Bardziej szczegółowo

WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY

WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY WYKRYWANIE ZANIECZYSZCZEŃ WODY POWIERZA I GLEBY Instrukcja przygotowana w Pracowni Dydaktyki Chemii Zakładu Fizykochemii Roztworów. 1. Zanieczyszczenie wody. Polska nie należy do krajów posiadających znaczne

Bardziej szczegółowo

PARAMETRY PROCESU SPALANIA

PARAMETRY PROCESU SPALANIA PARAMETRY PROCESU SPALANIA Broszura informacyjna Spis treści Podstawowe zasady przeliczania wyników...3 1.1.Jednostki, w których wyrażane są mierzone wielkości...3 1.1.1.ppm (parts per milion)...3 1.1.2.Bezwzględne

Bardziej szczegółowo

LNG. Nowoczesne źródło energii. Liquid Natural Gas - Ekologiczne paliwo na dziś i jutro. Systemy. grzewcze

LNG. Nowoczesne źródło energii. Liquid Natural Gas - Ekologiczne paliwo na dziś i jutro. Systemy. grzewcze LG owoczesne źródło energii Liquid atural - Ekologiczne paliwo na dziś i jutro Systemy B Szanowni Państwo, W obecnych czasach obserwujemy stały wzrost zapotrzebowania na paliwa płynne oraz wzrost ich cen

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY INSTALACJI DO SPALANIA ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH

PRZYKŁADY INSTALACJI DO SPALANIA ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH PRZYKŁADY INSTALACJI DO SPALANIA ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH 1. INSTALACJA DO TERMICZNEGO PRZEKSZTAŁCANIA ODPADÓW NIEBEZPIECZNYCH W DĄBROWIE GÓRNICZEJ W maju 2003 roku rozpoczęła pracę najnowocześniejsza w

Bardziej szczegółowo

Kontrola procesu spalania

Kontrola procesu spalania Kontrola procesu spalania Spalanie paliw polega na gwałtownym utlenieniu składników palnych zawartych w paliwie przebiegającym z wydzieleniem ciepła i zjawiskami świetlnymi. Ostatecznymi produktami utleniania

Bardziej szczegółowo

NOWOCZESNE KOMORY SPALANIA BIOMASY - DREWNA DREWNO POLSKIE OZE 2016

NOWOCZESNE KOMORY SPALANIA BIOMASY - DREWNA DREWNO POLSKIE OZE 2016 NOWOCZESNE KOMORY SPALANIA BIOMASY - DREWNA 2016 OPAŁ STAŁY 2 08-09.12.2017 OPAŁ STAŁY 3 08-09.12.2017 Palenisko to przestrzeń, w której spalane jest paliwo. Jego kształt, konstrukcja i sposób przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

2. Procenty i stężenia procentowe

2. Procenty i stężenia procentowe 2. PROCENTY I STĘŻENIA PROCENTOWE 11 2. Procenty i stężenia procentowe 2.1. Oblicz 15 % od liczb: a. 360, b. 2,8 10 5, c. 0.024, d. 1,8 10 6, e. 10 Odp. a. 54, b. 4,2 10 4, c. 3,6 10 3, d. 2,7 10 7, e.

Bardziej szczegółowo

Technologia chemiczna. Zajęcia 1

Technologia chemiczna. Zajęcia 1 Technologia chemiczna Zajęcia 1 Obecność na zajęciach Aktywność na zajęciach Zasady zaliczenia Dwa kolokwia (zaliczenie od 60%) Kolokwium I 6/7.12.2012 Kolokwium II 24/25.01.2012 Prezentacja (Omówienie

Bardziej szczegółowo

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice)

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Bałtyckie Forum Biogazu 17 18 wrzesień 2012 PODSTAWOWY SKŁAD BIOGAZU Dopuszczalna zawartość

Bardziej szczegółowo

analogicznie: P g, K g, N g i Mg g.

analogicznie: P g, K g, N g i Mg g. Zadanie 1 Obliczamy zawartość poszczególnych składników w 10 m 3 koncentratu: Ca: 46 g Ca - 1 dm 3 roztworu x g Ca - 10000 dm 3 roztworu x = 460000 g Ca analogicznie: P 170000 g, K 10000 g, N 110000 g

Bardziej szczegółowo

Analiza efektów technologicznych po uruchomieniu nowego - drugiego ciągu absorpcji i desorpcji benzolu w Koksowni Przyjaźń JSW KOKS SA

Analiza efektów technologicznych po uruchomieniu nowego - drugiego ciągu absorpcji i desorpcji benzolu w Koksowni Przyjaźń JSW KOKS SA Analiza efektów technologicznych po uruchomieniu nowego - drugiego ciągu absorpcji i desorpcji benzolu w Koksowni Przyjaźń JSW KOKS SA Autorzy: Nowak Sebastian, Wołek Roman JSW KOKS SA Koksownia Przyjaźń

Bardziej szczegółowo

Metoda Elementów Skooczonych

Metoda Elementów Skooczonych Metoda Elementów Skooczonych Temat: Technologia wodorowa Prowadzący dr hab. Tomasz Stręk Wykonali Bartosz Wabioski Adam Karolewicz Wodór - wstęp W dzisiejszych czasach Wodór jest powszechnie uważany za

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Autor: Piotr Kirpsza - ENEA Wytwarzanie ("Czysta Energia" - nr 1/2015) W grudniu 2012 r. Elektrociepłownia Białystok uruchomiła drugi fluidalny

Bardziej szczegółowo

Pakiet cetanowo-detergentowy do uszlachetniania olejów napędowych przyjaznych środowisku

Pakiet cetanowo-detergentowy do uszlachetniania olejów napędowych przyjaznych środowisku ENERGOCET 76 WPROWADZENIE Energocet 76 jest wielofunkcyjnym dodatkiem do paliwa Diesel stosowanym w celu ulepszenia wydajności paliwa i poprawienia dynamiki pojazdów. Dodatek ten spełnia następujące wymagania:

Bardziej szczegółowo

skoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie

skoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie ir Nestorowicz koemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie Ramowe dokumenty dotyczące stosowania niskoemisyjnych, ternatywnych paliw w transporcie omunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady,

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii. dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice

Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii. dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice Źródła emisji Hg metalurgia metali nieżelaznych Emisje Hg do atmosfery pochodzą głównie

Bardziej szczegółowo

Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła

Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła Biomasa i wykorzystanie odpadów do celów energetycznych - klimatycznie neutralne źródła energii dla Polski Konferencja Demos Europa Centrum Strategii Europejskiej Warszawa 10 lutego 2009 roku Skraplanie

Bardziej szczegółowo

3. OBLICZENIA STECHIOMETRYCZNE.

3. OBLICZENIA STECHIOMETRYCZNE. 3. OBLICZENIA STECHIOMETRYCZNE. A1 POZIOM PODSTAWOWY OBLICZENIA DOTYCZĄCE MOLA DROBIN SUBSTANCJI CHEMICZNEJ Mol stanowi porcję drobin (atomów, jonów, cząsteczek, cząstek elementarnych) każdej substancji

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA CHEMICZNA

TECHNOLOGIA CHEMICZNA TECHNOLOGIA CHEMICZNA Zadanie 1 (Zadanie 5. z finału XXVI Konkursu Chemicznego) Chlorek metylu otrzymuje się w procesie chlorowania metanu w instalacji cyrkulacyjnej. Do obiegu doprowadza się metan (strumień

Bardziej szczegółowo

Gazy rafineryjne w Zakładzie Produkcyjnym PKN ORLEN SA w Płocku gospodarka gazami rafineryjnymi

Gazy rafineryjne w Zakładzie Produkcyjnym PKN ORLEN SA w Płocku gospodarka gazami rafineryjnymi Gazy rafineryjne w Zakładzie Produkcyjnym PKN ORLEN SA w Płocku gospodarka gazami rafineryjnymi Wrzesień 2012 1 PKN ORLEN SA informacje ogólne PKN ORLEN Jesteśmy jedną z największych korporacji przemysłu

Bardziej szczegółowo

INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+

INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+ INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+ CELE PROJEKTU 1. Wdrożenie metody utylizacji osadów ściekowych w postać kruszyw sztucznych

Bardziej szczegółowo

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany PYTANIA EGZAMINACYJNE Z CHEMII OGÓLNEJ I Podstawowe pojęcia chemiczne 1) Pierwiastkiem nazywamy : a zbiór atomów o tej samej liczbie masowej b + zbiór atomów o tej samej liczbie atomowej c zbiór atomów

Bardziej szczegółowo

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto Zadanie 1. (3 pkt) Nadtlenek litu (Li 2 O 2 ) jest ciałem stałym, występującym w temperaturze pokojowej w postaci białych kryształów. Stosowany jest w oczyszczaczach powietrza, gdzie ważna jest waga użytego

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW. Eliminacje rejonowe II stopień

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW. Eliminacje rejonowe II stopień POUFNE Pieczątka szkoły 28 stycznia 2016 r. Kod ucznia (wypełnia uczeń) Imię i nazwisko (wypełnia komisja) Czas pracy 90 minut KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ROK SZKOLNY 2015/2016 Eliminacje rejonowe

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ II OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

CZĘŚĆ II OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 1/8 CZĘŚĆ II OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 2/8 Spis treści 1 Ogólny opis przedmiotu zamówienia... 3 2 Opis techniczny... 3 3 Obowiązki i uprawnienia Wykonawcy... 7 4 Wymagania dotyczące dostawy katalizatorów

Bardziej szczegółowo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo

REDUXCO. Katalizator spalania. Leszek Borkowski DAGAS sp z.o.o. D/LB/6/13 GreenEvo Katalizator spalania DAGAS sp z.o.o Katalizator REDUXCO - wpływa na poprawę efektywności procesu spalania paliw stałych, ciekłych i gazowych w różnego rodzaju kotłach instalacji wytwarzających energie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 26 KATALITYCZNE ODWODNIENIE HEPTANOLU

Ćwiczenie 26 KATALITYCZNE ODWODNIENIE HEPTANOLU Ćwiczenie 26 KATALITYCZNE ODWODNIENIE HEPTANOLU Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie z procesem heterogenicznej katalizy oraz z metodami określania parametrów kinetycznych procesu takich jak:

Bardziej szczegółowo

Chemia nieorganiczna Zadanie Poziom: rozszerzony Punkty

Chemia nieorganiczna Zadanie Poziom: rozszerzony Punkty Zadanie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (Nazwisko i imię) Punkty Zadanie 1. (1 pkt.) W podanym zestawie tlenków podkreśl te, które reagują z mocnymi kwasami i zasadami a nie reagują z wodą: MnO2, ZnO, CrO3, FeO,

Bardziej szczegółowo