UKŁADU KIEROWCA-POJAZD-OTOCZENIE ZBIGNIEW LOZIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UKŁADU KIEROWCA-POJAZD-OTOCZENIE ZBIGNIEW LOZIA"

Transkrypt

1 SYMULATORY JAZDY SAMOCHODEM WIRTUALNE RODOWISKA BADA UKŁADU KIEROWCA-POJAZD-OTOCZENIE ZBIGNIEW LOZIA Streszczenie Artykuł przedstawia przegl d konstrukcji symulatorów jazdy samochodem: od prostych trena erów do symulatorów klasy wiatowej. Opisane b dzie wirtualne rodowisko symulatora jazdy samochodem autopw zbudowanego na Wydziale Transportu Politechniki Warszawskiej oraz nowe konstrukcje symulatorów dynamicznych powstałych jako efekt współpracy z krajowym producentem symulatorów. Słowa kluczowe: symulator jazdy samochodem, trena er, symulacja 1. Wprowadzenie Statystyki wypadków drogowych wskazuj, e kierowcy s, w ogromnej wi kszo ci przypadków, ich sprawcami. Poprawa bezpiecze stwa ruchu drogowego musi si wi za ze zmian zachowa kieruj cych pojazdami, wzrostem poczucia odpowiedzialno ci za swe zachowanie, podejmowane decyzje. Niezb dnym jest rozpoznanie zagro e płyn cych z ich strony. Badania kieruj cych pojazdem w warunkach ruchu drogowego jest niebezpieczne i drogie. Trudno jest uzyska powtarzalno wyników. Lepszym rozwi zaniem s testy na torze badawczym, bez udziału ruchu drogowego. Niedogodno ci zwi zan z tego typu badaniami jest zale no od warunków atmosferycznych, pory roku oraz trudno ci w dost pie do toru, co cz sto wi e si z niemałymi kosztami. Rozwój technik symulacyjnych, wzrost wydajno ci komputerów i układów do generowania obrazów umo liwił budow wirtualnych rodowisk bada kierowców symulatorów jazdy samochodem. Zastosowanie ich zwi ksza niezale no od warunków atmosferycznych, sprzyja wzrostowi powtarzalno ci wyników. Poza badaniami kierowcy i jego rodowiska pracy, wyposa enia i stanu technicznego pojazdu, obecnie symulatory s coraz powszechniej wykorzystywane w procesie szkolenia kierowców, co dopuszcza stosowna dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Europy (Dyrektywa 2003/59/WE). 2. Dyrektywa Unii Europejskiej 2003/59/WE a symulatory jazdy samochodem Chodzi tu o Dyrektyw 2003/59/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie wst pnej kwalifikacji i okresowego szkolenia kierowców niektórych pojazdów drogowych do przewozu rzeczy lub osób, zmieniaj c rozporz dzenie Rady (EWG) nr 3820/85 oraz dyrektyw Rady 91/439/EWG i uchylaj ca dyrektyw Rady 76/914/EWG.

2 142 Symulatory jazdy samochodem wirtualne rodowiska bada układu kierowca-pojazd-otoczenie Dyrektywa ta zobowi zuje pa stwa członkowskie do zmiany systemu szkolenia kierowców autobusów i autokarów (od r.) oraz samochodów ci arowych o dopuszczalnej masie całkowitej powy ej 3,5 tony (od r.). W przewidywanym programie szkole du y nacisk jest poło ony na bezpiecze stwo na drogach, zmniejszenie emisji spalin i zu ycia paliwa. Kierowca nie posiadaj cy stosownych uprawnie (uwzgl dniane s w okresie pierwszych pi ciu lat tzw. prawa nabyte, wynikaj ce ze wcze niejszych regulacji prawnych) powinien przej kurs szkoleniowy dla kwalifikacji wst pnej ko cz cej si wydaniem wiadectwa Kompetencji Zawodowych (Karty Kwalifikacji Kierowcy) wa nej przez 5 lat. Po tym okresie kierowca zobowi zany jest do odbywania co 5 lat szkole okresowych. Kurs i test dla kwalifikacji wst pnej trwa 280 godzin, z czego przynajmniej 20 godzin obejmowa musi indywidualn jazd pojazdem danej klasy. Przez maksymalnie 8 z 20 godzin jazdy osoba szkolona mo e kierowa pojazdem po szczególnym terenie lub na wysokiej klasy symulatorze w celu opanowania umiej tno ci kierowania pojazdem w ró nych warunkach drogowych i w przypadku ich zmiany wywołanej zmian warunków pogodowych, w ró nych porach dnia lub nocy. Egzamin praktyczny mo e si tak e (w cz ci) odbywa w szczególnym terenie lub na wysokiej klasy symulatorze. Kierowca co 5 lat przechodzi szkolenia okresowe, obejmuj ce 35 godzin, w cyklach co najmniej siedmiogodzinnych i cz takiego szkolenia mo e by prowadzona na wysokiej klasy symulatorach. Kursy i testy dla kierowców mog si odbywa w o rodkach szkoleniowych zatwierdzonych przez wła ciwe władze pa stwa członkowskiego Unii Europejskiej. W dyrektywie nie zdefiniowano, niestety, poj : szczególny teren, wysokiej klasy symulator. 3. Struktura funkcjonalna symulatora jazdy samochodem Rys. 1 przedstawia struktur funkcjonaln symulatora jazdy samochodem. Składaj si na ni nast puj ce główne elementy: symulacja zjawisk fizycznych zwi zanych z ruchem pojazdu po nawierzchni drogi; symulacja otaczaj cego pojazd rodowiska wraz z innymi pojazdami oraz układ umo liwiaj cy kierowcy odbiór wielko ci charakteryzuj cych aktualny stan symulowanego obiektu (układ wizualizacji, audio symulacja efektów d wi kowych, rzeczywista lub wirtualna deska rozdzielcza, układ ruchu symulatora, mechanizmy sterowania pojazdem: koło kierownicy, pedał hamulca, gazu i sprz gła, d wignia zmiany biegów). Symulator mo e by prostym stanowiskiem badawczym lub treningowym, daj cym si nawet przemieszcza (dla niektórych rozwi za konstrukcyjnych) po podłodze pomieszczenia, w którym go umiejscowiono lub (w wersji mobilnej) by przewo onym na terenie całego kraju. Mo e to by tak e całe laboratorium, specjalnie zbudowane w celu prowadzenia bada lub szkolenia kierowców. Wyró nia si symulator statyczny, w którym kabina i fotel kierowcy pozostaj nieruchome oraz symulator dynamiczny wyposa ony w układ ruchu, wywołuj cy ruchy fotela kierowcy lub całej kabiny symulowanego pojazdu. Uwa a si (Lozia Z. [5], Weir D.H., Clark A.J. [8]), e dla manewrów charakteryzuj cych si przyspieszeniami nie wi kszymi ni 3,3m/s 2 zachowanie kierowcy w symulatorze statycznym wiernie odpowiada rzeczywisto ci. Operator symulatora (kierowca) poddany jest symulowanym bod com wyst puj cym w trakcie jazdy rzeczywistym samochodem. Najwa niejszymi z nich s bod ce wzrokowe. Kierowca około 80% informacji z otoczenia odbiera za pomoc wzroku (Kemeny A. [3], Lozia Z. [5])). Głównym ródłem tych informacji jest obraz widziany przez szyb przedni i lusterka wsteczne oraz deska

3 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 47, rozdzielcza. Do wizualizacji wykorzystuje si w symulatorze monitory, ekranowy układ projekcji (rys. 1) lub układ wizualizacji na głowie kierowcy: okulary VR (Virtual Reality) lub hełmy HMD (Head Mounted Display). Drugim ródłem bod ców s efekty d wi kowe towarzysz ce ruchowi pojazdu (praca silnika i układu nap dowego, hałas opon, opływ powietrza, inne pojazdy). Wa nym ródłem bod ców s opory mechanizmów sterowania pojazdem: opory na kole kierownicy, pedale gazu, hamulca i sprz gła oraz na d wigni zmiany biegów. Informacje o ruchu pojazdu i siłach działaj cych na kierowc odbierane s tak e przez narz d przedsionkowy (równowagi) i receptory czuciowe. W symulatorze ródłem tego typu bod ców jest układ ruchu. Poza bardzo prostymi rozwi zaniami, symulatory s zazwyczaj wyposa ane w miejsce pracy kierowcy zbli one do rzeczywistego. Chodzi tu głównie o mechanizmy sterowania i desk rozdzielcz. W bardziej zaawansowanych symulatorach stosuje si kompletne kabiny pojazdów (lub ich fragmenty), standardowo wyposa one. Ruch pojazdu oraz opisane wy ej bod ce s symulowane na jednym lub kilku komputerach. Korzystaj one z rozbudowanych baz danych parametrów modeli ruchu i dynamiki pojazdów, modeli infrastruktury i ruchu drogowego. S ródłem sygnałów dla układów wykonawczych wizualizacji, generatorów d wi ku, mechanizmów sterowania (opory) oraz układu ruchu. Cało ci pracy symulatora nadzoruje instruktor. Mo e wprowadza sytuacje awaryjne, sprawdzaj c w ten sposób czujno i podzielno uwagi osoby badanej. Rysunek 1. Ogólna struktura symulatora jazdy samochodem ródło: Kemeny A. [3], Lozia Z. [5].

4 144 Symulatory jazdy samochodem wirtualne rodowiska bada układu kierowca-pojazd-otoczenie Wi kszo symulatorów jazdy samochodem pracuje w trybie z zamkni t p tl sprz enia zwrotnego. Kierowca reaguje na bod ce wzrokowe, słuchowe i opory mechanizmów sterowania. S one efektem przetworzenia wymusze (k ta obrotu kierownicy, k ta otwarcia przepustnicy silnika, siły nacisku na pedał hamulca, itd.) pochodz cych od niego (kierowcy) przez oprogramowanie symulatora. Osoba badana steruje ruchem wirtualnego pojazdu, gdy jego ruch zale y od aktywno ci tej osoby. W przypadku symulatorów jazdy samochodem, pracuj cych w trybie z otwart p tl sprz enia zwrotnego, bod ce nie zale od osoby badanej. Reaguje ona na sekwencj wideo zarejestrowan w trakcie jazdy samochodem kierowanym przez inn osob. Oceniane jest działanie osoby badanej na mechanizmach sterowania. Jest ono porównywane z zarejestrowanym wzorcem. Tego typu symulator (tzw. wideo-symulator, SINTEF [17]) jest zainstalowany w norweskiej organizacji badawczej SINTEF. Od roku 1992 wykorzystywany jest on do oceny kierowców z osłabionym wzrokiem, ułomno ciami w zakresie percepcji, zdolno ci nabywania wiedzy oraz zaburzeniami, wynikaj cymi z urazów głowy, chorób mózgu. Badania te zlecane s przez Ministerstwo Zdrowia Norwegii i regionalnych naczelnych lekarzy. Maj na celu ocen zdolno ci testowanej osoby do prowadzenia samochodu. 4. Klasyfikacja symulatorów jazdy samochodem W chwili obecnej istnieje bardzo du a liczba symulatorów jazdy samochodem (ponad 100). S to urz dzenia o ró nym przeznaczeniu, stopniu zaawansowania technologicznego, gabarytach i kosztach wykonania. Korzystaj c z sugestii zawartych w pracy Weir D.H., Clark A.J. [8] dokonano umownego podziału symulatorów jazdy samochodem na: - proste symulatory treningowe (ang. simple training simulators), - symulatory klasy redniej (ang. mid-level driving simulators), - wyrafinowane symulatory klasy wiatowej (ang. very sophisticated world class driving simulators). Oto ich krótka charakterystyka i przykłady konkretnych konstrukcji. Proste symulatory treningowe (rys. 2 i 3) maj cechy wspólne z grami komputerowymi. Ró ni je od nich bardziej realistyczne mechanizmy sterowania. W pierwszych konstrukcjach tego typu stosowano ubo sz grafik i efekty d wi kowe. Wbrew pozorom te cechy s zaletami, gdy w grach komputerowych nie dba si zazwyczaj o zgodno własno ci ruchowych modelu pojazdu z obiektem rzeczywistym a chodzi jedynie o zafascynowanie gracza i przyci gni cie jego uwagi. Obecnie oferowane symulatory tej klasy maj bardzo zaawansowan grafik i efekty d wi kowe. Na rys. 2 widoczna jest rodzina prostych symulatorów FAROS (Francja).

5 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 47, Rysunek 2. Rodzina prostych symulatorów treningowych FAROS, Francja (FAROS ródło: [12]. S to typowe symulatory treningowe. Program szkolenia jest zgodny z Francuskim Narodowym Programem Nauki Jazdy (French National Program of Driving Training) obejmuj cym testy w rzeczywisto ci wirtualnej, przed nauk w warunkach rzeczywistych. Głównym celem szkolenia jest osi gni cie u przyszłych kierowców zrozumienia ryzyka i zagro e towarzysz cych je dzie samochodu. W Polsce produkcj prostych symulatorów zajmuje sie firma EduCar (rys. 3). Oferuje stanowiska wykorzystywane w trakcie szkolenia kierowców samochodów osobowych, ci arowych, autobusów i niektórych samochodów specjalnych. Proste symulatory treningowe nie spełniaj oczekiwa Dyrektywy 2003/59/WE. Stanowi mog istotny element uzupełniaj cy w trakcie szkolenia kierowców.

6 146 Symulatory jazdy samochodem wirtualne rodowiska bada układu kierowca-pojazd-otoczenie ródło: [11]. Rysunek 3. Prosty symulator treningowych EduCar, Polska EduCar Symulatory klasy redniej (rys. 4 9) charakteryzuj si nast puj cymi, wymaganymi własno ciami (Lozia Z. [5], Weir D.H., Clark A.J. [8]): du ym ekranem (ekranami), na którym dokonuje si projekcji obrazu widzianego przez kierowc przed pojazdem (przek tna co najmniej 1,5 m); k tem widzenia w płaszczy nie poziomej; obrazem generowanym komputerowo; realistyczn kabin pojazdu, ze wszystkimi mechanizmami sterowania i desk rozdzielcz oraz naturalnymi polami widzenia przez szyby kabiny; modelem matematycznym ruchu pojazdu opisuj cym dynamik wzdłu n i poprzeczn, z uwzgl dnieniem zmian reakcji normalnych drogi, nieliniowo ci charakterystyk kół ogumionych, w tym ł cznego opisu sił wzdłu nych i bocznych opony; powinien by wyposa ony w system akwizycji danych (rejestracja wyników bada ). Układ ruchu symulatora nie jest konieczny. Mo e to by statyczny symulator. Powinien umo liwia w łatwy sposób zmiany danych pojazdu oraz otoczenia w jakim badany jest ruch. Obszarami zastosowa powinny by : badania kierowców przez psychologów transportu, ocena rozwi za konstrukcyjnych pojazdów oraz organizacji ruchu drogowego. Rysunki 4 i 5 przedstawiaj symulator autopw zbudowany na Politechnice Warszawskiej. Jego pierwsza wersja została uruchomiona w roku Stanowi on główne wyposa enie Pracowni Bada Symulacyjnych Ruchu Samochodu Wydziału Transportu PW. Jest to symulator statyczny z w pełni wyposa on kabin samochodu osobowo-towarowego (odpowiada połowie kabiny samochodu osobowego). Urz dzenie umo liwia badania kierowcy w normalnych warunkach ruchu pojazdu oraz w sytuacjach przedwypadkowych.

7 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 47, Rysunek 4. Symulator klasy redniej autopw zbudowany i eksploatowany na Politechnice Warszawskiej (grafika: wersja z 1998 r.) ródło: Lozia Z. [5], autopw [13]. Rysunek 5. Obraz widziany przez osob badan w symulatorze autopw zbudowanym i eksploatowanym na Politechnice Warszawskiej (grafika: wersja od 2003 r.) ródło: Lozia Z. [5], autopw [13].

8 148 Symulatory jazdy samochodem wirtualne rodowiska bada układu kierowca-pojazd-otoczenie Na rys. 6 przedstawiono symulator firmy Autosim (Norwegia). Jest to typowo komercyjny produkt, jednak jego wielu nabywców pochodzi z instytucji badawczych i uniwersytetów. Firma oferuje symulatory statyczne oraz dynamiczne. Kabiny pojazdów maj standardowe wymiary i s w pełni wyposa one. Mo liwe jest ich adaptowanie dla niepełnosprawnych kierowców. Oprogramowanie graficzne i sprz t wizualizacyjny umo liwiaj prezentacj obrazów o k cie widzenia do 180 w płaszczy nie poziomej na prostok tnych lub cylindrycznych ekranach. Symulator wyposa ony jest w generator scenerii program do budowy otoczenia graficznego, w którym porusza si wirtualny pojazd. Jest on uzupełniony o program do tworzenia ruchu drogowego i ulicznego wraz z algorytmami automatycznej oceny działa kierowcy. Rysunek 6. Symulator klasy redniej firmy Autosim (Norwegia). Obrazy VR laboratorium z symulatorem samochodu ci arowego ródło:autosim [10]. Rys. 7 i 8 przedstawia jeden z symulatorów zbudowanych w Szwedzkim Narodowym Instytucie Bada Dróg i Transportu (VTI Linköping). W 2003 roku oddano do eksploatacji najnowsz wersj symulatora VTI, nazywan VTI Driving Simulator III (rys. 7 i 8). Platforma wibracyjna wraz z podstaw mo e by przemieszczana wzdłu (dla testów z przewag hamowania i przyspieszania pojazdu) lub w poprzek (dla testów z przewag ruchu krzywoliniowego pojazdu) w zakresie ±3,75m z pr dko ci do 4m/s. Maksymalne symulowane przyspieszenie wzdłu ne lub boczne wynosi 8m/s 2. Dodano wizualizacj obrazu otoczenia za pojazdem, wykorzystuj c do tego celu małe monitory zast puj ce lusterka wsteczne samochodu. Instytut VTI wykorzystuje zbudowane przez siebie symulatory do bada stateczno ci i kierowalno ci samochodów, do oceny

9 149 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 47, 2011 projektów dróg i tuneli, do bada (prowadzonych przez psychologów transportu) nad układem kierowca-pojazd-otoczenie oraz oddziaływaniem człowiek-maszyna (pojazd) z punktu widzenia ergonomii, do oceny wpływu alkoholu, narkotyków i lekarstw na kieruj cego pojazdem, do bada niepełnosprawnych kierowców. ródło: [20]. Rysunek 7. Jeden z symulatorów zbudowanych przez VTI Linköping (Szwecja). Oddano go do eksploatacji w 2003 r. Rysunek 8. Obraz widziany przez osob badan w symulatorze zbudowanym przez VTI Linköping ródło: [20].

10 150 Symulatory jazdy samochodem wirtualne rodowiska bada układu kierowca-pojazd-otoczenie Na rys. 9 pokazano symulator klasy redniej Uniwersytetu Leeds (etap 3). Jest wykorzystywany przez multidyscyplinarny zespół badawczy The ITS Safety Group. W symulatorze wykorzystano kabin samochodu osobowego z w pełni działaj c desk rozdzielcz, aktywnymi oporami na mechanizmach sterowania. Nap dzany elektrycznie układ ruchu symulatora ma 8 stopniu swobody i mo liwo symulowania przyspiesze translacyjnych ±(5 plus 6 m/s 2 ), przyspiesze k towych około 300 /s 2, pr dko ci translacyjnych ±(od 2 do 3m/s plus 0,8 m/s), pr dko ci k towych od 40 do 50 /s. Układ projekcji obrazu składa si z o miu projektorów. K t widzenia w płaszczy nie poziomej wynosi 250 plus 60 centralnego widoku do tyłu widzianego w lusterku wstecznym wewn trznym i dwóch zewn trznych lusterkach bocznych (monitorach LCD); w płaszczy nie pionowej wynosi 45. Symulator wyposa ono w układ ledz cy wzrok kierowcy. Kabina pojazdu jest wyposa ana w urz dzenia maj ce na celu wspomaganie pracy kierowcy. W zaprogramowanych testach oceniana jest przydatno tego dodatkowego wyposa enia samochodu. Symulator Uniwersytetu Leeds jest wykorzystywany w badaniach bezpiecze stwa ruchu drogowego, w ocenie zachowa kierowców i przydatno ci urz dze telematycznych, ITS wprowadzanych do motoryzacji. ródło: [14]. Rysunek 9. Symulator klasy redniej Uniwersytetu Leeds (Wielka Brytania, etap 3) Wyrafinowanymi symulatorami klasy wiatowej (rys ) s w chwili obecnej trzy symulatory: symulator firmy Mercedes-Benz (wersja z roku 2010, rys. 10), Sindelfingen, Niemcy; - symulator NADS (National Advanced Driving Simulator, 2001 r, rys. 11), Iowa, USA; - symulator firmy Toyota, Japonia (2007 r., rys. 12).

11 151 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 47, 2011 Charakteryzuj si one k tami widzenia 360 w płaszczy nie poziomej i ponad 35 w płaszczy nie pionowej. Układy ruchu tych symulatorów maj 7 (Mercedes-Benz) lub 12 (NADS, Toyota) stopni swobody. Kabina pojazdu ma 6 stopni swobody. Jest umieszczona na ramie poruszanej synergicznym sze ciokolumnowym układem wzbudników heksapodem (k ty przechyłu wzdłu nego i bocznego ±25 ). Układ ten jest posadowiony na ruchomej podstawie o szerokim zakresie ruchów wzdłu nych (±9,75m w przypadku NADS i ±17,5m w przypadku Toyoty) i bocznych (±6 m w przypadku Mercedes-Benza, ±9,75m w przypadku NADS i ±10m w przypadku Toyoty). Istotnymi elementami wyró niaj cymi symulatory NADS i Toyoty s : obrotowy stół o k cie obrotu ±330 umieszczony na platformie podtrzymywanej wzbudnikami (plus ±30 obrotu za pomoc heksapodu), cztery wzbudniki wysokocz stotliwo ciowe (amplituda ±0,05m) w punktach mocowania zawieszenia kół jezdnych oraz mo liwo wzdłu nego przemieszczania ruchomej podstawy. Układy ruchu tych symulatorów pozwalaj na uzyskanie chwilowych warto ci przyspiesze w trzech prostopadłych kierunkach (wzdłu nym, poprzecznym i pionowym) dochodz cych do 10 12m/s 2 oraz przyspiesze k towych kabiny /s 2 (obrót wokół osi pionowej, przechył wzdłu ny i boczny). Rysunek 10. Symulator klasy wiatowej firmy Mercedes-Benz (Niemcy, 2010 r.) ródło: Informacja medialne [15, 18].

12 152 Symulatory jazdy samochodem wirtualne rodowiska bada układu kierowca-pojazd-otoczenie Rysunek 11. Symulator klasy wiatowej NADS. Kabina samochodu i obraz widziany przez osob badan ródło: Lozia Z. [5], NHTSA 16]. Rysunek 12. Symulator klasy wiatowej firmy Toyota (oddany do u ytku jesieni 2007 r.). Widok ogólny oraz kabina samochodu i obraz widziany przez osob badan ródło: Toyota [19], informacja medialna [21]. Budowa nowego centrum badawczego Mercedes-Benz, w którym istotn cz ci jest nowy symulator, pochłon ła około 160 mln Euro (rok 2010). Symulator Toyoty kosztował około 36 mln Euro (2007 r.). Koszt budowy symulatora NADS wraz z infrastruktur wynosił nominalnie 45,68 mln USD (rok 1996). Roczny koszt jego utrzymania wynosi około 4 mln USD, za godzina wykorzystania kosztuje od 1000 do 2000 USD. Kwoty te pozwalaj uzmysłowi sobie skal przedsi wzi cia zwi zanego z budow tego typu stanowisk badawczych.

13 153 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 47, Zastosowania symulatorów jazdy samochodem Symulatory s stosowane w szkoleniu i doszkalaniu kierowców, niektóre do treningu osób niepełnosprawnych i sprawdzania, czy ich dysfunkcje nie ograniczaj mo liwo ci prowadzenia pojazdów. Wiele symulatorów słu y do oceny zachowania kierowców w sytuacjach przedwypadkowych, w stanie po spo yciu lekarstw, alkoholu, pod wpływem narkotyków, w stanie du ego zm czenia. Projektanci dróg i tuneli korzystaj z symulatorów w fazie opracowywania koncepcji rozwi za komunikacyjnych, o wietlenia dróg, okre lania kolorystyki i o wietlenia tuneli. Oceniane s zagro enia bezpiecze stwa ruchu drogowego, wynikaj ce z u ywania przez kierowc telefonu komórkowego lub nawigacji satelitarnej w trakcie jazdy samochodem. Symulatory o najbardziej zaawansowanej konstrukcji, dysponuj ce zło onymi modelami ruchu pojazdu wykorzystywane s tak e w badaniach nowych rozwi za konstrukcyjnych pojazdu, zwi kszaj cych jego bezpiecze stwo czynne. Oceniana jest tak e ergonomiczno nowych rozwi za konstrukcyjnych kabiny pojazdu. W przypadku symulatorów treningowych podawane s nast puj ce korzy ci wynikaj ce z zastosowania symulatorów (za ródłami norweskimi i francuskimi: Autosim [10], Faros-Renault [12], SINTEF [17]): w o rodkach szkolenia kierowców zmniejszyły si koszty utrzymania pojazdów (o 30% koszty napraw, o 3 5% zu ycie paliwa), zmalało zagro enie osób szkol cych i szkolonych (o 15% mniej powa nych w skutkach wypadków); w cz ci szkolenia, w której zastosowano symulatory czas treningu zmniejszył si o 40 50%; nast piła poprawa zachowania kierowców w ruchu drogowym; armia norweska rocznie oszcz dza około 1mln Euro dzi ki wprowadzeniu symulatorów jazdy; badania prowadzone w Kanadzie wykazały spadek liczby wypadków o 22% dzi ki zastosowaniu w szkoleniu kierowców symulatorów jazdy samochodem. Osobami poddawanymi szkoleniu s głównie ludzie młodzi. Ta grupa przyszłych kierowców zwi zana jest z wysokim prawdopodobie stwem wyst pienia wypadku, co wynika z dwóch przyczyn: wieku (ludzie młodzi łatwiej podejmuj ryzyko), posiadanego do wiadczenia (a raczej jego braku). 6. Przykład symulatora spełniaj cego oczekiwania Dyrektywy Unii Europejskiej 2003/59/WE Polskie Ministerstwo Infrastruktury powołało grup robocz, której zadaniem było opracowanie zestawu wymaga minimalnych dla symulatorów wysokiej klasy. Wyniki prac zespołu przedstawiono w publikacji Lozia Z. i inni [6]. Wymagania te, po zako czeniu procesu konsultacji społecznych i mi dzyresortowych, stan si podstaw certyfikacji symulatorów w my l Dyrektywy 2003/59/WE. Wiele symulatorów, co najmniej klasy redniej, ma szanse spełni te wymagania. S to głównie produkty pochodz ce spoza Polski. Wyj tkiem s symulatory firmy ETC-PZL AI z Warszawy (ETC-PZL AI [9]). Rys. 13 przedstawia symulator klasy redniej firmy ETC-PZL AI, spełniaj cy wymagania polskich przepisów wykonawczych zwi zanych z wdro eniem Dyrektywy 2003/59/WE (Lozia Z. i inni [6]).

14 154 Symulatory jazdy samochodem wirtualne rodowiska bada układu kierowca-pojazd-otoczenie Rysunek 13. Symulator klasy redniej firmy ETC-PZL AI, spełniaj cy wymagania polskich przepisów wykonawczych zwi zanych z wdro eniem Dyrektywy 2003/59/WE (Polska, 2010 r.). Kabina autobusu z układem ruchu; ekran i obraz widziany przez osob badan ródło: ETC-PZL AI [9]. Jest wyposa ony w oryginaln kabin kierowcy autobusu. Ekran jest umieszczony w odległo ci powy ej 3 m od oczu kierowcy. K t widzenia jest wi kszy ni 180 w poziomie (plus widzenie wsteczne w lusterkach) i 30 w pionie. Minimalna rozdzielczo na kanał graficzny wynosi pikseli. Układ ruchu o sze ciu stopniach swobody umo liwia osi ganie przyspiesze translacyjnych z przedziału ±4m/s 2 ; pr dko ci translacyjnych z przedziału ±0,3m/s; przyspiesze k towych z przedziału ±200 /s 2 ; pr dko ci k towych ±30 /s. Oprogramowanie symulatora generuje obraz zapewniaj cy symulacj ro nych rodzajów dróg i ulic (w tym z sygnalizacj wietln ), zró nicowan rze b terenu oraz bogat wizualizacj obszaru zabudowanego, warunków atmosferycznych i warunków jazdy, pory roku i doby. Mo liwe jest odwzorowanie wybranych awarii i niesprawno ci poszczególnych układów, instalacji i systemów pojazdu. Model symulacyjny ruchu pojazdu został pomy lnie zweryfikowany eksperymentalnie.

15 155 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 47, 2011 Bibliografia 1. Allen W. R., Rosenthal T. J., Aponso B. L., Klyde D. H., Anderson F. G., Chrstos J.P., A low cost PC based driving simulator for prototyping and hardware-in-the-loop applications. SAE Drosdol J., Panik F., The Daimler-Benz Driving Simulator. A tool for vehicle development. SAE Kemeny A., Simulation and perception. Driving Simulation Conference, DSC July 7 8, Paris, France. pp Laurell H., Lidström M., Mor n B., Nordmark S., The use of simulators for studies of driver performance. VTI särtryck, No Lozia Z., Symulatory jazdy samochodem. WKŁ. Warszawa Lozia Z., Cup A., Mitraszewska I., Pi tka T., Wi ckowski D., Wymagania minimalne dla symulatorów wysokiej klasy stosowanych w szkoleniu kierowców. Logistyka, nr 4, lipiec sierpie 2010 r. Dział Logistyka nauka, s. 20 plus tekst *.pdf na płycie CD (9 stron). 7. Nordmark S., The new Trygg Hansa Truck Driving Simulator. An advanced tool for research and training. International Symposium on Advanced Vehicle Control 1992 (AVEC 92), September 1992, Pacific Convention Plaza, Yokohama, Japan. (VTI särttryck, Nr 187, 1992). 8. Weir D. H., Clark A. J., A survey of mid-level driving simulators. SAE lub lub simulator_with_full_360_viewin.php lub departments/nrd-12/nationaladvanceddriversimulator.html or aspx lub RecID=646&Lang=E. 21.

16 156 Symulatory jazdy samochodem wirtualne rodowiska bada układu kierowca-pojazd-otoczenie DRIVING SIMULATOR VIRTUAL ENVIRONMENT FOR DRIVER-VEHICLE-SURROUNDING SYSTEM RESEARCH Summary The paper presents the general design of a driving simulator and a brief overview of selected concepts in its construction. Three types of simulators have been discussed: simple for training purposes, mid-level and world-class simulators. Exemplary applications in testing behaviour of the driver during normal driving conditions have been listed and in preaccidental situations. A possibility has been mentioned to use driving simulators during basic training and supplementary training of drivers, especially in the context of recommendations of the European Directive 2003/59/EC, which allows the use of top-of-the-range simulator simulators in the initial qualification and periodical training. Keywords: driving simulators, trainers, simulation Wydział Transportu Politechnika Warszawska ul. Koszykowa 75, Warszawa Przemysłowy Instytut Motoryzacji (PIMOT) ul. Jagiello ska 55, Warszawa

SYMULATORY JAZDY SAMOCHODEM SPE NIAJ CE WYMAGANIA PRZEPISÓW WYKONAWCZYCH DYREKTYWY WE 2003/59 - SYTUACJA NA POLSKIM RYNKU

SYMULATORY JAZDY SAMOCHODEM SPE NIAJ CE WYMAGANIA PRZEPISÓW WYKONAWCZYCH DYREKTYWY WE 2003/59 - SYTUACJA NA POLSKIM RYNKU PRACE NAUKOWE POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ z. 96 Transport 2013 Zbigniew Lozia Politechnika Warszawska, Wydzia Transportu SYMULATORY JAZDY SAMOCHODEM SPE NIAJ CE WYMAGANIA PRZEPISÓW WYKONAWCZYCH DYREKTYWY

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ZASTOSOWANIA SYMULATORÓW JAZDY SAMOCHODEM

PRAKTYCZNE ZASTOSOWANIA SYMULATORÓW JAZDY SAMOCHODEM Zbigniew Lozia 1) PRAKTYCZNE ZASTOSOWANIA SYMULATORÓW JAZDY SAMOCHODEM Streszczenie. Referat przedstawia aktualny stan rozwoju konstrukcji i możliwości praktycznych zastosowań symulatorów jazdy samochodem.

Bardziej szczegółowo

Szkolenie instruktorów nauki jazdy Postanowienia wstępne

Szkolenie instruktorów nauki jazdy Postanowienia wstępne Załącznik nr 6 do 217 str. 1/5 Brzmienia załącznika: 2009-06-09 Dz.U. 2009, Nr 78, poz. 653 1 2006-01-10 Załącznik 6. Program szkolenia kandydatów na instruktorów i instruktorów nauki jazdy 1 1. Szkolenie

Bardziej szczegółowo

W Y B R A N E P R O B L E M Y I N Y N I E R S K I E

W Y B R A N E P R O B L E M Y I N Y N I E R S K I E W Y B R A N E P R O B L E M Y I N Y N I E R S K I E Z E S Z Y T Y N A U K O W E I N S T Y T U T U A U T O M A T Y Z A C J I P R O C E S Ó W T E C H N O L O G I C Z N Y C H I Z I N T E G R O W A N Y C H

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR L 160/8 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 21.6.2012 ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 523/2012 z dnia 20 czerwca 2012 r. zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Pani Magdalena Domasik Centrum Szkoleń DOMASIK ul. Sienkiewicza 11 07-440 Goworowo

Pani Magdalena Domasik Centrum Szkoleń DOMASIK ul. Sienkiewicza 11 07-440 Goworowo Warszawa, 10 grudnia 2015 r. WOJEWODA MAZOWIECKI WK-II.431.8.2015 Pani Magdalena Domasik Centrum Szkoleń DOMASIK ul. Sienkiewicza 11 07-440 Goworowo WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 39h ust. 2

Bardziej szczegółowo

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania Przodem do kierunku jazdy? Bokiem? Tyłem? Jak ustawić wózek, aby w razie awaryjnego hamowania dziecko było jak najbardziej bezpieczne? Na te

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 25 stycznia 2002 r. (Dz. U. z dnia 8 lutego 2002 r.)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 25 stycznia 2002 r. (Dz. U. z dnia 8 lutego 2002 r.) ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 25 stycznia 2002 r. w sprawie wysokości opłat za przeprowadzenie badań technicznych pojazdów. (Dz. U. z dnia 8 lutego 2002 r.) Na podstawie art. 84a ust. 1

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY

PROGRAM SZKOLENIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY Załącznik Nr do Regulaminu Pracy Urzędu Gminy Stromiec PROGRAM SZKOLENIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY. Szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy prowadzone jest jako: / szkolenie

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia

Projekt U S T A W A. z dnia Projekt z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu

Bardziej szczegółowo

Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym

Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym W ciągu ostatnich lat Prezes Urzędu Transportu Kolejowego zintensyfikował działania nadzorcze w zakresie bezpieczeństwa ruchu kolejowego w Polsce,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r.

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH We współczesnych samochodach osobowych są stosowane wyłącznie rozruszniki elektryczne składające się z trzech zasadniczych podzespołów: silnika elektrycznego; mechanizmu

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

1.5. Program szkolenia wstępnego. Lp. Temat szkolenia Liczba godzin

1.5. Program szkolenia wstępnego. Lp. Temat szkolenia Liczba godzin Załącznik Nr 7 do Zarządzenia Nr 101/2014 Burmistrza Ornety z dnia 26.08.2014 r. PROGRAM SZKOLENIA WSTĘPNEGO I INSTRUKTAśU STANOWISKOWEGO dla pracowników Urzędu Miejskiego w Ornecie opracowany na podstawie

Bardziej szczegółowo

z dnia 6 lutego 2009 r.

z dnia 6 lutego 2009 r. Pieczęć podłuŝna o treści Burmistrz Lądka Zdroju ZARZĄDZENIE NR 19 /09 Burmistrza Lądka Zdroju z dnia 6 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia programu przeprowadzania szkoleń pracowników Urzędu Miasta i Gminy

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

Badanie bezszczotkowego silnika prądu stałego z magnesami trwałymi (BLDCM)

Badanie bezszczotkowego silnika prądu stałego z magnesami trwałymi (BLDCM) Badanie bezszczotkowego silnika prądu stałego z magnesami trwałymi (BLDCM) Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z budową, zasadą działania oraz sterowaniem bezszczotkowego silnika prądu stałego z magnesami

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

BAKS Kazimierz Sielski. 05-480 Karczew ul. Jagodne 5. Tel./ fax (022) 7108100 fax (022) 7108101 NIP 532-010-20-41. Zapytanie ofertowe.

BAKS Kazimierz Sielski. 05-480 Karczew ul. Jagodne 5. Tel./ fax (022) 7108100 fax (022) 7108101 NIP 532-010-20-41. Zapytanie ofertowe. BAKS Kazimierz Sielski 05-480 Karczew ul. Jagodne 5 Tel./ fax (022) 7108100 fax (022) 7108101 Internet www.baks.com.pl e-mail baks@baks.com.pl NIP 532-010-20-41 Karczew dnia 2015-06-22 ZAPYTANIE OFERTOWE

Bardziej szczegółowo

Czteropompowy zestaw do podnoszenia ciśnienia ZKA35/3-6/4

Czteropompowy zestaw do podnoszenia ciśnienia ZKA35/3-6/4 1 Czteropompowy zestaw do podnoszenia ciśnienia ZKA35/3-6/4 2 Spis treści 1. Wstęp... 3 2. Konstrukcja zestawu ZKA35/3-6/4... 4 3. Zastosowanie... 7 4. Regulacja pracy pompy w zestawie... 7 5. Montaż zestawu

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 31 marca 2016 r. Poz. 427 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia 29 marca 2016 r. w sprawie katalogu danych gromadzonych w centralnej ewidencji

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA PRASOWA. Cel: zakup komputerów, budowa sieci LAN, zakup i wdroŝenie aplikacji aktualnie dostępnych na rynku.

INFORMACJA PRASOWA. Cel: zakup komputerów, budowa sieci LAN, zakup i wdroŝenie aplikacji aktualnie dostępnych na rynku. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO SPRAWIEDLIWOŚCI BIURO MINISTRA WYDZIAŁ INFORMACJI Warszawa, dnia 13 października 2007 r. INFORMACJA PRASOWA Minione dwa lata przyniosły przełom w informatyzacji polskiego

Bardziej szczegółowo

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum 1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum Obowiązująca podstawa programowa nauczania informatyki w gimnazjum, w odniesieniu do propozycji realizacji tych zagadnień w podręcznikach

Bardziej szczegółowo

Pani Wioletta Stefankowska-Skórka Centrum Szkoleniowe LEKTOR ul. 1 Maja 7 05-250 Radzymin

Pani Wioletta Stefankowska-Skórka Centrum Szkoleniowe LEKTOR ul. 1 Maja 7 05-250 Radzymin Warszawa, 31 maja 2013 r. WOJEWODA MAZOWIECKI WK-II.431.5.2013 Pani Wioletta Stefankowska-Skórka Centrum Szkoleniowe LEKTOR ul. 1 Maja 7 05-250 Radzymin W Y S T Ą P I E N I E P O K O N T R O L N E Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Regulamin lodowiska BIAŁY ORLIK przy Zespole Szkół nr 1 w Nowym Dworze Mazowieckim

Regulamin lodowiska BIAŁY ORLIK przy Zespole Szkół nr 1 w Nowym Dworze Mazowieckim Regulamin lodowiska BIAŁY ORLIK przy Zespole Szkół nr 1 w Nowym Dworze Mazowieckim I. Część ogólna 1. Lodowisko jest obiektem sportowym ogólnodostępnym, którego właścicielem jest Miasto Nowy Dwór Mazowiecki,

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER CYFRYZACJI

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER CYFRYZACJI Warszawa, dnia 22 grudnia 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER CYFRYZACJI Anna Streżyńska DI-WRP.0210.14.2015 Pani Justyna Duszyńska Sekretarz Komitetu Rady Ministrów ds. Cyfryzacji Szanowna Pani Sekretarz,

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o to aby wszyscy pracownicy w Twojej firmie zostali odpowiednio przeszkoleni pod kątem BHP

Zadbaj o to aby wszyscy pracownicy w Twojej firmie zostali odpowiednio przeszkoleni pod kątem BHP Zadbaj o to aby wszyscy pracownicy w Twojej firmie zostali odpowiednio przeszkoleni pod kątem BHP, gdyż zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004r w sprawie szkolenia w

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9/11/12 dyrektora PCKZ w Jaworze z dnia 30 marca 2012 r. Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im.

Bardziej szczegółowo

System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo

System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo 2 Systemy nagłośnieniowe i dźwiękowe systemy ostrzegawcze Bosch Praesideo Bosch Praesideo przekaże Twoją wiadomość zawsze i wszędzie

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH dr Wojciech R. Wiewiórowski Warszawa, dnia 18 czerwca 2014 r. DOLiS-035-1239 /14 Prezes Zarządu Spółdzielnia Mieszkaniowa w związku z uzyskaniem przez Generalnego

Bardziej szczegółowo

PASAśERSKIEGO W KONTEKŚCIE POSTANOWIEŃ PRAWA. Lądek Zdrój, 18-19 marca 2010 r.

PASAśERSKIEGO W KONTEKŚCIE POSTANOWIEŃ PRAWA. Lądek Zdrój, 18-19 marca 2010 r. SEMINARIUM PERSPEKTYWY ROZWOJU KOLEJOWEGO TRANSPORTU PASAśERSKIEGO W KONTEKŚCIE POSTANOWIEŃ PRAWA EUROPEJSKIEGO ORAZ PRAWA KRAJOWEGO WSTĘP DO DYSKUSJI O LIBERALIZACJI RYNKU KOLEJOWEGO Wiesław Jarosiewicz

Bardziej szczegółowo

Biuro Certyfikacji Wyrobów Instytutu Górnictwa Naftowego i Gazownictwa. http://www.igng.krakow.pl/crf/pc.html IRENA LUBINIECKA IRENA LUBINIECKA

Biuro Certyfikacji Wyrobów Instytutu Górnictwa Naftowego i Gazownictwa. http://www.igng.krakow.pl/crf/pc.html IRENA LUBINIECKA IRENA LUBINIECKA Przepisy prawne dotyczące urządzeń gazowych po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej i związane z nimi zmiany w procedurach Biura Certyfikacji Wyrobów IGNiG Biuro Certyfikacji Wyrobów Instytutu Górnictwa

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice J. Bargiel, H. Grzywok, M. Pyzik, A. Nowak, D. Góralski Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice Streszczenie W artykule przedstawiono główne elektroenergetyczne innowacyjne realizacje

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 lutego 2016 r. Poz. 251 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY I BUDOWNICTWA 1) z dnia 10 lutego 2016 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie

Bardziej szczegółowo

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia Pole kompetencji Bezpieczeństwo i higiena pracy Level: 6 Credit: Umiejętności Wiedza 1 Stawia pytania odnośnie

Bardziej szczegółowo

Moduł. Rama 2D suplement do wersji Konstruktora 4.6

Moduł. Rama 2D suplement do wersji Konstruktora 4.6 Moduł Rama 2D suplement do wersji Konstruktora 4.6 110-1 Spis treści 110. RAMA 2D - SUPLEMENT...3 110.1 OPIS ZMIAN...3 110.1.1 Nowy tryb wymiarowania...3 110.1.2 Moduł dynamicznego przeglądania wyników...5

Bardziej szczegółowo

RAPORT DEKRY WNIOSKI DLA POLSKI

RAPORT DEKRY WNIOSKI DLA POLSKI Konferencja Partnerstwa dla Bezpieczeństwa Drogowego Bezpieczeństwo na głównych szlakach komunikacyjnych kraju Bank Światowy, Warszawa dn. 7 czerwca 2013r. RAPORT DEKRY WNIOSKI DLA POLSKI Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Szkolna interwencja profilaktyczna Szkolna interwencja profilaktyczna Program wczesnej interwencji Profilaktyka selektywna Program adresowany do szkół Opracowanie programu

Bardziej szczegółowo

Załącznik Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia na CZĘŚĆ II

Załącznik Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia na CZĘŚĆ II Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia na CZĘŚĆ II wyposażenie wraz z montażem i uruchomieniem stanowisk demonstracyjnych w Zespole Szkół Mechanicznych Załącznik Lp. Nazwa przedmiotu zamówienia ilość Istotne

Bardziej szczegółowo

Część II.A. Informacje o studiach podyplomowych ANALIZA DANYCH METODY, NARZĘDZIA, PRAKTYKA (nazwa studiów podyplomowych)

Część II.A. Informacje o studiach podyplomowych ANALIZA DANYCH METODY, NARZĘDZIA, PRAKTYKA (nazwa studiów podyplomowych) Część II.A. Informacje o studiach podyplomowych ANALIZA DANYCH METODY, NARZĘDZIA, PRAKTYKA (nazwa studiów podyplomowych) 1. Ogólna charakterystyka studiów podyplomowych 1.1 Ogólne cele kształcenia oraz

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE KOMUNIKACYJNE Klasa IV

WYCHOWANIE KOMUNIKACYJNE Klasa IV Celem zajęć z wychowania komunikacyjnego jest: WYCHOWANIE KOMUNIKACYJNE Klasa IV 1. Wdrażanie do: - zdyscyplinowania i utrwalania prawidłowych nawyków zachowań na drodze, - kształtowanie postaw zgodnych

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do SIWZ RZP B/2013/09/03

Załącznik Nr 1 do SIWZ RZP B/2013/09/03 Załącznik Nr 1 do SIWZ RZP B/2013/09/03 Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia (SOPZ) na wykonanie opracowania pt. Warunki techniczne elementów infrastruktury drogowej stosowanych w organizacji ruchu na

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

C5 - D4EB0FP0 - Informacje ogólne : Poduszki powietrzne INFORMACJE OGÓLNE : PODUSZKI POWIETRZNE

C5 - D4EB0FP0 - Informacje ogólne : Poduszki powietrzne INFORMACJE OGÓLNE : PODUSZKI POWIETRZNE Strona 1 z 7 INFORMACJE OGÓLNE : PODUSZKI POWIETRZNE 1. Przedmowa Poduszka powietrzna niezależnie, czy czołowa, czy boczna, jest elementem wyposażenia, który uzupełnia ochronę jaką zapewnia pas bezpieczeństwa.

Bardziej szczegółowo

10 % Opracowanie: SPH Credo, tel./fax: 067 214 22 88, www.sphcredo.pl ZESTAW 11

10 % Opracowanie: SPH Credo, tel./fax: 067 214 22 88, www.sphcredo.pl ZESTAW 11 ZESTAW 11 Widząc ten znak kierujący samochodem ciężarowym jest ostrzegany o: A - zbliżaniu się do mostu zwodzonego, B - znacznym wzniesieniu drogi, C - nisko przelatujących samolotach. A - przejeżdża przed

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja CSP do wersji v7.2. Sierpień 2014

Aktualizacja CSP do wersji v7.2. Sierpień 2014 Aktualizacja CSP do wersji v7.2 Sierpień 2014 Co się stanie? Portal CSP będzie wyłączony od 28 sierpnia do poniedziałku 1 września na czas aktualizacji do nowej wersji Co to znaczy? Wygląd portalu ulegnie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UZYSKANIA KARTY ROWEROWEJ. W SZKOLE PODSTAWOWEJ nr 190 w Warszawie

PROCEDURA UZYSKANIA KARTY ROWEROWEJ. W SZKOLE PODSTAWOWEJ nr 190 w Warszawie PROCEDURA UZYSKANIA KARTY ROWEROWEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ nr 190 w Warszawie 1. Kartę rowerową może uzyskać osoba, która wykazała się niezbędnymi kwalifikacjami i osiągnęła wymagany wiek: 10 lat. 2. Do

Bardziej szczegółowo

Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela. Warszawa, kwiecień 2013

Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela. Warszawa, kwiecień 2013 Zmiany przepisów ustawy -Karta Nauczyciela Warszawa, kwiecień 2013 1 Harmonogram odbytych spotkań 1. Spotkanie inauguracyjne 17 lipca 2012 r. 2. Urlop dla poratowania zdrowia 7 sierpnia 2012 r. 3. Wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

REMONT POMIESZCZEŃ SĄDU REJONOWEGO POZNAŃ STARE MIASTO PRZY UL. DOŻYNKOWEJ 9H W POZNANIU. IV. INFORMACJA BIOZ

REMONT POMIESZCZEŃ SĄDU REJONOWEGO POZNAŃ STARE MIASTO PRZY UL. DOŻYNKOWEJ 9H W POZNANIU. IV. INFORMACJA BIOZ IV. INFORMACJA BIOZ Inwestor: SĄD REJONOWY POZNAŃ STARE MIASTO ul. Młyńska 1a 61-729 Poznań Projekt budowy dla inwestycji : REMONT POMIESZCZEŃ SĄDU REJONOWEGO POZNAŃ STARE MIASTO PRZY UL. DOŻYNKOWEJ 9H

Bardziej szczegółowo

MAPY RYZYKA POWODZIOWEGO

MAPY RYZYKA POWODZIOWEGO MAPY RYZYKA POWODZIOWEGO dr inż. Agata Włodarczyk Dyrektywa 2007/60/WE z dnia 23 października 2007 r. w sprawie oceny ryzyka powodziowego i zarządzania nim Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 2/2010 do CZĘŚCI VIII INSTALACJE ELEKTRYCZNE I SYSTEMY STEROWANIA 2007 GDAŃSK Zmiany Nr 2/2010 do Części VIII Instalacje elektryczne i systemy

Bardziej szczegółowo

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe.

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Lekcja 173, 174 Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Silnik elektryczny asynchroniczny jest maszyną elektryczną zmieniającą energię elektryczną w energię mechaniczną, w której wirnik obraca się z

Bardziej szczegółowo

OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO SIŁOWNI TERENOWEJ

OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO SIŁOWNI TERENOWEJ OPIS TECHNICZNY DO PROJEKTU BUDOWLANEGO SIŁOWNI TERENOWEJ 1 Dane wyjściowe 1.1 Przedmiot i podstawa opracowania Przedmiotem opracowania jest dokumentacja projektowa budowy siłowni terenowej na dz. nr ewid.

Bardziej szczegółowo

Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych

Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych Terminy szkolenia 25-26 sierpień 2016r., Gdańsk - Mercure Gdańsk Posejdon**** 20-21 październik

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE NOŚNIKA NARZĘDZI FASTRAC. Fastrac nowej generacji seria 4000

ZASTOSOWANIE NOŚNIKA NARZĘDZI FASTRAC. Fastrac nowej generacji seria 4000 ZASTOSOWANIE NOŚNIKA NARZĘDZI FASTRAC Fastrac nowej generacji seria 4000 Siła w odśnieżaniu Siła w utrzymaniu terenu- koszenie LETNIE UTRZYMANIE DRÓG I POBOCZY Kosiarki- mulczery poboczy, rowów i terenów

Bardziej szczegółowo

Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik hotelarstwa powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych:

Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik hotelarstwa powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: Technik hotelarstwa 422402 1. CELE KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik hotelarstwa powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Praca badawcza. Zasady metodologiczne ankietowego badania mobilności komunikacyjnej ludności

Praca badawcza. Zasady metodologiczne ankietowego badania mobilności komunikacyjnej ludności Praca badawcza Zasady metodologiczne ankietowego badania mobilności komunikacyjnej ludności Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna 2007-2013

Bardziej szczegółowo

40. Międzynarodowa Olimpiada Fizyczna Meksyk, 12-19 lipca 2009 r. ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA

40. Międzynarodowa Olimpiada Fizyczna Meksyk, 12-19 lipca 2009 r. ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA Celem tego zadania jest podanie prostej teorii, która tłumaczy tak zwane chłodzenie laserowe i zjawisko melasy optycznej. Chodzi tu o chłodzenia

Bardziej szczegółowo

zaprasza do składania ofert na zakup samochodu dostawczego na potrzeby tworzonego przedszkola i do innych usług.

zaprasza do składania ofert na zakup samochodu dostawczego na potrzeby tworzonego przedszkola i do innych usług. Lubań dn. 25.07.2011 r. ZAPYTANIE OFERTOWE na projekt współfinansowany przez Unie Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz z budżetu państwa w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Pojazd podstawowy AT. łączników w automatycznych. Wymaganie to nie dotyczy następuj. łączników. w: - od akumulatora do układu zimnego startu i wyłą

Pojazd podstawowy AT. łączników w automatycznych. Wymaganie to nie dotyczy następuj. łączników. w: - od akumulatora do układu zimnego startu i wyłą POJAZD AT Średnice przewodów w powinny być na tyle duże, aby nie dochodziło o do ich przegrzewania. Przewody powinny być należycie izolowane. Wszystkie obwody elektryczne powinny być zabezpieczone za pomocą

Bardziej szczegółowo

Wyzwania bezpieczeństwa nowoczesnych platform nauczania zdalnego

Wyzwania bezpieczeństwa nowoczesnych platform nauczania zdalnego Wyzwania bezpieczeństwa nowoczesnych platform nauczania zdalnego Paweł Lubomski Gdańsk, 30 kwietnia 2015 Szerokie grono odbiorców Platformy zamknięte: studenci uczniowie kursanci kursów komercyjnych Platformy

Bardziej szczegółowo

Wymagania dla ruchomych punktów sprzedaży (tj. pojazdy przeznaczone do handlu

Wymagania dla ruchomych punktów sprzedaży (tj. pojazdy przeznaczone do handlu Wymagania dla ruchomych punktów sprzedaży (tj. pojazdy przeznaczone do handlu obwoźnego) i tymczasowych (jak duże namioty, stragany), a także automatów ulicznych. Zgodnie z art. 61 i 63 ustawy z dnia 25

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem DZIAŁ ÓSMY Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,

Bardziej szczegółowo

Procedura nadawania uprawnień do potwierdzania Profili Zaufanych w Urzędzie Gminy w Ryjewie

Procedura nadawania uprawnień do potwierdzania Profili Zaufanych w Urzędzie Gminy w Ryjewie WÓJT GMINY RYJEWO Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Nr 13/15 Wójta Gminy Ryjewo z dnia 20 lutego 2015 roku w sprawie zmiany treści zarządzenia Nr 45/14 Wójta Gminy Ryjewo z dnia 30 czerwca 2014 roku w sprawie

Bardziej szczegółowo

Korzyści sklepu mobilnego. Błyskawiczne rozpoczęcie sprzedaży. Doskonała forma reklamy i budowania prestiżu. Łatwość adaptacji wyposażenia sklepu 1

Korzyści sklepu mobilnego. Błyskawiczne rozpoczęcie sprzedaży. Doskonała forma reklamy i budowania prestiżu. Łatwość adaptacji wyposażenia sklepu 1 Lambox Food Truck Korzyści sklepu mobilnego Błyskawiczne rozpoczęcie sprzedaży Doskonała forma reklamy i budowania prestiżu firmy Łatwość adaptacji wyposażenia sklepu 1 1 Zabudowa LAMBox LAMBox to jeden

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 14 Strona 2 z 14 Strona 3 z 14 Strona 4 z 14 Strona 5 z 14 Strona 6 z 14 Uwagi ogólne Egzamin praktyczny w zawodzie technik dróg i mostów kolejowych zdawały wyłącznie osoby w wieku wskazującym

Bardziej szczegółowo

EGZEMPLARZ ARCHIWALNY WZORU UŻYTKOWEGO (12,OPIS OCHRONNY. (19) PL di)62974 B62D 57/02 (2006.01) Dudek Piotr, Włocławek, PL

EGZEMPLARZ ARCHIWALNY WZORU UŻYTKOWEGO (12,OPIS OCHRONNY. (19) PL di)62974 B62D 57/02 (2006.01) Dudek Piotr, Włocławek, PL EGZEMPLARZ ARCHIWALNY RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12,OPIS OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 114126 (22) Data zgłoszenia: 11.06.2003 (19) PL di)62974

Bardziej szczegółowo

I. Zarządzanie ryzykiem wewnętrznym w jednostkach sektora finansów publicznych

I. Zarządzanie ryzykiem wewnętrznym w jednostkach sektora finansów publicznych SPIS TREŚCI Wstęp I. Zarządzanie ryzykiem wewnętrznym w jednostkach sektora finansów publicznych WPROWADZENIE 2. Pojęcie ryzyka i jego rodzaje 3. Zarządzanie ryzykiem 4. Jak zarządzać ryzykiem? 5. Dlaczego

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

BADANIA WPŁYWU PRACY PRZY KOMPUTERZE NA ZDOLNOŚĆ PROWADZENIA POJAZDÓW CIĘŻAROWYCH

BADANIA WPŁYWU PRACY PRZY KOMPUTERZE NA ZDOLNOŚĆ PROWADZENIA POJAZDÓW CIĘŻAROWYCH BADANIA WPŁYWU PRACY PRZY KOMPUTERZE NA ZDOLNOŚĆ PROWADZENIA POJAZDÓW CIĘŻAROWYCH Krzysztof BALAWENDER, Mirosław JAKUBOWSKI, Artur KRZEMIŃSKI, Paweł WOJEWODA W artykule zostały przedstawione badania wpływu

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

Kontrola na zakończenie realizacji projektu. Trwałość projektu

Kontrola na zakończenie realizacji projektu. Trwałość projektu UNIA EUROPEJSKA Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Kontrola na zakończenie realizacji projektu. Trwałość projektu Agnieszka Tomaszewska Ewa Sikora 21-23.10.2013r. Elbląg Kontrola na zakończenie

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY BEZPIECZNY PRZEDSZKOLAK

PROJEKT EDUKACYJNY BEZPIECZNY PRZEDSZKOLAK PROJEKT EDUKACYJNY BEZPIECZNY PRZEDSZKOLAK Opracowały: Katarzyna Szpulecka Anna Wróblewska Gębice 2015 PRIORYTET: WSPÓLNIE PRZESTRZEGAMY ZASAD BEZPIECZEŃSTWA NA TERENIE PRZEDSZKOLA I POZA NIM, ZE SZCZEGÓLNYM

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 1 Pytanie nr 1: Czy oferta powinna zawierać informację o ewentualnych podwykonawcach usług czy też obowiązek uzyskania od Państwa

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: 1. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 30 kwietnia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr 103/2012 Burmistrza Miasta i Gminy Skawina z dnia 19 czerwca 2012 r. PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO MÓDL SIĘ TAK, JAKBY WSZYSTKO ZALEśAŁO OD

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: technologia informacyjna na poziomie szkoły średniej.

KARTA PRZEDMIOTU. 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: technologia informacyjna na poziomie szkoły średniej. KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Technologia informacyjna 2. KIERUNEK: Politologia 3. POZIOM STUDIÓW: licencjackie 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/1 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA GODZIN: 30 7. TYP

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy program Aktywny samorząd ważnym krokiem w kierunku wydajniejszego modelu polityki społecznej wobec osób niepełnosprawnych

Pilotażowy program Aktywny samorząd ważnym krokiem w kierunku wydajniejszego modelu polityki społecznej wobec osób niepełnosprawnych Pilotażowy program Aktywny samorząd ważnym krokiem w kierunku wydajniejszego modelu polityki społecznej wobec osób niepełnosprawnych Realizator programu: Powiat Kielecki /Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie

Bardziej szczegółowo

Dziękujemy za zainteresowanie

Dziękujemy za zainteresowanie Dziękujemy za zainteresowanie Dlaczego wybrać wizualizacje? Wizualizacje mebli wykonywane przez wizualizacjemebli.org są tańsze, mniej czasochłonne i pozwalają ukazywać każdy zestaw mebli w całkowicie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Specyfikacja warunków zamówienia

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Specyfikacja warunków zamówienia Załącznik nr 1 Specyfikacja warunków zamówienia Przedmiot zamówienia Wynajem sali szkoleniowej dla uczestników szkoleń w ramach projektu Nowa rola współfinansowanego przez Unię Europejską i Budżet Państwa

Bardziej szczegółowo

egzamin A2 30 180 210 Egzamin teoretyczny trwa 25 minut i składa się z 2 części:

egzamin A2 30 180 210 Egzamin teoretyczny trwa 25 minut i składa się z 2 części: Opłata egzaminacyjna Kategoria Egzamin teoretyczny Egzamin Całościowa opłata za praktyczny egzamin A2 30 180 210 1. Część teoretyczna. Egzamin teoretyczny trwa 25 minut i składa się z 2 części: 20 pytań

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora nauki i innowacyjnych przedsiębiorstw w latach 2014-2020 - załoŝenia krajowego programu operacyjnego Marcin Łata Dyrektor Departamentu Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 1566 ROZPORZĄDZENIE. z dnia 23 października 2014 r.

Warszawa, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 1566 ROZPORZĄDZENIE. z dnia 23 października 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 1566 ROZPORZĄDZENIE MINISTRa infrastruktury i rozwoju 1) z dnia 23 października 2014 r. w sprawie ośrodków szkolenia i

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA REKRUTACJI DZIECI DO KLASY PIERWSZEJ DO SZKOŁY PODSTAWOWEJ W OSTASZEWIE NA ROK SZKOLNY 2015/2016

PROCEDURA REKRUTACJI DZIECI DO KLASY PIERWSZEJ DO SZKOŁY PODSTAWOWEJ W OSTASZEWIE NA ROK SZKOLNY 2015/2016 PROCEDURA REKRUTACJI DZIECI DO KLASY PIERWSZEJ DO SZKOŁY PODSTAWOWEJ W OSTASZEWIE NA ROK SZKOLNY 2015/2016 1. Zasady prowadzenia postępowania rekrutacyjnego zostały przygotowane w oparciu o treść ustawy

Bardziej szczegółowo

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy.

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Oferent: FlowService Adresat: Oferta Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Warszawa, lipiec 2006 Wstęp Przedmiotem niniejszej oferty jest wdrożenie systemu

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy w zakresie BHP

Prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy w zakresie BHP Prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy w zakresie BHP Cele wykładu Poznanie: - poznanie obowiązków pracodawcy w zakresie BHP i ich źródło. - poznanie praw i obowiązków pracownika w zakresie BHP i

Bardziej szczegółowo